Actieplan dakloosheid regio Assen def versie 07112025 (2) geanonimiseerd

Regio Assen is aangemeld voor de Ethos-telling in 2027.

Inrichting maatschappelijke opvang De inrichting van de maatschappelijke opvang willen we herzien. De huidige wijze van subsidiëring van voorzieningen blijkt op termijn niet houdbaar. Daarom zullen de mogelijkheden van aanbesteding worden onderzocht, met als doel een toekomstbestendige en doelmatige structuur. Daarnaast wordt de werkwijze in de toegang tot de opvang en het verstrekken van briefadressen geëvalueerd en waar nodig aangepast. Ook willen we de voorzieningen in de regio, het aanbod van maatschappelijke opvang zo veel mogelijk gelijktrekken. Hierbij staat een integrale aanpak centraal, waarin samenwerking tussen domeinen en tussen Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang en maatwerk voor de inwoner leidend zijn.

27

Terugdringen dakloosheid en landelijke ontwikkelingen Het terugdringen van dakloosheid wordt in toenemende mate bemoeilijkt door landelijke ontwikkelingen op het gebied van wonen, zorg en opvang. Een belangrijke ontwikkeling die invloed heeft op het terugdringen van dakloosheid is het aanhoudende tekort aan betaalbare en passende woonruimte. Door een tekort aan woningen stagneert de doorstroom vanuit opvanglocaties en het vinden van huisvesting. Andere voorbeelden van landelijke ontwikkelingen die meespelen zijn: personeelstekorten en financiële druk in de zorgsector. Er is minder capaciteit voor begeleiding op maat, vooral voor mensen met complexe problematiek. Dit belemmert duurzame uitstroom uit opvang en vergroot het risico op terugval. Ten slotte blijft de groep kwetsbare personen in aantal toenemen, zoals een toenemende mate van mensen met verward gedrag. Door de eerdergenoemde personeelstekorten en wachtlijsten in de zorg krijgen mensen niet de zorg die ze nodig hebben en loopt de complexe problematiek op. Hierdoor wordt er meer een beroep gedaan op de maatschappelijke opvang. Desondanks willen we de ambitie om het aantal daklozen terug te dringen doorzetten, door in te zetten op Wonen Eerst, preventie, een integrale en samenhangende aanpak en samenwerking.

Voor het slagen van de acties in het Actieplan Dakloosheid regio Assen zal er een nauwe samenwerking tussen gemeenten, zorgaanbieders én woningcorporaties moeten plaatsvinden.

28

Totaaloverzicht acties Zoals eerder aangegeven zijn de eerste drie actielijnen van het Actieplan Dakloosheid regio Assen inhoudelijk van aard, terwijl de laatste drie gericht zijn op procesmatige afspraken. Om ervoor te zorgen dat inwoners zo snel mogelijk de effecten van het actieplan ervaren, is ervoor gekozen om met name de inhoudelijke actielijnen met hoge prioriteit uit te voeren. Daarnaast hebben zowel de ETHOS-telling als het voorkomen en inrichten van de maatschappelijke opvang een hoge prioriteit, vanwege het belang van een volledig beeld van dak- en thuisloosheid en de onrechtmatige subsidiëring op dit moment. Het Actieplan start in 2026, waarna er in 2028 een tussentijdse evaluatie plaatsvindt. Eind 2030 zal een eindevaluatie uitgevoerd worden. Onderstaand wordt het visueel weergegeven. Acties Actielijn 1 Vroegsignalering zorgverzekeringsachterstand en

Contact met particuliere verhuurders

Werkafspraken huurachterstanden woningcorporaties beoordelen Cursussen inkomensbeheer

Actielijn 2 Investeren in outreachend werken

Prioriteit

Verantwoordelijke

Planning

Hoog

Centrumgemeente Assen, vervolg: regiogemeenten.

Centrumgemeente Assen: 2025/2026.

Hoog

Centrumgemeente Assen, vervolg: regiogemeenten.

Regiogemeenten worden in 2027 geïnformeerd over de meerwaarde en mogelijkheden van deze actie en besluiten vervolgens of ze dit gaan oppakken. Centrumgemeente Assen: 2025/2026. Regiogemeenten kunnen in 2027 aansluiten bij deze actie. Planning van individuele gemeente

Hoog

Gemeenten, schuldhulpverlenin g

Laag

Gemeenten, schuldhulpverlenin g

Planning van individuele gemeente

Hoog

Centrumgemeente Assen, gemeente Hoogeveen, zorgaanbieder maatschappelijke opvang Gemeenten, maatschappelijke opvang Programma Weer Thuis

2026-2030

Ontwikkelen communicatiemiddelen

Laag

Voorlichting en aandacht zachte landing doelgroep

Laag

2026

Planning Programma Weer Thuis

29

Tijdig ondersteunen van jongeren en gezinnen

Hoog

Werkagenda Mentale gezondheid Actielijn 3 Herhuisvesting opvanglocaties Assen

Laag

Plan van Aanpak Wonen Eerst

Hoog

Samenwerking ruimtelijk domein Mogelijkheden Kamers met Aandacht bekijken

Laag

Onderzoek Skaeve Huse

Hoog

Actielijn 4 Eén herkenbaar punt voor begrijpelijke informatie

Laag

Hoog

Hoog

Toekomstperspectiefplan Jeugd

Laag

Gezamenlijke afspraken in de regio over terugkeer naar gemeente van herkomst

Laag

Werkafspraken rondom BW/ MO beoordelen

Laag

Optimaliseren samenwerking Laag voorkomen BW/ Wlz in MO

Gemeenten, Hervormingsagend a Jeugd Gemeenten, Gezonde Marke

Planning van individuele gemeente

Centrumgemeente maatschappelijke opvang Centrumgemeente maatschappelijke opvang en regiogemeenten Gemeenten

