Eindrapport rekenkameronderzoek lobbykracht Drentse gemeenten

Lever informatie aan op een manier die aansluit bij de wensen van de ontvanger De personen en organisaties waarop lobby gericht is, hebben het vaak erg druk en ontvangen van veel verschillende partijen informatie. Volgens de externe stakeholders kunnen de lobbyende Drentse gemeenten hierop inspelen door niet alleen maar lijvige rapporten aan te leveren, maar bijvoorbeeld ook notities of factsheets. Daarnaast kunnen politici informatie niet altijd meer meenemen als dit kort voorafgaand aan een overleg wordt aangeleverd. Zij adviseren daarom ook om informatie tijdig aan te leveren, het liefst enkele weken van tevoren.

Kijk over de (thema)grenzen heen Externe stakeholders ervaren dat de lobby soms te veel vanuit het eigen gemeentelijke perspectief bekeken wordt, terwijl dit belang niet altijd hetgeen is dat in het algemene belang het beste is. Daarbij mag volgens de stakeholders ook nog meer over de grenzen van de verschillen thema’s heen gekeken worden. Een voorbeeld dat men geeft is de combinatie Johan Willem Frisokazerne Assen, wonen en mobiliteit: “Een

Lelylijn maakt het noorden en Drenthe bereikbaarder, ook om te wonen en werken/forenzen. Dat biedt weer mogelijkheden voor het kazernepersoneel”. Zet in op relatiemanagement (groot én klein) In alle gesprekken met de externe stakeholders komt naar voren dat relatiemanagement een essentieel onderdeel van lobbyen is. Aan de ene kant kan dit heel specifiek voor een bepaalde lobby opgezet worden. Denk bijvoorbeeld aan het over laten komen van politici voor een werkbezoek. Daarbij gaat het lobbyonderwerp meer leven. Zo kan men bijvoorbeeld zelf ervaren hoe mooi men de Koloniën van Weldadigheid vindt en welke effecten de gaswinning op de omgeving hebben. Naast deze “ad hoc” aanpak wordt door de stakeholders ook gepleit voor meer structureel relatiemanagement. Dit hoeft niet altijd groots opgezet te zijn, maar zit ook juist in de kleine dingen. Zo zegt een stakeholder: “ Het is handig om na

te denken hoe je continu in de picture kunt zijn. Dat kan ook in kleine dingen zitten, zoals het sturen van paaseitjes als relatiegeschenk. Of denk na over het delen van eigen pennen. Dit is zo simpel, maar je laat ze overal liggen en bent op deze manier zichtbaar. Het hoeft niet altijd moeilijk te zijn.” . Zichtbaarheid van de gemeente maakt het makkelijker om te lobbyen. Daarnaast noemen stakeholders dat wanneer de relaties goed zijn, deze ook beter voor de lobby in te zetten zijn.

De lobbykracht van Drentse gemeenten

28 van 37

4

Conclusies

4.1

Conclusies

Strategische inzet van lobby als instrument om doelen te bereiken komt maar beperkt voor Alle Drentse gemeenten hebben wel hun eigen dossiers waaraan lobby te pas is gekomen. Met uitzondering van enkele grotere gemeenten hebben de meeste Drentse gemeenten echter geen uitgesproken visie op lobby. Er zijn wel enkele voorbeelden dat er (met succes) wordt gewerkt vanuit een vooropgezet plan met een duidelijk doel, maar het merendeel van de lobbyactiviteiten vindt plaats op ad hoc basis. Binnen de Drentse gemeenten en bij andere stakeholders bestaat de overtuiging dat met een duidelijke strategie en een gezamenlijke lobbyagenda meer uit het lobbyen is te halen. Deze strategie is bijvoorbeeld op te hangen aan de vraag “hoe willen we dat Drenthe er over 30 jaar uitziet?” Deze vraag wordt tot op heden nog maar weinig gesteld in relatie tot de inzet van lobbyactiviteiten. Door de voor Drenthe strategische thema’s meer in gezamenlijkheid en op een hoger schaalniveau op te pakken is de nu nog bestaande fragmentatie van inspanningen te verminderen. Lobby staat bij de raden zelden ter discussie Lobby als instrument om doelen te realiseren staat hoogst zelden op de agenda van de Drentse gemeenteraden. Lobby komt wel met enige regelmaat ter sprake in de raden, maar dan vrijwel altijd in relatie tot inhoudelijke thema’s.

