Bijlage I - LAS LUA de Wolden
Tekst van het document
Klimaatadaptatie Lokale adaptatiestrategie (LAS) Gemeente De Wolden 2023 - 2028
1
Inhoudsopgave Samenvatting
3
Inleiding Hoe adaptief is De Wolden? Strategie Uitvoering Financiering
4 7 23 37 45
Verdieping 1 – Klimaatgesprekken Verdieping 2 – Overlastlocaties Verdieping 3 – Eisen bij (nieuw)bouw Verdieping 4 – Maatregelencatalogus
48 53 68 72
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
2
Samenvatting Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
In dit beleidsstuk geven wij aan hoe wij om gaan met het In de planperiode richten we ons op de volgende veranderend klimaat zodat het in 2050 nog beter toeven is speerpunten: dan vandaag de dag. • We werken integraal. Bodem en water vormen de leidende principes van de ruimtelijke inrichting, overige Met dit plan geven we voor het thema thema’s zijn volgend; klimaatbestendigheid invulling aan het coalitieakkoord ‘De Wolden geeft energie! 2022-2026’, dat oproept om in te • Iedereen draagt zijn/haar steentje bij aan een zetten op een duurzaam De Wolden. klimaatbestendig De Wolden. We nemen als gemeente maatregelen, en verwachten dat ook van onze Dit plan is een vervolg op de Regionale Adaptatiestrategie (RAS) die in werkregio Fluvius is opgesteld. Dit beleidsplan bewoners en bedrijven; sluit daarmee aan op de nationale werkwijze • (Nieuw)bouw gebeurt klimaatbestendig; (Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie) en regionale • We werken lokaal én regionaal aan werkwijze (werkregio Fluvius). We beperken ons in dit klimaatbestendigheid. De thema’s waar we regionaal beleidsstuk tot bebouwd gebied. Opgaven in het buitengebied zijn opgenomen in de RAS.
aan werken zijn uitgewerkt in de Regionale Adaptatie Strategie en –Uitvoeringsagenda; We hebben onze kwetsbare locaties in beeld gebracht en • We bepalen onze aanpak per locatie op basis van zijn met verschillende stakeholders in gesprek gegaan over de risico’s van die plekken. Samen hebben we risico’s. Een groter risico betekent een hogere maatregelen en activiteiten bedacht om in de komende 5 prioritering en een andere aanpak dan een laag risico. jaar uit te voeren.
3
Ambitie Samenvatting
Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
In de gemeente de Wolden is het in 2050 nog beter toeven dan vandaag de dag. We hebben ons aangepast aan het veranderende klimaat en zijn voorbereid op weersextremen.
4
Inleiding Aanleiding Extreme weersomstandigheden treden steeds vaker op. De huidige inrichting van onze bebouwde omgeving is hier niet op berekend. Onze infrastructuur, inrichting en bebouwing is van goede kwaliteit, maar nog vaak afgestemd op het oude klimaat.
Samenvatting
Hoe adaptief is de Wolden? Strategie
LAS
Inleiding
Uitvoering
Verdieping
LUA
Financiering
Dit maakt het urgent klimaatadaptatie steviger te integreren in de plan- en besluitvorming. Zo voorkomen we investeringen waar we spijt van krijgen. Bij het aanpassen van onze huidige leefomgeving kijken we vooruit en ontwerpen we op basis van het toekomstige klimaat. Want de leefomgeving die we vandaag ontwerpen, bestaat over 50 jaar nog steeds. Doel Dit plan draagt bij aan het klimaatbestendiger maken van de gemeente De Wolden. Het maakt inzichtelijk welke gevolgen van het veranderende klimaat we in de gemeente De Wolden wel en niet accepteren en hoe we daarmee omgaan in de komende zes jaar. Na de planperiode actualiseren we dit beleid. Opbouw Dit plan bestaat uit twee delen. De Lokale Adaptatie Strategie (LAS) en de Lokale Uitvoerings Agenda (LUA). Dit is een interactief document. Klik op de knoppen in de zijlijn om je door het document te verplaatsen. Het plan is opgesteld vanuit het gedachtengoed van de Omgevingswet. Het past in de geest van de Omgevingswet en kan straks uitgewerkt worden tot een programma onder de omgevingswet. De LAS/LUA leveren kaders op die uiteindelijk in het omgevingsplan terugkomen.
Oppervlakkige afstroom van regenwater. Deze oplossing vraagt weinig ruimte en zorgt voor een betere beleving van water dan afvoer via buizen onder de grond. Meer informatie over deze maatregel. 5
Kader Met dit plan geven we invulling aan: Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
De behoefte om eigen klimaatadaptatiebeleid te voeren dat is afgestemd op het regionale beleid, dat we gezamenlijk hebben opgesteld in onze samenwerkingsregio Fluvius in 2021.
Het coalitieakkoord De Wolden 2022-2026, waarin duurzaamheid hoog in het vaandel staat.
De landelijke doelstelling uit het deltaprogramma om als gemeente in 2050 klimaatbestendig te zijn.
Natuurlijke wadi in Zuidwolde. Bij hevige neerslag loopt de wadi vol en kan het regenwater langzaam infiltreren in de ondergrond. Meer informatie over deze maatregel. 6
Samenvatting Inleiding
Hoe adaptief is De de Wolden? Strategie Uitvoering
Hoe adaptief is De Wolden? Stresstesten, risico’s en kostenbaten afweging
Financiering Verdieping
7
Samenvatting Inleiding
Hoe adaptief is De de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Op de kaart: voorbeeldresultaten van een gemodelleerde regenbui en bijbehorende foto’s van overlast in de praktijk bij hevige neerslag (Julianaweg, de Wijk). 8
Stresstesten Stresstesten Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is De de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Binnen het samenwerkingsverband Fluvius zijn in 2019 stresstesten uitgevoerd om de effecten van klimaatverandering voor gemeente De Wolden inzichtelijk te maken. Met modelberekeningen worden deze extreme weersomstandigheden gesimuleerd. Bekijk de regionale stresstesten hier. Bezoek de klimaateffectatlas op www.klimaateffectatlas.nl voor aanvullend nationaal materiaal. Klik hier voor een grafisch overzicht van alle mogelijke klimaateffecten.
3
2
1
Knelpunten Met onze interne en externe professionals hebben we de risicovolle locaties uit de stresstesten beoordeeld. De grootste knelpunten zijn in de kaart hier rechts weergegeven. Een volledig en gedetailleerd overzicht van alle kwetsbare locaties in het bebouwd gebied is opgenomen in Verdieping 2. Klik op de iconen in de kaart voor een uitwerking per locatie. Inzichten Wateroverlastlocaties zijn heel locatiespecifiek en daarom concreet. Bij vrijwel alle overlastlocaties hebben we de afgelopen jaren al maatregelen getroffen, of ontstaan er in de komende 10 jaar mogelijkheden doordat er op deze plekken nieuwe ontwikkelingen, herstructureringen gaan of onderhoud gaat plaatsvinden of andere koppelkansen ontstaan.
De risico’s voor hitte, droogte en overstromingen vanuit beken en kanalen beslaan een groter gebied, dat zie je op de kaart hiernaast. We richten ons op de knelpunten in bebouwd gebied. De aanpak van het buitengebied is onderdeel van de RAS.
Grootste knelpunten
Wateroverlast
Wateroverlast als gevolg van de inrichting van de openbare ruimte
Julianaweg, de Wijk
Vb. Koekange. Speelt in alle kernen
Wateroverlast
Wateroverlast door demping oppervlaktewater
Westzijde Zuidwolde
Algemeen aandachtspunt voor alle kernen
9
Knelpunt 1: Wateroverlast Julianaweg, de Wijk
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? De
Beschrijving:
Beoogde oplossingsrichtingen:
Bij extreme neerslag blijft er veel water op straat staan in de Julianaweg. Dit heeft in het verleden geleid tot hinder voor verkeer en water tot aan de voordeur bij aangrenzende woningen. Verder onderzoek naar de grondwaterstanden is nodig om de mogelijkheden voor infiltratie van regenwater te onderzoeken. Ook verder onderzoek naar andere opgaven zoals de rioolvervangingsopgave en andere ontwikkelingen is nodig om tot een integrale oplossing te komen.