2025-2028

Centrumgemeente maatschappelijke opvang en regiogemeenten Gemeente Hoogeveen

Planning van individuele gemeente

2026-2030

Planning van individuele gemeente 2026

Planning van gemeente Hoogeveen

Gemeenten, maatschappelijke opvang Gemeenten, Hervormingsagend a Jeugd Centrumgemeente maatschappelijke opvang en regiogemeenten Centrumgemeente maatschappelijke opvang en regiogemeenten Centrumgemeente maatschappelijke opvang, regiogemeenten, zorgaanbieders en zorgkantoor

2026

Planning van individuele gemeente 2027

Doorlopend

2027-2028

Actielijn 5 Inzetten op samenwerking ervaringsdeskundigen

Hoog

Centrumgemeente maatschappelijke opvang en regiogemeenten

2026

Actielijn 6 Uniforme werkwijze crisisplekken per gemeente

Laag

Gemeenten, maatschappelijke opvang

Planning van individuele gemeente

30

Kwetsbaarheden doelgroepen bespreekbaar maken Overige acties Regiogemeenten sluiten aan bij dashboard

Laag

Gemeenten, maatschappelijke opvang

Doorlopend

Laag

Centrumgemeente maatschappelijke opvang en regiogemeenten Centrumgemeente maatschappelijke opvang Centrumgemeente maatschappelijke opvang en regiogemeenten Centrumgemeente maatschappelijke opvang en regiogemeenten

Start 2025, vervolgens doorlopend

Monitoring maatschappelijke Laag opvang Ethos-telling

Hoog

Inrichting maatschappelijke opvang

Hoog

2026-2027

2026-2027

2026-2028

31

Begroting en dekking Inleiding Het Actieplan Dakloosheid, regio Assen richt zich op het voorkomen van dak- en thuisloosheid en het bevorderen van de beweging van opvang naar zelfstandig wonen. Het plan bestaat uit zes actielijnen die gezamenlijk worden uitgevoerd door de centrumgemeente Assen en de regiogemeenten. Preventie van dak- en thuisloosheid is een verantwoordelijkheid van elke individuele gemeente.9 Door het vaststellen van het Actieplan Dakloosheid in Centrumgemeente Assen en alle regiogemeenten committeren alle gemeenten zich aan de uitvoering ervan, inclusief het inzetten van middelen en formatie voor acties binnen de eigen gemeente.

Begroting Elke individuele gemeente is verantwoordelijk voor het organiseren van de benodigde inzet en capaciteit binnen de eigen organisatie voor de uitvoering van (een deel van) de acties uit het plan. Veel van de werkzaamheden die voortkomen uit de actielijnen vallen onder de verantwoordelijkheid van beleidsadviseurs Maatschappelijke Opvang (MO). Dit brengt risico’s met zich mee op het gebied van capaciteit en uitvoerbaarheid. Een deel van de dekking komt uit reeds lopende projecten. Voor de overige kosten geldt onderstaande begroting waarin enkele posten nog op pm staan. Kosten

2026

2027

2028

2029

2030

Actielijn 1: versterken bestaanszekerheid Actielijn 2: voorkomen van dakloosheid Actielijn 3: Wonen Eerst Actielijn 4: integraal werken in de uitvoering Actielijn 5: geen beleid zonder ervaringskennis Actielijn 6: inclusieve aanpak Overige acties Alle actielijnen*

0 122.000 50.000 0 0 0 133.000 pm 305.000

0 117.000 50.000 0 0 0 122.000 pm 289.000

0 117.000 50.000 0 0 0 122.000 pm 289.000

0 117.000 50.000 0 0 0 96.000 pm 263.000

0 117.000 50.000 0 0 0 96.000 pm 263.000

1.409.000

* diverse actielijnen bevatten pm posten

Toelichting actielijnen: • Actielijn 1 bestaat uit personele inzet. Het is aan de individuele gemeenten om dit in te vullen. • Actielijn 2 bestaat uit outreachend werk in Assen en Hoogeveen, het ontwikkelen van communicatiemiddelen, personele inzet en acties die uit andere budgetten gefinancierd dienen te worden, denk hierbij bijvoorbeeld aan de hervormingsagenda Jeugd. • Actielijn 3 bestaat uit het opstellen (2026) en coördineren (2027-2030) van het plan van aanpak. Het uitvoeren van het plan van aanpak en de middelen die daarbij komen kijken worden verder uitgewerkt in het plan van aanpak. Ook hier is er weer sprake van personele inzet en daarnaast dienen de individuele gemeenten als er gestart wordt met Kamers met Aandacht bemiddelingskosten te betalen per plaatsing. • Actielijn 4 bestaat uit personele inzet en acties die uit andere budgetten gefinancierd dienen te worden. • Actielijn 5 bestaat uit personele inzet. • Actielijn 6 bestaat uit personele inzet.