Er zijn wel voorbeelden dat het college initiatief neemt om expliciete aandacht te schenken aan lobbyactiviteiten, maar over het algemeen is men terughoudend vanwege het risico dat strategisch belangrijke informatie op straat komt te liggen. Er wordt dan gekozen voor een besloten vergadering. De bestuurders geven aan dat er vanuit de raden wel vragen zijn over specifieke casussen waarop ook de gemeente lobbyt, maar dat er zelden vragen zijn over lobbyen an sich. Er zijn dus ook weinig kritische vragen of de lobby wel voldoende oplevert ten opzichte van de investeringen. De specifieke casussen staan ook weinig ter discussie omdat het vaak gaat om onderwerpen waarbij veel consensus is over de gewenste uitkomst voor de gemeente. Regionale verbanden prevaleren vaak boven samenwerking op provinciaal niveau Veel van regionale samenwerkingsverbanden van Drentse gemeenten overstijgen de provinciegrens (bijv. Coevorden-Hardenberg en Assen-Groningen). De lobby’s zijn veelal via de bestaande samenwerkingsverbanden georganiseerd óf het zijn gelegenheidsverbanden naar aanleiding van een regionale casus. Op basis van de intensiteit van de samenwerking is Drenthe grofweg in te delen in een regio Noord (rond de as Assen-Groningen), Zuidwest (georiënteerd op Regio Zwolle) en Zuidoost (rondom Emmen-Coevorden).

Een aantal gemeenten is een scharnierpunt (zoals Hoogeveen tussen Regio Zwolle en Dutch Tech Zone) of behoren tot geen van de drie regio’s (zoals Midden-Drenthe). In het onderzoek zijn we vrijwel geen lobbyvoorbeelden tegengekomen waarin alle twaalf Drentse gemeente samen participeren. Wat betreft een brede Drentse lobbysamenwerking ligt hier dus nog ruimte. Cruciaal voor het slagen van regionale samenwerking op provinciaal niveau is overeenstemming van een duidelijk gedeeld belang en een concreet doel en bereidheid daar met alle gemeenten aan bij te dragen, bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van middelen of ambtelijke capaciteit. Tot dusverre zijn voorbeelden waarin dit is gebeurd schaars. Een aantal geïnterviewden zou ook ambtelijk de

De lobbykracht van Drentse gemeenten

29 van 37

krachten meer willen bundelen door met meer gemeenten gezamenlijk lobby-capaciteit in te kopen. Fundament gezamenlijke lobbystrategie ligt er deels al De geïnterviewde bestuurders zijn positief over de onderlinge relaties tussen de Drentse gemeenten op bestuurlijk en ambtelijk niveau. De contacten zijn laagdrempelig en door de korte lijnen worden nu al regelmatig lobby’s in gelegenheidsverbanden opgetuigd. De overtuiging bestaat dat via dezelfde weg het mogelijk moet zijn om ook een structurele Drentse lobby gericht op een regionale of provinciale agenda op te zetten. Een logisch platform hiervoor lijkt de Vereniging voor Drentse gemeenten. De contacten mogen dan goed zijn, maar de bestuurders waarschuwen ook voor te veel vriendelijkheid en begrip. Af en toe mag het debat tussen gemeenten over hun belangen overigens wel wat meer schuren, zo zegt een deel van de geïnterviewden. Drenthe heeft zeker wat te bieden De Drentse volksaard van enige bescheidenheid komt in het interviews bij herhaling ter sprake. Aan de ene kant ziet men de aanpakkersmentaliteit (niet zeuren) als positief, maar tegelijkertijd is het een valkuil. In alle interviews komt naar voren dat Drenthe best wat meer trots mag zijn en zichzelf mag profileren. Succes verkoopt en lobbyen is toch ook jezelf goed verkopen.