• •
(Parkeer)verharding vervangen door groen; Nieuw open water creëren in de openbare ruimte.
Bekijk meer informatie over de beoogde oplossingsrichtingen door te klikken op de afbeelding:
Bekijk de overlastlocatie in detail via de website van Fluvius.
Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Meekoppelkansen: • • •
Rioolvervangingsopgave; Nieuwbouw/renovatie Zorgcentrum Dunninghe; Onderzoek warmtenet (warmtewinning Hoogeveensche Vaart).
10
Knelpunt 2: Wateroverlast westzijde Zuidwolde
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? De Strategie Uitvoering Financiering
Beschrijving:
Beoogde oplossingsrichtingen:
Het westelijke deel van de kern van Zuidwolde is een van nature laag gelegen gebied en ligt in een kom. Dit zorgt, in combinatie met hoge grondwaterstanden en weinig oppervlakte water, tijdens extreme neerslagsituaties voor veel wateroverlast.
• • • •
De grondwaterstanden binnen dit gebied zijn heel verschillend. Tevens hebben we hier te maken met leemlagen en verschillende maaiveldhoogtes. De kansrijkheid van de beoogde oplossingsrichtingen is daardoor zeer locatiespecifiek. Dit vraagt om maatwerk en meer onderzoek naar grondwaterstanden, bodemopbouw en mogelijkheden voor een waterstructuur in Zuidwolde.
Waterberging aan westzijde van Zuidwolde aanleggen; Open water terugbrengen in de bestaande bebouwing; Parkeerplaatsen school verlaagd aanleggen; Vertragend werken door bermen of andere oppervlakten waar mogelijk te verlagen of te verhogen.
Bekijk meer informatie over de beoogde oplossingsrichtingen door te klikken op de afbeelding:
Bekijk de overlastlocatie in detail via de website van Fluvius.
Verdieping
Meekoppelkansen: • • •
Ontwikkeling Huis van Sport & Cultuur; Gebiedsvisie Hoofdstraat; Herinrichting park.
11
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is De de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
INSPIRATIE - Op de foto: Aanleg van een plastic fietspad in de gemeente Gouda. In de holle binnenkant wordt regenwater opgeslagen. Via: Provincie Zuid-Holland, februari 2023. Meer informatie over deze maatregel.
12
Knelpunt 3: Wateroverlast voorkomen met basismaatregelen klimaatadaptatie
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? De Strategie
Beschrijving:
Beoogde oplossingsrichtingen:
Wateroverlast voorkomen hoeft niet altijd met grote en complexe maatregelen. Kleine ingrepen maken een groot verschil. In de onderstaande foto’s zie je dat de stoeprand verhinderd dat regenwater in het groen kan stromen. Het groen verlaagd aanleggen, klimaatbestendig aanplanten of verlagen van de stoeprand verbetert de situatie.
• • • •
Bandopsluiting verwijderen/verlagen; Vergroenen parkeerplaatsen/-stroken; Groenvoorzieningen/bermen verlaagd aanbrengen; Zinloze verharding vervangen door groen.
Bekijk meer informatie over de beoogde oplossingsrichtingen door te klikken op de afbeelding:
Dit soort kleinschalige ingrepen gaan we vanaf nu standaard toepassen bij onderhoud en herinrichting. Het levert een grote impact ten opzichte van de kleine inspanning die nodig is om het te realiseren.
Uitvoering Financiering Verdieping
Meekoppelkansen: • • • •
Meegeven in Programma van Eisen; Rioleringswerkzaamheden; Herinrichtingsprojecten; Nieuwbouwontwikkelingen.
Aandachtspunt: • Vegetatietypen langs strooiroutes.
13
Knelpunt 4: Wateroverlast als gevolg van dempen slootjes
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? De
Beschrijving:
Beoogde oplossingsrichtingen:
Doordat sloten, een cruciaal onderdeel van het hoofd- en nevenwatersysteem in onze kernen, in het verleden veelal zijn gedempt ontstaat bij extreme neerslagsituaties overlast. De overlast ontstaat doordat het overtollige water niet meer via het watersysteem (versneld) afgevoerd kan worden. Het probleem wordt door klimaatverandering alleen maar groter.
• • • •
Communicatie richting particulieren over nut en noodzaak opp. water/sloten; RWA/IT-riool erbij leggen; Herstellen watersysteem door terugbrengen gedempt(e) opp. water/sloten; Handhaving.
Bekijk meer informatie over de beoogde oplossingsrichtingen door te klikken op de afbeelding:
Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Meekoppelkansen: • •
Rioolvervangingsopgave; Groenblauwe netwerken.
14
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is De de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Investeren in zonnepanelen zie je direct terug op de energierekening. De rekensom is snel gemaakt. Bij klimaatbestendigheid werkt dat anders. Investeren in klimaatbestendigheid zorgt ervoor dat we in de toekomst schade beperken- en voorkomen. Het levert ook ‘zachte’ baten op, zoals een verbeterde kwaliteit van de leefomgeving (volgende pagina). Harde cijfers De te verwachten schade tot 2050 zit in de bandbreedte tussen EUR 189 miljoen en EUR 249 miljoen in De Wolden. Op basis van berekeningen van stichting Climate Adaptation Services (CAS). In de grafieken hiernaast zie je welke schade we verwachten in de toekomst. Klik hier voor de bijbehorende methodiek. CAS stelt dat 75% van de schadekosten te voorkomen zijn door te investeren in klimaatbestendigheid. Dat betekent dat investeren tot een bedrag van tussen 8,3 en 11 miljoen per jaar loont. Particuliere schade De klimaatschademonitor van het Verbond van Verzekeraars rapporteert particuliere schade als gevolg van overstroming en wateroverlast. Tussen 2007 en 2021 gaat dat om een bedrag van EUR 0,5 miljoen ofwel EUR 38.000,- per jaar in de gemeente De Wolden.
Extra schade tot en met 2050 in miljoenen euro
Kosten: wat als we niets doen?
15
Baten van klimaatadaptatie (1/2) Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is De de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Niet alle kosten en baten zijn goed in geld uit te drukken. We noemen dit de zachte kosten en baten. Die zijn voor ons net zo belangrijk als de harde cijfers. Als gemeente zijn we immers niet alleen verantwoordelijk voor een sluitende begroting, maar ook voor de openbare orde en veiligheid van onze bewoners en het beschermen en bevorderen van de gezondheid van onze bewoners. Baten Klimaatbestendigheid levert meer op dan het beperken van overlast en schade. Onderzoek van Deloitte en Groenblauwe Netwerken laat zien dat die baten kunnen zitten in onze leefomgeving, leefbaarheid en gezondheid. Ondanks de potentiële baten zien we dat groene klimaatadaptieve maatregelen bij ruimtelijke ontwikkelingen vaak niet voldoende worden geïntegreerd. Dat is zonde, want de aanwezigheid van groen is een belangrijke drager voor een betere gezondheid, het versterken van de biodiversiteit en de klimaatrobuustheid van onze gemeente. Onderstaande voorbeelden laten zien welke baten groene, klimaatadaptieve maatregelen bieden. Groen is geen kostenpost, maar een lonende investering.
Groen en gezondheid Wie investeert in meer groen in met name stedelijke gebieden wordt daarvoor op meerdere fronten beloond. De omgeving wordt niet alleen mooier, het heeft ook een positief effect op de gezondheid van de bewoners omdat zij zich prettiger voelen en/of meer gaan bewegen. Via deze weg leidt het investeren in meer groen dan ook tot lagere kosten van zorg en ziekteverzuim. Sociale betekenis groen Goed en functioneel groen in de bebouwde omgeving kan bijdragen aan de sociale cohesie en het gevoel van gemeenschap. Parken, pleinen en andere groene ruimtes kunnen ontmoetingsplekken zijn voor mensen uit de buurt, waardoor er meer sociale interactie plaatsvindt en er een gevoel van verbondenheid ontstaat. Aantrekkelijk buurtgroen en buurtparken zijn dan ook van essentieel belang voor het functioneren van wijken. Bij de vormgeving van buurtgroen en buurtparken moet er rekening gehouden worden met de behoeften van verschillende leeftijden en de wensen van de verschillende culturen in de wijk.