9

Indien in de begrotingstabel ‘0’ staat vermeld, betekent dit niet dat er geen kosten zijn. Deze inzet wordt binnen de eigen organisatie van de betreffende gemeente opgevangen. Dit betreft veelal preventieve acties waarvoor gemeenten zelf verantwoordelijk zijn.

32

•

Voor de overige acties bestaat de begroting uit een projectleider voor de regio voor de ETHOStelling, de inrichting van de maatschappelijke opvang en het coördineren van de acties.

Toelichting pm-posten: Deze posten zijn nog niet volledig gekwantificeerd omdat ze afhankelijk zijn van keuzes in de uitvoering (bijvoorbeeld een plan van aanpak Wonen Eerst, Aanbesteding maatschappelijke opvang). Voorstel is om hier 10% van de tot nu toe in beeld gebrachte kosten voor te rekenen. De pm-posten worden gekwantificeerd als duidelijk is wat er concreet gedaan gaat worden en worden separaat voorgelegd aan het bestuur.

Dekking Gemeente Assen ontvangt als centrumgemeente structurele en incidentele middelen van het Rijk voor maatschappelijke opvang, waaronder extra financiering in het kader van het Nationaal Actieplan Dakloosheid (2023–2030). De middelen in het kader van het Nationaal Actieplan Dakloosheid zijn toereikend voor de uitvoering van de acties uit dit regionale plan. Onderstaand is in kaart gebracht hoe de dekking vanuit de middelen van het Nationaal Actieplan Dakloosheid plaatsvindt.

De bovenstaande dekking biedt ruimte om op korte termijn stappen te zetten richting een meer preventieve en integrale aanpak van dakloosheid. Tegelijkertijd is het van belang te onderkennen dat de structurele financiering van de maatschappelijke opvang onder druk staat. De huidige middelen zijn niet toereikend om de noodzakelijke kwaliteit en continuïteit van opvang en begeleiding te waarborgen. Op dit moment wordt een deel van de reserve ingezet ter dekking van de reguliere kosten voor maatschappelijke opvang. Deze structurele kosten worden door dit plan niet lager, waardoor er een groot beroep wordt gedaan op de beschikbare reserve. Op basis van de huidige inzet en uitgaven kan worden voorspeld dat deze reserve naar verwachting snel is uitgeput. Daarom is het essentieel dat in het eerste kwartaal van 2026 er in gezamenlijkheid van alle negen gemeenten actie wordt ondernomen. Er zal een verdeelsleutel opgesteld moeten worden, zodat ook de overige gemeenten financieel bijdragen aan de tekorten in de structurele kosten van maatschappelijke opvang. Deze gezamenlijke verantwoordelijkheid is cruciaal om de regionale aanpak duurzaam te verankeren en te voorkomen dat de druk op de centrumgemeente verder toeneemt.

33

Begrippenlijst Begrip MO CAK Wlz Ifzo Wmo ETHOS CAZ CJIB EPA

Betekenis Maatschappelijke opvang Centraal administratie kantoor Wet langdurige zorg Informatiesysteem forensische zorg Wet maatschappelijke ondersteuning European Typology of homelessness and Housing Exclusion Collectieve Aanvullende Ziektekostenverzekering Centraal Justitieel Incassobureau Ernstige psychiatrische aandoeningen

34

Bijlage 1: Nationaal Actieplan Dakloosheid In november 2022 is het Nationaal Actieplan Dakloosheid van start gegaan. Het plan stelt de ambitie om dakloosheid in Nederland fors en structureel terug te dringen, waarmee aangesloten wordt bij de Verklaring van Lissabon om dakloosheid in 2030 te beëindigen. De zes leidende principes in het Actieplan zijn opgesteld om de komende jaren het kompas te zijn. De leidende principes worden hieronder kort uiteengezet. Dakloosheid voorkomen is altijd beter dan opvang of herhuisvesting Dakloosheid ontstaat vaak door meerdere factoren, maar is meestal te voorkomen met tijdige inzet. De overheid versterkt de komende jaren de bestaanszekerheid, zodat iedereen naar vermogen kan deelnemen aan de samenleving en perspectief heeft op vooruitgang. Preventieve maatregelen zijn effectiever dan opvang achteraf. Huisvesting is een mensenrecht Stabiele huisvesting voorkomt dakloosheid, maar ook andere (gezondheids)problemen worden effectiever aangepakt wanneer er sprake is van huisvesting. De ambitie is dat mensen direct en zonder tijdelijke voorzieningen of anders zo snel mogelijk in een voor hen zo thuis mogelijke omgeving wonen. Respect voor keuze en eigen regie Mensen die dakloos zijn of dreigen dakloos te worden, worden in staat gesteld om autonoom mee te beslissen over zaken die hen raken.

De persoon zelf staat centraal bij elke beslissing die zijn of haar leven raakt en is daar ook verantwoordelijk voor. Scheiden van wonen en zorg Huisvesting staat los van zorg en behandeling; er gelden geen extra eisen ten opzichte van andere burgers, mits de leefbaarheid dit toelaat. Een eigen woning biedt mensen de ruimte om hun leven zelfstandig vorm te geven en versterkt hun verbondenheid met de samenleving. Ondersteuning richt zich op het herstellen van sociale netwerken en het betrekken van welzijnsvoorzieningen. De woonvorm verschilt per persoon - van een reguliere huurwoning tot beschermd wonen - maar keuzevrijheid en eigenaarschap zijn altijd essentieel voor een duurzame en passende woonvorm. Ondersteuning is gericht op herstel Herstel is een persoonlijk proces waarbij mensen opnieuw leren leven, werken en deelnemen aan de samenleving op hun eigen manier. Ondersteuning richt zich op het versterken van eigen regie, niet op beheersing. Vertrouwen en dialoog staan centraal, met ruimte voor fouten als onderdeel van groei. Ervaringsdeskundigen spelen hierin een sleutelrol. Ondersteuning is flexibel en op maat Een woning is het begin van herstel, daarnaast kan langdurige ondersteuning nodig zijn om zelfstandig wonen te laten slagen. Die ondersteuning hoeft niet altijd intensief te zijn, maar moet vooral aansluiten bij de behoeften en doelen van de cliënt.