Ook als andere partijen wat van Drenthe willen, mogen de provincie en Drenthe zich best wat gereserveerder opstellen. Nu is het soms te faciliterend waardoor de geïnterviewden het idee hebben dat er meer uit de onderhandelingen te halen valt. Als voorbeeld voor de toekomst noemt men verschillende keren de woningbouwopgave van het Rijk: “ja, je mag hier bouwen, maar dan willen wij investeringen in…”.

4.2

Confrontatie van bevindingen aan het analysekader

We hanteren de volgende kleurcodering voor de scores op het analysekader: er is geen verbeterpotentieel er is verbeterpotentieel verbeteringen zijn wenselijk verbeteringen zijn dringend nodig Basis Externe oriëntatie en arenakennis

Er is zicht op actuele en toekomstige politieke en maatschappelijke ontwikkelingen (monitoring) Er is kennis van de werkwijze en belangen van beslissers op nationaal en Europees niveau Er is inzicht in over de werking van politieke besluitvorming op nationaal en Europees niveau

Beleid, capaciteit en expertise

Er is bestuurlijke aandacht voor lobbyactiviteiten Het lobbybeleid is beschreven Er is voldoende ambtelijke capaciteit beschikbaar met voldoende expertise

De lobbykracht van Drentse gemeenten

30 van 37

Netwerk beschikbaar en onderhouden

De samenwerkende gemeenten beschikken over een netwerk in Den Haag en Brussel Het netwerk strekt zich uit over politieke en ambtelijke stakeholders (incl. partijlijnen) Er is ambtelijke capaciteit nabij het netwerk (b.v. een vaste ambassadeur in Den Haag en/of Brussel) Drenthe heeft ‘ambassadeurs’ op externe invloedrijke posities (b.v. VNG-bestuur)

Focus in doelstellingen

Er is consensus over waarin Drenthe zich onderscheidt Er is een gemeentelijke, regionale en Drentse lobby agenda Er is een beperkt aantal concrete/specifieke lobbydoelstellingen Doelstellingen sluiten aan op regionale opgaven Doelstellingen sluiten aan op opgaven van Den Haag en Brussel

Aanpak Planmatige aanpak

Er is een lobbyplan, dat wordt gedeeld door de deelnemers Goede organisatie van lobby: het is duidelijk wie meedoen en wie wat doet

Goede onderlinge relatie en gedeelde belangen

Er is sprake van structurele samenwerking Er is onderling bestuurlijk vertrouwen De samenwerkende lobbypartners kijken verder dan het directe eigenbelang / zij gunnen elkaar iets De lijnen zijn kort zodat het gemakkelijker is om snel actie te ondernemen/lobby op te starten Grotere gemeenten nemen een voortrekkersrol op zich en treden op namens kleinere gemeenten Kleinere gemeenten dragen naar draagkracht bij De deelnemende gemeenten hebben gemeenschappelijke belangen

Effectieve communicatie en exposure

Er is aandacht voor boodschap, timing (op tijd starten) Er is een consistente en duidelijke boodschap/verhaallijn die wordt herhaald (lange adem) Er is geloof en vertrouwen in het eigen verhaal Samenwerkende gemeenten spreken met één ‘mond’ Boodschap sluit aan bij taal en issues van doelgroep Benutting van media die aansluiten bij de doelgroep (b.v. sociale media en exposure door middel van evenementen)

