Bestemmingsplan Buitengebied, deelplan Linderveldweg 1,1a, Linde

boerderijen. Bovendien ontwikkelen zich nieuwe dorpen als Fort (aan de Fortwijk) en Drogteropslagen. De twintigste eeuw is de periode van de grote vooruitgang. Boerderijen groeien met nieuwe stallen en er ontstaan grotere percelen. Dorpen breiden uit, industrie ontstaat, er komen allerlei recreatieterreinen en recreatieve trekkers, de natuurontwikkeling neemt een vlucht, zoals in het Reestdal en nieuwe infrastructuur (snelweg en spoorlijn) doorkruist de gemeente. Deze nieuwe infrastructuurlijnen zijn elementen van een hoger schaalniveau. Ze liggen boven op het landschap en onttrekken zich aan de lokale kenmerken van de directe omgeving. Ondanks de grote groei die vooral na de Tweede Wereldoorlog is ingezet, zijn veel van de historische sporen behouden gebleven. Al deze oude en recente sporen van ontwikkeling maken De Wolden tot de gemeente die zij nu is. 2.3 Deelgebieden De kenmerken van een landschap komen voort uit het ontstaan en het gebruik van het landschap. Ze geven elk gebied iets eigens. Dat eigene van elk landschap willen we als gemeente behouden en gebruiken om nieuwe plannen goed in te passen in de omgeving. Daarom onderscheiden we verschillende landschappen. Binnen de gemeente De Wolden kunnen we op hoofdlijnen 2 landschappen onderscheiden: -- het essenlandschap en -- het ontginningslandschap.

Het essenlandschap bestaat uit het esgehuchtenlandschap van het Reestdal en de esdorpen op de zandgronden die als eerste in cultuur zijn gebracht. Het is het landschap dat als eerste is bewoond en waar de bewoners de inrichting van het land hebben geplooid naar de natuurlijke omstandigheden. In tegenstelling tot het ontginningslandschap, waar de bewoners op een rationele wijze grote gebieden land (min of meer) in een keer in cultuur hebben gebracht. Deze ontginningen hebben vele eeuwen geduurd. We kunnen op basis van de bodemsamenstelling en de periode van ontginning drie deelgebieden onderscheiden binnen het ontginningslandschap: de laagveenontginningen (slagenlandschap), de hoogveenontginningen en de jonge veldontginningen. In het navolgende zullen de 5 deellandschappen worden uitgelicht. Het LOK geeft op basis van de landschappelijke eigenheid richting aan ontwikkelingen in het landelijk gebied. De verschillen tussen de landschappen geven aanleiding om in de vervolgstappen van het ontwikkelingskader andere keuzes te maken voor de verschillende gebieden. Overigens is een harde grens tussen de deelgebieden vaak moeilijk te bepalen. Ruimtelijke opgaven in deze overgangszones vragen om maatwerk, waarbij de kenmerken van beide gebieden worden betrokken.

19

20

[ 1900 ]

[ 2000 ]

[ 2010 ]

2.3.1

Esgehuchtenlandschap

Essenlandschap

Landschappelijke karakteristiek Het esgehuchtenlandschap van het Reestdal is een bijzonder landschap en voor Drentse begrippen uniek. Doordat het gebied maar weinig is veranderd in de loop van de eeuwen kent het Reestdal een belangrijke mate van authenticiteit. De laaglandbeek de Reest heeft nog zijn oorspronkelijke sterk meanderende loop. Het beekdal wordt geflankeerd door esgehuchten. Deze esgehuchten bestaan uit één of enkele boerderijen en zijn gesticht op kleine zandopduikingen langs de Reest. De erven liggen ingeklemd tussen essen en de akkers liggen bij de boerderijen. Het gebied kent veel microreliëf door de wat boller liggende essen en de aanwezige steilranden. Doordat de erven en de essen sterk beplant zijn, vormen ze samen met diverse bosjes een duidelijke begrenzing van het weidse en open beekdal. Langs de beek liggen oorspronkelijk de weilanden voor het vee. Tegenwoordig heeft het beekdal een meer natuurlijk karakter. Kenmerkend voor het gebied zijn de verschillen tussen het oostelijke en westelijke deel van het Reestdal. Is het oostelijk deel meer in zichzelf, met sobere, eenvoudige boerenerven, richting Meppel worden de boerderijen rijker met aangebouwde voorhuizen en tuinen in Engelse landschapsstijl.