Dit vraagt om een sterke samenwerking tussen professionals, naasten en de cliënt zelf. De overheid investeert daarom in goede

35

begeleiding van professionals, naasten, herstelgroepen, ervaringsdeskundigheid en cliënt gestuurde rehabilitatie.

Voor het Actieplan Dakloosheid zijn vervolgens zes inhoudelijke doelstellingen opgesteld: de actielijnen. Deze actielijnen ondersteunen de doelstelling om in 2030 geen daklozen meer te hebben in Nederland. Onderstaand belichten we de actielijnen die voor de herhuisvesting van de maatschappelijke opvang van belang zijn. Versterken bestaanszekerheid Voldoende inkomsten is een essentiële voorwaarde voor het kunnen beschikken over een woning. Financiële bestaanszekerheid vormt daarom een belangrijk onderdeel van het beleid rond huisvesting en de scheiding van wonen en zorg. Het is bovendien cruciaal voor het voorkomen van dakloosheid. Doelstelling: Borging van het bestaansminimum. Voorkomen van dakloosheid Een effectieve preventieve aanpak van dakloosheid bevordert sociale inclusie. Dit vereist samenhang tussen huisvesting, inkomsten, toegang tot zorg, eigen regie, informele ondersteuning en een sterke sociale basis. Ook de beeldvorming verandert: dakloosheid kan iedereen overkomen en is een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Doelstelling: Dakloosheid wordt te allen tijde voorkomen. Wonen Eerst Herstel, terugvalpreventie en het voorkomen van dakloosheid beginnen bij stabiele huisvesting. Daarom wordt de maatschappelijke opvang de komende jaren zoveel mogelijk afgebouwd.

Mensen moeten snel en met minimale tussenstappen toegang krijgen tot een eigen woning met passende ondersteuning. Finland laat zien dat dit werkt: als enige Europese land wist het dakloosheid structureel terug te dringen, vooral door de consequente toepassing van de Wonen-Eerst-aanpak. Doelstelling: Iedereen heef een stabiele woonplek of wordt begeleid naar een zo thuis mogelijke oplossing, met indien nodig passende ondersteuning. Integraal werken in de uitvoering Integraal werken en snelle ondersteuning zijn essentieel om dakloosheid te verminderen op landelijk, regionaal én lokaal niveau. Dit vraagt om goede samenwerking tussen het fysieke, sociale, medische en veiligheidsdomein. Professionals moeten de ruimte krijgen om snel en op maat te handelen. Doelstelling: Professionals in de uitvoeringspraktijk kunnen op basis van maatwerk snel en integraal ondersteuning bieden. 36

Geen beleid zonder ervaringskennis De inbreng van ervaringskennis is de sleutel naar effectiever beleid en betere dienstverlening. Doelstelling: Ervaringskennis wordt ingezet in de hele beleidscyclus, op lokaal en nationaal niveau. Inclusieve aanpak De groep dakloze mensen is zeer divers. Vanuit het Actieplan is aandacht voor de extra kwetsbare groepen (dreigend) dakloze jongeren, dakloze LHBTIQ+ ’ers en dakloze EU-burgers. Doelstelling: Extra kwetsbare groepen worden adequaat geholpen.

37

Bijlage 2: Startdocument

38

Bijlage 3: Onderzoek Breuer&Intraval

39

Bijlage 4: Koersbijeenkomst gemeente Assen Er is met de gemeenteraad van Assen gesproken over: • Ervaringskennis/ ervaringsdeskundigen; • Housing First en financiële consequenties; • Herhuisvesting daklozenopvang Havenkade en kortdurende opvang; • Preventie. In bijlage 4 wordt uitgebreider ingegaan op de uitkomsten van deze werksessies, onderstaand een aantal uitspraken. Ervaringskennis/ ervaringsdeskundigen ➢ Eén gemeentelijk loket waar de inwoner met vragen over huisvesting/ onderdak terecht kan. ➢ Meer inzetten op preventie: bij dreigende dakloosheid al hulp bieden, extra inzet op outreachende werkzaamheden op straat. ➢ Meer aandacht voor jongeren (18-30 jaar), met name de jongeren die uit de residentiële jeugdzorg stromen. Wonen Eerst en financiële consequenties ➢ Niemand slaapt op straat. De landelijke beweging Wonen Eerst sluit daarop goed aan en daar mag ook op geïnvesteerd worden. Herhuisvesting daklozenopvang Havenkade en kortdurende opvang • De gemeenteraad geeft aan dat doelgroepen samen gehuisvest kunnen worden als dit op een veilige manier gebeurt. Verschillende doelgroepen kunnen hierbij bijvoorbeeld op basis van zorgbehoefte opgevangen worden in één gebouw. • De gemeenteraad ziet voordelen in opvangen aan de rand van een woonwijk in verband met de verschuiving van opvang naar wonen (locatie huidige opvang Maria in Campislaan wordt als voorbeeld genoemd).