Benutten van het netwerk

Het netwerk wordt daadwerkelijk ingezet bij de lobby Samenwerkende gemeenten kunnen gebruik maken van elkaars netwerk Er wordt blijvend geïnvesteerd in het netwerk

Evalueren en leren

De inspanningen en resultaten worden geëvalueerd

De lobbykracht van Drentse gemeenten

31 van 37

4.3 •

•

•

•

Slotconclusie

De Drentse gemeenten zetten in verschillende samenwerkingsverbanden lobby in als instrument om doelen te realiseren. Hiermee worden ook duidelijke successen geboekt die we in hoofdstuk 2 en 3 beschreven. Er is dus sprake van lobbykracht die volgens velen ook is gegroeid door enerzijds inzet en anderzijds de mogelijkheden die Drenthe heeft om maatschappelijke opgaven te accommoderen (bijv. huisvesting, energietransitie). Er zijn wel grote verschillen tussen de gemeenten in de mate waarin en de wijze waarop lobby wordt ingezet. Grotere gemeenten (qua inwonertal) hebben duidelijk meer mogelijkheden, al worden ook die wel eens beperkt door de aanwezige capaciteit. Kleinere gemeenten zijn meer volgend, of bundelen de krachten met elkaar of met de provincie. Grotere gemeenten vertegenwoordigen soms de belangen van de kleinere, maar soms ook niet. Er lijkt geen sprake van een “Drentse lobby”. Er is wel veel samenwerking, maar veelal volgens een regionale of juist provincie-overstijgende agenda. Gevolg daarvan is dat Drenthe als entiteit minder duidelijk voor het voetlicht komt in Den Haag en Brussel.

Wanneer we het analysekader toepassen op de bevindingen is de conclusie dat Drentse gemeenten wat betreft het lobbyen voor de eigen lokale en regionale belangen het best goed voor elkaar hebben (basis en uitvoering), maar dat er ruimte is voor groei en dat op een aantal onderdelen verbetering nodig is.

4.4

Aanbevelingen

Op basis van de bevindingen en conclusies doen we de volgende aanbevelingen voor de Drentse gemeenten die gelezen kunnen worden als een stappenplan:

1. Agenda voor Drenthe Ondersteun de richting van de gemeentelijke lobbyactiviteiten met een gezamenlijke Drentse (Lobby) Agenda op te stellen door VDG en de provincie27.

2. Betrek de raad Bespreek de Drentse (Lobby) Agenda met de raad en bepaal hoe de eigen lobbydoelstellingen en activiteiten daarbij passen.

3. Richt de lobby in Richt de lobby in en gebruik de lessen uit dit onderzoek (focus, helderheid, aasluiten bij externe behoefte etc.).

4. Zorg voor voldoende capaciteit Bekijk in VDG-verband of er extra capaciteit is te creëren om de lobby’s te bemensen en daarmee te versterken.

5. Evalueer Evalueer de lobbyactiviteiten (ook met ander gemeenten) en stel waar nodig je plannen bij.

27

Ook in het rapport BRE casusonderzoek - Het BRE Drenthe (RUG, 2022). staat de aanbeveling om een agenda voor Drenthe op te stellen: “Drenthe kan winnen met een strategische en integrale agenda voor de regio met oog voor samenhang in de subregio’s. Ook kan een agenda van de regio richting geven aan de Drentse inbreng in discussies op de bovenregionale schaal van Noord-Nederland, zoals het Deltaplan voor het Noorden. De omgevingsvisie van Drenthe uit 2018 geeft dit houvast op dit moment niet”.