21

LANDSCHAPPELIJKE ONDERLEGGER ESGEHUCHTENLANDSCHAP ONDERGROND

•

Beekdal met laaglandbeek

•

Rivierduinen, dekzandkoppen

•

Microreliëf, steilranden

•

Veengronden

OCCUPATIEPATRONEN

Landschap - water • - wegen en dijken • • - bebouwing •

De Reest als natuurlijk meanderende beek Wegen langs de noord- en zuidrand van het beekdal Op enkele plekken verbinding door beekdal Dorpen en gehuchten op flanken beekdal

•

Boerderijen verspreid met eenmanses

•

In benedenloop beekdal grotere rijkdom aan bebouwing: statige boerderijen, havezaten en landhuizen (Havixhorst, Dickninge)

- beplanting • •

Ontbreken van beplanting in beekdal; kenmerkende openheid Erfbeplantingen, kleine boselementen, singels en langs wegen parallel aan de beek

- verkaveling •

Dorp

Erf

Onregelmatige blokverkaveling

•

Eenmansesjes bij boerderijen

•

Fraai dorpssilhouet door afwisseling beplanting en woningen

•

Groene dorpsentrees

•

Zuidkant de Wijk prikt in beekdal

•

Erven verspreid langs randen beekdal

•

Oude erven gekoppeld aan eenmanses

•

Boomgroepen en singelbeplanting markeren erf in landschap (rafelig silhouet)

•

Oriëntatie bebouwing varieert

•

Veel erven historische waarde; sommige erven nog eikengaard aanwezig

•

Van oost naar west variëren de erven van sobere besloten erven met nutstuin naar rijke boerderijen met statige voorhuizen en siertuin in Engelse landschapsstijl

22

De zichten op het open beekdal, de doorkijkjes op de essen, de steilrandjes en de grote variatie aan (karakteristieke) bebouwing maken het landschap van het Reestdal geliefd bij inwoners en toeristen.

Essenlandschap

Aandachtspunten De herkenbare authenticiteit van dit deelgebied is tegelijkertijd de belangrijkste kwaliteit. De erven liggen (in groepjes) langs de randen. De Wijk ligt als grootste kern op de flank van het beekdal. Het streven is er op gericht het beekdal van de Reest open en weids te houden als contrast met de beplante randen. Door bebouwde ontwikkelingen samen te laten gaan met beplanting kunnen de randen van het beekdal als besloten groen decor voor de Reest worden versterkt.

23

24

[ 1900 ]

[ 2000 ]

[ 2010 ]

Esdorpenlandschap

Landschappelijke karakteristiek De lange geschiedenis van de esdorpen is nog steeds te zien in het landschap. Historische boerderijen, erven, oude boomgaarden, houtsingels en essen maken het een waardevol gebied. De van oudsher relevante elementen zijn ook nu nog de drager van het landschap: de essen als bouwland, de beekdalen als hooiland en de heidevelden als weidegebied (nu onderdeel van de jonge veldontginningen). Te midden van de essen en op de overgangen naar de beekdalen liggen de dorpen. Het wegenverloop is kronkelig. De bolle vorm van de essen en de aanwezige steilranden zorgen op kleine schaal voor hoogteverschil. De variatie en de kleinschaligheid van het landschap maken het gebied aantrekkelijk om te wonen en te recreëren. Op de rug van Zuidwolde kent de vrije verkavelingsstructuur die voor het esdorpenlandschap zo kenmerkend is (zoals bij Ruinen en Echten) juist een duidelijke gerichtheid. Waarschijnlijk omdat de ruimte op de rug beperkt was, is het gebied meer rationeel opgezet. De dorpen liggen, net als de essen en de verbindende weg, bovenop de rug en op de flanken van de stuwwal zijn strooksgewijs de weilanden gelegen. Deze opstrekkende verkaveling is nog goed te zien. Samen met het forse hoogteverschil vormen de lange lijnen met beplanting een mooi panorama.