Daarnaast is er de wens om te onderzoeken of de opvanglocatie weer terug kan komen bij de bouw van het Havenkwartier. Preventie • Vroegsignalering: niet alleen de wettelijke taak met betrekking tot schulden, maar probeer alle signalen over dreigende dakloosheid zo vroeg mogelijk te signaleren. • Jongeren en jeugdzorg: zorg voor nazorg na uitstroom van de maatschappelijke opvang en investeer dan in een ondersteunend sociaal netwerk.

40

Bijlage 5: Inzichten van Stakeholders Om te zorgen voor een breed gedragen en uitvoerbare aanpak, zijn relevante stakeholders uitgenodigd om hun reactie op het concept Actieplan te delen. Hun ervaringen, visie, opmerkingen en suggesties bieden waardevolle inzichten voor het verder aanscherpen van het Actieplan en het versterken van de aansluiting op de praktijk.

Leger des Heils De ambitie uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid om in 2030 geen daklozen meer te hebben is een mooi streven maar niet realistisch. De ambitie moet meer in balans zijn met de realiteit. In gesprekken tussen de gemeente Assen en het Leger des Heils over de herhuisvesting is besproken of de beweging van opvang naar wonen direct gemaakt kan worden. Het tekort aan betaalbare en passende woningen zorgt dat er zeer beperkt doorstroom mogelijk is en een plan vanuit de visie Wonen Eerst alleen gefaseerd ingevoerd kan worden. Bovendien is het niet voor iedere deelnemer in de nachtopvang een geschikt aanbod. In samenwerking met woningcorporaties is er waarschijnlijk wel veel te bereiken. Nachtopvang zal voor een bepaalde groep wel nodig blijven en een oplossing bieden voor plotselinge situaties van dakloosheid. Het Leger des Heils wil meer outreachend werk uitvoeren en actief zoeken naar (dreigende) daklozen om met hen contact op te bouwen. In Hoogeveen zijn hierover inmiddels afspraken gemaakt. In de agogische begeleiding in de opvanglocaties in Assen zijn bij het Leger des Heils ervaringsdeskundigen werkzaam. De ervaring is dat dit positief werkt. Door maatwerk te leveren en integraal samen te werken kan veel problematiek voorkomen worden.

Het Leger des Heils is er voorstander van dat het Toekomstplan voor jongeren niet alleen in de residentiële zorg wordt gebruikt, maar breder ook bijvoorbeeld door de Gecertificeerde Instellingen. Hun ervaring is dat jongeren die (lang) met jeugdzorg te maken hebben gehad, eenmaal meerderjarig geen zorg meer nodig denken te hebben. Ze verlaten een instelling en redden zich gemiddeld nog wel twee jaar voordat ze zich bij de daklozenopvang melden. Verslavingsproblematiek speelt op dat moment dan vaak een grote rol.

WerkPro WerkPro biedt, aan de Havenkade in Assen, een laagdrempelige plek voor mensen die te maken hebben met dakloosheid, verslaving, psychische kwetsbaarheid of sociaal isolement. Er is een capaciteit voor 30 deelnemers per dag. De locatie bevindt zich naast de nachtopvang voor daklozen. Ook in Hoogeveen is er een locatie voor dagbesteding van WerkPro. Mensen kunnen meedoen aan activiteiten zoals houtbewerking, groenonderhoud, fietsenreparatie, de kringloopwinkel of horeca. Dit geeft structuur, eigenwaarde en perspectief. Medewerkers bouwen relaties op met deelnemers, zonder druk of voorwaarden. Ze sluiten aan bij wat iemand wél wil of kan. In plaats van te sturen op hulpverlening, werkt WerkPro met de kunst van het verleiden: mensen worden uitgenodigd om stap voor stap weer mee te doen, in hun eigen tempo. Als het vertrouwen groeit, ontstaat ruimte om samen te kijken naar vervolgstappen richting zorg, herstel of huisvesting. WerkPro pleit voor hulp dichtbij op de locatie. Bijvoorbeeld budgetbeheer inpandig, samen met de werkbegeleiding. Voor de herhuisvesting van WerkPro (vanwege de bouw van het Havenkwartier) is het van belang wel in de buurt van de nachtopvang te blijven, maar een beetje stimulans om in beweging te komen als de locaties iets verder van elkaar liggen wordt niet als bezwaar gezien.

41

Samenwerking in een outreachend netwerk ziet WerkPro als kans om met elkaar de zorg te delen voor de daklozen, zodat ze niet uit beeld raken. Zowel de nachtopvang als WerkPro heeft veel te maken met passanten, mensen die tijdelijk gebruik maken van beide voorzieningen en dan lange tijd weer uit beeld zijn. De digitale informatievoorziening, waar kun je terecht met je specifieke vraag, is dan erg belangrijk. De ervaring van WerkPro met betrekking tot de inzet van ervaringsdeskundigen is dat er voldoende afstand moet zijn tot de eigen ervaringen. Te vroeg als ervaringsdeskundige beginnen en in de eigen omgeving/ netwerk, heeft een aantal keren geleid tot uitval van en teleurstelling bij de ervaringsdeskundige.

