BIJLAGEN Toekomstvisie De Wolden DEF (verkleind).pdf

BIJLAGEN

SAMEN AAN ZET!

TO E KO M S T V I S I E 2 0 2 2 - 2 0 4 0 VA N G E M E E N T E D E W O L D E N

AUGUSTUS 2022

BIJLAGE 1 TRENDS EN ONTWIKKELINGEN PER THEMA

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

1

Inhoud Trends en Ontwikkelingen 1. AANPASSEN AAN HET KLIMAAT ............................................................... 3 2. JE VEILIG VOELEN IN DE WOLDEN ........................................................... 8 3. BEREIKBAAR EN MOBIEL PLATTELAND .................................................. 10 4. NIEUWE VORMEN VAN ENERGIE EN EEN SCHOON MILIEU ................... 11 5. PRETTIG WONEN IN JE DORP ................................................................. 14 6. WAARDERING VAN HET LANDSCHAP, NATUUR EN CULTUURHISTORIE 19 7. DE AGRARIËR EN ZIJN OMGEVING ......................................................... 23 8. RUIMTE VOOR KUNST EN CULTUUR ...................................................... 25 9. ONDERNEMERSCHAP, ECONOMISCH KLIMAAT, EN VRIJETIJDSECONOMIE ................................................................................ 27 10. VITALE SAMENLEVING: ZORG EN WELZIJN, ONDERWIJS, SPORT EN LEVENSBESCHOUWING .............................................................................. 31

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

2

1. AANPASSEN AAN HET KLIMAAT Het klimaat verandert. We merken het doordat het weer steeds extremer wordt. Droogte, hitte en hevige neerslag wisselen elkaar steeds vaker af. Dit heeft gevolgen voor inwoners, landbouw en natuur. Een deel van de problematiek kan worden verminderd door het nemen van fysieke maatregelen zoals het creëren van waterbergingen, meer groen voor schaduw, het ‘ontstenen’ van tuinen en het hittebestendig maken van woningen en gebouwen. Maar ook moeten we leren omgaan met deze extremen. Voor gemeente De Wolden is in beeld gebracht waar de kwetsbare gebieden zijn voor wateroverlast, overstromingen, hitte en droogte.

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Watertakenplan De Wolden 2016 – 2021: De volgende bestuurlijke doelen zijn geformuleerd: 1. Risico’s voor de volksgezondheid door aanraking schadelijke stoffen en geuroverlast maximaal beperken. 2. Beperk wateroverlast door water op straat en beperk overstroming maximaal. 3. Beperk hinder door falen van riolen en door verstopping of werkzaamheden.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

4. Zorg voor goede oppervlaktewaterkwaliteit, voer zo weinig mogelijk schoon water af naar de zuivering en spaar het milieu. 5. De klant staat voorop. Aantal klachten in gemeente De Wolden zit onder het landelijk gemiddelde. Goede dienstverlening staat centraal. Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Programmabegroting 20212024: ●

Het Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie (DPRA) geeft duidelijke richtlijnen om te bepalen wat de gevolgen zijn van klimaatverandering (weten), op welke manier deze opgepakt moeten worden (willen) en wat er moet gebeuren om de openbare ruimte klimaat robuust in te richten (werken). Het doel van het Deltaplan is dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Wanneer de gemeente ingrepen doet in de openbare ruimte, bekijkt zij welke klimaatadaptieve maatregelen kunnen worden toegepast. Het gaat daarbij om inrichting van ontwikkelplannen (woningen, scholen, sportaccommodaties), renovatie van groen, vervanging van rioleringen en wegenonderhoud. Samen met inwoners zoekt De Wolden oplossingen voor overlast die ontstaan door hittestress, wateroverlast, droogte en overstromingen. Kwetsbaarheden/knelpunten zijn in kaart gebracht en de dialoog is gestart met belangrijkste stakeholders, om te bepalen op welke manier ze met de knelpunten aan de slag willen. Dit moet in 2021 leiden tot een uitvoeringsprogramma om ook daadwerkelijk maatregelen uit te voeren om de openbare ruimte klimaatbestendig te maken. 3

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Klimaat: droger en natter Volgens het KNMI (2020) krijgt Nederland steeds vaker te maken met meer droogte door hoge temperaturen in de zomers (met name in het binnenland), maar is er ook een duidelijke trend naar extremere regenval. Deze klimaatverandering heeft ook lokaal in De Wolden gevolgen. De droogte zorgt voor lage grondwaterstanden en heeft negatieve gevolgen voor met name de landbouw, natuur en groen, waar extreme regenval juist zorgt voor wateroverlast (met name in bebouwde gebieden). Droogte kan leiden tot verzakking van gebouwen, infrastructuur en breuken in kabels en leidingen. Het versteend oppervlak in tuinen in de gemeente is 45% en is daarmee lager dan het landelijk gemiddelde van 49% (Cobra Groeninzicht, 2018). In de toekomst zullen korte, hevige regenbuien naar verwachting vaker voorkomen. Op de volgende pagina’s staan de stresstests voor de respectievelijke dorpskernen (Zuidwolde, De Wijk, Koekange, Ruinen, Ruinerwold) van gemeente De Wolden weergegeven. De kaarten geven de mate van kwetsbaarheid voor deze korte hevige regenbuien aan, waarbij rood een grote en groen geen kwetsbaarheid aangeeft. De modellen zijn gemaakt door de Klimaatatlas van Fluvius (2020).

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

4

Legenda

De Wijk

Zuidwolde

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

5

Ruinen Koekange

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

6

Ruinerwold

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

7

2. JE VEILIG VOELEN IN DE WOLDEN Het merendeel van de inwoners voelt zich veilig in De Wolden. Ten opzichte van Drenthe als geheel en het landelijke gemiddelde wordt de sociale cohesie in gemeente De Wolden hoog gewaardeerd. Inwoners ervaren minder vaak overlast van fysieke verloedering, sociale overlast of verkeersoverlast dan het gemiddelde in de regio en het landelijk gemiddelde. In meer of mindere mate zijn de meest voorkomende buurtproblemen in De Wolden te hard rijden, hondenpoep en parkeerproblemen.

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. het uitvoeringsprogramma Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan De Wolden (2020 – 2029): De ambitie in de GVVP is het vergroten van de verkeersveiligheid. Een drietal acties zijn daarin uitgewerkt: 1. Meten van subjectieve onveiligheid en aanpakken ongevallen concentraties binnen de bebouwde kom. 2. 80 km/u waar het kan, 60 km/u waar het moet buiten de bebouwde kom. 3. Verkeersgedrag beïnvloeden door voorlichting, educatie en handhaving.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Het totaal aantal misdrijven per 10.000 inwoners is in het vierde kwartaal van 2020 19,36 en is daarmee aanzienlijk lager dan het landelijk gemiddelde van 38,40 (Politie, 2020). Ten opzichte van het eerste kwartaal in 2018 (13,94) is dit getal wel licht gestegen. Het aantal verwijzingen van jongeren naar Stichting Halt per 10.000 inwoners van 12 tot 18 jaar was in 2013 54 (landelijk 142) (Stichting Halt, 2019). In 2019 is dit aantal gestegen tot 119 verwijzingen, vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde van 132 verwijzingen. Sociale veiligheid: verbeterd, maar niet zo snel als het landelijk tempo De sociale (on-)veiligheidsindex is opgebouwd uit drie verschillende indices: criminaliteit, ondervonden overlast en onveiligheidsbeleving. In 2014 is het ijkpunt gezet op 100 waarbij geldt: hoe lager het cijfer ten opzichte van 2014, hoe sterker de verbetering. De indices geven niet aan waarom De indices zijn gebaseerd op gegevens van de CBS Veiligheidsmonitor (2019a). De Wolden is een veilige gemeente waar relatief weinig sprake is van criminaliteit en overlast in vergelijking met het gemiddelde in Nederland. Criminaliteit in De Wolden is afgenomen ten opzichte van 2014. Criminaliteit en ervaren overlast ontwikkelen zich positief in De Wolden maar verbeteren niet zo sterk als het landelijk gemiddelde.

