Concept Regionaal Beleidsplan Veiligheid 2024-2027 eenheid Noord-Nederland - vastgesteld RBPO 14 juli 2023

REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID Noord-Nederland 2024 - 2027

PAG 2 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave

2

Voorwoord

4

Samenvatting

6

1.

Inleiding

7

2.

Maatschappelijk ongenoegen, polarisatie en radicalisering

9

3.

(Georganiseerde) ondermijnende criminaliteit

13

4.

Cyberveiligheid

16

5.

Veiligheid en zorg

20

6.

Toelichting op de verdeling van de politiesterkte

23

BIJLAGEN Bijlage 1.

Lijst van afkortingen en begrippen

26

Bijlage 2a.

Verdeling formatie over de hoofdonderdelen

27

Bijlage 2b.

Verdeling formatie over de basisteams

29

Bijlage 3.

Kaart van het gebied

30

PAG 4 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2020 - 2023

Dit plan beschrijft de strategische ontwikkelthema's voor de politie, haar gezag en haar partners voor de komende vier jaren.

PAG 4 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

VOORWOORD Voor u ligt het nieuwe Regionaal beleidsplan van de eenheid Noord-Nederland. Een plan met regionale thema’s die ons allen bezig houden, waaraan we willen werken en waarvan we vinden dat die in samenwerking moeten worden opgepakt. Het beschrijft de strategische ontwikkelthema’s voor de politie, haar gezag en haar partners voor de komende vier jaren. Het is een aanvulling op (de thema’s in) het lokale veiligheidsbeleid van gemeenten en het Openbaar Ministerie en de landelijke Veiligheidsagenda van de minister van Justitie en Veiligheid. De (inter)nationale samenleving staat voor grote uitdagingen op

Onze geografische, culturele en sociaaleconomische kenmerken

thema’s als klimaat, wonen en de opvang van vluchtelingen. Ook

maken ons kwetsbaar; criminelen hebben volop gelegenheid

(on)gelijkheid in behandeling en kansen speelt hierin een rol.

om in onze eenheid te acteren. Dat moet anders. Ons doel is

Mensen uiten hun ongenoegen over hoe de overheid hier mee

dan ook om Noord-Nederland minder aantrekkelijk te maken

omgaat, dat mag ook: het past binnen ons democratische

voor (internationaal) georganiseerde ondermijning.

bestel. Het vraagt van ons als gezamenlijke overheden om hier goed mee om te gaan, zeker ook omdat het in de komende jaren van belang blijft en misschien zelfs nog wel toeneemt.

Recente cyberaanvallen in onze eigen eenheid op bijvoorbeeld ziekenhuizen hebben ons wederom laten zien dat onze digitale veiligheid onder druk staat. Als veiligheidspartners hebben we

Noord-Nederland blijkt een voedingsbodem te zijn voor antioverheidsextremisme en (nieuwe vormen van) radicaal en extreemrechts en kent regio-specifieke problematiek zoals de aardgaswinning en windmolenparken. De onzekerheden en onrust die dit met zich mee kan brengen, uiten zich ook in onze provincies, gemeenten, wijken en straten, maar zeker ook online.

in de afgelopen jaren al de nodige stappen gezet, maar we zijn er nog niet. We hanteerden daarbij de sporen van de cyberwegenkaart om te voorkomen dat onze inwoners, bedrijven, voorzieningen of wijzelf als overheden slachtoffer worden van welke vorm van cybercriminaliteit dan ook. Dit zetten we voort, ieder voor zich, maar ook samen. Daarbij realiseren wij ons dat het eventueel online optreden bij

Als gezamenlijke overheden willen we goed in verbinding blijven

dreigende openbare ordeverstoringen een (juridische)

met onze Noordelijke inwoners en hun grondrechten faciliteren,

zoektocht zal zijn, maar die gaan we wel aan.

maar we treden ook op wanneer dat nodig is. Daarbij hebben de gemeenten, het OM en de politie elk een eigen rol bij preventie, dialoog en handhaving. Samenwerking, een goede informatiepositie en gedeelde handelingsperspectieven zijn hierin essentieel, waarbij we voortzetten wat we daarin al

''Ons doel is om Noord-Nederland minder aantrekkelijk te maken voor (internationaal) georganiseerde ondermijning''

opgebouwd hebben.

''Samenwerking, een goede informatiepositie en gedeelde handelingsperspectieven zijn essentieel'' Maatschappelijke onrust kan ook leiden tot ondermijning van de rechtstaat en haar instituties, aantasting daarvan is bedreigend voor de samenleving. Maar ondermijning kent vele verschijningsvormen, dat hebben recente onderzoeken in Groningen en de Ommelanden ons nog scherper laten zien.

Wanneer het bij inwoners dusdanig misgaat dat ze in aanraking komen met het strafrecht, zien we in toenemende mate dat er sprake is van multi-problematiek. Het betreft zowel veiligheidals zorgvraagstukken. Dit vraagt een domein overstijgende aanpak om hier effectief in te zijn. Gezien het complexe speelveld met diverse zorg- en veiligheidspartners is dat geen eenvoudige opgave gebleken. Dat onderkennen wij en we kunnen dit ook niet geheel oplossen, het betreft immers ook landelijke (inrichtings)keuzes. Wel kunnen we de verbinding tussen beide domeinen versterken.

PAG 5 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

De Zorg- en Veiligheidshuizen spelen hierin een belangrijke rol. Onze aandacht gaat specifiek uit naar mensenhandel, in het bijzonder ook de manier waarop onze jongeren daar mee

Daar moeten we ons toe zien te verhouden en slim samenwerken met nieuwe coalities helpt daarbij. Ook dwingt het ons lokaal in de driehoeken, maar ook provinciaal

te maken kunnen krijgen.

en regionaal tot het maken van keuzes. Zowel in de inzet van

Door ons te focussen op een beperkt aantal regionale thema’s

opsporing. Het meer flexibel inzetten van capaciteit gaat ons

blijft ruimte beschikbaar om te anticiperen op

capaciteit voor de gebiedsgebonden politiezorg als voor de daarin helpen.

maatschappelijke ontwikkelingen, wanneer deze zich in de komende vier jaar voordoen. In deze thema’ s zoeken we actief

We hebben als eenheid dus nog het nodige te doen, maar

de samenwerking op. Zo genereren en delen we actief kennis,

gaan dat met vertrouwen aan.

brengen we de thema’s verder in ontwikkeling en gaan we slim om met onze capaciteit. In de veiligheidsketen hebben velen namelijk te maken met personele krapte aan de ene kant en een toenemend

Koen Schuiling Regioburgemeester eenheid Noord-Nederland Februari 2023

werkaanbod aan de andere kant. De opgaven zijn groot, de arbeidsmarkt is krap en de budgetten zijn beperkt.

We genereren en delen actief kennis, brengen thema's verder in ontwikkeling en gaan slim om met onze capaciteit.

PAG 6 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

SAMENVATTING ONTWIKKELINGEN EN TRENDS

• Krimpregio: leefbaarheid staat onder druk, sociale controle vermindert • Maatschappelijke onrust: Noord-Nederland (ook) voedingsbodem • Kwetsbaar voor ondermijnende criminaliteit: criminelen volop gelegenheid • Digitale veiligheid onder druk: grote afhankelijkheid digitale processen, crimechange van klassieke veiligheid naar cybercrime, (inter)nationale dimensie vraagt andere aanpak • Informatiepositie: essentieel voor goede aanpak, verdere ontwikkeling nodig • Kwetsbaarheid jongeren: aantrekkingskracht criminaliteit is groot

STRATEGISCHE (ONTWIKKEL)THEMA'S

Maatschappelijke ongenoegen, polarisatie en radicalisering; • Blijvend faciliteren van grondrechten om meningen te uiten en te demonstreren; • In verbinding met de samenleving: luisteren en passend optreden, werken aan weerbaarheid; Versterken (online) informatiepositie, inzicht in bronoorzaken; • Versterken duiding- en handelingsperspectief. (Georganiseerde) ondermijnende criminaliteit; • De regio minder aantrekkelijk maken voor (internationale) georganiseerde criminaliteit; • Goede informatiepositie en samenwerken verankeren in de aanpak; • Versterken uitvoeringscapaciteit veiligheidspartners; • Voortzetting integrale aanpak op havens, buitengebied en jonge aanwas. Cyberveiligheid; • Goed beeld van fenomenen (bv. cybercriminele

STRATEGISCHE UITGANGSPUNTEN

jeugdnetwerken) en risico’s; • vergroten weerbaarheid eigen organisaties en kwetsbare doelgroepen (jeugd, ouderen, MKB); • Waakzaam en voorbereid zijn op online aangejaagde

• Focus: beperkt aantal thema’s • Flexibel: meebewegen met ontwikkelingen in de samenleving • Passend en slim: nieuwe coalities vormen, slim omgaan met capaciteit

ordeverstoringen; • Getraind en voorbereid zijn op een cybercrisis; • permanente bestuurlijke aandacht, verbinding met diverse beleidsterreinen en vast bespreekpunt in lokale driehoeken. Veiligheid en Zorg; • Interventiemogelijkheden gezamenlijk (=veiligheid en zorg) afstemmen; • Basisniveau in de aanpak mensenhandel op orde brengen en onderhouden. • Een monitor mensenhandel ontwikkelen om gezamenlijke inspanningen te volgen.