GGZ (in de rol van partner binnen de OGGZ samenwerking) We hebben binnen de OGGZ te maken met inwoners die niet in zorg zijn en (dreigend) dakloos zijn. Maar er zijn ook inwoners die wel in zorg zijn. Als er signalen zijn dat het niet goed gaat met een inwoner, bijvoorbeeld door een toename van overlast of verwaarlozing, dan is het de rol van de betrokken zorgpartij (bijvoorbeeld ambulante zorg of maatschappelijk werk) om in samenspraak met de inwoner contact op te nemen met de GGZ. Als de GGZ zorg dan is afgesloten, dan is soms onduidelijk wie verantwoordelijk is. In geval van crisis is de GGD of de crisisdienst aan zet, maar bij minder heftige situaties kunnen meer partijen aan zet zijn. Integrale samenwerking is moeilijk. De vraag die rijst: hoe kan voorkomen worden dat een inwoner die bekend is bij meerdere organisatie door een OGGZ melding pas weer in beeld komt? In iedere gemeente zijn de zorgnetwerken weer anders georganiseerd. In Hoogeveen wordt bijvoorbeeld gewerkt met sociale teams en op andere plekken met gebiedsnetwerken. Om de processen te verbeteren is het nodig om per gemeente of regio te kijken hoe het georganiseerd is en welke consequenties dit heeft voor de samenwerking. De verwachtingen die de zorgorganisaties naar elkaar hebben of richting GGZ en VNN, komen niet altijd overeen met wat er geboden kan worden.

Primair moet de inwoner centraal staan om de juiste zorg op de juiste plek te krijgen.

VNN VNN ziet vanuit hun rol in de keten kansen in outreachend werken als het gaat om voorkomen van dakloosheid. Van belang is om contact te blijven zoeken en houden met inwoners die dakloos dreigen raken en er samen met ketenpartners voor te zorgen dat deze mensen niet dakloos worden. Daarnaast is het belangrijk om te blijven investeren in een goede samenwerking met buurtteams/ wijkcentra zodat er makkelijk contact is te leggen als er zorgen zijn over een inwoner. Signalen van de politie worden op dit moment niet meer rechtstreeks gedeeld, maar komen via digitale meldingen bij het Advies en Meldpunt Zorgwekkend Gedrag, waarna een triage plaatsvindt. Dit zorgt voor vertraging. VNN vertelt enthousiast over een herstelinitiatief waar zij tot voor kort penvoerder voor waren in Emmen. Voor mensen die te maken hebben (gehad) met psychische kwetsbaarheid, verslaving, of andere vormen van ontwrichting in hun leven, wordt samen met ervaringsdeskundigen en vrijwilligers met ervaringskennis de mogelijkheid geboden om te werken aan persoonlijk herstel. Er zijn heel mooie resultaten bereikt door de kracht van ‘peer support’. Dat staat voor wederzijdse steun vanuit gelijkwaardigheid, begrip en het delen van gelijksoortige ervaringen.

42

VNN constateert dat het voor veel mensen moeilijk is om zelfstandig te wonen. Behalve de zorg voor zichzelf, persoonlijke verzorging, omgaan met stress of eenzaamheid zijn ook praktische vaardigheden (huishouden voeren, schoonmaken, koken, administratie post, afspraken, formulieren, omgaan met instanties) en sociale vaardigheden (rekening houden met anderen, conflicten voorkomen of oplossen, hulp vragen, op tijd opstaan, afspraken nakomen daginvulling organiseren) nodig, om zelfstandig te kunnen wonen. Dit is niet voor iedereen haalbaar en sommige mensen hebben de wens losgelaten om zelfstandig of in een beschermde woonomgeving te wonen en verkiezen het leven op straat. Het is daarom belangrijk dat er goed meegedacht wordt op welke gebieden ondersteuning nodig is wanneer er woonruimte beschikbaar is. Tot slot constateert VNN dat er meer woonruimte nodig is voor verslaafde ouderen. Verslaafden leven steeds langer, maar krijgen eerder dan anderen mensen te maken met somatische klachten als gevolg van hun leefgewoonten. Vanaf 50 jaar is er veelal somatische zorg nodig in combinatie met een beschermde woonvorm. Op dit moment is verslaving een contra-indicatie voor opname in een instelling. Dit is wel een gemis aangezien deze groep ook steeds minder in staat zal zijn om zich op straat te handhaven.

Er zou een instelling moeten zijn voor deze groep mensen, waar ze wel verslaafd mogen zijn, maar waar ook regels zijn m.b.t. gebruik van middelen en dealen, die gehandhaafd moeten worden.

GGD/ OGGZ activiteiten De procesregisseurs van het OGGZ netwerk hebben positieve ervaringen met de inzet van ervaringsdeskundigen en zijn daarom enthousiast over het betrekken van ervaringsdeskundigen bij het ontwikkelen en uitvoeren van het Actieplan Dakloosheid. In de huidige wooncrisis lopen de meest kwetsbare mensen het grootste risico om dakloos te raken. Mensen met een laag inkomen, schulden of een uitkering komen steeds moeilijker aan een stabiele woonplek. Dit vergroot het risico op dakloosheid, vooral als er sprake is van bijkomende problematiek zoals psychische kwetsbaarheid of verslaving. Creëer meer woonvoorzieningen die passend zijn voor deze doelgroep is het advies. Bijvoorbeeld meer Skaeve Huse. Gemeente Assen heeft er vijf en in gemeente Hoogeveen zijn plannen om deze te realiseren. De procesregisseurs van de OGGZ geven aan dat goed nagedacht moet worden wie er geplaatst kunnen worden in relatie tot zorg die geboden kan worden. Zorg dat de doelgroep op de agenda staat bij het maken van prestatieafspraken. Er zijn positieve ervaringen met woningcorporaties die meedenken en voor de OGGZ doelgroep woonruimte beschikbaar stellen. Van belang is om te allen tijde een huisuitzetting te voorkomen.