8

Onveiligheidsbeleving bestaat uit een index voor onveiligheidsgevoelens (hoe onveilig zich men in de buurt voelt), veiligheidsperceptie (de ervaren omvang van criminaliteit in de buurt) en vermijdingsgedrag (hoe vaak men het eigen gedrag aanpast aan onveilige situaties). De indices voor onveiligheidsgevoelens en -perceptie zijn respectievelijk 93 en 96; de situatie is dus verbeterd ten opzichte van. 2014. Echter, de index voor vermijdingsgedrag is 122. Ondanks verbeterde onveiligheidsgevoelens en perceptie passen mensen vaker het eigen gedrag aan, in onveilige situaties. Ondermijning (programmabegroting 2021-2024) De effecten van georganiseerde criminaliteit zijn niet altijd goed zichtbaar, maar wel aanwezig (mensenhandel, uitbuiting, witwassen, drugshandel etc.). Gemeenten hebben een regierol bij de aanpak van arbeidsuitbuiting (preventie, signalering, handhaving, en hulpverlening). In De Wolden is aandacht voor dit thema. Inzet Boa’s (programmabegroting 2021-2024) Bijzondere Opsporingsambtenaren (Boa’s) openbare ruimte hebben een steeds belangrijkere rol. Boa’s zijn zichtbaar bij evenementen en op straat en treden op om buurten en wijken veilig en leefbaar te maken én te houden. De politie richt zich daardoor meer op haar kerntaken. Het huidige pakket aan Boa bevoegdheden is ontoereikend om aan de vraag en verwachtingen van inwoners te voldoen.

Deze trend en ontwikkeling wordt door gemeente De Wolden gemonitord.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

9

3. BEREIKBAAR EN MOBIEL PLATTELAND

●

vracht- en landbouwverkeer. Daar waar het kan via de bestaande wegen buiten de 30 km/u gebieden laten rijden. Verkeersveiligheid vergroten.

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Landelijk groeit de druk op bestaande infrastructuur, het openbaar vervoer en wandel- en fietspaden. De coronacrisis heeft ervoor gezorgd dat deze druk (tijdelijk) is afgenomen. Het gebruik van het openbaar vervoer - en reizen in het algemeen - wordt ontmoedigd om de crisis te bestrijden. De gemeente De Wolden heeft geen treinstation maar wel busverbindingen richting Hoogeveen en Meppel. Veel inwoners in De Wolden zijn aangewezen op de auto als primair vervoermiddel.

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. het uitvoeringsprogramma Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan De Wolden (2020 – 2029): ●

●

Ambitie is het vergroten van de herkenbaarheid van het publieken openbaar vervoer. Frequentie en betrouwbaarheid OV behouden. De samenwerking en informatievoorziening verbeteren van publiek vervoer en openbaar vervoer. Ambitie is het behouden van de goede bereikbaarheid binnen de gemeente. Monitoren van de doorstroming op de hoofdaders, zodat tijdig ingegrepen kan worden indien doorstroming verslechtert. Beheer en onderhoud van infrastructuur is belangrijk voor het behouden van toegankelijke wegen. Monitoren van

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

Verkeer en vervoer: meer auto’s, nog relatief weinig duurzaam autogebruik De twee belangrijkste modaliteiten in de provincie Drenthe zijn de auto (52% van de ritten) en de fiets (28% van de ritten). Het autobezit per inwoner stijgt al jaren gestaag. In De Wolden waren er in 2019 circa 580 auto’s per 1000 inwoners, hoger dan gemiddeld in Drenthe en heel Nederland (respectievelijk 512 en 436 per 1000 inwoners). Het gebruik van auto’s op aardgas en elektriciteit in de Wolden is in de periode van 2013 tot 2019 gestegen van 1,1 naar 4,2 per 1000 inwoners ten opzichte van 2,1 naar 12,5 per 1000 inwoners in de rest van Nederland (Rijksdienst voor het Wegverkeer, 2019). Het aantal publieke e-laadpunten per 1.000 inwoners is sinds 2018 gestegen van 0,9% naar 1,5% (Rijkswaterstaat, 2020). Daarmee blijft De Wolden achter op de rest van Nederland (stijging van 2,0% naar 3,3%). Verkeer en vervoer (Programmabegroting 2021-2024) Bereikbaarheid van onder andere winkels, dorpshuizen maar ook de gecentraliseerde ziekenhuizen voor inwoners zonder auto is een aandachtspunt. De gemeente richt zich op het behoud van een veilig, goed en duurzaam verkeers- en vervoersysteem.

10

4. NIEUWE VORMEN VAN ENERGIE EN EEN SCHOON MILIEU Belangrijke opgaven voor de toekomst zijn het opwekken van duurzame energie en zorgen voor een schoon milieu, door bijvoorbeeld in te zetten op recycling van afval en grondstoffen. Zon op dak is niet voldoende om de energieambities te halen. In de Toekomstvisie moeten uitgangspunten worden vastgelegd over de invulling van nieuwe energie en een schoon milieu.

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. concept Regionale Energie Strategie RES-regio Drenthe (2020) en Programmabegroting 2021-2024: ●

Om de doelstellingen zoals afgesproken tijdens de VN Klimaatconferentie in Parijs (2015) te behalen, is er landelijk een Klimaat- en Energieakkoord gesloten. Het Rijk doet dit samen met de decentrale overheden en maatschappelijke partners. Het doel is het behalen van een CO2 -reductie van 49-55% in 2030 en 8095% in 2050. De Wolden participeert in het opstellen van een RES voor de regio Drenthe. In een RES staat een inventarisatie van het huidige energieverbruik in de regio en wat het potentieel (ruimtelijk) betekent voor hernieuwbare energie (opwekking,

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

●

●

●

●

●

opslag en infrastructuur). Ook bevat de RES een aanbod voor de duurzame warmtebronnen en aanbod voor de hernieuwbare opwek. De concept RES van regio Drenthe is in mei 2020 door de gemeenteraad vastgesteld en RES 1.0 wordt definitief in 2021. De concept RES heeft geen juridische status. Er kunnen daarom geen rechten aan ontleend worden. De RES moet juridische status krijgen in de verankering in het instrumentarium van de omgevingswet. De RES 1.0 wordt bestuurlijk vastgesteld door de gemeenteraden, provinciale staten en algemeen besturen van de waterschappen. Daarmee is de RES 1.0 bestuurlijk bindend en heeft het de status van een beleidsstuk. Ambitie voor de bebouwde omgeving De Wolden is energieneutraal en zelfvoorzienend op energiegebied in 2040. Daarmee is gemeente De Wolden vooruitstrevender dan de provincie. Ambitie van Provincie Drenthe is 40% hernieuwbare energie in 2030, energieneutraal in 2050 (met name zonne- en windenergie). Zie ook omgevingsvisie. Visie RES algemeen: zuinig en zorgvuldig ruimtegebruik, combineren van opgaven, vraag en aanbod dicht bij elkaar, aansluiten bij gebiedsspecifieke kenmerken. Met de Concept RES regio Drenthe heeft de energieregio Drenthe uitgesproken om in 2030 3,45 TWh bij te dragen aan de landelijke ambitie (35 TWh hernieuwbare elektriciteit op land in 2030).

De bijdrage van De Wolden hieraan is 0,1 TWh, waarvan in ieder geval 0,04 TWh gerealiseerd moet worden door zonnepanelen op daken (minimaal 50 panelen per dak). Dit betekent dat zo’n 70% van het elektriciteitsverbruik in de gemeente verduurzaamd wordt. In 2040 moet 100% duurzaam ingevuld zijn. Op dit moment is deze 100% 11

●

●

● ●

omgerekend 0,14 TWh. Dit getal staat echter niet vast en is afhankelijk van de toekomstige ontwikkeling van de elektriciteitsvraag. Met betrekking tot de duurzame invulling van de warmtevraag heeft gemeente De Wolden in 2018 de Intentieverklaring Duurzaam gas ondertekend samen met RENDO en N-TRA. Doel van deze verklaring is om tot een strategie te komen om in 2030 evenveel duurzaam gas te produceren als dat er aan gas wordt afgenomen. Oftewel om te komen tot 100% groen gas in het gasnet binnen de gemeente. Om de 100% te behalen zal er niet alleen aan het aanbod van groen gas gewerkt moeten worden, maar is ook besparing op het verbruik nodig. Voor De Wolden houdt deze besparing in dat we van een verbruik van bijna 25,5 miljoen m3 in 2017 naar een verbruik van ruim 22,5 miljoen m3 in 2025 en uiteindelijk een verbruik van ongeveer 21 miljoen m3 in 2030 toewerken. Dit is een besparing van bijna 20%.. NAM locaties gebruiken voor de aanleg van zonnevelden en opwekken groen gas, benutten van bestaande infrastructuur. Dit loopt in een apart traject met behulp van een Versnellingskamer met stakeholders, waar mogelijke projecten bij elkaar gebracht worden. Voor de Toekomstvisie is het belangrijk om deze ontwikkelingen mee te nemen. Op de plaats van een bestaande zandwinning realiseren van drijvend zonnepark (zuinig ruimtegebruik).