16
Baten van klimaatadaptatie (2/2) We zien dat investeren in klimaatadaptatie ook economisch waardevol is. Investeren in klimaatadaptatie kan leiden tot een hogere waarde van vastgoed in de omgeving en tot een verlaging van structurele kosten/vaste lasten. Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is De de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Economische waarde Hogere waarde omgeving (vastgoed) • Hogere vastgoedwaarde door groen in de omgeving; • Hogere vastgoedwaarde en/of huurwaarde door een groene uitvoering (dak/gevel) van een gebouw; • Meer ruimte voor water en groen geeft een hogere waardering voor de omgeving. Dit komt weer tot uiting in een hogere vastgoedwaarde; • De WOZ-waarde van een pand in een groene omgeving kan wel 4-8% hoger zijn dan van een vergelijkbaar pand in een grijze omgeving. Verlaging structurele kosten / vaste lasten • Lagere riool- en watersysteemkosten bij opvang en gebruik van hemelwater; • Minder toekomstige schade(uitkeringen) door realiseren klimaatadaptieve maatregelen; • Besparing op beheer door klimaatadaptieve uitvoering van woningen en openbare ruimte; • Zogenoemde ‘meekoppelkansen’ verzilveren; • Lagere zorgkosten doordat minder ongevallen plaatsvinden als gevolg van extreem weer; • Minder economische schade als gevolg van wateroverlast en hitteoverlast.
Als gemeente helpen we particulieren met investeringen in klimaatadaptatie. Bewoners kunnen subsidie aanvragen voor maatregelen via deze link.
17
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is De de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
INSPIRATIE - Op de foto: parkeervakken leggen we in De Wolden voortaan standaard aan in half-verharde uitvoering, een van de voorbeelden van een basismaatregel klimaatadaptatie; groen parkeren. Zo komen we tegemoet aan de parkeerwensen van onze bewoners maar dan met minder stenen dan een traditioneel parkeervak. Meer informatie over het vervangen van verharding door groen.
18
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie
Strategie
Onze principes en uitgangspunten
Uitvoering Financiering Verdieping
19
Klimaatgesprekken Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie
Het veranderende klimaat gaat ons allemaal aan. Daarom hebben we bij het samenstellen van dit plan gesproken met partijen die ook werken aan het klimaatbestendig maken van onze dorpen. Deze klimaatgesprekken heten ook wel ‘risicodialogen’ en zijn onderdeel van de ‘weten-willen-werken’ aanpak uit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie. In verdieping 1 zijn alle aanbevelingen weergegeven per gesprek. Op deze pagina geven we de meest opvallende inzichten.
Stedenbouwkundigen zien dat het beleid ‘eerst inbreiden dan uitbreiden’ bij toekomstige ontwikkelingen een negatieve impact kan hebben op de hoeveelheid groen . Die spanning is een risico, want verdichten kan leiden tot hitte-overlast.
Uitvoering Financiering Verdieping
De gemeenteraad ziet verschillende grote opgaven (denk aan de energietransitie en de woningbouwopgave) die allemaal ruimte vragen. Klimaatbestendigheid en het werken vanuit het natuurlijke water- en bodemsysteem is daarin sturend. De oproep is om in de uitvoering integraal te werken en op zoek te gaan naar multifunctioneel ruimtegebruik. “Doen we dat niet, dan lukt het niet om alle ‘transities’ in het fysieke domein een plaats te geven.
“Het regionale watersysteem in De Wolden is goed op orde. Er is gemiddeld genomen voldoende ruimte beschikbaar in het watersysteem om regenwater af te koppelen en aan te bieden aan het oppervlaktewatersysteem (in plaats van via de riolering naar de zuivering te sturen).” – Waterschap Drents Overijsselse Delta
Volgens woningcorporaties Actium Wonen, Domesta en Woonconcept leeft hitteproblematiek het meest onder huurders. De corporaties merken een toename aan meldingen en klachten over oplopende temperaturen in de woningen op hete dagen. “Wateroverlast en droogte geeft bij ons minder problemen“.
20
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
INSPIRATIE – Op de foto: Natuurgebied Oude Kene. Een combinatie van natuur, zuivering en waterberging aan de noordrand van Hoogeveen, aangelegd in 2008 (via Drents Landschap). Meer informatie over dit type maatregel.
21
Strategieën Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Bij al onze inspanningen passen we de vijf strategieën hieronder toe. Door te werken volgens deze principes werken we toe naar een klimaatbestendige gemeente De Wolden in 2050. Klik op de iconen voor een toelichting per strategie. We werken integraal. Bodem en water vormen de leidende principes van de ruimtelijke inrichting, overige thema’s zijn volgend. Iedereen draagt een steentje bij aan een klimaatbestendig De Wolden. We nemen als gemeente maatregelen, en verwachten dat ook van onze bewoners en bedrijven. (Nieuw)bouw gebeurt klimaatbestendig. Hoe we daar invulling aan geven staat beschreven in bijlage 3. In elke fase van het planvormingsproces is de gemeente betrokken bij de bouwontwikkeling.
We werken lokaal én regionaal aan klimaatbestendigheid. De thema’s waar we regionaal aan werken zijn uitgewerkt in de Regionale Adaptatie Strategie en -Uitvoeringsagenda. We bepalen onze aanpak per locatie op basis van risico’s. Een groter risico betekent een hogere prioritering en een andere aanpak dan een laag risico.
22
Strategie 1: We werken integraal (1/3) Klimaatbestendigheid in al onze projecten
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden?
We stappen af van de sectorale werkwijze waar ieder type asset een eigen onderhoudsplan en –budget heeft. We combineren budgetten en zien de openbare ruimte als een samenhangend geheel. In de praktijk betekent dit:
•
Bij alle ingrepen in de openbare ruimte zoeken we naar laaghangend fruit, basismaatregelen klimaatadaptatie. Denk aan het weghalen van overbodige verharding of het verlagen van stoepbanden;
•
We nemen kansen voor klimaatadaptatie standaard mee in de verkenningsfase van onze projecten. We combineren met de stresstesten die klimaatrisico’s laten zien. Gaan we op deze locaties aan de slag met groot onderhoud aan riolering of wegen, dan kiezen we ervoor om de openbare ruimte van gevel tot gevel op de schop te nemen en opnieuw in te richten volgens de inzichten van nu;
•
De voorkeur gaat uit van natuurlijke maatregelen (rechtsboven) boven technische maatregelen (rechtsonder) omdat natuurlijke maatregelen zich goed laten combineren met andere functies (zoals groen en spelen) en gemakkelijk te onderhouden zijn. Natuurlijke maatregelen nemen meer ruimte in dan technische. Die ruimte is bij nieuwbouwontwikkelingen gemakkelijker te reserveren dan in een bestaande wijk. We kiezen per locatie de groensoorten die passen bij de natuurlijke maatregelen en de omgeving en zo bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit.
Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Het liefst passen we natuurlijke maatregelen toe (boven). Is de ruimte er niet, dan kiezen we technische oplossingen, zoals waterbergingskratten (onder).
23
INSPIRATIE - Op deze afbeelding: samenwerken aan het waterhuishoudkundig plan van sportpark de Baete in Ruinen. In deze brainstormsessie is nagedacht over varianten en is de situatie vanuit meerdere invalshoeken bestudeerd. Een voorbeeld van hoe wij integraal samenwerken in SWO De Wolden Hoogeveen. De tekstvakken zijn bewust onleesbaar gemaakt.
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
24
Strategie 1: We werken integraal (2/3) Voorkeursvolgorde verwerken hemelwater
Samenvatting
Bij alle fysieke ingrepen in de openbare ruimte wegen we af of er kansen zijn voor klimaatadaptatie. We doen dat door de voorkeursvolgorde uit onderstaand figuur toe te passen. Dit betekent dat we water veel meer in de haarvaten van een gebied vasthouden en bergen voordat we het afvoeren. Dit kan bijvoorbeeld in tuinen, in openbare groenzones of op pleinen. Zo beperken we wateroverlast en leggen we een watervoorraad aan voor droge perioden.
Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
25
Strategie 1: We werken integraal (3/3) Water- en bodemsysteem sturend
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
We werken met het natuurlijk systeem, bodem en water zijn bepalend bij het bepalen van maatregelen. Per buurt of wijk zijn er uiteenlopende omstandigheden die maken dat we tot andere keuzes komt voor de omgang met het water- en bodemsysteem. We hanteren bij het kiezen van de juiste oplossing vier principes: Niet afwentelen (in ruimte, tijd en geld) • In ruimte door rekening te houden met impact van een project op de waterkwaliteit- en kwantiteit op omliggende gebieden; • In tijd door in projecten rekening te houden met het klimaat van de toekomst; • In geld door bij ontwikkelingen rekening te houden met kosten over de gehele levensduur.
Bodemgesteldheid De Wolden en Hoogeveen (uit: basiskaart natuurlijk systeem)
Functies volgen water- en bodemsysteem We respecteren de capaciteit van het water- en bodemsysteem en houden hier rekening mee in onze programmering. Zo voorkomen we situaties die op termijn niet houdbaar zijn.
Flexibel inrichten We richten gebieden zo in dat we in de toekomst aanpassingen kunnen doen. Zorgen voor herstel van natuurlijke situatie Daar waar we het water- bodemsysteem uitputten keren we de kwaliteitsverslechteringen en werken aan herstel van de oorspronkelijke kwaliteit.
Hoogteligging De Wolden en Hoogeveen (uit: AHN4)
26
Strategie 2: Iedereen draagt een steentje bij Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie
We nemen als gemeente maatregelen, en verwachten dat ook van onze bewoners en bedrijven. Bewustwording hiervoor komt niet vanzelf. Als gemeente ondersteunen we het treffen van maatregelen op particuliere terreinen op de volgende manieren: •
We beschikken over een subsidieregeling klimaatadaptatie voor inwoners, bedrijven en andere (maatschappelijke) organisaties. Met deze regeling stimuleren we deze doelgroep om zelf klimaatadaptieve maatregelen te treffen. Aan de regeling doen ook het waterschap en de provincie Drenthe mee. Vraag de subsidie hier aan;
•
We werken samen met scholen om schoolpleinen te vergroenen;
•
We doen mee aan het ‘NK-tegelwippen’, waarin bewoners worden aangemoedigd om tegels uit de tuin te halen. Meer over de meest recente actie (maart 2023) lees je hier;
•
We hebben verschillende communicatiekanalen waarmee we inwoners informeren over het belang van klimaatadaptatie en praktische tips geven over het treffen van maatregelen.
Uitvoering Financiering Verdieping
Hovenier Martijn Buld op het groene dak van gezondheidscentrum Thijinge in Zuidwolde.
27
Strategie 3: Nieuwbouw gebeurt klimaatbestendig Samenvatting
(Nieuw)bouw gebeurt klimaatbestendig. We houden bij nieuwbouw rekening met het klimaat van de toekomst. We geven nu al eisen mee bij nieuwbouwprojecten en gaan dit de komende jaren verder uitbreiden. De landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving uit de afbeelding hieronder is hierbij, samen met andere uitgangspunten uit dit document en het RWP ons vertrekpunt.
Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Zoom in
28
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
INSPIRATIE – Op de foto: Ook in de openbare ruimte bouwen we klimaatbestendig. In de winkelstraat van Hoogeveen kozen we voor maatregelen die weinig ruimte innemen. Bomen, schaduw en een goot voor de afvoer van regenwater. Zo blijft de ruimte voor het winkelend publiek maximaal én is de inrichting voorbereid op extreem weer. Meer informatie over dit type maatregel. 29
Strategie 4: We werken lokaal én regionaal aan klimaatbestendigheid De focus van dit plan ligt op het bebouwde gebied en de overgangszone van bebouwd naar landelijk gebied. Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Bij de opgaven in het landelijk gebied zijn ook andere gemeenten, waterschap Drents en Overijsselse Delta en de provincie Drenthe betrokken. We werken met hen samen in ‘Fluvius’, ons regionale samenwerkingsverband. Met Fluvius hebben we gezamenlijk een klimaatadaptatiebeleid opgesteld: De Regionale Adaptatiestrategie (RAS) en de Regionale Uitvoeringsagenda (RUA). De RAS en RUA zijn specifiek gericht op opgaven die het gemeentelijk niveau overstijgen, en/of waar een gezamenlijke aanpak efficiënter is. De subsidieregeling klimaatadaptatie en het Riool- en Waterprogramma (RWP) zijn voorbeelden van producten die in regionaal verband ontwikkeld worden. Ook kunnen we via Fluvius aanspraak maken op de nationale impulsgelden klimaatadaptatie. In 2023 doet zich de laatste aanvraagmogelijkheid voor. Boven: Ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst Fluvius 2022-2028. Rechts: De regionale adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda
30
Strategie 5: We bepalen onze aanpak per locatie op basis van risico’s
Inleiding Hoe adaptief is de Wolden?
•
Strategie Uitvoering
•
Financiering Verdieping
•
Risico
Kans
Samenvatting
We bepalen onze aanpak per locatie op basis van risico’s. Een groter risico betekent een hogere prioritering en een andere aanpak dan een laag risico. We bepalen het risico op basis van de kans en het gevolg:
Groot
Middel
Klein
Groot Middel Klein
Bij ernstige regenwateroverlast treffen we maatregelen. Hoe we ernstige overlast bepalen staat in het Riolering en Water Programma 2023 – 2028;
Situatie onacceptabel
We besparen kosten door budgetten te combineren en integraal te werken aan ingrepen in de fysieke leefomgeving. Groot onderhoud aan riolering en wegen zijn de meest ingrijpende werkzaamheden en daarom leidend voor de planning. We investeren bij dit onderhoud extra in klimaatadaptatie wanneer de situatie daarom vraagt;
Situatie onwenselijk
We hebben overlast te accepteren. Het kan gebeuren dat er extremere weersgebeurtenissen plaats vinden dan waar onze leefomgeving op is ingericht. We bereiden ons op deze situaties voor.
Gevolg
Situatie acceptabel
31
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Klimaatadaptatie Lokale uitvoeringsagenda (LUA) gemeente De Wolden 2023 - 2028
32
Met deze opgaven gaan we aan de slag Op basis van de onderzoeken en gespreksresultaten zien we vijf hoofdopgaven voor onze gemeente om mee aan de slag te gaan: Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering
Wateroverlast door extreme neerslag Watertekort en droogteschade in de zomerperiode door hitte en droogte Gezondheidsrisico’s bij kwetsbare inwoners door hitte
In de volgende pagina’s
Opgaven, aanpak en acties beschrijven we elk van de
opgaven.
Per opgave bepalen we een aanpak om de opgave op te lossen. Daarna formuleren we één of Per opgave bepalen we een meerdere acties waar we de komende jaren meeom strategie die we volgen aan de slag gaan. de opgave op te lossen.
Daarna formuleren we één of meerdere acties waar we de komende jaren mee aan de slag gaan.
Beschikbaar houden van onze vitale en kwetsbare voorzieningen bij weersextremen Sturen op klimaatbestendigheid op privaat terrein
Verdieping
33
Uitvoering
OPGAVE 1. Wateroverlast door extreme neerslag
ACTIES Wat gaan we in de planperiode doen? 1.1 Oplossen urgente knelpunten Klik hier voor de locaties waar het om gaat.
UITDAGING Wanneer het watersysteem de hoeveelheid regen van een extreme bui niet tijdig kan afvoeren ontstaat (kortdurende) wateroverlast. De uitdaging is dat we een bui die zo extreem is dat deze maar één keer per honderd jaar valt, schadevrij verwerken. De locaties waar we bij zo’n bui overlast verwachten zijn weergegeven in bijlage 2. Bij ernstige regenwateroverlast treffen we maatregelen.