PAG 7 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

1. INLEIDING WAAROM EEN REGIONAAL BELEIDSPLAN?



HOE IS DIT PLAN TOT STAND GEKOMEN?

Ten minste éénmaal in de vier jaar stellen de burgemeesters van

Er is een uitvraag gedaan5 bij gemeenten naar

de gemeenten in het gebied waarin de regionale eenheid de

veiligheidsproblemen die in het Noorden spelen en die een

politietaak uitvoert, alsmede de hoofdofficier van Justitie, een

gezamenlijke (regionale) aanpak vragen, en die daarom als thema

regionaal beleidsplan vast1.

zouden moeten worden opgenomen in het Regionaal Beleidsplan. Ook is in deze uitvraag gevraagd naar de prioriteiten uit de gemeentelijke veiligheidsplannen waaraan de politie een

Dit plan omvat de strategische veiligheidsthema’s die we in brede samenwerking willen oppakken. Daarnaast schrijft de

bijdrage moet leveren. Dit om te kunnen nagaan of daaruit toch

Politiewet voor2 dat de landelijke beleidsdoelstellingen van de

nog zaken naar voren komen die niet bij het voorgaande werden

minister met betrekking tot de taakuitvoering van politie zoals

aangedragen. Daarnaast is input opgevraagd bij het

opgenomen in de Veiligheidsagenda in acht moeten worden

Arrondissementsparket Noord-Nederland en de politie-eenheid

genomen. Het gezag dient de beleidsdoelstellingen die de Minister van Justitie en Veiligheid voor de komende jaren in deze agenda heeft vastgesteld3, mee te wegen bij de inzet van de politie. Daarnaast omvat het plan de verdeling van de politiesterkte4.

WAT IS DE ROL VAN HET REGIONAAL BELEIDSPLAN? In het driehoeksoverleg stellen de burgemeester(s), de officier van justitie en de teamchef van de politie de lokale veiligheidsprioriteiten vast. Het Regionaal Beleidsplan verandert hier niets aan, maar beoogt een aanvullende en faciliterende werking te hebben op deze prioriteiten. Het plan neemt positie in tussen het lokale veiligheidsbeleid en de

A landelijke Veiligheidsagenda. De onderstaande redenen om B

•• • •

Noord-Nederland. Op basis hiervan zijn vier thema’s geselecteerd en voorgelegd aan het gezag6 en door hen overgenomen:

B

1

Maatschappelijke ongenoegen, polarisatie en radicalisering;

B

2

(Georganiseerde) ondermijnende criminaliteit;

B

3

Cyberveiligheid en

B

4

Veiligheid en Zorg.

1.4.

WAAR LEVEREN WE TOEGEVOEGDE WAARDE?

strategische (ontwikkel)thema’s in dit regionale plan op te

In het Noorden bestaat de behoefte om op de genoemde

nemen sluiten hierop aan.

thema’s gezamenlijk beleid te vormen of bestaand beleid te

• ••

Het gaat om thema’s die gelet op de trends in de samenleving:

A

B

C

C

vragen om een regionale aanpak omdat dit effectiever

intensiveren. Dat doen we met integrale werkgroepen die– onder leiding van een bestuurlijk trekker – voorstellen voorbereiden, die aan de leden van het Regionaal Bestuurlijk Politie Overleg7 worden voorgelegd. De voorstellen zijn gericht

en/of efficiënter is;

op eventueel benodigde aanvulling op het lokale beleid,

de capaciteit, het specialisme, de competenties of de

van de samenwerking. Te denken valt aan: het delen van ‘best

bevordering van informatie-uitwisseling en verdere versterking

schaal van het basisteam overstijgen en

practices’, het opstellen van handreikingen, het organiseren van

waarop wij in integraal verband een beleidsmatige

van besluitvorming in de daartoe geschikte gremia etc.

intensivering of impuls willen bewerkstelligen.

bestuurlijke c.q. ambtelijke bijeenkomsten, het voorbereiden Zodoende willen we een effectieve gezamenlijke opvolging geven aan deze regionale thema’s.

1

Artikel 39 Politiewet 2012

2

Artikel 20 lid 1 en artikel 18 lid 1 Politiewet 2012

3

Ministerie van Justitie en Veiligheid, Veiligheidsagenda 2023-2026, https://open.overheid.nl/documenten/ronl-fefff06abdd2c99d8ad9be531c68a1df6deae72d/pdf

4

Artikel 39 en art. 38a lid 1 Politiewet 2012

geraadpleegd op 15 februari 2023 5

Door de ambtelijke werkgroep Regionaal Beleidsplan met vertegenwoordigers uit betrokken organisaties (gemeenten, OM, Politie, het RIEC Noord-Nederland).

6

RBPO 11 november 2022 en schriftelijke consultatie 20 december 2022.

7

Deelnemers aan het Regionaal Bestuurlijk Politie Overleg (RBPO) zijn de burgemeesters van de 40 gemeenten en de regio hoofdofficier van justitie, de regioburgemeester is voorzitter, de regionale politiechef vaste adviseur. Het overleg heeft een informerend, opiniërend, coördinerend en afstemmend karakter.

PAG 8 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

1.5.

RODE DRADEN

Dat kan betekenen dat de samenwerking zich vooreerst nog beperkt tot de ketenpartners gemeenten, het Openbaar

Bij alle thema’s zien we terug dat de doelgroep ‘jongeren’

Ministerie en de politie, of bijvoorbeeld vooral via het RIEC-

speciale aandacht vraagt. Dat is zorgelijk en daarom besteden

samenwerkingsverband loopt. Het kan ook zijn dat het

we hier bij elk thema aandacht aan. Bij alle thema’s is bovendien

veiligheidsvraagstuk om uitbreiding vraagt met publieke (o.a.

‘intelligence’ belangrijk: het hebben van een goede

hogescholen en universiteiten) en private partners (bedrijven

informatiepositie is randvoorwaardelijk voor een goede aanpak.

e.d.), zoals dit al gebeurt bij cyberveiligheid. Dat bepalen we

De politie levert hier met concrete informatieproducten een

niet op voorhand, maar de opgave die er ligt is daarin leidend.

bijdrage aan op basis van de Nationale Intelligenceagenda8, dit wordt waar mogelijk aangevuld met relevante informatie van andere partners. Deze informatie delen wij met elkaar waar dit kan. De wettelijke mogelijkheden om informatie te verzamelen en met partners te delen ervaren we daarin nog wel als een uitdaging, we zoeken hierin de ruimte op waar dat kan. Daarnaast is het onze ambitie om de samenwerking tussen

1.6.

LEESWIJZER

In de hierna volgende hoofdstukken worden de onderwerpen verder uitgewerkt. Het afsluitende hoofdstuk 6 beschrijft de verdeling van de politiesterkte in de eenheid NoordNederland.

publieke, maar zeker ook private partners te versterken. Per (onderdeel van een) thema kunnen de partners verschillen, dit hangt ook samen met de fase waarin het thema zich bevindt.

8 Tevens een afspraak uit de Veiligheidsagenda 2023-2026

Het is onze ambitie om de samenwerking tussen publieke, maar ook private partners te versterken.

PAG 9 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

2.MAATSCHAPPELIJK ONGENOEGEN, POLARISATIE EN RADICALISERING AANLEIDING

Maatschappelijk ongenoegen Gevoel van angst, onzekerheid, onvrede, of miskenning t.g.v.