Faciliteren elektrische voertuigen – plaatsen en faciliteren laadpalen – aandacht via mediakanalen (GVVP 2020 – 2029).

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Landschappelijk ontwikkelingskader De Wolden (deel 4: duurzame energie) en beleidsnotitie Alternatieve Energiebronnen: ●

● ●

Handreiking windenergie: geen kansen voor grote windturbines, wel ruimte voor kleinschalige experimenten met windturbines die de initiatiefnemer(s) van stroom kunnen voorzien. Geen windturbines met ashoogte hoger dan 15 m toegestaan, alleen voor agrarische bestemmingen, recreatieve bestemmingen, sportbestemmingen, bedrijfsbestemmingen (inclusief VAB’s), verkeersbestemmingen en groenbestemmingen. Per type landschap zijn er verschillende kaders om aan te voldoen wat betreft uitbreidingsrichting, inrichting en vormgeving. Zonnepanelen zijn makkelijker in te passen, veel potentie. Kijken naar wat landschappelijk verantwoord is. Handreiking zonne-energie: zonne-energie mag grootschalig worden opgezet in het buitengebied. Per type landschap zijn er verschillende kaders om aan te voldoen, wat betreft: uitbreidingsrichting; inrichting; oppervlakte; inpassing; vormgeving. Grootschalige zonneparken worden alleen toegestaan ten behoeve van LDE’s/energie coöperaties binnen De Wolden.

12

Achtergrondinformatie huidig beleid m.b.t. Geurgebiedsvisie Gemeente De Wolden (2010): ●

geurhinder

o.b.v.

De Geurgebiedsvisie is opgesteld om voorwaarden te scheppen om groei van bedrijven in relatie tot geurhinder mogelijk te maken om zo de agrarische sector te stimuleren. Voorwaarde hierbij is dat het leefklimaat niet aangetast wordt. Zie thema ‘De agrariër en zijn omgeving’ voor concrete aanbevelingen van de Geurgebiedsvisie.

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Energiegebruik: sterke ontwikkeling opwekking hernieuwbare energie, gebruik nog relatief laag De Wolden heeft in een korte tijd een grote ontwikkeling doorgemaakt als het gaat om opwekking van hernieuwbare energie. Zo is het aantal woningen met zonnepanelen gestegen van 2,0% in 2012 naar 30,7% in 2019 (CBS, 2019b). Daarmee zijn er in De Wolden in 2019 ongeveer 2,5 maal zoveel huizen met zonnepanelen dan in de rest van Nederland. Toch blijft De Wolden wat betreft het gebruik van hernieuwbare energie nog achter op de rest van het land (in 2018 was het aandeel hernieuwbare energie van totale energieverbruik 5,3% tegenover 7,5% in de rest van Nederland) (Rijkswaterstaat, 2018).

kg/inwoner (CBS, 2019c). De afvalscheiding in De Wolden is in de periode van 2013 t/m 2017 gestegen van circa 64% naar 76%. In Nederland is dat percentage in dezelfde periode gestegen van 50% naar 55%. Dit is het percentage van de totale hoeveelheid ingezameld fijn en grof huishoudelijk afval dat wordt gescheiden. Initiatieven onder inwoners op het gebied van verduurzaming De inwoners van De Wolden zijn heel actief bezig met verduurzaming en het klimaat. Groene tuinen, zonnepanelen op het dak en veel ISDEsubsidieaanvragen van huishoudens die willen investeren in duurzame energie, hebben ervoor gezorgd dat De Wolden in de top 10 (plek 7) staat van de Duurzaamheidsindex van Nederland (Vattenfall, 2020). De Wolden wil graag aansluiten bij initiatieven uit de samenleving die inzetten op het gebruik van duurzame energiebronnen. Daar is groen gas er één van. Samen met de agrarische sector wordt er gekeken hoe De Wolden lokaal kan produceren om ook lokaal te kunnen consumeren en hiervan te profiteren.

Circulaire economie: in De Wolden veel huishoudelijk afval, goede afvalscheiding. De Wolden zit al jaren rond de 700 kg/inwoner per jaar als het gaat om huishoudelijk afval. Gemiddeld in Nederland is dat minder dan 500

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

13

5. PRETTIG WONEN IN JE DORP ●

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Woonplan (2017 – 2022): ● ● ●

● ●

● ●

Het bouwen gaat goed, maar er moet oog blijven voor de kwaliteit, de variatie en het karakteristieke landschap. Ambitie is alle woningen in De Wolden energieneutraal in 2040 en groen gas convenant wonen. Het Woonplan (2017-2022) geeft prioriteit aan de volgende ontwikkelingen: voorkeur voor inbreiding, kansen voor nieuwbouw benutten, betaalbare woonruimte realiseren (zowel huur als koop), voldoende sociale huurwoningen. Bouwen nieuwbouw met name in de grotere kerndorpen (Zuidwolde, de Wijk, Ruinen, Ruinerwold, Koekange). Landschappelijk bouwen voor de kleine kernen en het buitengebied om haar kernkwaliteit - het zijn van een plattelandsgemeente - te handhaven en te versterken. Er komen meer ouderen die thuis blijven wonen, dat vraagt om meer levensloopbestendige woningen. Een kans is het vervangen van asbestdaken door daken met zonnepanelen. Uiterlijk in 2024 moeten asbestdaken vervangen zijn (Woonplan). Er is nog geen rechtsbasis voor een wettelijk verbod op asbestdaken. Met de projectgroep asbestdaken werkt de gemeente aan een herijking van het plan van aanpak omtrent asbestdaken. De verwachting is dat dit in het vierde kwartaal van

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

2020 wordt voorgelegd aan de gemeente. De nieuwe wetgeving van het rijk is hierover voorlopig uitgesteld (d.d. 04-11-2020). Het Woonplan (2017-2022) voorziet in een fors woningbouwprogramma van in totaal 440 woningen tot en met 2022. Daarin worden alle doelgroepen voorzien, zowel voor eigen inwoners als nieuwe inwoners, starters, alleenstaanden, (jonge) gezinnen, senioren en zorgbehoevenden. De gemeente streeft naar een woningbouwprogramma met zowel betaalbare als duurdere huur- en koopwoningen.

Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Programmabegroting 20212024: ●

●

●

Op de planning staat een wetswijziging ‘kwaliteitsborging voor het bouwen’ per 1 januari 2022. De wet zorgt voor een verschuiving van werk en verantwoordelijkheid van de gemeente naar de markt. De verantwoordelijkheid voor de bouwkwaliteit ligt vanaf dan bij de bouwer. Er ligt een grote opgave rondom het thema langer zelfstandig thuis wonen. Bewustwording creëren bij onze inwoners dat ze langer thuis moeten blijven wonen is een eerste belangrijke stap. Daarna volgt het eventueel levensloopbestendig maken van een woning als deze dat nog niet is. Vooral in de bestaande particuliere woningvoorraad ligt een grote opgave met het oog op de toenemende vergrijzing. Er ligt een opgave voor de verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. De Wolden participeert in de Drentse Energie Deal met als doel dat Drenthe in 2040 in Drenthe energieneutraal wonen en zelfvoorzienend zijn op energiegebied. 14

● De wettelijke verplichting voor netbeheerders om nieuwbouw aan te sluiten op het aardgasnet is per 1 juli 2018 vervallen. Tegelijkertijd is een aansluitverbod van kracht geworden voor bouwwerken waarvoor na 1 juli 2018 vergunningen worden aangevraagd. Het gaat om alle bouwwerken; zowel woningen als utiliteitsbouw. Tegelijkertijd moet de gemeente een transitievisie warmte opstellen waarin wordt aangeven hoe we in de toekomst onze huizen gaan verwarmen. De Wolden heeft op 20 december 2018 een intentieverklaring Duurzaam gas De Wolden afgesloten met Rendo en N-tra. Het doel is onderzoeken en ontwikkelen van een strategie om in 2030 evenveel duurzaam groen gas 'in te voeden' als er wordt gebruikt (100% groen gas). De bestaande gasinfrastructuur kan hierdoor in gebruik blijven. Per nieuwbouwproject zal een afweging gemaakt worden of er een aansluiting op het gasnetwerk moet komen.