1.2 Inzetten op afkoppelen particulieren bij riolerings- of wegwerkzaamheden. We koppelen bij rioolwerkzaamheden af aan de voorkant van de woning, voor zover doelmatig. 1.3 Effect bepalen van langdurige neerslag op het watersysteem In aanvulling op bestaande stresstesten gaat Fluvius de impact van extreem langdurige buien op het watersysteem in beeld brengen. 1.4 Optimalisatiestudie afvalwater bij extreme neerslag (scenario 2050) uitvoeren
1.5
1.6
Bij onderhoudswerkzaamheden richten we de leefomgeving zo in dat we een bui die ééns per honderd jaar valt schadevrij verwerkt wordt. Wateroverlast die alleen hinder geeft (zoals tijdelijk water op straat, ondergelopen achterpaden en tuinen) accepteren we.
1.7
1.8
1.9
Het betreft een onderzoek dat in Fluvius verband wordt uitgevoerd. Agenderen wateroverlast problematiek als gevolg van demping watergangen opnemen in de 'overdracht stedelijk water' Gemeente en waterschap werken aan de 'overdracht stedelijk water'. Oppervlaktewater wordt beoordeeld en daarna in beheer toebedeeld aan dan wel gemeente, dan wel het waterschap. In deze overdacht nemen we het dempen van watergangen en de (ongewenste) effecten daarvan mee. Opnemen van aandachtspunten voor wateroverlast in het integraal beleid openbare ruimte We maken een integraal beleidsplan voor de openbare ruimte. Hier moet extra aandacht voor het voorkomen- en oplossen van wateroverlast een plek krijgen. Onder andere door opgavekaarten vanuit wateroverlast op te nemen in dit plan. Overleg initiëren met handhaving en waterschap over dempen sloten Het is regelmatig gebeurd dat sloten door particulieren worden gedempt. Dit gaat ten koste van het functioneren van het watersysteem en leidt tot risico’s. Samen met onze handhaving en het waterschap bespreken we wat we hier aan kunnen doen. In werkwijze opnemen van standaard groen aanleggen parkeerplaatsen Naar aanleiding van een motie van de gemeenteraad gaan we parkeervakken standaard half verhard / groen aanleggen. Dit gaan we vastleggen in onze standaard werkwijze.
Onderzoek naar hemelwaterstructuur in diverse kernen waaronder Zuidwolde Om goede maatregelen te treffen bij overlastlocaties is het nodig om doorrekeningen te maken om de opgave concreet te maken. 34
Uitvoering
OPGAVE 2. Watertekort en droogteschade in de zomerperiode door hitte en droogte
UITDAGING In de zomerperiode verbruiken we meer water dan dat er regen valt. Doordat De Wolden boven de zeespiegel ligt is het aanvoeren van water niet vanzelfsprekend. Door klimaatverandering neemt de onbalans tussen de seizoenen toe. Veen- en kleibodems zijn gevoelig voor inklinking. Dit proces wordt versneld wanneer deze lagen niet verzadigd zijn door grondwater. Het verzakken van de bodem zorgt voor risico’s op schade aan bebouwing en infrastructuur. De uitdaging is om méér water vast te houden en de grondwaterstanden op peil te houden. Over het gehele jaar bekeken valt er meer dan genoeg regen. Deze opgave is groter dan alleen de gemeente en daarom zoeken we regionale samenwerking. De regionale strategie is om water zoveel mogelijk vast te houden waar het valt en zo een buffer op te bouwen voor de zomerperiode, wij hanteren deze aanpak ook. Waterkwaliteit is ook een (afgeleid) klimaatthema. Deze gaat in droge, warme perioden achteruit. Het waterschap is primair verantwoordelijk voor waterkwaliteit. Bij langdurige droogte en warmte komt de waterkwaliteit onder druk te staan (algenbloei, blauwalg, vissterfte, stank). Bij grotere wateren is het waterschap hiervoor de aangewezen instantie. Geïsoleerde en secundaire wateren zijn een gemeentelijke aangelegenheid. Samenwerking op watersysteemniveau is wenselijk.
ACTIES Wat gaan we in de planperiode doen? 2.1 Toepassen voorkeursvolgorde verwerken hemelwater Bij projecten die we zelf uitvoeren hanteren we onze voorkeursvolgorde voor het verwerken van hemelwater. We ontwerpen onze openbare ruimte zo dat een bui van T=100 schadevrij verwerkt wordt. Binnen Fluvius wordt onderzoek gedaan naar het toepassen van klimaatadaptatie in de standaard werkwijze. Deze onderzoeksresultaten nemen we mee. 2.2 Informeren over provinciale initiatieven voor een droogteloket voor bewoners We verwachten dat overlast en schade door droogte in te toekomst toeneemt. Droogte beperken is een uitdaging waar we in de regio gezamenlijk aan werken. Daarom ligt het voor de hand regionaal een loketfunctie te organiseren. We gaan hierover in gesprek met de provincie en De Vereniging van Drentse Gemeenten (VDG) en sluiten aan bij bestaande of aanstaande initiatieven. Onderzoek doen naar droogteschade infrastructuur en impact hiervan op 2.3 onderhoudsbudget We verwachten in de toekomst meer droogte en daarmee ook droogteschade aan onze infrastructuur. We gaan dit onderzoek en de impact hiervan op het onderhoudsbudget van wegen inzichtelijk maken. 2.4 Updaten grondwaterbeleidsplan Het huidige grondwaterbeleid is vooral gericht op wateroverlast. In het nieuwe grondwaterbeleid komt meer aandacht voor droogte.
2.5 Opstellen hemelwaterverordening Dit vormt een juridische basis voor de omgang met hemelwater. Opnemen van aandachtspunten voor groen, droogte en hitte in het integraal 2.6 beleid openbare ruimte We maken een integraal beleidsplan voor de openbare ruimte. Hier moet extra aandacht komen voor jong groen, voor groeiplaatsomstandigheden van bomen en voor de keuze van klimaatbestendige soorten.
35
Uitvoering
OPGAVE
ACTIES
3. Gezondheidsrisico’s door hitte
Wat gaan we in de planperiode doen?
UITDAGING Hitte leidt tot gezondheidsrisico’s bij onze kwetsbare inwoners. Dat zijn ouderen, zieken en jonge kinderen. Er komen weinig klachten uit verzorgingstehuizen. Die liggen vaak in het groen en hebben een goed binnenklimaat waar bewust rekening is gehouden met warm weer. De uitdaging zit bij de thuiswonende ouderen. We zien met name in de jaren ’50 en ’60 buurten risico’s. Deze wijken zijn relatief minder groen en bevatten relatief meer verouderde huizen die slecht geïsoleerd zijn en dus snel opwarmen bij hete dagen.
Hitte heeft ook effect op evenementen-, parkeer- en bedrijventerreinen. Deze locaties zijn het meest verhard en ingericht op monofunctioneel gebruik. De hoge mate van verharding zorgt voor beperkte infiltratiecapaciteit en risico’s op wateroverlast.
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
Werken aan positieve associaties met groen en klimaatadaptatie door het realiseren van icoonprojecten We realiseren jaarlijks minstens één icoonproject, dat inspireert om op andere plekken ook te werken aan een groene en klimaatbestendige omgeving. Lokaal hitteplan opstellen met ketenpartners Het lokale hitteplan is een lokale aanvulling op het nationale hitteplan van het RIVM. In een lokaal hitteplan staat onder meer wat de betrokken organisaties precies moeten doen bij extreme hitte. Scholen stimuleren om klimaatadaptatiemaatregelen uit te voeren We vinden het belangrijk om op scholen aandacht te besteden aan klimaatadaptatie. Hiervoor is subsidie beschikbaar via de Groene Schoolpleinenrevolutie van de provincie Drenthe. In Fluviusverband gaan we hier regionaal impuls aan geven. Opzetten Educatie-campagne scholen over klimaatadaptatie We vinden het belangrijk om op scholen aandacht te besteden aan klimaatadaptatie. In Fluviusverband gaan we een educatiecampagne opzetten. Kennis over hitterisico's uitwisselen met GGD, corporaties en bedrijvenkringen We gaan meer optrekken met onze strategische partners. De corporaties en bedrijven bezitten veel grond en dus kunnen we hier impact maken.