25

Essenlandschap

2.3.2

LANDSCHAPPELIJKE ONDERLEGGER ESDORPENLANDSCHAP ONDERGROND

•

Drents Plateau en stuwwal van Zuidwolde

•

Dekzandruggen en beekdalen

•

Microreliëf

•

Podzolgronden en stuifzanden

•

Keileem

OCCUPATIEPATRONEN

Landschap - water • - wegen en dijken • - bebouwing •

Organisch vertakt wegenstelsel vanuit de dorpen Dorpen op overgangen hoog (rug) en laag (beekdal)

•

Kleine escomplexen als satellietdorp

•

Oorspronkelijke koppeling tussen dorp, es en beekdal

•

Vrijwel geen bebouwing in beekdalen

•

Huis Echten en landgoed Rheebruggen bijzondere elementen

- beplanting •

Esrandbeplantingen (geriefhout)

•

Erfbeplantingen, kleine boselementen, singels en langs wegen

•

Elzensingels in beekdal haaks op beekloop

•

Op rug van Zuidwolde patroon van bosstroken en singels haaks op de rug

- verkaveling •

Dorp

Diverse beken, zoals Oude Diep en Ruiner Aa

Onregelmatige blokverkaveling, plaatselijk wel duidelijke gerichtheid in verkaveling

•

Essen bij de dorpen

•

Fraai dorpssilhouet door afwisseling beplanting en woningen

•

Organisch wegenpatroon verankert dorpen in landschap

•

In grotere dorpen is de van oudsher aanwezige koppeling tussen dorp en landschap met de aanwezige doorzichten vertroebeld geraakt

Erf

26

•

Brink is hart van het dorp

•

Kenmerkende informele overgangen tussen openbaar en privé

•

Erven verspreid, maar oorspronkelijk rond es

•

Boomgroepen en singelbeplanting markeren erf in landschap met kenmerkend rafelig silhouet

•

Oriëntatie bebouwing varieert

•

Veel erven historische waarde

•

Opzet eenvoudig met onderscheid voorerf en achtererf

•

Boomgaard, sier- en/of moestuin, beukenhagen

Essenlandschap

Aandachtspunten De rijke, alom gewaardeerde historische uitstraling van dit deelgebied en de kleinschalige opzet ervan is de grote kracht van het esdorpenlandschap. Door de groei van erven en dorpen en de gewenste opschaling in de agrarische sector staat de historiciteit en kleinschaligheid echter onder druk. Maar nieuwe ontwikkelingen bieden ook kansen om juist het karakter van het esdorpenlandschap te versterken. Dat vraagt echter wel om maatwerk, waarbij de logische, landschappelijke verankering bijzondere aandacht vraagt. Als gemeente vinden we dat het microreliëf in alle gevallen behouden moet blijven. Ook het verharden van zandpaden zullen we niet op voorhand toestaan.

27

28

[ 1900 ]

[ 2000 ]

[ 2010 ]

Laagveenontginningen

Landschappelijke karakteristiek De laagveenontginningen zijn ontstaan in de Middeleeuwen. Vanaf smalle zandruggen zijn lange, zeer smalle ontginningspercelen opgezet die tot ver het land in lopen. Op de zandrug ontwikkelen zich boerderijen op de kop van de percelen. De lange bebouwingslinten zijn als ontginningsas nog steeds markant aanwezig in het landschap. Vooral rond Ruinerwold is de opstrekkende verkaveling nog duidelijk zichtbaar door de aanwezige elzensingels op de perceelsgrenzen. De rijkdom van de ontginningen weerspiegelt zich in de woningen. De oudere woningen uit de beginperiode zijn nog sober, met een lage goot en vaak een rieten dak. De latere bebouwing, zeker bij Ruinerwold, toont de rijkdom van toen door grote boerderijen met sjieke voorhuizen en royale tuinen.