De samenleving staat voor grote uitdagingen op thema’s als

lastig grijpbare fenomenen, zoals klimaatverandering en

wonen, klimaat en de opvang van vluchtelingen. Ongenoegen

migratie, gepaard met verlies aan vertrouwen in de overheid

over hoe de overheid hiermee omgaat uit zich in boosheid, die

om deze zaken effectief op te pakken.

soms escaleert. Daarnaast zien we, op straat en online, hoe het ongenoegen gepaard gaat met uitingen van extreme onverdraagzaamheid, de-legitimering van instituties van de rechtsstaat of ander gedrag dat de democratische rechtsorde onder druk zet. We zien dat nationale en zelfs wereldwijde onzekerheden en risico’s doorwerken tot op provinciaal en lokaal niveau; in de wijk en op straat. Twee specifiek Noordelijke onderzoeken laten zien dat NoordNederland een voedingsbodem biedt voor maatschappelijk ongenoegen9 10. Het blijkt dat bestuurders en ambtenaren behoefte hebben aan ondersteuning, zowel om ongenoegen een plek te geven in democratische processen als bij het omgaan met escalaties. Maatschappelijke onrust komt voor het eerst ook terug in de Veiligheidsagenda11. Hoewel de Veiligheidsagenda primair de beleidsdoelstellingen bevat voor de taakuitvoering van de politie, benadrukt de Minister dat de aanpak een gezamenlijke opdracht is. “Politie, gemeenten, Openbaar Ministerie en maatschappelijke

Maatschappelijke onrust (Zichtbare) collectieve gedragingen die voortkomen uit maatschappelijk ongenoegen. Polarisatie De verscherping van tegenstellingen tussen groepen in de samenleving die kan resulteren in spanningen tussen deze groepen en toename van segregatie. Radicalisering Een proces van toenemende bereidheid om de uiterste consequentie uit een denkwijze te aanvaarden en die in daden om te zetten. Deze toenemende bereidheid kan leiden tot gedrag dat andere mensen diep kwetst of in hun vrijheid raakt, kan aanleiding zijn voor individuen of groepen om zich af te keren van de samenleving en kan leiden tot het gebruik van geweld.

organisaties hebben binnen verschillende fasen van maatschappelijk ongenoegen en maatschappelijke onrust elk een eigen rol bij preventie, dialoog en handhaving. Dat vraagt om intensivering van de samenwerking, bespreking van dilemma’s in dat kader en een gezamenlijk handelingsperspectief aan de voorkant. (...) Het voorkomen van escalatie is uiteraard het streven en samenwerking met dat doel is van groot belang.“12 De uitingen en gedragingen bij maatschappelijk ongenoegen, maatschappelijke onrust, polarisatie en radicalisering zijn divers en kennen een opbouw in fases. Om deze te herkennen is het van belang om een heldere begripsaanduiding te hanteren:

9

Nanninga, P., L. de Jonge en F. Valk, Fenomeenanalyse Extremisme Noord-Nederland, RUG, november 2022.

10

Wonderen, R. van, T. Postmes, Casusonderzoek maatschappelijk onrust Noord-Nederland bij overheidsbeslissingen: analyse en handelingsperspectief, VWJ en RUG, maart 2022.

11

Veiligheidsagenda 2023-2026, Ministerie van Justitie en Veiligheid, december 2022.

12

Veiligheidsagenda 2023-2026, Ministerie van Justitie en Veiligheid, december 2022, p. 17.

PAG 10 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

2.2

ACTUELE ONTWIKKELINGEN

Daarnaast hebben de corona-maatregelen het antioverheidssentiment onder delen van de bevolking

De ontwikkelingen die we de afgelopen jaren hebben gezien,

aangewakkerd, wat zorgt voor veel onvrede,

zullen naar verwachting ook de komende jaren hun weerslag

(onaangekondigde) demonstraties, ordeverstoringen en de

hebben. Denk aan de gevolgen van de Russische inval in de

mogelijkheid dat dit leidt tot (verdere) polarisatie en

Oekraïne en andere mondiale conflicten die enerzijds een

extreme uitingen van onvrede. Naar verwachting zullen ook

grote vluchtelingenstroom (naast de bestaande

deze protesten aanhouden.

asielinstroom13) en anderzijds enorme stijgingen in de

Op de besluitvormingsprocessen die voorafgaan aan

(energie)prijzen geven, de zorgen over klimaatverandering, de

(Rijksoverheids)beslissingen hebben de veiligheidspartners in

gas- en zoutwinning, de alternatieve energiebronnen en de

de eenheid Noord-Nederland weinig invloed. Het is

stikstofplannen. Noord-Nederland kent ook regio-specifieke

bovendien vooraf niet altijd duidelijk welke thema’s tot

problematiek zoals aardgaswinning en windmolenparken.

maatschappelijke onrust leiden. Wel is het van belang dat wij

Ook leven in Noord-Nederland relatief sterke gevoelens van

er gezamenlijk alert op zijn en blijven.

maatschappelijk onbehagen en anti-Randstedelijk ressentiment. Hierdoor biedt de regio een voedingsbodem

Een groep die specifiek de aandacht vraagt is de kwetsbare

voor antioverheidsextremisme en (nieuwe vormen van)

jeugd: jongeren die vatbaar zijn voor invloeden van

radicaal- en extreemrechts.14

radicalisering en blootstelling aan desinformatie. Denk hierbij aan de invloed van influencers en sociale media als

Influencer Andrew Tate in Roemenië opgepakt om mensenhandel en verkrachting15

TikTok.

Figuur 1: Aantal incidenten in Noord-Nederland per categorie, januari 2014-juni 2022

Bron: Nanninga et al, 2022

13 Zie verder §1.1.3 14 Nanninga, P., L. de Jonge en F. Valk, Fenomeenanalyse Extremisme Noord-Nederland, RUG, november 2022. 15 https://nos.nl/artikel/2458153-influencer-andrew-tate-in-roemenie-opgepakt-om-mensenhandel-en-verkrachting,, geraadpleegd op 15 februari 2023

PAG 11 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

2.3

WAT WILLEN WE BEREIKEN?

Maatschappelijke onrust wordt problematisch wanneer er

WAT WILLEN WE BEREIKEN?

sprake is van escalatie of grootschalige of ernstige openbare ordeverstoringen, er strafbare feiten begaan worden of sprake is van ondermijning van de democratische rechtsorde.

In Noord-Nederland willen we:  de grondrechten om meningen te uiten en om te demonstreren faciliteren;

Rechtbank: complotdenkers mogen theorie over kindermoorden niet meer delen.17

 een overheid zijn die luistert en passend optreedt;  daarin samenwerken met het sociaal domein en/ of zorgpartners en het ruimtelijke domein;  in verbinding staan met de samenleving en een goede informatiepositie hebben, om daarmee het vertrouwen in de overheid te vergroten en de vormen van onvrede en protesten in enige mate voorspellen en in goede banen te leiden.

De betrokken veiligheidspartners hebben daarin een grote rol die veel van hen vergt. Van hen wordt verwacht dat zij in verbinding staan met de samenleving en een goede informatiepositiee hebben en deze met elkaar (binnen de kaders van de wet) delen. De methodiek Bondgenoten18 kan hierbij uitkomst bieden. Uitgangspunt in ons handelen is en blijft daarbij het faciliteren van het grondrechten om meningen te uiten en te demonstreren. We staan daarbij voor de volgende uitdaging:

Onrust en ongenoegen maken onlosmakelijk deel uit van een democratische rechtstaat, net als het grondrecht om meningen en ongenoegen te uiten. Deze fundamentele rechten waarmaken vraagt om een overheid die goed luistert en passend optreedt, zodat het ongenoegen de democratie kan versterken, zodat deze weerbaar en vitaal blijft. Onrust geeft veelal aan, dat er een roep is naar maatschappelijke en/of politieke veranderingen. Dat vraagt om inzicht in de oorsprong van de onrust en een stabiele samenleving, die weerstand kan bieden aan ondemocratische invloeden, kan meebuigen en herstellen van crises. Hierbij is een

 Hoe kunnen lokale overheden als eerste overheid bijdragen aan het versterken van sociale samenhang en meer vertrouwen in de overheid? Bij het herstellen en versterken van de sociale samenhang zijn gemeenten uiteraard ook afhankelijk van andere instanties en overheden.  Hoe kunnen lokale overheden de vormen, tijdstippen en locaties van deze vormen van onvrede en protest in enige mate voorspellen en in goede banen leiden?

stevige inzet vanuit en samenwerking met het sociaal domein en/of zorgpartners ook van belang. Omdat de druk op de ruimtelijke omgeving en het effect van maatregelen groot is, vraagt dit eveneens samenwerking met het ruimtelijk domein. De wijze waarop besluitvormingsprocessen ruimte bieden aan de inbreng van burgers en bedrijven kan maatschappelijke onrust voorkomen16.