Uitvoeren bewustwordingscampagne gericht op privaat terrein Aanvullend op de bestaande subsidieregeling ontwikkelt Fluvius een campagne gericht op bewustwording van het belang van groene, klimaatbestendige tuinen en erven. Stimuleren verbeteren van binnenklimaat in kwetsbare buurten Huizen die slecht geïsoleerd zijn houden de warmte in de winter slecht binnen, en in de zomer slecht buiten. Dubbele winst dus om je huis te isoleren. We gaan dit intern beter op elkaar afstemmen.
36
Uitvoering
OPGAVE
4. Beschikbaar houden van onze vitale en kwetsbare voorzieningen bij weersextremen
UITDAGING De uitval van onze vitale- en kwetsbare voorzieningen zorgt voor maatschappelijke ontwrichting. Denk aan de hoofdinfrastructuur of de energiedistributie. Bij klimaatbestendigheid vragen deze voorzieningen extra aandacht. Vanwege de regionale schaal van deze voorzieningen pakken we dat op vanuit de regionale samenwerking, waarin is afgesproken: “De vitale functies van de regio willen we beter beschermen tegen toenemende hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen. Wij houden rekening met onze eigen vitale functies en zorgen voor meer bewustwording van de risico’s bij belangrijke eigenaren van vitale functies.”
ACTIES Wat gaan we in de planperiode doen? 4.1 Agenderen kwetsbare vitale objecten en netwerken bij de externe stakeholders. Bij vitaal en kwetsbaar zijn veel stakeholders betrokken op verschillende schaalniveaus. We wijzen de betrokkenen op de verantwoordlijkheden en gaan met hen in gesprek over het klimaatbestendig maken van deze functies. Klimaatadaptatie opnemen in onderhoudsprogramma's eigen VenK 4.2 infrastructuur We gaan onze eigen weginfrastructuur klimaatbestendig maken door bij groot onderhoud klimaatmaatregelen te nemen. 4.3 Afstemmen maatregelen uit de RAS en RES 2.0 (wijkuitvoeringsplannen) De energietransitie en klimaatadaptatie zijn beide opgaven die ruimte vragen. Door slim te combineren willen we beide opgaven realiseren. We pakken dit op via Fluvius. 4.4 Kennisdeling crisisbeheersing bij calamiteiten door extreem weer Wij gaan als gemeente over ruimtelijke inrichting en het treffen van klimaatadaptatiemaatregelen. Gaat het mis, dan is de veiligheidsregio verantwoordelijk voor de crisisbeheersing. We willen betere afstemming tussen beiden. 4.5 Benutten kansen nieuwe waterinname punten voor brandweer De verantwoordelijkheid voor bluswatervoorzieningen gaat over van de brandweer naar de gemeente. We gaan vanuit de knelpunten bij innamepunten kijken of we daar kunnen combineren met het treffen van klimaatmaatregelen (vernatting).
37
Uitvoering
OPGAVE 5. Sturen op klimaatbestendigheid op privaat terrein
UITDAGING Zo’n 60% van de grond in onze gemeente is in handen van particulieren. We nemen als gemeente maatregelen, en verwachten dat ook van onze bewoners en bedrijven. Klimaatbestendigheid op private terreinen gebeurt niet vanzelf. Dat realiseren we ons en daarom gaan wij hier op sturen. We doen dat door bij nieuwbouw eisen mee te geven voor klimaatbestendigheid. Het overzicht van eisen en richtlijnen is opgenomen in verdieping 3. Op den duur willen we die eisen ook toepassen in de bestaande omgeving. Voorlopig blijven we in de bestaande omgeving terughoudend met regelgeving. We kiezen hier voor stimuleren en faciliteren. We ondersteunen bewoners en bedrijven om zelf maatregelen te treffen voor klimaatadaptatie.
ACTIES Wat gaan we in de planperiode doen? 5.1 Werken aan maatregelen op particulier terrein via subsidie en informatie We beschikken over een subsidieregeling voor vergroening. Zo stimuleren we vergroening op privaat terrein. 5.2 Uitwerken klimaatadaptatie eisen bij (nieuw)bouw ontwikkelingen We verwerken eisen voor klimaatadaptatie in onze hemelwaterverordening. Landelijk (maatlat) en regionaal in Fluvius verband breiden we de eisen uit, op basis van nieuwe inzichten. We sluiten ons hierbij aan en verwerken de resultaten in ons eigen beleid. Klimaatadaptatie meenemen in actualisatie prestatieafspraken 5.3 woningcorporaties In prestatieafspraken met woningcorporaties maakt de gemeente afspraken met de corporaties over verschillende thema's. Bij de volgende actualisatie van de prestatieafspraken voegen we klimaatadaptatie als thema toe aan deze lijst. 5.4 Specificeren toetsingskader klimaatadaptatie binnen de woon-/zorgvisie We willen klimaatadaptatie opnemen in de beleidsstukken van Wonen. Specifiek gaat het om het verwerken van klimaatadaptatie in het toetsingskader van de woonvisie en zorgvisie. 5.5 Onderzoeken handreiking decentrale regelgeving regels omgevingsplan. De komst van de Omgevingswet biedt mogelijkheden om meer lokaal maatwerk toe te passen. De mogelijkheden die er zijn, staan beschreven in de 'handreiking decentrale regelgeving 2.0'.
We onderzoeken welke mogelijkheden we zelf willen toepassen en hoe we dat moeten inpassen. 5.6 Meewegen klimaatadaptatie bij alle ruimtelijke ingrepen via omgevingstafels In de initiatieffase van ruimtelijke plannen worden 'omgevingstafels' georganiseerd, waar vroeg in de planvorming meegedacht wordt met de ontwikkelaar. We sluiten aan bij deze tafels om inhoudelijk te adviseren op klimaatadaptatiemaatregelen. Daarnaast geven we invulling aan waterparagrafen en denken we mee in de inrichting van de openbare ruimte als er kansen liggen in de uitwerking van plannen. 5.7 Communicatieaanpak klimaatadaptatie opstellen We gaan meer gestructureerd communiceren. Thema’s zijn onder andere het NK tegelwippen, eisen voor bouwontwikkelingen opnemen op onze websites, gericht communiceren over de risico's van de waterkwaliteit bij wateroverlastsituaties en het effect van het (ongewenst) dempen van sloten op de waterhuishouding. 38
Uitvoering
Onderdeel van investeringsbudget klimaatadaptatie
Acties vanuit Fluvius (RAS)
Acties uit de Lokale Adaptatiestrategie (LAS)
* * *
* W&K * Adviseur riolering, water, klimaatadaptatie * Adviseur water en klimaatadaptatie 50 uur Adviseur openbare ruimte 20 uur Adviseur water en klimaatadaptatie 20 uur Adviseur water en klimaatadaptatie 50 uur Adviseur water en klimaatadaptatie 50 uur Beheer openbare ruimte 10 uur Adviseur water en klimaatadaptatie EUR 20.000,50 uur Adviseur Openbare Ruimte * * Loopt via RWP * * Loopt via RWP * * Loopt via RWP * * Team beleid openbare ruimte * 150 uur Adviseur water, klimaatadaptatie en wonen * 40 uur Adviseur openbare ruimte * 40 uur Adviseur openbare ruimte * * Adviseur water en klimaatadaptatie EUR 40.000,50 uur Adviseur water en klimaatadaptatie 20 uur Adviseur water en klimaatadaptatie 20 uur Adviseur water en klimaatadaptatie EUR 15.000,50 uur Adviseur water en klimaatadaptatie, RO 150 uur / jaar Adviseur water en klimaatadaptatie 50 uur / jaar Adviseur water, klimaatadaptatie, communicatie 300 uur / jaar Adviseur water en klimaatadaptatie EUR 50.000,150 uur Adviseur water en klimaatadaptatie EUR 20.000,20 uur Adviseur water en klimaatadaptatie 100 uur Adviseur water en klimaatadaptatie EUR 125.000,- * Adviseur water en klimaatadaptatie 27 uur 30 uur 50 uur Adviseurs water en klimaatadaptatie 50 uur Vertegenwoordigd door Uitwerking 50 uur adviseur water en 23 uur via Fluvius klimaatadaptatie 50 uur 40 uur 30 uur 50 uur EUR 270.000,-