De lobbykracht van Drentse gemeenten

32 van 37

Bijlage 1. Geraadpleegde documenten Christine Mahoney (18 January 2007) - Lobbying Success in the United States and the European Union; Published online by Cambridge University Press Deltaplan voor het Noorden (2021) Gemeente Aa en Hunze (2020). Begroting 2021 Gemeente Assen (2020). Samenwerken aan de stad van morgen. Provinciale Investeringsagenda & de propositie van Assen Gemeente Assen (n.d.). Vacature strategisch adviseur Gemeente Coevorden (2021). Koeverns kompas Gemeente Emmen (n.d.). Visie op Lobby Gemeente Emmen Gemeente Emmen (n.d.). Vacature strategisch adviseur Gemeente Hoogeveen (2021). Regionale samenwerking en lobby. Over hoe we via regionale samenwerking en lobby de opgaves van de gemeente Hoogeveen oppakken. Gemeente Meppel (2022). Programmabegroting 2022 Gemeente Midden-Drenthe (2019). Koers en uitvoeringsagenda economie 2020-2024 Phil Harris and Craig S. Fleisher (2005) - The Handbook of Public Affairs - Sage Publications Ltd. London Rijksuniversiteit Groningen (2022). BRE CASUSONDERZOEK - Het BRE Drenthe Rinus van Schendelen (2013) - The Art of Lobbying the EU more Machiavelli in Brussels Wepublic (2021). Regionale lobbykracht meting. Zicht in de lobbykracht van regio’s (https://wepublic.nl/wp-content/uploads/2021/03/20210303_Onderzoeksresultaten-RegionaleLobbykrachtmeting.pdf)

De lobbykracht van Drentse gemeenten

33 van 37

Bijlage 2. Geïnterviewden Naam

Functie

Harmke Vlieg-Kempe

Wethouder gemeente Assen (portefeuille o.a. Regio Groningen/Assen)

Guido Rink

Wethouder gemeente Emmen (portefeuille o.a. EZ en Noordelijke samenwerking)

Derk Reneman

Wethouder gemeente Hoogeveen (portefeuille o.a. Financiën en Verkeer en Vervoer)

Richard Korteland

Burgemeester gemeente Meppel en portefeuillehouder Economie en Industrie bij de Vereniging van Drentse gemeenten

Klaas Smid

Burgemeester gemeente Noordenveld en lid algemeen bestuur Vereniging van Drentse gemeenten

Cees Bijl

Waarnemend burgemeester gemeente Midden-Drenthe

Anno Wietze Hiemstra

Burgemeester gemeente Aa en Hunze

Jan Seton

Burgemeester Borger-Odoorn (portefeuille o.a. Regionale, intergemeentelijke en internationale samenwerking)

Henk Brink

Gedeputeerde Provincie Drenthe (portefeuille o.a. Euregionale zaken)

Jurgen Elshof

Regiomanager VNO/NCW Noord / MKB Noord

Pieter Faber

Lobbyist in Brussel voor NG4 (Assen, Emmen, Groningen en Leeuwarden)

Beatrijs de Vries

Gemeentesecretaris gemeente Coevorden

Mark Strolenberg

Drents Tweede Kamerlid

Agnes Mulder

Drents Tweede kamerlid

Jildau Schuilenburg

SNN - Senior Public Affairs Advisor Northern Netherlands

Mara Bubberman

SNN - EU Public Affairs Advisor Northern Netherlands

De lobbykracht van Drentse gemeenten

34 van 37

Bijlage 3. Interviewleidraad Versie gemeenten (ambtenaren en/of bestuurders)28 Inleiding • voorstellen • afspraken m.b.t. opname en verslaglegging • achtergrondinformatie onderzoek