16 R. van Wonderen, T. Postmes, Casusonderzoek maatschappelijk onrust Noord-Nederland bij overheidsbeslissingen: analyse en handelingsperspetief, VWJ en RuG, maart 2022. 17 https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5239647/bodegraven-complotdenkers-gemeente-qanon-theorie-satanistisch, geraadpleegd op 15 februari 2023 18 Bondgenoten (politie) is een methode om netwerken op te bouwen en te onderhouden tussen gemeente, politie en mensen uit de “haarvaten” van de lokale gemeenschappen, met als doel maatschappelijke onrust te voorkomen en verminderen. Ze doen dit door een duurzame verbinding met elkaar op te bouwen ten tijde van “rust''.

PAG 12 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

Dit vraagt om een stevige inzet op ordeverstoorders en

•

HOE DENKEN WE DAT TE BEREIKEN?

aanjagers en op radicalisering via drie sporen:

Om een gezamenlijke informatiepositie te bewerkstelligen is voor het gesprek op lokaal niveau – in de driehoeken – een

1

belangrijke rol weggelegd. “Het zwaartepunt van deze samenwerking ligt op het lokale niveau, omdat maatschappelijke onrust zich primair lokaal manifesteert en er

Bewustwording, dat wil zeggen het vergroten van het signalerend en voorspellend vermogen door a. Verbeteren van de informatiepositie (weten wat er in de samenleving speelt);

geen blauwdruk is voor de omgang daarmee”19. Draagvlak voor

b. Begrijpen van fenomenen (inzicht in oorzaken,

en legitimiteit van overheidshandelen vraagt ook om een

gevolgen, urgentie en handelingsperspectieven).

toegankelijke inclusieve en diverse politieorganisatie. Dit krijgt

c. Herkennen van trends en ontwikkelingen in

vorm via het programma “Politie voor iedereen”.

maatschappelijk sentiment (ongenoegen en onrust) en

De Veiligheidsagenda geeft voor de politie daarvoor drie afspraken (zie kader). Daarnaast heeft de politie de opdracht intelligencebeelden en fenomeenanalyse op te stellen20, ook op het terrein van maatschappelijke onrust (en radicalisering

•

21

en extremisme). Samen met de informatie van de gemeenten, het OM en andere (overheids)organisaties21 vormt dit de gezamenlijke informatiepositie en versterkt dit de integrale

2

radicalisering. Dit bereiken we onder meer via de basisen verdiepingstrainingen in het herkennen en aanpakken van radicalisering.

Preventie, dat wil zeggen het voorkomen van ondermijnende of buitenwettelijke uitingen van ongenoegen en onrust door

aanpak (en ieders afzonderlijke rol daarin). Online middelen,

a. Het vergroten van de weerbaarheid van de samenleving;

zoals platforms en sociale media, worden steeds effectiever

b. Het vergroten van de responsiviteit en effectief

ingezet om mensen te mobiliseren tot (online) openbare

handelen van de overheid.

ordeverstoringen.

c. Voorkomen dat mensen radicaliseren, het proces

AFSPRAKEN VEILIGHEIDSAGENDA 1. De politie, de gemeenten en het OM voeren jaarlijks op niveau van de eenheid het gesprek over de inzet en effectiviteit van politie over verbinding met de samenleving, waaronder wijken en doelgroepen, binnen verschillende fasen van maatschappelijke onrust. 2. De politie werkt aan een ‘toolbox’ met ‘best practices’ en integrale interventiestrategieën die handelingsperspectief bieden op verschillende gebieden in relatie tot maatschappelijk ongenoegen en maatschappelijke onrust. 3. Politie werkt in samenspraak met de gezagen en het ministerie van Justitie en Veiligheid aan een informatiestrategie voor de omgang met maatschappelijke onrust.

• 31

van radicalisering af te buigen of extremisme en een aanslag te voorkomen. Omgaan met ongenoegen, conflicten en incidenten door a. Het delen van successen; b. Actief vergaren en delen van kennis en expertise; c. Het geven van handelingsperspectieven voor wanneer ongenoegen escaleert. Zo wordt er gewerkt aan een beleidshandreiking voor gemeenten in NoordNederland, als vervolg op het onderzoek Fenomeenanalyse extremisme Noord-Nederland, zodat er zowel bij de bestuurders als de ambtenaren urgentie en draagvlak gecreëerd kan worden. d. Beschikbaarheid van een gemeentelijk expert (ter ondersteuning voor de OOV-ers) die kan adviseren in de aanpak en casuïstiek. Deze expert wordt gefinancierd vanuit de Versterkingsgelden NCTV22 .

19 Veiligheidsagenda 2023-2026, Ministerie van Justitie en Veiligheid, december 2022, p. 17. 20 Zie ook inleiding, conform afspraken in de Veiligheidsagenda. 21 Zoals het ondersteuningsnetwerk maatschappelijke onrust- (weerbaarbestuur.nl )of de Expertise-unit Sociale Stabiliteit (ESS) 22 Inzet versterkingsgelden radicalisering 2023 e.v., 19 december 2022

PAG 13 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

3. (GEORGANISEERDE) ONDERMIJNENDE CRIMINALITEIT 3.1 AANLEIDING

Ook kenmerkend is het dunbevolkte buitengebied, waar

Ondermijning is bedreigend voor de samenleving. Het leidt tot

dan tweehonderd vakantieparken. Dit biedt gelegenheid voor

aantasting van de rechtsstaat en haar instituties. Daarom staat de aanpak van ondermijning in dit Regionaal Beleidsplan hoog en prominent op de agenda. En dat stond het al. In de drie Noord-Nederlandse provincies wordt, in verschillende snelheden en vanuit verschillende invalshoeken, toegewerkt naar (provinciale) samenwerking en normstelling. En dat is ook nodig. Het rapport ‘Groningse praktijken’ uit 202223, het onderzoek naar Ondermijning in het Ommeland van de provincie Groningen en een specifieke probleemanalyse van het RIEC Noord-Nederland24, laten zien dat ook in onze regio nog volop gelegenheid is voor criminelen om te acteren. In dit beleidsplan zetten we daarom nieuwe stappen. Om terug te pakken wat verloren is gegaan en om aan de voorkant een voet

bovendien sprake is van leegstaand agrarisch vastgoed en meer uiteenlopende vormen van ondermijnende criminaliteit. De afgelopen jaren laten tal van voorbeelden zien van grensoverschrijdende, ondermijnende criminaliteit.

Begin maart 2020 werd op de A7 bij Bad Nieuweschans een drugstransport onderschept. Daarbij werden 86 pakketten vol speed met een geschatte straatwaarde van €700.000 in beslag genomen. De organisatie achter het transport was ook bezig om 300 kilo cocaïne van Zuid-Amerika naar Australië te verschepen. Een van de betrokkenen had de Finse nationaliteit en was lid van motorclub Hells Angels.28

tussen de deur te krijgen ten aanzien van de ondermijnende criminaliteit.