4140 uur
EUR 54.000,-
690 uur
39
2028
2027
2026
2025
2024
Planning 2023
Actiehouder
Beschrijving
Aanvullen de capaciteit
#
Project 1.1 Oplossen urgente knelpunten in de planperiode Project 1.2 Afkoppelen particulieren bij riool- en wegwerkzaamheden 1.5 Agenderen wateroverlast problematiek dempen watergangen opnemen in de 'overdracht stedelijk water' Onderzoek Borging beleid 1.6 Opnemen aandachtspunten voor wateroverlast in het integraal beleid openbare ruimte Samenwerken 1.7 Overleg initiëren met handhaving en waterschap over dempen sloten Borging beleid 1.8 In werkwijze opnemen van standaard groen aanleggen parkeerplaatsen Onderzoek 1.9 Onderzoek naar hemelwaterstructuur in diverse kernen waaronder Zuidwolde Borging beleid 2.1 Toepassen voorkeursvolgorde verwerken hemelwater Samenwerken 2.2 Informeren over provinciale initiatieven voor een droogteloket voor bewoners Onderzoek 2.3 Onderzoek doen naar droogteschade infrastructuur en impact hiervan op onderhoudsbudget Borging beleid 2.4 Updaten grondwaterbeleidsplan Borging beleid 2.5 Opstellen hemelwaterverordening Borging beleid 2.6 Opnemen van aandachtspunten voor groen, droogte en hitte in het integraal beleid openbare ruimte 3.1 Werken aan positieve associaties met groen en klimaatadaptatie door het realiseren van icoonprojecten Project Borging beleid 3.2 Lokaal hitteplan opstellen met ketenpartners Borging beleid 4.2 Klimaatadaptatie opnemen in onderhoudsprogramma's eigen VenK infrastructuur Onderzoek 4.5 Benutten kansen nieuwe waterinname
punten voor brandweer Project 5.1 Werken aan maatregelen op particulier terrein via subsidie en informatie Borging beleid 5.2 Uitwerken klimaatadaptatie eisen bij (nieuw)bouw ontwikkelingen Borging beleid 5.3 klimaatadaptatie meenemen in actualisatie prestatieafspraken woningcorporaties Borging beleid 5.4 Specificeren toetsingskader klimaatadaptatie binnen de woon-/zorgvisie Onderzoek 5.5 Onderzoeken handreiking decentrale regelgeving regels omgevingsplan. Project 5.6 Meewegen klimaatadaptatie bij alle ruimtelijke ingrepen via omgevingstafels Samenwerken 5.7 Communicatieaanpak klimaatadaptatie opstellen Samenwerken 0.1 Coördinatie uitvoering en monitoring voortgang LUA Borging beleid 0.2 Evaluatie en actualiseren LAS Onderzoek 0.3 Actualisatie stresstesten Borging beleid 0.4 Opstellen programmaplan klimaatadaptatie Onderzoek 0.5 Onderzoeksbudget klimaatadaptatie Onderzoek 1.3 Effect bepalen van langdurige neerslag op het watersysteem Onderzoek 1.4 Optimalisatiestudie afvalwater bij extreme neerslag (scenario 2050) uitvoeren Samenwerken 3.3 Scholen stimuleren om klimaatadaptatiemaatregelen uit te voeren Samenwerken 3.4 Opzetten Educatie-campagne scholen over klimaatadaptatie Samenwerken 3.5 Kennis over hitterisico's uitwisselen met GGD, corporaties en bedrijvenkringen Samenwerken 3.6 Uitvoeren bewustwordingscampagne gericht op privaat terrein Samenwerken 3.7 Stimuleren
verbeteren van binnenklimaat in kwetsbare buurten Samenwerken 4.1 Agenderen kwetsbare vitale objecten en netwerken bij de externe stakeholders. Samenwerken 4.3 Afstemmen maatregelen uit de RAS en RES 2.0 (wijkuitvoeringsplannen Samenwerken 4.4 Kennisdeling crisisbeheersing bij calamiteiten door extreem weer Totaal planperiode Totaal per jaar
Aanvullen d budget
Uitvoeringsagenda
Type actie
Valt binnen bestaande FTE en budgetten
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie
Financiering Hoe betalen we klimaatadaptatie
Uitvoering Financiering Verdieping
40
Financieringsstrategie Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Om aan de klimaatadaptatie opgaven te kunnen werken is structurele dekking nodig. Dit vraagt om een nieuwe financieringsconstructie. Tot dusver hebben we ons voornamelijk gericht op water gerelateerde uitdagingen en hebben we deze gefinancierd uit het Riool en Waterprogramma. De nieuwe opgave is breder dan dat en vraagt een andere aanpak. Klimaatadaptatie vraagt om een intensieve samenwerking, zowel intern als extern. Intern vraagt het om een samenwerking met disciplines als ruimtelijke ordening, stedenbouw, wonen, beheer buitenruimte en leefbaarheid. Dit integrale denken vraagt ook om een integrale benadering van de financiën. We stellen drie financiële uitgangspunten voor in relatie tot klimaatadaptatie: Verandering in houding en gedrag: klimaatadaptatie is bij nieuwe ontwikkelingen de norm Bij nieuwe ontwikkelingen is klimaatadaptatie de norm. We werken volgens de uitgangspunten beschreven in deze lokale adaptatiestrategie, het Riool en Waterprogramma en de landelijke maatlat. Maatregelen worden vanuit de projectbudgetten gefinancierd en niet vanuit een los budget. Rechts staan negen voorbeelden van manieren om klimaatadaptatie te financieren bij gebiedsontwikkeling. Financiële plus op klimaatadaptatie: versnellen in de planperiode om bestaande opgaven en knelpunten aan te pakken We hebben in gemeente De Wolden te maken met knelpunten en opgaven in bestaand gebied.
Bij deze gevallen kunnen we niet wachten op een vervangingsopgave door een slecht riool of slecht wegdek.
Om onder andere de urgente knelpunten beschreven in hoofdstuk Hoe adaptief is De Wolden aan te pakken, hebben we een financiële 'plus' nodig in de vorm van het investeringsbudget klimaatadaptatie. Klimaatadaptatie kan extra kosten meebrengen maar levert grote baten op We zien dat klimaatadaptatie nu vaak nog als extra kostenpost wordt beschouwd. Dat is zonde, want aangetoond is dat groene, klimaatadaptieve maatregelen bijdragen op diverse vlakken van onze leefomgeving. Zo verhoogt het de vastgoedwaarde, verbetert het de gezondheid, de biodiversiteit en kan het de sociale cohesie bevorderen. We zien klimaatadaptatie minder als kostenpost, maar juist als investering voor de langere termijn op verschillende vlakken.
• • • • • • • •
Grondexploitatie Residuele grondwaarde Toerekening bovenwijks Anterieure overeenkomst Rioolheffing en waterschapsbelasting Besparen op beheer en onderhoud Meekoppelkansen Fondsvorming gemeden schade
Financieren van klimaatadaptatie, op basis van Deloitte.
41
Financieel overzicht Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Wat hebben we al In het RWP is vanaf 2024 de post ‘maatregelen klimaatadaptatie’ opgenomen. Jaarlijks is er een bedrag van €100.000 beschikbaar.
pas getroffen worden als zich een grote vervangingsopgave voordoet. Het benodigde budget is gebaseerd op schattingen van ons projectteam en werken we na toekenning uit tot een concreet programmaplan.
Voor de uitvoering van alle activiteiten en maatregelen in deze planperiode is bovenstaand budget niet toereikend. Belangrijk aandachtspunt daarnaast is dat alleen water gerelateerde activiteiten ten behoeve van de gemeentelijke watertaken hieruit bekostigd kunnen worden. Het aanplanten van bijvoorbeeld extra groen om hittestress tegen te gaan valt hier dus niet onder.