Behalve dat de gevolgen van dakloosheid veel impact heeft, is de ontruiming zelf ook traumatisch voor zowel de inwoner als de mensen die er al dan niet professioneel omheen staan. Bij de huidige krapte op de woningmarkt bestaat de angst dat deze doelgroep eerder dan voorheen zijn huis kwijtraakt. In gemeenten wordt er gewerkt met de Doorbraakmethode. De Doorbraakmethode is een werkwijze die gericht is op het doorbreken van vastgelopen situaties rondom mensen met complexe problematiek, waarbij reguliere hulpverlening onvoldoende resultaat biedt. Door domein overstijgende samenwerking en maatwerk ontstaat ruimte om af te wijken van standaardprocedures en regels, zodat er daadwerkelijk beweging komt in de situatie van de betrokken persoon. Deze aanpak kan wenselijk zijn voor kwetsbare inwoners die tussen wal en schip vallen, zoals mensen in de maatschappelijke opvang, met verward gedrag of zonder stabiele woonplek. De Doorbraakmethode stimuleert samenwerking tussen zorg, welzijn, wonen en veiligheid, en draagt bij aan duurzame oplossingen die aansluiten bij de leefwereld van de cliënt.

43

Voordeel van de methode is dat er ook een budget beschikbaar is om een situatie te doorbreken, maar het begint bij een goede samenwerking tussen partijen waarbij de noodzaak voor de inwoner en niet de regelgeving voorop staat. Dit geldt voor de hele OGGZ zorg, het gaat meestal om maatwerk, waar, door goed samenwerken, veel bereikt kan worden. Blijf als ketenpartners goed met elkaar in contact en durf buiten de lijntjes te kleuren, is het advies van de procesregisseurs. Outreachende zorg in de vorm van contact houden met inwoners die een groot risico lopen op dakloosheid, inwoners waar zorgen over zijn, werkt ook bewezen preventief.

Woonservice De kern van het Actieplan Dakloosheid is: Wonen Eerst. Herstel, terugvalpreventie én het voorkomen van dakloosheid begint met stabiele huisvesting. Mensen moeten met zo min mogelijk tussenstappen een stabiele woonplek met ondersteuning kunnen krijgen. In de context van de huidige woningcrisis, de lange wachtlijsten, is de discussie hierover extra ingewikkeld geworden. Mensen die dakloos zijn, worden in de samenleving vaak geconfronteerd met negatieve beeldvorming. In werkelijkheid is dakloosheid meestal het gevolg van een combinatie van complexe omstandigheden zoals armoede, psychische kwetsbaarheid, huiselijk geweld of een gebrek aan betaalbare huisvesting. De negatieve beeldvorming belemmert de ontwikkeling van Wonen Eerst: voorkomen dat mensen in de maatschappelijke opvang terecht komen is voor iedereen het beste. Het lukt ook met gezinnen om te voorkomen dat ze echt op straat komen te staan, dus zou het ook met individuele huurders moeten kunnen! Woningcorporaties staan voor een dilemma bij de uitvoering van het "Wonen Eerst"-principe. Enerzijds willen zij bijdragen aan het oplossen van dakloosheid door kwetsbare mensen snel toegang te geven tot een woning. Anderzijds moeten zij ook rekening houden met de belangen van andere woningzoekenden, de leefbaarheid in buurten en het draagvlak onder huurders.

Als alle woningcorporaties het concept omarmen dan kunnen we met kleine stappen beginnen. Echter, Wonen Eerst is niet voor iedereen geschikt en er zal gekeken moeten worden voor welke (doel)groep dit in regio Assen gerealiseerd gaat worden. Vervolgens kunnen er afspraken gemaakt worden over een aantal woningen per jaar dat beschikbaar gesteld wordt voor dit doel. Er zullen afspraken gemaakt moeten worden met zorgaanbieders en gemeenten over zorg, een vangnet, om met elkaar deze beweging te kunnen maken. Er zal een plan ontwikkeld moeten worden voor tijdelijke bouw om de doorstroom op gang te brengen. Ten slotte is het hebben van een ondersteunend netwerk van essentieel belang om terugval bij mensen die uit dakloosheid komen te voorkomen. Sociale contacten bieden emotionele steun, praktische hulp en een gevoel van verbondenheid, wat cruciaal is voor het opbouwen van stabiliteit en zelfvertrouwen. Een netwerk kan ook fungeren als een vangnet in moeilijke tijden, waardoor mensen minder snel geïsoleerd raken en eerder hulp zoeken bij problemen. Voor woningcorporaties, hulpverleners en gemeenten is het daarom belangrijk om niet alleen huisvesting te bieden, maar ook te investeren in het versterken van sociale netwerken rondom bewoners.

