Accountantsverslag - Gemeente De Wolden 2022
Tekst van het document
Accountantsverslag 2022 Gemeente De Wolden 19 juni 2023
Deloitte Accountants B.V. Eemsgolaan 15 9727 DW Groningen Postbus 980 9700 AZ Groningen Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9870 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente De Wolden Raadhuisstraat 2 7920 AA ZUIDWOLDE Datum
Geachte leden van de raad,
Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente De Wolden. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2022 van de gemeente De Wolden.
19 juni 2023
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente De Wolden hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt.
Ons kenmerk
De jaarrekening 2022 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente De Wolden. Bij deze jaarrekening hebben wij op 19 juni 2023 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Daarnaast hebben wij bij deze jaarrekening een goedkeurende controleverklaring voor de rechtmatigheid verstrekt.
23061D82C7/HV Behandeld door
drs. H. Kuperus RA Director 06 5204 8549 DKuperus@deloitte.nl J. Leeuwendal MSc RA Senior Manager 06 1321 4454 jleeuwendal@deloitte.nl B.K. Bakker RA Manager 06 8333 0130 kbakker@deloitte.nl
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 25 januari 2023 en met ons auditplan, dat op 15 februari 2023 is besproken in uw financiële werkgroep. Wij bespreken onze bevindingen met de financiële werkgroep Wij hebben onze concept rapportage op 7 juni 2023 besproken tijdens de bijeenkomst met uw financiële werkgroep, en hebben daarbij ook uw vragen beantwoord. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw wethouder financiën, gemeentesecretaris, hoofd financiën en controller. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.
Was getekend: drs. H. Kuperus RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte zijn de ‘Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020’ gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
9
Bevindingen jaarrekening
11
•
De financiële positie van uw gemeente
12
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
16
Interne beheersing
24
•
25
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
27
•
28
Overige aangelegenheden
Bijlagen
29
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
30
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
31
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
32
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2022
33
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
36
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/3
Bestuurlijke samenvatting
23061D82C7/HV/4
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Getrouwheid en rechtmatigheid
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 615.000, respectievelijk € 1.845.000.
Welke verbeteringen zien wij?
Wij zien dat uw organisatie verbeteringen heeft gerealiseerd:
Belangrijke aandachtspunten
Bestuurlijke samenvatting
•
Wij merken op dat u opvolging heeft gegeven aan de aanbeveling om een coördinator voor de jaarrekeningcontrole aan te stellen. De communicatielijnen met uw organisatie waren daardoor helder voor ons. Wij constateren tevens dat deze ontwikkeling een positieve impact heeft op het jaarrekeningopstel- en controleproces en onze samenwerking. De coördinator heeft, als spin in het web, zorg gedragen voor het bewaken van de tijdige en volledige oplevering van het jaarrekeningdossier en binnen de organisatie functionarissen aangesproken op hun verantwoordelijkheden hieromtrent.
•
Wij constateren dat het faseren van de jaarrekeningcontroles van de Samenwerkingsorganisatie en de gemeentes De Wolden en Hoogeveen heeft geleid tot een betere match tussen ‘ambitie’ en ‘capaciteit’ binnen uw organisatie. Wij zien dat als gevolg hiervan een betere prioritering is aangebracht in de uit te voeren taken per organisatie en dit ook zorgt voor duidelijkheid en structuur. Wij zijn reeds voor het opvolgende boekjaar samen met uw organisatie aan het kijken hoe wij ons gezamenlijke traject verder kunnen optimaliseren.
•
Het controleproces van de SiSa-bijlage is op hoofdlijnen beter verlopen dan voorgaande jaren. U heeft een SiSa coördinator aangesteld die zowel voor de interne organisatie als voor ons het primaire aanspreekpunt was. Dit heeft geleid tot een betere samenwerking (met) en afstemming tussen de organisatie en accountant. Desondanks hebben wij weerstand hebben ondervonden als het gaat om het gebruik van de vooraf met elkaar afgestemde ‘ standaard formats’ en dit kwam niet ten goede aan de kwaliteit van aanlevering (zie ook de eerste bullet onder ‘Belangrijkste aandachtspunten’). Wij willen benadrukken dat standaardisatie van de aanlevering voor de controle van de SiSa-bijlage, met name ook voor interne doeleinden, leidt tot een meer gedegen verantwoording per subsidie/specifieke uitkering. Het is van belang dat dit gegeven door directie en college binnen uw organisatie wordt uitgedragen.