Oorsprong
In 2023 is de laatste aanvraagmogelijkheid van subsidie uit de nationale Impulsregeling klimaatadaptatie (DPRA). Voor de gemeente De Wolden is nog €250.634 resterend beschikbaar. Tegenover dit bedrag staat een cofinanciering van 66,6%. Wat hebben we aanvullend nodig Met het opleveren van de LAS LUA zijn de activiteiten en (niet fysieke) maatregelen op kosten gezet. We rekenen met extra budget vanaf 2024. Financieel gezien heeft het plan daarom een looptijd van vijf jaar. Om in de planperiode van de LAS LUA voortvarend van start te kunnen vragen wij om een extra investeringsbudget voor klimaatadaptieve maatregelen. Dit budget zetten we als plus in om bestaande knelpunten en opgaven versneld (binnen deze planperiode en vooruitlopend op groot onderhoud) op te kunnen lossen. Doen we dit niet, dan kunnen extra klimaatadaptieve maatregelen bijvoorbeeld
Jaarlijks budget Bestaand budget vanuit RWP
Planperiode in totaal (2024 – 2028)
Investering:
Riool- en Waterprogramma (RWP)
€100.000
€500.000
Vastgesteld door de raad 22-2-2022 december 2022 Opgenomen in kadernota 2024
Extra benodigd nieuw budget vanaf 2024 ten behoeve van uitvoering LAS en LUA Exploitatie: Lokale uitvoeringsagenda (LUA) (niet fysieke activiteiten en maatregelen) Investering:
€54.000
€270.000
€165.000 €825.000 Nieuw investeringsbudget fysieke maatregelen binnen planperiode Totaal: €219.000 €1.095.000 Totaal benodigd budget (RWP + LAS en LUA) voor klimaatadaptatie planperiode
€319.000
€1.595.000
42
Financieel concreet programmaplan Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden?
Na het vaststellen van deze adaptatiestrategie starten we met het opstellen van een programmaplan. Met dit programmaplan klimaatadaptatie geven we weer hoe we de, in de LAS en LUA vastgestelde ambities, opgaven en acties gaan realiseren. Het programmaplan bevat:
•
Uitwerking van de afstemming met- en integratie van budgetten vanuit andere vakdisciplines (zoals wegen en groen) om tot integrale projecten te komen;
•
Financiële uitwerking inclusief bestedingsvoorstel voor het oplossen van de knelpuntlocaties;
•
Jaarlijkse voortgangsrapportage met daarin de voortgang van onze Lokale Uitvoeringsagenda en de uitputting van de budgetten.
Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
43
Colofon Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Gemeente De Wolden
TAUW bv
Gijs Frederiks Gerlof Huisman Oscar Mulder Folkert Miedema Hendrik-Jaap in ‘t Veld
Monique de Groot Ruben Keizer Casper Bennink Joren Zwaan
Raadhuisstraat 2 7921 GD Zuidwolde T: 14 0528 E: gemeente@dewolden.nl
Handelskade 37 Postbus 133 7400 AC Deventer T + 31 57 06 99 91 1 E info@tauw.com
© April 2023
44
Samenvatting Inleiding Hoe adaptief is de Wolden? Strategie Uitvoering Financiering Verdieping
Verdieping 1 Klimaatgesprekken
45
Eigen organisatie en overheidspartners Op 17 november heeft de interne dialoog klimaatadaptatie van SWO De Wolden Hoogeveen plaatsgevonden. Tijdens deze bijeenkomst is besproken welke gevolgen we onacceptabel vinden of juist moeten accepteren, welke acties er de afgelopen jaren al genomen zijn, welke vervolgstappen/acties genomen kunnen worden en zijn ambities geconcretiseerd. Per thema volgen de belangrijke punten:
Hitte •
Voor wat betreft hitte moet de focus met name liggen op de gevolgen voor kwetsbaren zoals sociaal lagere klassen / inwoners met minder eigen handelingsperspectief en thuiswonende ouderen. Dit vraagt bijvoorbeeld ook om afspraken met woningbouwcorporaties;
Wateroverlast
•
Door compacte uitbreiding zien we in sommige wijken/dorpen weinig groen. Dit zijn tevens de locaties waar nu ook renovaties gaan plaatsvinden en dat biedt kansen om mee te koppelen. Voor toekomstige ontwikkelingen kan het beleid ‘eerst inbreiden dan uitbreiden’ een negatieve impact hebben op de bestaande hitte situatie. Voor beide situaties moet er aandacht zijn in de adaptatiestrategie zodat een hittebestendige of groenere inrichting voor zowel de huidige- als toekomstige bebouwing de norm wordt;
•
Participatie: zoek daarin de samenwerking met bewoners op en benut (bestaande) initiatieven vanuit de samenleving om te vergroenen. Dat creëert betrokkenheid en eigenaarschap bij inwoners. De gemeente heeft daarin een faciliterende en regisserende rol om de transformatie van relatief versteende straten/buurten in gang te zetten. Daarmee kan ook initiatief van inwoners (Verder) aan geslingerd worden;
•
Bedrijventerreinen zijn de meest versteende oppervlakken binnen de gemeenten. Ze zijn monofunctioneel ingericht voor parkeren en bevoorrading. Door goede voorbeelden te laten zien kun je ook hier transformatie bewerkstelligen en een goed vestigingsklimaat bieden voor toekomstige bedrijven.
•
Voor wat betreft water op wegen adviseert de veiligheidsregio om maximaal 15cm water te tolereren. De gemeente wil strenger zijn en geeft aan water op hoofdwegen überhaupt niet te tolereren, en bij lokaleen ontsluitingswegen maximaal 10cm toe te staan, tot een bui van 70mm/uur. Daarboven kan de gemeente het veiligheidsniveau niet meer garanderen;
•
Aansluitend op het vorige punt moet ook duidelijk zijn dat er grenzen zijn aan maakbaarheid. Sommige overlastsituaties hebben we te accepteren. We moeten dat ook duidelijk beschrijven in de lokale adaptatiestrategie;
•
Bij het klimaatbestendig maken van nieuwbouw is de insteek om te focussen op regulering. Bij de bestaande bouw moet het klimaatbestendig meer ‘samen’ met de bewoners worden opgepakt. Nieuwbouw eisen zijn nu al onderdeel van het Riool en Water Plan. De behoefte is om dit verder te intensiveren en te normaliseren;
•
Meer afkoppelen is wenselijk. Dat moet echter wel per project bekeken worden. Want het afgekoppelde water moet ook ergens naartoe kunnen zonder dat er verderop in het watersysteem knelpunten ontstaan. Samenwerking met het waterschap is hier ook van belang.
46
Eigen organisatie en overheidspartners Droogte •
Het verhelpen van droogteschade aan bestaande bebouwing is niet de rol van de gemeente. De rol van de gemeente zit hem vooral in het informeren over/stimuleren om droogte op privaat gebied tegen te gaan door meer water vast te houden en te infiltreren. En inwoners faciliteren met informatie over landelijke ontwikkelingen met betrekking tot droogteschade;
•
Voor nieuwbouw is het zaak dat deze klimaatadaptief wordt gerealiseerd. Daarbij is behoefte aan beleid (normen) dat meegeven kan worden aan projectontwikkelaars en als rugdekking geldt voor collega’s. In de praktijk moet daarbij wel aandacht zijn voor draagvlak van inwoners, dat is een rol van de gemeente. Een klimaatadaptieve inrichting kan consequenties hebben voor andere ruimte claims, denk aan parkeren, zoek daarom naar maatregelen met een multifunctionele functie;
•
•
Droogteschade aan wegen treedt nu al op en de verwachting is dat de omvang van de schade als maar toe zal nemen. In het kader van gestelde kwaliteitseisen/-normen wordt verder geen onderscheid gemaakt in het type weg (lokale vs. ontsluitingsweg bijvoorbeeld), het voorkomen van verkeersonveilige situaties is het uitgangspunt om schade direct te verhelpen. Dit vraagt wel om politieke keuzes voor de toekomst, immers dit vergt kapitale daadkracht;
•
De waarde van groen voor inwoners en in besluitvorming wordt vaak onderbelicht, de gemeente kan hier een rol inspelen door te informeren. Groen heeft immers een positieve impact op biodiversiteit gezondheid, leefbaarheid, waarde van vastgoed en op hitte, droogte en wateroverlast. Hierom is de inzet voor het bewateren van jonge aanplant ook gerechtvaardigd. Voor nieuwe aanplant moet er blijvend aandacht zijn voor de optimalisatie van groeiomstandigheden en juiste soortenkeuze.