● Vooralsnog ondervindt de woningbouw in de gemeente geen negatieve gevolgen van de ontwikkelingen ten gevolge van de PASuitspraak.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

15

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Bevolking: steeds minder jong volwassenen, De Wolden vergrijst sterk De laatste jaren groeit het inwonertal licht (24.330 in 2020), tegen de verwachtingen en prognoses in (CBS, 2020; Programmabegroting 20212024). Het relatieve aantal jong volwassen (25 tot 45 jaar) neemt in De Wolden sterker af dan in de rest van Drenthe en Nederland. Het relatieve aantal ouderen (65 jaar en ouder) ligt weer hoger dan in de rest van Drenthe, en dat terwijl Drenthe al behoort tot de sterkst vergrijzende provincies van het land. Naar verwachting neemt de beroepsbevolking de komende 20 jaar af met 20% (Programmabegroting 2021-2024). In de tabel hiernaast is het verhuissaldo voor 2000, 2005, 2010, 2015 en 2019 per leeftijdscategorie in beeld gebracht (CBS, 2020). Dat wil zeggen: het aantal mensen dat er gevestigd is in die leeftijdscategorie min het aantal vertrekkende. Over het algemeen verhuizen er meer mensen naar De Wolden dan er vertrekken. Dat geldt niet voor mensen in de leeftijd van 15 tot 25 jaar: steevast verhuizen er meer jongeren uit de gemeente dan dat er bij komen.

Tabel: verhuissaldo per leeftijdscategorie Leeftijd in jaren Totaal 2000 2005 2010 2015 2019

94 -45 60 88 190

0-5

29 26 11 45 35

5-10

10-15

15-20

20-25

25-30

30-40

40-50

50-65

65-85

85+

17 17 16 16 24

20 0 15 12 13

-36 -65 -69 -53 -38

-51 -53 -24 -47 -39

8 -18 11 9 -18

38 41 22 52 59

56 2 27 30 36

13 31 42 40 100

1 -6 5 -12 14

-1 -20 4 -4 4

Wonen: meer ouderen, langer thuis wonen Het aantal 65-plussers in De Wolden telt in 2019 met 5.536 inwoners 23,1% van de totale bevolking (CBS, 2020a). In lijn met de landelijke bevolkingsprognose is de inschatting dat het aantal 65-plussers in 2030 toegenomen is naar 6.700 (29,5%) en in 2040 naar 7.100 (31,8%). Verwacht wordt dat het aantal 80-plussers stijgt van 1.400 nu naar 2.900 in 2040. Net als in de rest van het land, woont verreweg het grootste deel van de ouderen thuis. In 2018 wonen er in De Wolden 2290 65-plussers zelfstandig, terwijl er 170 65-plussers in een instelling wonen (93% woont thuis ten opzichte van 94% landelijk). Landelijk geldt dat 70% van de 85plussers thuis woont. Wonen: veel koopwoningen, kleinere huishoudens De gemeente De Wolden heeft ten opzichte van het landelijk en Drentse gemiddelde relatief veel koopwoningen ten opzichte van het aantal huurwoningen. In 2019 is circa 74% van het totale woningaanbod koopwoning en 26% huurwoning (ABF Research, 2019). Die verhouding is sinds 2012 gelijk. In Drenthe en Nederland is het percentage koopwoningen respectievelijk 66% en 57%.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

16

Het aantal huishoudens groeit, mede door huishoudensverdunning (Programmabegroting 2021-2024). Hoewel minder dan in de rest van het land geldt ook in De Wolden de trend dat er steeds meer eenpersoonshuishoudens zijn en dat de gemiddelde huishoudensgrootte daalt (CBS, 2020b). In 2000 bestond 21,6% van de huishoudens uit één persoon. In 2019 is dat gestegen naar 28,2%. In diezelfde periode daalde de gemiddelde huishoudensgrootte van 2,58 naar 2,34 personen. Wonen: hoge woningwaarde, minder extreme stijgingen dan in de rest van het land De gemiddelde woningwaarde in De Wolden is heel hoog. In 2019 is de gemiddelde woningwaarde in De Wolden (€264.000) veel hoger dan in Drenthe (€201.000) en ook dan in de rest van Nederland (€248.000) (CBS, 2020). De gemiddelde woningwaarde is in de periode van 2015 tot 2019 in De Wolden gestegen van €243.000 naar €264.000. Landelijk is de stijging van de woningwaarde extremer: van €206.000 naar €248.000. De gemiddelde woningwaarde wordt met name veroorzaakt door het grote aantal woningen in het buitengebied van De Wolden. In de vijf grootste kernen ligt de WOZ-waarde van de woningen in 2018 beduidend lager dan het gemiddelde (in 2018 nog 255.000): ● ● ● ● ●

Zuidwolde: €230.000 Ruinen: €221.000 Ruinerwold: €222.000 De Wijk: €228.000 Koekange: €207.000

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

Voorzieningen (tevredenheid) De volgende gegevens zijn gebaseerd op het VNG burgerpeiling onderzoek (2020): 88% van het aantal inwoners is tevreden over het aanbod gezondheids- en zorgvoorzieningen in de nabije omgeving. 70% van het aantal inwoners is tevreden over het aanbod welzijnsvoorzieningen ( zoals buurtwerk, jongeren- en ouderenvoorzieningen)72% van het aantal inwoners is tevreden over het aanbod speelvoorzieningen voor kinderen tot 12 jaar. 84% van het aantal inwoners is tevreden over de sportvoorzieningen in de nabijheid. 52% van het aantal inwoners is tevreden over het openbaar vervoer in de nabijheid.

17

Spoedzoekers, arbeidsmigranten en speciale doelgroepen De huisvesting van arbeidsmigranten wordt in De Wolden in toenemende mate een vraagstuk. Naast spoedzoekers en speciale doelgroepen, zijn arbeidsmigranten een doelgroep die aandacht vereist. Containerwoningen zijn genoemd als mogelijke oplossing voor deze doelgroepen, maar ook voor mensen die straks in het kader van project Vitale Vakantieparken niet meer op een vakantiepark kunnen wonen. Hierbij is de gemeente waakzaam voor de kwaliteit van de containerwoningen. Wellicht zijn deze beter in te passen in bebouwd gebied dan in het open landschap.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

18

6. WAARDERING VAN HET LANDSCHAP, NATUUR EN CULTUURHISTORIE Het landschap in De Wolden herbergt veel kwaliteiten, zowel in het gebruik als in de beleving. De bodem, het watersysteem, de natuurwaarden en het landgebruik vormen een samenhangend geheel met elk eigen kwaliteiten. De esdorpen en lintdorpen wisselen elkaar af met bijbehorende geschiedenis en bebouwing. We vinden hier agrarische bedrijven, natuurwaarden en recreatieve voorzieningen. We zien ook ontwikkelingen zoals woningbouw, bedrijvigheid, infrastructuur en natuurontwikkeling.

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Structuurvisie 2010 – 2030 (gemeente De Wolden) en Natuurvisie 2040 (provincie Drenthe): ● ●

●

Ambitie: focus op biodiversiteit en Natura2000 en het vasthouden van water. Ambitie collegeprogramma (2018-2022): Streven naar een goed beheer en onderhoud van het afwisselende landschap, natuurwaarden, de biodiversiteit en de kwaliteit van de leefomgeving. Structuurvisie: ontwikkelingen overal mogelijk maar wel met kwaliteit en ingepast in het (specifieke) landschap.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

●

De gemeente stimuleert landschapsbeheer door vrijwilligers, inwoners en agrariërs (streekbeheer) met subsidies en ondersteuning (st landschapsbeheer Drenthe).

Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Omgevingsvisie 2018 (provincie Drenthe): ●

Het Cultuurhistorisch Kompas Drenthe (CHK) biedt vanuit de samenhangende cultuurhistorische kwaliteiten aan partijen kaders en ruimte om verantwoordelijkheid te nemen bij het afwegings- en ontwerpproces bij ruimtelijke en is gekoppeld aan de omgevingsvisie. Het onderscheidt drie sturingscategorieën: respecteren, voorwaarden verbinden en eisen stellen.

Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Landschappelijk ontwikkelingskader 2012 en Landschappelijke ontwikkelingskader (deel 4: duurzame energie): ●

●

Ambitie: Versterken ruimtelijke kwaliteit zoals vastgelegd in Landelijk ontwikkelingskader De Wolden (LOK 2012) (esdorpenlandschap, slagenlandschap, landschap hoogveenontginningen). Handreiking windenergie: Geen kansen voor grote windturbines, wel ruimte voor kleinschalige experimenten met windturbines die de initiatiefnemer(s) van stroom kunnen voorzien. Geen windturbines met ashoogte hoger dan 15 m toegestaan, alleen op agrarische percelen of bedrijfspercelen. Per type landschap zijn er verschillende kaders om aan te voldoen wat betreft uitbreidingsrichting, inrichting en vormgeving. 19

●

●

●

Zonnepanelen zijn makkelijker in te passen, veel potentie. Kijken naar wat landschappelijk verantwoord is. Combinatie met LOK (deel 4). Handreiking zonne-energie: Zonne-energie mag grootschalig worden opgezet in het buitengebied. Per type landschap zijn er verschillende kaders om aan te voldoen, wat betreft: uitbreidingsrichting; inrichting; inpassing; vormgeving. Voor gebieden vastgesteld in de welstandsnota/welstandskaart is welstandstoetsing aan de orde i.v.m. belang voor o.a. het landschap. Deze gebieden DR. Larijweg, Dijkhuizen, Oosteinde, Wolddijk, Boerpad, Haakswold, Echten, Ten Arlo, Kraloo, Rheebruggen en het Reestdal.

Achtergrondinformatie huidig beleid waardenkaart gemeente De Wolden: ●

o.b.v.

Cultuurhistorische

In de cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente worde de cultuurhistorische waarden van De Wolden geïnventariseerd en gewaardeerd. Dit heeft geresulteerd in beleidskaart die aangeeft waar op basis van cultuurhistorische waarden ontwikkelingen mogelijk zijn. Deze kaart is hieronder weergegeven. In donkerpaarse gebieden is cultuurhistorische waarde zeer hoog, welke daarom een essentiële rol spelen bij nieuwe ontwikkelingen.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

20

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

21

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Op de fysieke leefomgevingskwaliteit scoort De Wolden een 6,75 (VNG, 2020). Landelijk scoort de leefomgeving een 6,62. De staat van de ‘buurt’ in de Wolden wordt als volgt beoordeeld: 91% van de bewoners vindt dat er voldoende groen is in de buurt, 74% ervaart de buurt als schoon, 56% van de buurt vindt dat straten, paden en trottoirs goed begaanbaar zijn, en 58% vindt dat de groenvoorzieningen goed onderhouden worden (VNG, 2020). Cultuurhistorie (Programmabegroting 2021-2024) Binnen de Erfgoeddeal van het Rijk staan grote ruimtelijke transitie opgaven (klimaatadaptatie, energietransitie en duurzaamheid, en stedelijke groei en krimp) centraal en wordt gekeken naar de bijdrage die erfgoed hieraan kan leveren. Projecten richten zich op de aansluiting van erfgoed bij bestaande initiatieven. De Wolden gaat onderzoeken of ze aan kan sluiten bij een regionaal project/projectvoorstel van de provincie Drenthe. De Wolden gaat kijken of er (nieuwe) erfgoedinitiatieven in De Wolden zijn die we kunnen laten vermelden op de website zo het erfgoed in De Wolden bij een breder publiek onder de aandacht te brengen. De karakteristieke bomenrijen, bossen en houtwallen in het Drentse landschap zijn jonger dan we denken, vaak nog maar zestig jaar oud.

Deze jonge laag van het Drentse cultuurlandschap is onderwerp van een culturele alliantie waarin de provincie en de Drentse gemeenten samen het onderzoek en de inventarisatie oppakken. Het doel is het bruikbaar maken van deze kennis voor ruimtelijke en maatschappelijke opgaven.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

22

7. DE AGRARIËR EN ZIJN OMGEVING Toenemende regelgeving en de stikstofdiscussie zet het moderne boerenbedrijf onder druk. De maatschappij zoekt naar een evenwicht tussen voedselproductie enerzijds en natuur en milieu anderzijds. Hand in hand, want het één kan niet zonder het ander.

Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Structuurvisie 2010-2030: ●

●

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Geurgebiedsvisie Gemeente De Wolden (2010): ●

●

-

In het gebied met bestemming 'agrarisch gebied' zijn er voldoende uitbreidingsmogelijkheden voor de veehouderijen en blijft de geurbelasting van geurgevoelige objecten in dat gebied acceptabel. In een geurverordening voor de gehele gemeente wordt een geurnorm vastgelegd van 14 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten gelegen buiten de bebouwde kom en 3 ouE/m3 voor geurgevoelige objecten gelegen binnen de bebouwde kom. Op basis van de geconstateerde knelpunten en de mogelijkheden tot afwijken van de vaste afstanden, wordt geadviseerd om in de geurverordening de vaste afstanden terug te brengen van 100 meter naar 50 meter binnen de bebouwde kom en van 50 meter naar 25 meter buiten de bebouwde kom.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

●

Landbouw blijft één van de belangrijkste functies van de plattelandsgemeente. Zowel schaalvergroting, verbreding als hobbyboeren zijn passend binnen de gemeente. De landbouw is en zal de beheerder blijven van het landschap. Ruimte voor uitbreiding van agrarische bedrijvigheid is een randvoorwaarde voor de plattelandsgemeente. De gemeente heeft ingezet op een verdere ontwikkeling van de vrijkomende agrarische bedrijven (VAB’s) in het buitengebied. Nieuwe functies in deze VAB’s leveren een verbetering op van de leefbaarheid, leegstand wordt voorkomen en er ontstaat een nieuwe dynamiek in het buitengebied. Uitbreiding van bedrijven en bouwblokken in het buitengebied is in principe mogelijk. Dit is meegenomen in de beheersverordening buitengebied van gemeente De Wolden (2013). Verbreding van de bedrijfsvoering (agrotoerisme, zorgboerderij, educatie, etc.) is in principe mogelijk. Om verpaupering tegen te gaan en de kwaliteit van het landelijk gebied hoog te houden, zijn er veel mogelijkheden voor vrijkomende agrarische bedrijven (VAB’s). De gemeente heeft met andere partijen een gebiedscoöperatie opgericht om onder andere de regionale economie te stimuleren en innovaties te ondersteunen.

23

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Grondgebruik: kleine afname agrarische grond, voor met name natuur, woningen en bedrijven. Landelijk wordt periodiek het grondgebruik per gemeente in beeld gebracht (CBS, 2020c). De gemeente heeft een totale oppervlakte van 22.635 hectare. Het grootste deel (circa 83%) wordt gebruikt als agrarisch terrein. Net als in de rest van het land neemt binnen de gemeente De Wolden het gebruik van gronden voor landbouw af (van 2000 tot 2015 van 18.833 ha naar 18.516 ha). Dat is een relatief kleine daling ten opzichte van het landelijke gemiddelde (1,6% tegenover 5%).

moet de stikstofuitstoot omlaag. Een andere belangrijke ontwikkeling voor de landbouw is klimaatverandering. Het wordt warmer, er komen meer droge periodes en de neerslag valt vaker in heftige buien. Dat vraagt om aanpassingen van de bedrijfsvoering. Bovengenoemde ontwikkelingen kunnen grote gevolgen hebben voor de agrarische bedrijven in De Wolden en de hele agrifoodsector.