29

Ontginningslandschap

2.3.3

LANDSCHAPPELIJKE ONDERLEGGER LAAGVEENONTGINNINGEN ONDERGROND

•

Laagveen

•

Smalle zandruggen en enkele dekzandkop

OCCUPATIEPATRONEN

Landschap - water • • - wegen en dijken • • - bebouwing •

Beken, zoals Koekanger Aa en Wold Aa Sloten als perceelsscheiding in regelmatig patroon Langgerekte wegen over zandrug Dijken langs beek als bescherming van lage achterland (Wolddijk) Dorpen als verdichting bij kruising van wegen

•

Bebouwing op zandrug en later langs 2e of 3e ontginningsas

•

Nieuwe erven langs nieuwe wegen in achterland

- beplanting •

Bosstroken en singelbeplanting op perceelsgrenzen (bij Ruinerwold deels verdwenen)

•

Erfbeplantingen, kleine boselementen en langs wegen

•

Elzensingels (met hulst) op perceelsgrenzen

•

Perenbomen Dr.Larijweg bijzondere kwaliteit

- verkaveling •

Dorp

Erf

Smalle opstrekkende verkaveling (slagen)

•

Wegdorpen

•

Ruinerwold bijzonder dubbellint met kenmerkende open ruimte tussen linten

•

Koekange meerdere ontginningsassen

•

Groene dorpsentrees door fraaie laanbeplanting

•

Dorp en landschap lopen in elkaar over

•

Bedrijventerrein Ruinerwold ligt hard aan rand van het dorp

•

Erven duidelijke koppeling aan de weg, bij Koekange ook in de tweede lijn

•

Bijzonder rijke erven met grote voorhuizen en siertuinen in Haakswold (Golden Endje)

•

Erven en bebouwing haaks op de weg, in wisselende rooilijn (soms ook gestaffeld)

30

•

Veel erfbeplanting, bij Koekange vaak als singels doorlopend in landschap

•

Veel erven historische waarde

Ontginningslandschap

Aandachtspunten Van oudsher hebben de gebieden een sterk besloten karakter door de vele elzensingels op de perceelsgrenzen. Door schaalvergroting in de landbouw en de wens om de gronden efficiënter te benutten zijn veel elzensingels echter weggehaald. Bovendien zijn door ruilverkavelingen veel gronden samengevoegd. Bij Koekange zijn de karakteristieke slagen dan ook deels verdwenen. Als gemeente willen we dat nieuwe ontwikkelingen juist de opstrekkende verkaveling weer accentueren.

31

32

[ 1900 ]

[ 2000 ]

[ 2010 ]

Hoogveenontginningen

Landschappelijke karakteristiek De hoogveengebieden zijn lang ondoordringbare natte, ruige gebieden geweest. Doordat de hoogvenen volgens een systematische, planmatige opzet worden ontgonnen, ontstaat een rationeel ontginningspatroon met rechte lijnen en (min of meer) haakse hoeken. De bebouwing vormt een lang lint aan de hoofdontginningsas. Op de kruisingen van wegen liggen de dorpskommen van Alteveer en Kerkenveld. In tegenstelling tot de meer beplante linten, is het achterliggende gebied relatief open. Verspreid liggende bosjes en laanbeplantingen zorgen echter toch voor enige beslotenheid. Hoogteverschillen komen niet voor. De op regelmatige afstand liggende wijken markeren nog het opstrekkende verkavelingspatroon. De afwisseling tussen bebouwing en doorzichten vanaf de beplante wegen naar het open achterland is aansprekend.

33

Ontginningslandschap

2.3.5

LANDSCHAPPELIJKE ONDERLEGGER HOOGVEENONTGINNINGEN ONDERGROND

•

(Afgegraven) hoogveen

•

Dalgronden

•

Relatief laag en nat gebied

OCCUPATIEPATRONEN

Landschap - water • - wegen en dijken • • - bebouwing •

Haaks daarop zijwegen Dorpen op kruisingen wegen Sterke koppeling tussen bebouwing en weg

- beplanting •

Relatief open gebied met weinig beplanting

- verkaveling •

Erf

Een weg als hoofdas met meeste bebouwing

•

•

Dorp

Kanalen en wijken (deels gedempt)

Erfbeplantingen, kleine boselementen Regelmatige opstrekkende verkaveling haaks op ontginningsbasis

•

Geleidelijke overgang tussen dorp en landschap

•

Meest aangenaam dorpssilhouet door afwisseling beplanting en woningen

•

Erven haaks op de weg in opstrekkend verkavelingspatroon op kop van de kavel

•

Voorhuis of woning naar de weg gekeerd

•

Oriëntatie bebouwing verschilt van nokrichting haaks op de weg of juist evenwijdig aan de weg

•

34

Op veel erven stallen naakt in het landschap