Controle Het grote oppervlak van Noord-Nederland in combinatie met de

Ondermijning kent uiteenlopende verschijningsvormen. Wat ze

lange buitengrens heeft implicaties voor de mate van toezicht en

gemeen hebben met elkaar is dat ze de grens tussen

controle. De lage bevolkingsdichtheid zorgt ervoor dat de

bovenwereld (de samenleving) en de criminele onderwereld

politiebezetting relatief laag is ten opzichte van de omvang van de

doet vervagen. Criminelen richten voor hun activiteiten

regio. Gemeenten kampen daarnaast met een gebrek aan

bedrijven op, vragen vergunningen aan en huren en kopen

capaciteit voor toezicht en handhaving. Hier komt bij dat het

panden. Hiervoor hebben ze in de bovenwereld medewerking

vertrouwen van onze inwoners in politici, overheid en instituties

nodig van bijvoorbeeld makelaars, autoverhuurbedrijven,

als rechters, politie en ambtenaren, lager is dan gemiddeld.29 Dit

overheden, administratiekantoren en notarissen.

biedt een voedingsbodem voor het ontstaan van vrijplaatsen,

Noord-Nederland is een kwetsbare regio als het gaat om

waarop overheden zicht en grip kwijtraken en criminelen hun

ondermijning. Dat komt vanwege een tamelijk uniek

gang kunnen gaan. Het Noorden kent bovendien de meeste

samenspel van geografische, culturele en sociaaleconomische

krimpregio’s in Nederland, waardoor de leefbaarheid onder druk

factoren. Deze kwetsbaarheid wordt geduid in drie begrippen:

komt te staan en sociale controle vermindert.

gelegenheid (kunnen), controle (durven) en motivatie (willen).25 26 27

Motivatie Tot slot kent Noord-Nederland een relatief lage

Gelegenheid

sociaaleconomische positie met verhoudingsgewijs veel armoede

De geografische ligging van Noord-Nederland - de lange grens

en schuldenproblematiek. Economische ontwikkelingen, zoals de

met Duitsland en de kustlijn - met haar infrastructurele

stikstofproblematiek, maken bepaalde sectoren bovendien

knooppunten (havens, luchthaven, airstrips) maakt het een

kwetsbaar. Voor jongeren geldt daarnaast dat de verlokkingen van

aantrekkelijk gebied voor de in- en doorvoer van (grondstoffen

het ‘snelle geld’ in de drugscriminaliteit grote aantrekkingskracht

voor) drugs, maar ook voor mensenhandel en -smokkel.

op hen uitoefent.

23 Van der Torre, E. & Tops, P. (2022). Groningse praktijken. Een analyse van (de gemeentelijke aanpak van) ondermijning in de gemeente Groningen. 24 RIEC Noord-Nederland (2022). Regiospecifieke probleemanalyse. Oosterwolde: RIEC Noord-Nederland. 25 Natarajan, M. (Ed) (2011). Crime opportunity theories: Routine activity, rational choice and their variants. Farnham, UK: Ashgate Publishing Co. 26 Elffers, H. (2003). Regelovertredingen preventief of repressief aanpakken? Een discussie in termen van het Willen-Kunnen-Durven-model. In: F. Spierings, B. Peper, R. Pieterman, S. Karyotis, & A. Zijderveld (red.). Buurt en stad. Liber amicorum voor Wiebe de Jong. Rotterdam. Sambabal, 45-57. 27 Zie ook RIEC Noord-Nederland (2020). Position paper. Oosterwolde: RIEC Noord-Nederland. 28 www.rtvnoord.nl/nieuws/727951/a7-drugssmokkel-finse-hells-angel-de-cel-in, geraadpleegd op 15 februari 2023 29 Cuperus, R., Voogd, J. de. Atlas van afgehaakt Nederland - Over buitenstaanders en gevestigden. December 2021.

PAG 14 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

3.2 ACTUELE ONTWIKKELINGEN De maatschappelijke ontwikkelingen van de laatste tijd lijken bovenstaande punten te versterken. Zo hebben de coronamaatregelen effect gehad op de capaciteit van gemeenten en politie voor de aanpak van ondermijning. We worden bovendien geconfronteerd met de toestroom van Oekraïense en andere vluchtelingen, hetgeen extra inzet vraagt en waarmee bovendien de kans op mensensmokkel en -handel lijkt toe te nemen.30 Daar komt de krapte op de arbeidsmarkt bij. Verder lijkt het aannemelijk dat de voortdurende inspanningen om de drugsinvoer via de main ports (Rotterdam, Antwerpen en Schiphol) te bestrijden de aantrekkelijkheid van de havens in

AFSPRAKEN VEILIGHEIDSAGENDA De politie 1. Pakt criminele samenwerkingsverbanden aan van o.a. drugs, witwassen, illegale wapens en liquidaties, met in het resultaat aandacht voor de gekozen mix van verschillende soorten strafrechtelijke onderzoeken en de opgelegde straffen. 2. Pakt illegale wapenhandelaren en organisatoren van liquidaties aan, waardoor het bezit en gebruik van vuurwapens wordt teruggedrongen.

complexe regelgeving die hiermee gepaard gaat.

3. Maakt een fenomeenanalyse over vuurwapens en inventariseert subjecten en kiest met partners voor een gerichte afschrikking. De aanpak heeft een Europees en internationaal karakter.

Op Prinsjesdag 2021 zijn voor 2022 en verder extra structurele

4. Neemt in ondermijningszaken een financiële paragraaf op, conform de landelijk te ontwikkelen standaard.

Noord-Nederland vergroten. Ten slotte lijkt ook de energietransitie kansen te bieden voor criminele inmenging, gelet op de omvangrijke budgetten die hiermee gemoeid zijn en de

middelen toegekend voor investeringen in een breed offensief tegen ondermijning, waaronder een regionale versterking van de aanpak ervan via de RIEC’s. De focus ligt op de aanpak van de illegale drugsindustrie en de daarmee gepaard gaande ondermijnende effecten op de samenleving en het criminele

Het aantal via de strafrechtelijke weg aangepakte criminele samenwerkingsverbanden (csv’s) voor NoordNederland:

verdienmodel. Daarnaast zijn via het programma Preventie met Gezag extra middelen beschikbaar gesteld met als doel te voorkomen dat jongeren en jongvolwassenen de (ondermijnende) criminaliteit in gaan of hier verder in afglijden. De aanpak is tweeledig; naast het bieden van kansen aan jongeren in kwetsbare

Aantal criminele samenwerkingsverbanden

2023

2024

2025

2026

100

100

100

100

Beslagdoelstelling (in miljoenen €) voor Noord-Nederland:

wijken met behulp van o.a. sociale (gedrags-)interventies, opleiding en toeleiding naar werk, worden grenzen gesteld. De gemeenten Leeuwarden en Groningen hebben plannen ingediend

Beslagdoelstelling (in miljoenen)

2023

2024

2025

2026

8,83

9,29

9,76

10,22

voor het programma die in de komende jaren hun uitwerking moeten krijgen. Deze Veiligheidsagenda onderstreept ook dat een goede

WAT WILLEN WE BEREIKEN?

informatiepositie essentieel is voor de aanpak van ondermijning en dat de internationale samenwerking moet

Ons doel is dat Noord-Nederland minder aantrekkelijk wordt

worden versterkt. In Noord-Nederland doen we er nog een

voor (internationale) georganiseerde ondermijnende

schepje bovenop. Samenwerking en informatiepositie zijn voor

criminaliteit. In de eerste plaats door uitvoering te geven

ons namelijk de belangrijkste sleutelwoorden. Beide begrippen

aan de Veiligheidsagenda 2023-2026 (zie kader).

willen we verankeren in onze aanpak. Zodanig dat het beeld van de georganiseerde ondermijnende criminaliteit in dit gebied scherp en actueel is (informatiepositie) en het handelen integraal (samenwerking).

30 Zie bijvoorbeeld www.volkskrant.nl/columns-opinie/pas-op-voor-uitbuiting-van-oekraiense-vluchtelingen~b4d69d44/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.bing.com%2F, geraadpleegd op 14 februari 2023

PAG 15 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

In Noord-Nederland bundelen de gemeenten, de politie en het

• Cannabisketen

OM hun krachten om (1) effectiever te zijn, (2) hun expertise te

• Cybercrime en Darkweb

vergroten en (3) om samen nieuwe interventies uit te voeren.

• Synthetische drugs

Uiteraard blijven we ook samenwerken met andere partners zoals de Belastingdienst, Noordelijke Provincies, UWV, NVWA en NLA. Wij doen dat onder meer op basis van het RIEC-convenant31.

• Jonge aanwas • Netwerkfraude binnen zorgfraude De Stuurgroep RIEC Noord-Nederland heeft ‘Milieucriminaliteit’ als regionale verschijningsvorm aangewezen.

WAT WILLEN WE BEREIKEN? In Noord-Nederland willen we:  onze regio minder aantrekkelijk maken voor (internationale) georganiseerde criminaliteit;  een goede informatiepositie en samenwerken verankeren in onze aanpak van ondermijning;  onze krachten bundelen om effectiever te zijn, onze expertise te vergroten en samen nieuwe interventies uit te voeren.  als RIEC-partners blijven werken onder het RIECconvenant. Via het RIEC verband is sinds 2022 gewerkt aan een versterkingsplan met twee sporen: versterken van de uitvoeringscapaciteit van partners en voortzetting van de integrale aanpak op drie inhoudelijke thema’s: havens, buitengebied en jonge aanwas. Overigens blijven we natuurlijk ook in RIEC-verband inzetten op de bestaande convenantthema’s en handhavingsknelpunten. In het RIEC convenant worden de volgende verschijningsvormen benoemd: • mensenhandel en- smokkel32, • georganiseerde hennepteelt; • fraude in de vastgoedsector; • misbruik binnen de vastgoedsector; • witwassen en daaraan gerelateerde vormen van financieel economische criminaliteit.