De landbouwgronden maken vooral plaats voor bos en open natuurlijk terrein (ongeveer 50%), en daarnaast voor bebouwing in de vorm van bedrijventerreinen en woningen (circa 20%). Overige bestemmingen zijn water, recreatie, wegen en delfstofwinning. Afname in het aantal landbouwbedrijven: landelijk en lokaal Het aantal landbouwbedrijven neemt sinds de eeuwwisseling landelijk gestaag af. Waar er in 2000 nog 97.389 landbouwbedrijven waren, is dat aantal in 2019 gedaald naar 53.233. In de Wolden is een vergelijkbare trend zichtbaar: sinds 2000 is het aantal van 679 landbouwbedrijven bijna gehalveerd naar 363 landbouwbedrijven in 2019 (CBS, 2020c). De landbouwgronden worden grotendeels gebruikt voor grasland (337 landbouwbedrijven met blijvend grasland). Agrarische sector: kringlooplandbouw, klimaatadaptatie en stikstof Het Rijk wil toe naar meer kringlooplandbouw en natuur inclusieve landbouw. Om de natuurdoelen in Natura 2000 gebieden te kunnen halen,

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

24

8. RUIMTE VOOR KUNST EN CULTUUR

in 2019 is dat 3%. De daling is met name het gevolg van de toename van het gebruik van internet door ouderen: in de periode van 2014 tot 2019 is het aantal 75-plussers dat geen internet heeft thuis gedaald van 51% naar 23%. Met name praktisch opgeleide 75-plussers maken nog geen gebruik van internet.

Nederland herbergt prachtige plekken en verhalen, zo ook De Wolden. Het is voor de één een bron van inkomsten en voor de ander (ook) een fijne vorm van vrijetijdsbesteding. Door digitalisering is veel online te vinden: wat is de toekomst van kunst en cultuur?

Cultuur (Programmabegroting 2021-2024)

HUIDIG BELEID

Vanuit de Rijksoverheid en provincie is steeds meer aandacht voor talentontwikkeling. In 2020 publiceerde provincie Drenthe de nieuwe cultuurnota waaruit bleek dat er geen sprake is van een provincie dekkend aanbod in talentontwikkeling binnen verschillende cultuurdisciplines. De Wolden is kartrekker van deze nieuwe alliantie talentontwikkeling.

Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Agenda ‘Cultuur blijft belangrijk in De Wolden’: ● ●

De Agenda Cultuur wordt uitgewerkt vanuit drie pijlers: (1) cultuur is gezond, (2) het verhaal van De Wolden, en (3) sterk netwerk. Er is voldoende ruimte voor innovatieve initiatieven. Vanuit cultuur zoekt de gemeente voortdurend de samenwerking en verbinding met ondernemers, onderwijs, verenigingen en andere beleidsdomeinen.

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Digitalisering: meer gebruik internet, met name door ouderen Een landelijke trend is dat er steeds meer gebruik gemaakt wordt van internet. In 2014 had 7% van de huishoudens in Nederland geen internet, Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

Het belang van kunstvakken in het onderwijs, de voorschoolse opvang en peuterspeelzalen wordt steeds meer onderschreven en bewezen. Cultuureducatie wordt meer en meer geïntegreerd aangeboden binnen doorgaande leerlijnen.

Musea en verenigingen hebben het steeds lastiger met het vinden van leden en vrijwilligers. Cultuur wordt steeds meer ingezet als middel om maatschappelijke doelen te bereiken en als participatiemiddel. Kunst en cultuur hebben een positieve uitwerking op de geestelijke gezondheid, helpen bij het bestrijden van eenzaamheid en bevorderen het meedoen in de maatschappij. . Cultuur en erfgoed zijn een belangrijke trekker voor toeristen. Nieuwe producten, arrangementen en doelgerichte marketing halen bezoekers over de streep en verhogen bezoekersaantallen en opbrengsten van musea en erfgoedinstanties.

25

Cultuur (Agenda ‘Cultuur netwerksamenleving

blijft

belangrijk

in

De

Wolden’):

Inwoners willen steeds meer zelf doen. Ook in De Wolden is de betrokkenheid van inwoners bij de eigen leefomgeving groot. Het college van De Wolden geeft ruimte aan initiatieven uit de lokale samenleving. Als gemeente heeft De Wolden een faciliterende en ondersteunende rol en sluit zij aan bij de initiatieven van de inwoners. Cultuur (Agenda ‘Cultuur blijft belangrijk in De Wolden’): positionering regio Cultuur heeft een toenemend belang in de positionering van regio’s. Ook bij een plattelandsgemeente als De Wolden. Gevoel, beleving, emotie, kernwaarden in de lokale samenleving (bijvoorbeeld naoberschap), maar ook het landschap, de architectuur van gebouwen, de uitstraling van de publieke ruimte en voorzieningen op het vlak van cultuur zijn dragers wanneer het gaat om positionering. Cultuur (Agenda ‘Cultuur blijft belangrijk in De Wolden’): veranderend verenigingsleven Het culturele verenigingsleven verandert door veranderingen in tijdsbesteding en behoeften van deelnemers. Krimp, vergrijzing en ontgroening zorgen voor minder leden bij traditionele verenigingen. Ook vinden veel verenigingen het lastig om vrijwilligers voor bestuursfuncties te vinden. Omdat sport met soortgelijke kwesties te maken heeft, wordt in veel gemeenten gezocht naar gezamenlijke oplossingen, bijvoorbeeld in de vorm van een breder leeftijdsbestendig aanbod of door accommodaties te delen.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

Tegelijkertijd ontstaan er ook nieuwe verenigingen en organisatievormen. Binnen deze nieuwe organisatievormen is er landelijk juist een toename van projectmatige activiteiten en (kortdurende) betrokkenheid zichtbaar. Dit blijkt ook uit de monitor Amateurkunst. Dit heeft gevolgen voor het aantal leden bij verenigingen. Cultuur (Agenda ‘Cultuur blijft belangrijk in De Wolden’): verbinding binnen- en buitenschoolse activiteiten Kinderen kunnen heel goed op school kennismaken met cultuur. De Rijksoverheid stimuleert cultuureducatie in het primair onderwijs via programma’s als Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK), de voormalige impuls muziekonderwijs en Méér Muziek in de Klas. In 2017 maakten twaalf van de dertien basisscholen in De Wolden gebruik van de CmK regeling. Buiten het onderwijs is de kennismaking met cultuur meer afhankelijk van individuele keuzes en mogelijkheden van inwoners. Veel scholen en maatschappelijke organisaties in het land werken samen met lokale organisaties op het gebied van cultuur, zowel professionele organisaties als amateurclubs. Hierdoor maken de leerlingen/deelnemers kennis met verschillende kunstvormen en met de culturele organisaties in hun gemeente (de lokale culturele infrastructuur). Cultuur (Agenda ‘Cultuur blijft belangrijk in De Wolden’): vrijwilligers Amateurkunstorganisaties draaien over het algemeen op de inzet van vrijwilligers.

Ook het vrijwilligersbestand in De Wolden heeft te maken met vergrijzing. Sportverenigingen ervaren hetzelfde probleem. Een goede ondersteuning van vrijwilligers kan bijdragen aan een bloeiend cultureel klimaat.

26

9. ONDERNEMERSCHAP, ECONOMISCH KLIMAAT, EN VRIJETIJDSECONOMIE Het ondernemerschap is goed vertegenwoordigd in De Wolden. De toeristische sector floreert en veel inwoners werken als zelfstandige. Tegelijkertijd werken veel inwoners van De Wolden buiten de gemeentegrenzen. Wat is er nodig om het ondernemerschap te behouden en te stimuleren? Welke rol speelt de vrijetijdseconomie hierin? Op welke sectoren zou de gemeente in moeten zetten?

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Economisch Actieplan (2018 – 2022): ●

●

De gemeente richt zich op het stimuleren van bedrijvigheid, het bijdragen aan het verbeteren van het ondernemersklimaat en het onderhouden van een goede relatie met het bedrijfsleven. Op basis van deze doelen zijn de volgende algemene speerpunten benoemd: (1) uitstekende dienstverlening, (2) passende regelgeving en ruimtelijk beleid, en (3) gerichte netwerkvorming en promotie.