Cosis In een schriftelijke reactie noemt Cosis de te realiseren doelstelling per actielijn realistisch en ze sluiten mooi aan bij eerder onderzoek. Mooi dat er input vanuit het onderzoek Breuer & Intraval in verwerkt is. De ketensamenwerking zal voor het slagen van het plan een heel belangrijke factor worden. Zowel bij de invulling van de interventies, scholing, ontwikkeling alsmede op het gebied van huisvesting. Met name het punt huisvesting gaat een hele uitdaging worden, gezien de krapte op de woningmarkt. Hier

44

zou bijvoorbeeld nog een koppeling gemaakt kunnen worden met de woonzorgvisies die opgesteld worden.

Domesta Domesta merkt op dat er altijd goed gekeken moet worden wanneer inwoners kunnen uitstromen uit een instelling. Versnellen van de doorstroom door sneller te laten uitstromen, is geen goed idee. Van groot belang is dat iemand er ook aan toe is. Aanpassingen van normen geschikt voor uitstroom geeft een cascade-effect. De balans moet worden gevonden tussen de capaciteit van de zorgverleners en het aanbod in de sociale huur én het reguliere woningaanbod. Vanuit Domesta bestaat de zorg dat doorstroom soms te vroeg wordt ingezet, waardoor dit van alle samenwerkende partijen meer capaciteit en energie gaat vragen. De inzet van preventie in het actieplan kan op veel meer terreinen dan nu in het actieplan genoemd worden. Voor het actieplan zijn uitsluitend de zes actielijnen uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid gevolgd. Skaeve Huse is voor een bepaalde groep inwoners een goede oplossing. Domesta is van plan een proef te doen met volwaardige woningen, die niet specifiek voor deze groep gemaakt zijn. Doel is om vast te stellen wat dit doet met de woonervaring, zijn mensen trots op hun woning en nemen de woonvaardigheden ook toe. De plek waar de Skaeve Huse plaatst is van groot belang. Het betekent wat voor de hele omgeving. Probeer de hele omgeving mee te nemen in de plannen, ook bijv. de huisarts en andere dienstverlening die in de buurt gevestigd is.

Tevens vertelt Domesta over een andere pilot die zij hebben gedaan. De pilot wijst uit dat financiële problemen echt zorgen voor (geestelijke) gezondheidsproblemen. Er zijn proeven geweest met geen huur hoeven betalen. Geconstateerd is dat dit echt rust geeft voor betreffende inwoner en minder gezondheidsproblemen. Door landelijke ontwikkelingen zoals het bereiken van de financiële kaders bij woningcorporaties de bevriezing van huren is het financieel niet meer haalbaar om hier mee door te gaan. Wonen Eerst vraagt een goed samenwerking met gemeenten en met zorgaanbieders. Het moet inzet van drie partijen zijn waarbij maatwerk en goede afspraken over de toewijzing van woningen nodig zijn. Hoe krijgen we meer flexibiliteit op de woningmarkt? Hoe krijgen we doorstroom op gang en hoe kunnen we hierin samenwerken met andere partijen? Het zijn ingewikkelde puzzels op dit moment. Flexibiliteit in verhuurbeleid zorgt ervoor dat er voor de reguliere huurder minder aanbod is. Dat is lastig voor woningcorporaties want daar is ook veel vraag naar. Een manier om meer woningen te creëren is doorstroom nodig. Om doorstroom van bijvoorbeeld oudere inwoners in een gezinswoning te bevorderen zou verhuizen naar een kleinere woning/ appartement aantrekkelijk gemaakt moeten worden. Ook kan gekeken worden hoe ‘scheefwonen’ benut zou kunnen worden.

Ten slotte geeft Domesta aan dat het belang van samenwerking tussen alle betrokken partijen wat prominenter aandacht had mogen krijgen in dit actieplan: samenwerken en elkaar aanspreken op gemaakte afspraken. Dit zijn de belangrijkste factoren voor het slagen van het doel om dakloosheid terug te dringen.

45

Actium Actium is in Assen betrokken geweest bij de totstandkoming van verschillende woonlocaties om dakloosheid te voorkomen of na een periode van dakloosheid weer snel en begeleid (semi)zelfstandig te kunnen wonen. Actium ziet Wonen Eerst als belangrijke ontwikkeling. Hierin moeten we een samenwerking ontwikkelen tussen woningcorporaties, gemeenten en zorgaanbieders. We moeten samen vaststellen wie in aanmerking kan komen etc.. Hoe voorkomen we terugval, hoe signaleren we als het even minder goed gaat met de inwoner? Hoe kunnen we er dan tijdig bij zijn? Het actieplan dakloosheid sluit aan bij de Woonzorg Visie en bij onderdeel van het Uitvoeringsprogramma wonen, welzijn en zorg. Van belang is dat het daar ook aan wordt gekoppeld. De optelsom van de verschillende aandachtsgroepen die straks in de urgentieverordening komen te staan maakt dat goed nagedacht moet worden waar bij de toewijzing van woningen rekening mee gehouden dient te worden. Bijvoorbeeld hoe differentieer je in de wijk? Op straatniveau dezelfde doelgroep en in de rest van de wijk meer differentiatie? Van belang hierbij is om een goed beeld te hebben van de te plaatsen inwoner. Actium signaleert een toenemende behoefte aan Skaeve Huse zoals er nu vijf zijn in Assen, achter de locatie voor de nachtopvang daklozen.

46

Legenda toegepaste uitzonderingsgrondslagen In dit document zijn gegevens geanonimiseerd op grond van: Wet

Artikel

Omschrijving

Pagina's

Wet open overheid

Art. 5.1 lid 2 sub e

De eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer

1