3.4

HOE DENKEN WE DAT TE BEREIKEN?

Om de doelen te bereiken, richten wij ons in 2024-2027 op de pijlers die in RIEC-verband zijn bepaald, waarvan het versterken van de informatiepositie en het vergroten van bewustwording en weerbaarheid voor dit regionale beleidsplan relevant zijn. Voor de gemeenten komen deze punten samen binnen de lokale informatie overleggen (lio’s) of casustafels. Inmiddels zijn verschillende gemeenten - al dan niet met ondersteuning van het RIEC - al begonnen met het opzetten van een dergelijk overleg. Deze activiteit wordt voortgezet. Bestuurlijk ondersteuningsteam Gemeenten lopen tegen hun grenzen aan als het gaat om uitvoeringscapaciteit ten behoeve van de aanpak van ondermijning.33 Daarnaast is er de wens om een meer gelijkwaardige partner te zijn voor o.a. de politie en het OM. Ter versterking van gemeenten, wordt in 2023 op regionaal niveau een bestuurlijk ondersteuningsteam geformeerd. Dit team bevat expertise en is inzetbaar op de volgende aspecten die aansluiten bij wat in gezamenlijke normstelling op provinciaal niveau is/ wordt bepaald: 1. De basis op orde: aanjagen, ondersteunen en adviseren bij het vaststellen en uitvoeren van de Noordelijke provinciale normen voor de bestuurlijke aanpak van ondermijning en het op orde krijgen van het basisniveau bij gemeenten; 2.

Ondersteuning in de uitvoering: Het vergroten van de slagkracht door expertise en capaciteit te bieden bij de uitvoering van interventieadviezen.

De Stuurgroep RIEC Noord-Nederland heeft daarnaast de volgende handhavingsknelpunten benoemd: • Outlaw Motorclubs • Vrijplaatsen • Ongebruikelijk bezit/vermogen • Prostitutiebranche

31

Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en Geïntegreerde Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, Bestrijding Handhavingsknelpunten en Bevordering Integriteitsbeoordelingen, RIEC Noord-Nederland, 15 augustus 2019.

32

Hieronder valt arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting en gedwongen orgaanverwijdering.

33

RIEC Noord-Nederland (2022), Noordelijke weerbaarheid, een overkoepelende rapportage van 29 weerbaarheidsscans in Noord-Nederland, Oosterwolde: RIEC Noord-Nederland. p. 24

PAG 16 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

4. CYBERVEILIGHEID 4.1 AANLEIDING

4.2 ACTUELE ONTWIKKELINGEN

De snelle digitalisering van de samenleving brengt, naast

De toenemende digitalisering heeft consequenties voor de

kansen, ook risico’s met zich mee, waaronder cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit met een bijkomend gebrek aan cyberveiligheid. Momenteel zijn cyberaanvallen op ziekenhuizen, specifiek op het Universitair Medisch Centrum Groningen actueel34. Onze digitale veiligheid staat

verhoudingen tussen burgers onderling en tussen burgers en overheid. Een steeds grotere afhankelijkheid van digitale processen maakt ons kwetsbaar. Dit kan grote gevolgen hebben en de impact op slachtoffers is net zo groot als bij traditionele criminaliteit39. Ook kan een incident of crisis in de digitale

voortdurend onder druk.

wereld tot grote ontwrichting in de fysiek ruimte leiden.

Uit de Veiligheidsmonitor 2021 blijkt dat er inmiddels

Op dit betrekkelijk nieuwe thema werken we al samen. Wel

ongeveer net zo veel slachtoffers van online als van offline criminaliteit zijn35 36. Ook lijkt voor organisaties het gevaar van ransomware (gijzelsoftware) sterk te zijn toegenomen. Ondanks de inspanningen om de weerbaarheid te verhogen, is er sprake van “een scheefgroei tussen de toenemende dreiging en

moeten we onze alertheid, kennis en kunde en weerbaarheid verder vergroten. De afgelopen jaren hebben we hier mooie stappen in gezet en dit zetten we voort via de cyberwegenkaart (zie Figuur 2).

de ontwikkeling van de weerbaarheid.”37 Dit geldt ook voor onze inwoners. Zo zijn ouderen steeds vaker het slachtoffer van oplichters die uit zijn op pinpassen en bankgegevens, zogeheten bankhelpdeskfraude38 .

Figuur 2: Lokale cyberwegenkaart 2,0 CCV

34 https://nos.nl/artikel/2461833-pro-russische-ddos-aanvallers-hebben-het-gemunt-op-nederlandse-ziekenhuizen, geraadpleegd op 15 februari 2023 35 https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2022/veiligheidsmonitor-2021/5-online-criminaliteit#:~:text=In%202021%20is%2017%20procent,procent%20van%20overige%20online%20delicten 36 https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2022/veiligheidsmonitor-2021/4-traditionele-criminaliteit, geraadpleegd op 19 januari 2023 37 Cyberintelligence in 2018 Noord-Nederland. Politie-eenheid Noord-Nederland, DRIO, Afdeling Analyse & Onderzoek, 2019 38 https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/rapportages/2022/veiligheidsmonitor-2021?onepage=true#c-5--Online-criminaliteit, geraadpleegd op 16 februari 2023 39 https://www.bjutijdschriften.nl/tijdschrift/tijdschriftveiligheid/2022/3-4/TvV-D-23-00002, geraadpleegd op 15 februari 2023

PAG 17 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

WAT WILLEN WE BEREIKEN?

1. Eigen huis op orde Organisaties zijn zelf verantwoordelijk voor het goed functioneren van de eigen digitale systemen informatievoorzieningen voor dienstverlening en

WAT WILLEN WE BEREIKEN? In Noord-Nederland:

bedrijfsvoering en de beveiliging van de informatie daarin. We werken binnen dit spoor aan bewustwording in eigen organisaties en positioneren de CISO’s44, ook in relatie tot crisisbeheersing. Samen met de CISO’s zorgen we ervoor dat de

 hebben wij de fenomenen (zoals cybercriminele jeugdnetwerken) en risico’s van cyberveiligheid in onze eenheid goed in beeld;

informatiebeveiliging voldoet aan de wettelijke eisen.

 hebben wij een goed en passend aanbod aan informatieproducten op cyberveiligheid, die wij inzet-ten aan de hand van het cyberveiligheidbeeld;

Cyberincidenten en cybercrises die ontstaan bij bedrijven,

 is de weerbaarheid van onze eigen organisaties en die van de kwetsbare doelgroepen (jeugd, ouderen, MKB) tegen cybercriminaliteit en internetfraude vergroot;

hebben voor de openbare orde en veiligheid. Hierin vindt

 is cyberveiligheid onderdeel van de diverse beleidsterreinen;

geval van incidenten of crises werken we volgens de GRIP-

 zijn wij waakzaam en voorbereid op online aangejaagde ordeverstoringen;

verschillende scenario’s en dat doen we onder meer door

 is iedere gemeente getraind en voorbereid op een cybercrisis;  heeft cyberveiligheid permanente bestuurlijke aandacht en een vast bespreekpunt in de lokale driehoeken. Het doel voor 2027 is om cyberveiligheid als thema op diverse beleidsterreinen ingebed te hebben. Dat betekent dat waar het Sociaal Domein zich bezighoudt met het thema jeugd, het ook zal moeten nadenken over de digitale aspecten die hierop aansluiten. Projecten als het tegengaan van jonge aanwas, Hackshield40 of Cyber2441 kunnen hierbij een rol spelen. Waar de afdeling OOV dient als interne aanjager van cyberveiligheid binnen gemeenten, zal de praktische uitvoering hiervan niet per se bij OOV liggen. Een ander voorbeeld is het MKB, waarvoor in het Platform Veilig Ondernemen politie, justitie, gemeenten, brancheorganisaties en de ondernemers samen werken aan het oplossen van veiligheidsproblemen42. Sinds de vaststelling van de strategische agenda cyberveiligheid43 werken we met de vier sporen van de Cyberwegenkaart. En deze zetten we voort, om daarmee te