•
De Europese aanbestedingsfouten zijn afgenomen ten opzichte van vorig jaar.
Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •
Wij hebben met elkaar afgesproken dat wij het ‘first time right principe’ met elkaar naleven ten aanzien van de oplevering. Om dit te bewerkstellingen hebben wij met u afgesproken dat de verantwoordelijke functionaris, zoals aangewezen door de coördinator, zorg draagt voor een volledige en nauwkeurige aanlevering en vervolgens een tweede functionaris een inhoudelijke beoordeling uitvoert alvorens de documentatie bij het controleteam wordt aangeleverd. Wij constateren dat deze afspraak niet structureel wordt nageleefd en dit heeft als gevolg dat de kwaliteit van de oplevering bij diverse onderdelen van onvoldoende niveau is geweest.
•
De kwaliteit van de (concept)jaarstukken is op onderdelen voor verbetering vatbaar en voldeed initieel niet volledig aan de verslaggevingsvereisten. Om een verdere kwaliteitsslag te realiseren is het belangrijk dat een finale beoordeling door een functionaris met voldoende kennis van de verslaggevingsregels (BBV) plaatsvindt. Dit kan bijdragen aan de laatste stappen die gezet moeten worden om de kwaliteit naar het benodigde niveau te brengen.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/5
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
•
Het controleproces van de voorzieningen is moeizaam verlopen. Wij ontvingen een aantal onjuiste of gedateerde specificaties ter onderbouwing van de voorzieningen en ook waren niet alle gehanteerde veronderstellingen, die ten grondslag liggen aan het schattingselement in de voorziening, adequaat onderbouwd. Het kostte uw organisatie moeite om alle relevante informatie ter onderbouwing van de voorzieningen boven tafel te krijgen, wat heeft geleid tot vertraging en inefficiënties in het proces. Wij merken op dat binnen uw organisatie beperkte kennis vanuit voorgaande jaren aanwezig is vanwege het vertrek van (een aantal) medewerkers en, zo blijkt uit onze constateringen, er heeft op onderdelen geen adequate kennisoverdracht plaats gevonden. Wij adviseren de organisatie om dit aspect mee te nemen in het proces van de ‘versteviging van de financiële functie’ welke reeds vanaf ultimo boekjaar 2022 in gang is gezet.
Opstel- en controleproces • (evaluatie)
In het najaar van 2022 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2021 geëvalueerd. Naar aanleiding hiervan zijn aanscherpingen doorgevoerd in het opstelproces en in de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekeningcontrole. Met deze aanpassingen is het proces verder geoptimaliseerd en is het traject uiteindelijk binnen de afgesproken planning afgerond. Wel merken wij op dat er sprake is geweest van vertragingen en inefficiënties gedurende het proces als gevolg van het niet naleven van een aantal afspraken. Wij werken continu met uw organisatie samen om dit richting de toekomst te minimaliseren. Medio 2023 evalueren wij wederom het proces om te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen mogelijk zijn.
•
Positief is om te constateren dat de wederzijdse communicatie inzake het niet kunnen naleven van afspraken en overige relevante zaken is verbeterd en wij continu met de coördinator van de jaarrekeningcontrole in contact zijn geweest om (wederzijdse) verrassingen te voorkomen.
•
Op basis van de interim-controle 2022 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne-beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld en besproken. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole en zijn de significante bevindingen uit de managementletter nogmaals opgenomen, om het belang hiervan te benadrukken.