●

●

●

●

●

●

●

● ●

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

Specifieke speerpunten voor sectoren zijn: (1) sterke detailhandel, (2) innovatie en bedrijfsontwikkeling agrarische bedrijven, en (3) sterke sector toerisme en recreatie. Uitstekende dienstverlening: één contactpersoon, ondernemersgericht denken, digitaal loket aanvragen en regelgeving. Passende regelgeving en ruimtelijk beleid: opheffen (onnodige) belemmeringen regelgeving, uitbreiding bedrijventerreinen bij behoefte, ruimte bieden voor vernieuwing. Gerichte netwerkvorming en promotie: behoefteonderzoek ZZP’ers, ondernemers/bedrijvencontactfunctionaris/ondernemersplatfor m, promotie De Wolden als aantrekkelijke vestigingsgemeente (paardengemeente) en voor toerisme en recreatie onder de vlag van Drenthe. Sterke detailhandel: compacte winkelgebieden, inzetten op kwaliteit en diversiteit, inspelen op veranderende omstandigheden. Innovatie en bedrijfsontwikkeling agrarische bedrijven: ruimte bieden voor doorontwikkeling, verbreding, innovatie en verduurzaming. Bevorderen via deelname aan Regio Zwolle en via Gebiedscoöperatie Zuidwest Drenthe. Sterke sector toerisme en recreatie: versterken economie en lokale werkgelegenheid, ambitie groei bestedingen boven Drents gemiddelde. Drie sporen in beleid en acties: (1) ruimte voor ondernemerschap, (2) infrastructuur en voorzieningen, en (3) regiomarketing.

De gemeente wil inwoners, ondernemers, organisaties en ketenpartners vroegtijdig betrekken bij (beleids-)ontwikkelingen in 27

● ●

●

de fysieke leefomgeving. Daarnaast wil ze dat initiatiefnemers hun omgeving betrekken bij ruimtelijke initiatieven. De Wolden is onderdeel van de economische topregio Zwolle: 22 gemeenten, 4 provincies en tal van andere organisaties. Ambities en actiepunten: Dienstverlening verbeteren voor initiatieven en ondernemers - passende regelgeving en ruimtelijk beleid - website en digitale dienstverlening verbeteren - gerichte netwerkvorming en promotie (paardengemeenten) - sterke detailhandel - innovatie en bedrijfsontwikkeling in de agrarische sector - regiomarketing en verblijfsrecreatie (sterke sector recreatie en toerisme) - ruimte voor ondernemen - betere (fietsen wandel) infrastructuur. Gemeente zet ontwikkeling centraal en helpt initiatieven van de grond te komen.

Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Structuurvisie (2010-2030): ●

●

Een kenmerk van de plattelandsgemeente is de verspreide lokale bedrijvigheid over de kerndorpen, kleine kernen en in het buitengebied. Op dit moment is er geen grootschalig bedrijventerrein aanwezig en de gemeente gaat hier ook in de toekomst niet op inzetten. De gemeente zet in op uitbreidingsmogelijkheden van de lokale bedrijvigheid, in de kernen en in het buitengebied, passend binnen de landschappelijke kenmerken. De sector recreatie en toerisme is belangrijk voor de plattelandsgemeente vanwege de functie als banenmotor voor overwegend laag en middelbaar geschoolde arbeid, en

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

bestedingen van recreanten en toeristen in de gemeente waardoor o.a. voorzieningen in stand gehouden kunnen worden.

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Werk en werkgelegenheid: groei aantal banen in De Wolden, bewoners Het aantal banen in De Wolden steeg in de periode van 2015 tot 2019 van 7.790 naar 8.410 (CBS, 2019e; ABF Research, 2019). Het aantal banen per 1.000 inwoners van de beroepsbevolking (iedereen van 15 tot 65 jaar) is daarmee 566,6, een stuk lager dan het landelijke gemiddelde van 792,1. Dit wordt verklaard door de aard van de gemeente (plattelandsgemeente), met als grootste nabijgelegen plaatsen Hoogeveen en Meppel. Het aantal werkzame mensen in De Wolden is in de periode van 2014 tot 2018 gestegen van 10.200 naar 11.100 personen. Ongeveer één vijfde van hen werkt in De Wolden zelf (2.200). Ongeveer 4.200 Woldenaren zijn werkzaam in grote steden in de buurt (Hoogeveen, Meppel en Zwolle). In de periode van 2014 tot 2018 is de gemiddelde reisafstand woon-werk toegenomen van 27,0 km naar 28,3 km. De Wolden kenmerkt zich door het feit dat de werkloosheid traditioneel ruim lager ligt dan het landelijke gemiddelde. Deze is tevens de laatste jaren sterk gedaald. In 2015 bedroeg de werkloosheid in De Wolden 5,4%, in 2019 is dat 2,3%. Landelijk was er een daling van 6,9% naar 3,4% (CBS, 2019d).

28

Economie: meer ondernemingen, met name stijging door dienstverleningen In de periode van 2005-2019 steeg het aantal vestigingen van ondernemingen in De Wolden van 1950 naar 2.760 (CBS, 2019a; ABF Research, 2019). Het aantal ondernemingen is als volgt verdeeld over de sectoren: zakelijke dienstverlening (28,6%), landbouw (19,6%), collectieve dienstverlening (16,3%), handel (14,4%), industrie (14,1%), overige dienstverlening (6,9%) en recreatie (6,5%). De Wolden wordt gezien als een plattelandsgemeente. Het totale aantal landbouwbedrijven in De Wolden is 363 landbouwbedrijven in 2019 (CBS, 2020c). Dit is een afname van 9 landbouwbedrijven ten opzichte van 2018. Deze afname is relatief in lijn met de landelijke trend dat het aantal landbouwbedrijven in Nederland licht afneemt. De stijging van het aantal ondernemingen in de periode van 2005 tot 2019 komt vooral door een groei in de zakelijke- (+350) en collectieve dienstverlening. Opvallend voor De Wolden is met name het aantal ZZP-ers: zij vormen samen liefst 33,3% van het totale aantal banen (tegenover het landelijke gemiddelde van 11,4%) (CBS, 2019e).

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

Diverse trends en ontwikkelingen (Programmabegroting 2021-2024) De regionale economie en vrijetijdseconomie zijn onderhevig aan diverse meer algemene trends en ontwikkelingen, zoals: ● ● ● ● ● ●

vergrijzing en krimp beroepsbevolking; toename ouderen, afname jongeren; meer flexibele arbeidsmarkt; opkomst cottage industrie: bedrijven die wonen en werken combineren en daarvoor graag het platteland opzoeken; energietransitie en circulaire economie; globalisering en de tegenbeweging glokalisering.

Werken (Programmabegroting 2021-2024) De arbeidsmarkt is door de corona onder druk komen te staan. Er is sprake van ‘tijdelijke’ economische krimp en in een aantal sectoren is het erg onzeker geworden. Daarnaast is er ook sprake van schaarste. De match tussen vraag en aanbod vraagt om bijzondere aandacht. Dorpscentra en lokale detailhandel staan onder druk (Programmabegroting 2021-2024) Voorzieningen (maatschappelijke, commerciële) in dorpen staan onder druk. Dat heeft te maken met de veranderende bevolkingssamenstelling, maar ook met schaalvergroting, de toegenomen mobiliteit van inwoners en digitalisering.