2. Cyberincidenten en -crisis instellingen en belangrijke voorzieningen binnen de gemeentegrenzen, kunnen een weerslag hebben op de (lokale) samenleving en kunnen uiteindelijk ook gevolgen nauwe afstemming plaats met de Veiligheidsregio’s. We kijken samen hoe we een crisis op kunnen pakken door zowel naar de digitale oorzaak als naar de fysieke gevolgen te kijken en in structuur. Het is belangrijk dat we voorbereid zijn op cybercrisisoefeningen te houden bij de gemeenten, het OM, de politie en bij andere organisaties. 3. Cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit Gemeenten hebben een belangrijke rol in het weerbaar maken van de samenleving tegen cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit. Bijvoorbeeld door specifieke doelgroepen te benaderen met preventieve maatregelen. Denk aan kwetsbare groepen als jongeren, ouderen en het MKB. We agenderen het onderwerp cybercrime in de lokale driehoeken en gaan na welke stappen we kunnen zetten ter voorkoming en bestrijding van deze criminaliteit. We werken toe naar een Citydeal45 waar alle gemeenten in Noord-Nederland bij aan kunnen sluiten. Er zijn op drie locaties in Noord Nederland Living Labs Cyberweerbaarheid gestart46, waarin het vergroten van de kennis over en versterking van de weerbaarheid tegen ransomware centraal staan. Er zijn cyberscans ontwikkeld waarmee ondernemers inzicht krijgen in de staat van hun cybersecurity.

Dit kan onder de aandacht worden gebracht bij gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Uiteraard staat het gemeenten vrij hierin zelf keuzes in te maken.

voorkomen dat onze inwoners, bedrijven, voorzieningen of overheden slachtoffer worden van cybercriminaliteit. 40

https://hetccv.nl/onderwerpen/cybercrime/database-lokale-cyberpro-jecten/hackshield/#:~:text=Hackshield%20is%20een%20cybersecurity%20game,op%20hun%20(groot)ouders geraadpleegd op 15 februari 2023

41 https://hetccv.nl/onderwerpen/cybercrime/cyber24/, geraadpleegd op 15 februari 2023 42 https://hetccv.nl/onderwerpen/platform-veilig-ondernemen/pvo-noord-nederland/, geraadpleegd op 15 februari 2023 43 Strategische (meerjaren)agenda Cyberveiligheid RBPO NN 2021-2023, vastgesteld op 26 november 2021 44 De CISO (of security officer) heeft binnen de gemeente een onafhankelijke, toezichthoudende en adviserende rol over informatieveiligheid. 45 https://hetccv.nl/onderwerpen/cybercrime/city-deal-lokale-weerbaarheid-cybercrime/, geraadpleegd op 15 februari 2023 46 Te weten: Groningen, Sûdwest Fryslân en Coevorden

PAG 18 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

4. Online aangejaagde ordeverstoringen We worden regelmatig geconfronteerd met ordeverstoringen die online beginnen of versterkt worden. Het is van belang dat gemeenten weten welke bestuurlijke instrumenten zij tot hun beschikking hebben voor toezicht en handhaven van de online wereld. Het signaleren, interveniëren, opsporen en vervolgen zal in de toekomst vaker een agendapunt zijn tijdens het

4.4. HOE DENKEN WE DAT TE BEREIKEN? De politie, het Openbaar Ministerie en de gemeenten dragen vanuit hun taakstellingen en bevoegdheden verantwoordelijkheid voor een integrale bijdrage aan de aanpak van cybercrime. Ter bevordering van deze aanpak werken zij samen onder het RIEC-convenant49. De Stuurgroep

driehoeksoverleg.

RIEC Noord-Nederland heeft cyberveiligheid onder het

Naast wijkagenten zijn bij de politie sinds enkele jaren ook

Dit maakt het voor convenant-partners mogelijk, om bij (een

digitaal wijkagenten werkzaam. Het werkgebied van deze wijkagent is het internet. De politie beschikt daarbij over een team Open Source Intelligence, een team Openbare Orde Inlichtingen en een cybercrimeteam. In bepaalde gevallen kan de politie informatie in de lokale driehoek delen om een (dreigende) ordeverstoring aan te pakken. Ook het OM speelt hierin een belangrijke rol. Ook online content kan immers een strafbaar feit opleveren. Dit kan aanleiding zijn voor een huisbezoek, aanhouding en/of opsporingsonderzoek. BOA’s, jongerenwerkers en wijkteams kunnen naast hun taken en verantwoordelijkheden in de openbare ruimte en op straat, hun werk ook online invullen door contact te leggen, signalen op te pakken en te delen. Gemeenten zijn nog zoekende hoe zij online op moeten treden bij dreigende ordeverstoringen. De huidige wetgeving is geschreven met de fysieke wereld en de feitelijke gemeentegrenzen in gedachten47. Er worden vooral interventies op communicatief vlak toegepast zoals gebiedsverboden, noodverordeningen of een huisbezoek. Online is dit nog onontgonnen terrein.

Illegale “meet-ups”: Adolescente scooter bestuurders of (jong) volwassenen met getunede auto’s komen graag in groepen bijeen. De organisatie van de bijeenkomsten gebeurt in gesloten groepen op Telegram, Whatsapp en Facebook e.d., waardoor het voor de overheid lastiger is preventief op te treden.48 Gedurende het festival Eurosonic plaatste een NoordNederlandse rapper op Tiktok een oproep om massaal naar de Grote Markt te komen voor een opname. Alhoewel de oproep openbaar is, blijft het bijna onmogelijk in te schatten hoeveel mensen er gehoor aan zullen geven. Dit kent natuurlijk gelijkenissen met Project-x en vormt nog altijd een uitdaging.

convenant als extra thema (handhavingsknelpunt) benoemd. vermoeden van) cybercrime op casusniveau of in het kader van fenomeenonderzoeken hierover informatie met elkaar uit te wisselen. Zoals bij het fenomeenonderzoek naar cybercriminele jeugdnetwerken en dat naar verwachting medio 2023 wordt afgerond. Dit biedt lokale veiligheidspartners zicht op en handvatten voor de integrale aanpak daarvan. De komende periode wordt ingezet op: 1. Verdere uitrol van activiteiten op de sporen van de Lokale Cyberwegenkaart De komende vier jaar werken we aan de invulling van de hierboven genoemde Lokale Cyberwegenkaart door interne en externe, publieke en private samenwerking te stimuleren op het thema cyberveiligheid. Samenwerking tussen CISO’s en ambtenaren OOV moedigen we aan, in het bijzonder bij het oefenen van een cybercrisis50. Verder wordt er ondersteuning gezocht voor NoordNederlandse gemeenten in de vorm van een Aanjager Cyberweerbaarheid. Deze persoon zal gemeenten ondersteunen in het thema Digitale Veiligheid, met name online criminaliteit/digitale weerbaarheid en online aangejaagde ordeverstoringen51. 2. Het realiseren van een goed en passend aanbod aan informatieproducten op cyberveiligheid, Dit gebeurt in nauwe samenwerking tussen de politie, OM en andere partijen die over relevante data beschikken. We maken daarbij gebruik van voorbeelden uit het land.

De database Citydeal Lokale Cyberweerbaarheid van het CCV is een voorbeeld van kennis en ervaring uit verschillende projecten uit heel Nederland die ook in Noord-Nederland ingezet kunnen worden.52

47 https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Rechtbanken/Rechtbank-Midden-Nederland/Nieuws/Paginas/Burgemeester-van-Utrecht-mocht-geen-online-gebiedsverbod-opleggen.aspx, geraadpleegd 15 februari 2023 48 https://www.telegraaf.nl/nieuws/1404181937/ruim-120-boetes-uitgeschreven-bij-scootermeeting-in-groningen, geraadpleegd op 15 februari 2023 49 Convenant ten behoeve van Bestuurlijke en Geïntegreerde Aanpak Georganiseerde Criminaliteit, Bestrijding Handhavingsknelpunten en Bevordering Integriteitsbeoordelingen, RIEC NoordNederland, 15 augustus 2019. 50 Hiermee geven we invulling aan sporen 1 en 2 van de Cyberwegenkaart. 51 Hiermee geven we invulling aan sporen 3 en 4 van de Cyberwegenkaart. 52 https://hetccv.nl/onderwerpen/cybercrime/database-lokale-cyberprojecten/, geraadpleegd op 15 februari 2023.