Algemeen beeld 1. Hoe wordt binnen uw gemeente aangekeken tegen het belang van lobbyen? − Wat wordt hieronder verstaan? 2. In hoeverre is uw gemeente actief bezig met lobbyen? • Waarvoor wordt in uw gemeente zoals gelobbyd? • Is er een ‘lobby-beleid’? • Zijn er specifieke ambtenaren voor aangewezen/beschikbaar? • Is het onderdeel van een bestuurlijke portefeuille? • Hoe stelt de raad zich op in relatie tot lobbyen? • In hoeverre verschilt uw gemeente van uw buur/regio gemeenten? 3. Wat vindt u in algemene zin van de effectiviteit van de lobbyactiviteiten vanuit uw gemeente? 4. Kunt u voorbeelden geven van … • een effectieve lobby? (activiteiten uitgevoerd/ succes behaald) • een niet geslaagde lobby (wel pogingen gedaan/ geen succes) • situaties/gelegenheden waarbij lobby nuttig/nodig zou zijn geweest, maar niet van de grond is gekomen? (geen pogingen gedaan/ gemiste kans)

Casuïstiek <voorbeeld vanuit gemeente> 5. Op welke thema’s/ onderwerpen richtte deze lobby zich? 6. Wat waren de doelen (subsidie of anderszins)? • Op welke gremia richten de inspanningen zich (Den Haag, Brussel lobby richting de Rijksoverheid en/of Brussel)? • Was er een duidelijke strategie? 7. Met wie werd samengewerkt? • Vanuit welke verband werd geopereerd? (individueel, regionaal met andere gemeenten, als provincie, als landsdeel)? • Met wie werd verder samengewerkt (lobbyisten, bedrijven, instellingen, belangenorganisaties, etc.)? waren dat de juiste samenwerkingspartners? • Is er overeenstemming over de doelen tussen de verschillende betrokken partijen? • Sprak men met één mond als regio/ samenwerkingsverband? 8. Welke activiteiten zijn uitgevoerd? • Welke middelen zijn ingezet? Welke inspanningen zijn gedaan? • Was er een consistente boodschap;

28

Deze vragenlijst dient als uitvalsbasis en verschilt per interview waarbij de inhoudelijke vragen zijn toegespitst op de rol en achtergrond van de geïnterviewde.

De lobbykracht van Drentse gemeenten

35 van 37

• Hoe verliep de samenwerking tussen de gemeenten en eventuele andere betrokkenen? 9. Welke resultaten zijn er (al) behaald? • In welke mate worden de doelen gerealiseerd of is te verwachten dat dat de komende jaren gebeurt? 10. Wat heeft bijgedragen aan het succes? Als er geen succes is: hoe komt dat?

denk aan • Ambities en doelen: hoogte ambitieniveau, duidelijkheid en haalbaarheid doelen; • Kennis en kunde: landelijke/Europese politiek en besluitvorming; de timing; aanwezigheid/ontbreken van goed netwerk; aanwezigheid op cruciale plekken; • Strategie/plan: aanwezigheid/ontbreken; samenwerking juiste partners • Werkwijze: ambtelijke lobby en/of politieke lobby; gestructureerde aanpak; • Inhoud: kwaliteit van de boodschap: duidelijke verhaallijn; 11. Welke verbeteringen zijn mogelijk? • Zowel op niveau van ambitie en doelen, als uitvoering

Rol van de raad 12. In hoeverre en op welke manier wordt de raad geïnformeerd over de lobby-inspanningen en de resultaten ervan? • staat het op de agenda? • wordt de raad actief geïnformeerd? • wordt er door de raad wel eens informatie gevraagd? • is het onderwerp van debat? 13. Stelt de raad kaders aan de lobbyactiviteiten? • is er (wel eens) aanleiding geweest voor bijsturing?

Afsluiting 14. Hoe zou een gezamenlijke Drentse lobby in de toekomst nog verbeterd kunnen worden? 15. Tot slot: nog andere zaken?

De lobbykracht van Drentse gemeenten

36 van 37

I&O Research Enschede Zuiderval 70 Postbus 563 7500 AN Enschede T (053) 200 52 00 E info@ioresearch.nl KVK-nummer 08198802

I&O Research Amsterdam Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam T (020) 308 48 00 E info@ioresearch.nl

De lobbykracht van Drentse gemeenten

37 van 37

www.ioresearch.nl