29

Vitaliseren en transformeren vakantieparken (Programmabegroting 2021-2024) De Wolden werkt aan een programma voor Vitale Vakantieparken. In het programma Vitale Vakantieparken Drenthe trekt De Wolden samen op met de provincie, Drentse gemeenten, Recreatieschap Drenthe en RECRON. Hiervoor is een gezamenlijk Drents actieprogramma ontwikkeld. 5 à 6 vakantieparken in De Wolden staan voor de opgave om te transformeren (van functie veranderen), 5 parken kunnen worden opgewaardeerd (revitaliseren) en 2 à 3 parken kunnen excelleren (vernieuwen en innoveren). Toerisme en recreatie (Programmabegroting 2021-2024) Voordat het coronavirus toesloeg zat de vrijetijdseconomie in de lift. De trend betrof een stijgende vraag naar luxere vakanties en meer huisjesovernachtingen. De kampeerovernachtingen deden het juist minder goed. De toeristen willen meer gemak en een deel wil bewuster en duurzamer op reis. Daarbij is men meer op zoek naar pure authentieke belevingen. Afgelopen zomer trok de binnenlandse kampeersector aan en zaten alle campings vol. Voor Drenthe en De Wolden bieden de inwoners uit de herkomstlanden Duitsland en België nog steeds kansen.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

30

10. VITALE SAMENLEVING: ZORG EN WELZIJN, ONDERWIJS, SPORT EN LEVENSBESCHOUWING Vitale samenleving gaat over onze fysieke en mentale gezondheid en hoe we ons daarin ontwikkelen als individu maar ook als gemeenschap. Voor de één is vitaliteit voorwaarde scheppend voor een bestaan waarin hij of zij zelf keuzes kan maken, voor een ander is het (ook) zijn of haar beroep. In een vitale samenleving is een goede balans tussen zelfstandigheid en onderlinge afhankelijkheid. Er zijn sterke sociale relaties maar ook ruimte voor eigenheid. Het naoberschap is een groot goed in De Wolden.

HUIDIG BELEID Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Gemeentelijk Verkeers- en Vervoerplan De Wolden (2020 – 2029), Ambitiedocument Vitaal Platteland (2014), Ambitiedocument Omgevingswet De Wolden (2017) en Lokaal Sportakkoord De Wolden. Vitale samenleving en inwonersparticipatie heeft tevens een centrale plek in het collegeprogramma De Wolden Duurzaam, Doen en Dichtbij (2018 – 2022): ● ●

De gemeente wil een gezonde, veilige en schone fysieke leefomgeving voor de huidige en toekomstige generaties. De gemeente wil ruimte geven in visie, beleid en regelgeving voor maatwerk en creatieve lokale oplossingen.

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

●

● ● ● ● ● ●

●

●

●

De grote kracht van De Wolden is de participatie door inwoners en het gevoel van naoberschap. De verenigingen van dorpsbelangen hebben hierin een grote rol en de gemeente ondersteunt dat op een goede manier. Bepaalde voorzieningen in kleine dorpen zullen verdwijnen of zijn al verdwenen. Kwaliteit van voorzieningen gaat boven nabijheid. Benoemd in 2011: Wij zijn een plattelandsgemeente en moeten anticiperen op krimp. Versterken leefbaarheid en sociale structuren tussen dorpen. Onderwijs, voorzieningen en bedrijvigheid waarborgen en stimuleren. De gemeente wil haar inwoners, ondernemers, organisaties en ketenpartners vroegtijdig betrekken bij (beleids-)ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Ze wil dat initiatiefnemers hun omgeving betrekken bij ruimtelijke initiatieven. Inwoners, ondernemers en partners waarderen de wijze waarop de gemeente samenwerkt en uitvoering geeft aan de Omgevingswet. In de periode tot aan de Concept RES is er vooral sprake geweest van informeren van inwoners, bedrijven en lokale initiatieven. Op bijeenkomsten, onder andere in het kader van het Actieplan Klimaat en Energie, zijn de RES en de ambities van de gemeente wel besproken.

Het doel is om in de komende periode samen op te trekken met het participatieproces rond de Toekomstvisie en op die manier input te halen voor de concrete invulling van de RES 1.0, om samen met onze inwoners de stip op de horizon te bereiken. Ambitie: De Wolden heeft een gezonde omgeving met veel ruimte voor bewegen. 31

●

●

●

●

●

Stimuleren fietsgebruik optimaliseren fietsnetwerk (fietssnelwegen, ontbrekende schakels in netwerk, verbeteren bestaande infrastructuur) - gedragscampagnes in samenwerking met gemeenten en provincie. Stimuleren dat inwoners zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kunnen blijven wonen, eigen regie blijven voeren en optimaal participeren in de samenleving; Stimuleren van samen- en zelfredzaamheid, dat wil zeggen dat inwoners en de samenleving zelf oplossingen vinden voor maatschappelijke vragen; Het realiseren van een degelijk sociaal vangnet dichtbij en op maat voor kwetsbare inwoners die het op eigen kracht en met hulp van hun sociale omgeving niet redden. Het Lokaal Sportbeleid van de gemeente richt zich op de volgende speerpunten: (1) van jongs af aan vaardig in bewegen, (2) vitale aanbieders, (3) positieve sportcultuur, (4) inclusief sport en bewegen, (5) duurzame sportinfrastructuur.

TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Inwonersparticipatie: relatief hoge participatie in De Wolden, waken voor eenzaamheid en individualisering In De Wolden is in totaal 32,1% lid van een sportbond tegenover gemiddeld 24,9% van de Nederlandse bevolking (NOC NSF, 2018). In De Wolden geeft 37,7% aan zich wel eens eenzaam te voelen (Gezondheidsmonitor, 2016). Een landelijke trend is dat mensen (met name ouderen) zich eenzamer voelen. In De Wolden is dat volgens het RIVM lager dan het gemiddelde in Nederland: 7% ernstige eenzaamheid in De Wolden tegenover 10% ernstige eenzaamheid landelijk. Het percentage bewoners dat vrijwilligerswerk doet in De Wolden is 35,8% in 2016 (Gezondheidsmonitor, 2016). Het landelijk percentage ligt op 29,7% in 2016. Landelijk is wel een afname van het aantal vrijwilligers te herkennen.

Achtergrondinformatie huidig beleid o.b.v. Structuurvisie (2010-2030): ●

De gemeente zet zich de komende jaren in voor het in stand houden van de bestaande voorzieningen. Daarnaast wordt een doorkijk gegeven hoe kan worden geanticipeerd op de toekomstige ontwikkelingen (bijv. schaalvergroting winkels en voorzieningen, verlies scholen in kleine kernen).

Bijlage 1: Toekomstvisie De Wolden – Trends en ontwikkelingen

32

Inwonersparticipatie (Programmabegroting 2021-2024) In toenemende mate zijn bewoners bereid om zich in te zetten voor hun omgeving. Vaak ontstaan zulke groepen vrij spontaan. De betrokkenheid van inwoners in De Wolden bij hun eigen leefomgeving neemt toe. Bijzondere opgave is en blijft om jongeren meer en beter te betrekken. Een leven lang leren en ontwikkelen (Programmabegroting 2021-2024) De rol van de gemeente is aan het verschuiven. Enerzijds veel taken vanuit rijksoverheid erbij, anderzijds werkt de gemeente steeds meer in netwerken van sociale gemeenschappen, maatschappelijke organisaties, ondernemingen, overheid en andere betrokkenen. Het werken aan doorgaande leerlijnen via een integraal aanbod wordt steeds meer gemeengoed. Onderwijs, jeugdhulp en kinderopvang groeien naar elkaar toe. Daarnaast wordt door het Rijk steeds meer gestuurd op verdergaande professionalisering van de medewerkers. De gemeente blijft investeren in het terugdringen en voorkomen van laaggeletterdheid. In De Wolden wordt sinds 2017 gewerkt vanuit het Taalpunt netwerk. In elke bibliotheekvestiging in De Wolden is een Taalpunt ingericht. De afgelopen jaren is vooral geïnvesteerd in het opzetten van een netwerk van maatschappelijke partners, het werven en opleiden van vrijwilligers en zorgen voor publiciteit. Inmiddels ligt de prioriteit bij het bereiken van potentiële cursisten.

Het bieden van goede ontwikkelkansen voor kinderen is het primaat van kinderopvang en onderwijsorganisaties.

●

●

Invulling geven aan 'participatiesamenleving' wordt een belangrijke opgave. De Wolden signaleert het effect van Drentenieren, inwoners zonder eigen netwerk in de nabijheid. De Wolden signaleert een hoger alcoholgebruik onder volwassen.

Sport (Programmabegroting 2021-2024) Er is binnen de georganiseerde breedtesport een toenemende behoefte aan kunstgrasvelden. Door het aanleggen van kunstgrasvelden wordt zowel de trainingscapaciteit vergroot als de mogelijkheden voor het spelen van wedstrijden. Er is een begin gemaakt met de verzelfstandiging van accommodaties en met het onderhoud in handen leggen van de verenigingen. Hier wil de gemeente mee doorgaan en samen met verenigingen verder uitbreiden.