PAG 19 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

3. Het verder versterken van bestuurlijke betrokkenheid op het gebied van cyberveiligheid We streven ernaar permanente bestuurlijke aandacht te genereren voor dit veelzijdige en complexe thema. Cyberveiligheid is bij uitstek een domein overstijgend thema waarvoor de burgemeesters nodig zijn vanuit hun rol in de lokale driehoek. Dit geldt bijvoorbeeld voor de keuzes die we samen maken in de inzet van hiervoor benodigde kwantitatieve en kwalitatieve capaciteit bij de politie, het

Verwacht wordt dat vanaf 2024 de versterkingen in de organisatie van het OM en de politie vrucht gaan afwerpen. Daarom stijgt de ambitie stapsgewijs en dat maakt een intensivering van de aandacht voor cybercrime bij de politie en het OM nodig en noodzakelijk. Voor Noord-Nederland betekent dit:

OM en de gemeenten. Ook het opzetten van samenwerkingsvormen en de vraagstukken rondom

2023

2024

2025

2026

27

31

35

39

Cybercrime reguliere onderzoeken

bestuurlijke inrichting daarvan horen hierbij. Gedigitaliseerde criminaliteit De aandacht wordt primair gericht op vier specifieke

AFSPRAKEN VEILIGHEIDSAGENDA

vormen van gedigitaliseerde criminaliteit. Het gaat om

Cybercrime

betaalproducten, online voorschotfraude en online

De politie 1. Richt de aandacht primair op vier specifieke vormen van cybercriminaliteit; fraude met online handel, online fraude met betaalproducten, online voorschotfraude en online identiteitsfraude, maar kan deze in afstemming met het OM aanpassen als de ontwikkelingen daartoe aanleiding geven. 2. Opsporingscapaciteit daar inzet waar het maatschappelijk effect het grootst is, door opsporen en vervolgen, verstoren of tegengaan. 3. Maakt onderscheid in nationale en internationale onderzoeken. Registreert het aantal slachtoffers. Onderzoekt welke alternatieve interventies of verstoringsacties kunnen worden uitgevoerd en hoe zij andere (hulp)organisaties kan ondersteunen bij het voorkomen van downloaden van kinderpornografische beelden. 4. Registreert het aantal slachtoffers. 5. Onderzoekt welke alternatieve interventies of verstoringsacties kunnen worden uitgevoerd en hoe zij andere (hulp)organisaties kan ondersteunen bij het vooromen van downloaden van kinderpornografische beelden.

fraude met online handel, online fraude met identiteits-fraude. Voor Noord-Nederland betekent dit: Gedigitaliseerde criminaliteit reguliere onderzoeken

2023

2024

2025

2026

193

215

237

259

PAG 20 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

5. VEILIGHEID EN ZORG 5.1 AANLEIDING In de afgelopen jaren zien we dat bij een grote groep mensen die met het strafrecht in aanraking komt, sprake blijkt te zijn van problemen op meerdere leefgebieden (multi-problematiek).53 Vaker dan anderen hebben zij financiële of psychische problemen, een (licht) verstandelijke beperking, of een combinatie daarvan. Deze groep komt regelmatig terug in de (jeugd)strafrechtketen. Een betere samenwerking in het zorg- en veiligheidsdomein helpt de (kwetsbare) inwoner en heeft een positief maatschappelijk en financieel effect (betere kwaliteit van leven en minder overlast en veiligheidsproblemen). Bij casuïstiek op het snijvlak van zorg en veiligheid is een domein overstijgende aanpak nodig. Het gaat steeds om verschillende zorg- en veiligheidsvraagstukken in één casus die veel inzet en zorg van professionals vergen. De verbinding tussen beide domeinen zorgt voor een optimale balans tussen preventie, zorg en repressie. De benodigde domein overstijgende aanpak is momenteel vaak een ingewikkelde keten- of netwerksamenwerking in een complex speelveld met diverse zorg- en veiligheidspartners. In Noord-Nederland is dit binnen de drie provincies niet op eenzelfde wijze georganiseerd. In verschillende snelheden wordt gewerkt aan landelijke en regionale doelstellingen.

De Zorg- en Veiligheidshuizen spelen een belangrijke rol bij het leggen van de verbinding aangezien zij de samenwerking tussen de betrokken zorg- en veiligheidspartners ondersteunen.

De (regionale) partners in het zorg en veiligheidsdomein werken met steeds meer gemeenten volgens een vergelijkbare werkwijze bij dit soort casuïstiek, waarbij rekening wordt gehouden met lokale verschillen in aanpak. Het betreft het in Fryslân ontwikkelde op- en afschalingsmodel Aanpak Voorkomen Escalatie AVE54 55. In Noord-Nederland wordt slechts door enkelen gemeenten met dit model gewerkt, hierdoor is op- en afschaling van complexe casuïstiek onnodig ingewikkeld en stagneert regelmatig, waardoor capaciteit niet efficiënt benut wordt. Wij willen dit AVE-model – dat landelijk wordt uitgerold verder invoeren in Noord-Nederland en hierin gezamenlijk optrekken. De Zorg- en Veiligheidshuizen ondersteunen hierbij. Mensenhandel Binnen het thema Veiligheid en Zorg gaat specifieke aandacht uit naar de aanpak van mensenhandel dat ook als afzonderlijk thema is opgenomen in de landelijke veiligheidsagenda. Onder mensenhandel valt seksuele-, criminele-, en arbeidsuitbuiting, maar ook gedwongen orgaanverwijdering. Als het gaat om criminele uitbuiting gaat speciale aandacht uit naar jongeren die de criminaliteit worden ingezogen. In de Veiligheidsagenda is bepaald dat een gezamenlijke, langdurige en sluitende aanpak op mensenhandel nodig is. Er zijn concrete doelstellingen geformuleerd om de ambitie in de aanpak te realiseren.

''Een betere samenwerking in het zorg- en veiligheidsdomein helpt de (kwetsbare) inwoner en heeft een positief maatschappelijk en financieel effect''

5.2 ACTUELE ONTWIKKELINGEN In de afgelopen jaren zijn de gemeenten in Noord-Nederland aan de slag gegaan met het verbinden van beide domeinen, o.a. door te investeren in bestaande structuren zoals het Zorg- en Veiligheidshuis, maar ook door het opzetten van nieuwe overlegvormen zoals het Tactisch veiligheidsoverleg en een bestuurlijk overleg zorg en veiligheid. Dit ook naar voorbeeld van andere regio’s en gemeenten. In de meeste gemeenten is inmiddels ervaring opgedaan met het werken met multiproblematiek. Binnen de thema’s in het regionaal beleidsplan is aandacht voor de verbinding tussen het zorg- en veiligheidsdomein, specifiek voor kwetsbare doelgroepen zoals jeugdigen, inwoners met een (licht) verstandelijke beperking en personen met onbegrepen gedrag.

53 https://www.om.nl/actueel/nieuws/2022/04/04/multiprobleemverdachten-verder-in-beeld, geraadpleegd op 15 februari 2023 54 https://www.movisie.nl/tool/ave-aanpak-voorkoming-escalatie-huishoudens-oplopende-problematiek, geraadpleegd op 15 februari 2023 55 Dit AVE-model is een praktisch kader voor domein overstijgend samenwerken dat duidelijkheid geeft over aanspreekpunten, coördinatie en opschaling van complexe casuïstiek.

PAG 21 • REGIONAAL BELEIDSPLAN VEILIGHEID NOORD-NEDERLAND 2024 - 2027

Het thema mensenhandel staat inmiddels ook hoog op de

AFSPRAKEN VEILIGHEIDSAGENDA

agenda van Noord-Nederlandse gemeenten. Het eind 2018 gestarte landelijke programma ‘Samen tegen mensenhandel’ en

De politie

de in dat kader aangestelde ketenregisseurs Mensenhandel,

1. Ontwikkelt een online opsporingsstrategie voor het signaleren, voorkomen en opsporen van online uitbuiting en zorgt voor landelijke coördinatie en het centraal signaleren en interveniëren.

hebben daar een belangrijke rol in gespeeld. De samenwerking

2. Versterkt de samenwerking met partners op signaleren van online uitbuiting, door te spreken met leveranciers van online platformen en partners te stimuleren in het delen van signalen.