•
Tijdens de controle hebben wij geconstateerd dat de ‘Notitie Misbruik en Oneigenlijk (M&O) gebruik’, ‘Memo M&O fraude risicoanalyse’ en de ‘Fraude-risicoanalyse’ zijn geactualiseerd. Eveneens hebben wij geconstateerd dat deze documenten zijn vastgesteld door de directie van de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen (waar de gemeentesecretaris van De Wolden deel van uitmaakt) en ter kennisgeving is aangeboden aan het college van gemeente De Wolden. Hiermee is deze analyse op het juiste niveau in de gemeente besproken en vastgesteld en heeft u laten zien dat u het belang hiervan onderkent. Hiermee is de significante bevinding uit de managementletter 2022, die hierop toeziet, opgelost.
•
Wij hebben werkzaamheden ten aanzien van uw IT-omgeving uitgevoerd. Wij constateren diverse tekortkomingen in de IT-omgeving. Door deze conclusie konden wij tijdens onze controle 2022 niet steunen op de IT-omgeving en (informatie uit) de applicaties en hebben wij een volledig gegevensgerichte aanpak gehanteerd.
•
In een separate bijlage hebben wij onze detailbevindingen ten aanzien van de IT-omgeving opgenomen. Wij merken op dat een aantal bevindingen uit voorgaande jaren is opgevolgd, echter er is ook een aantal nieuwe bevindingen naar voren gekomen. Het is van belang dat deze bevindingen het komende jaar worden opgelost en onze aanbevelingen worden opgevolgd.
Belangrijke aandachtspunten (vervolg)
Interne beheersing
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/6
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Kwaliteit verslaggeving
•
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Wij concluderen dat een kwaliteitsslag kan worden gerealiseerd en er ruimte is voor verbetering. De belangrijkste constateringen zien toe op a. de kwaliteit van de toelichtingen inzake begrotingsoverschrijdingen; b. het overzicht van de ‘Niet uit de balans blijkende rechten en verplichten’; en c. de voorzieningen.
Begrotingsrechtmatigheid
•
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2022. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen mede op basis van de analyse van het college, niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
Grondexploitatie
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2022 geanalyseerd (‘backtesting’). Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.
Sociaal domein
•
In 2022 is de controle van het sociaal domein soepel verlopen. De verantwoorde bestedingen vanuit de zorgaanbieders waren eenvoudig aan te sluiten op de financiële administratie.
•
Wij onderkennen in de geleverde zorg in natura voor de Jeugdwet en WMO geen fouten of onzekerheden.
•
Op basis van de door ons uitgevoerde controle kunnen wij de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) voor zowel WMO als Jeugdwet als rechtmatig aanmerken.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/7
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Naleving van de Europese • aanbestedingsregels
Wij constateren een afname ten opzichte van 2021 in de omvang van de onrechtmatigheden als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle 2022 is een rechtmatigheidsfout gebleken van in totaal circa € 251.000 (2021 € 687.000). In boekjaar 2022 is geen sprake van een doorlopende fout. Daarnaast is er voor één crediteur een nieuwe fout geconstateerd met een omvang van circa € 251.000. Wij constateren dat dit een gevolg is van een bewuste overtreding van de Europese Aanbestedingsregelgeving. Dit is niet toegestaan en daarom gaan wij ervan uit dat dit in de toekomst niet meer voorkomt.
•
Het heeft ons moeite gekost om bovenstaande conclusie te kunnen trekken. Het was namelijk niet altijd goed te volgen hoe de conclusies ten aanzien van de rechtmatige bestedingen per crediteur in de spendanalyse tot stand waren gekomen, en welke documentatie hiervoor was gehanteerd. Wij doen daarom de aanbeveling om de kwalitatieve onderbouwing per crediteur in de spendanalyse te verstevigen en per crediteur een aanbestedingsdossier (met relevante brondocumentatie) aan te leggen.
•
Verder merken wij op dat de doorlooptijd van het controleproces negatief wordt beïnvloed door het niet (meteen) voorhanden zijn van de benodigde informatie. We benadrukken daarom dat de gevraagde informatie bij aanvang van de controlewerkzaamheden beschikbaar dient te zijn.
•
Gemeente De Wolden heeft de systematiek aangepast ten aanzien van de APPA (pensioen voor wethouders) voor wethouders geboren voor 1 januari 1946. Dit classificeert, conform de verslaggevingsregels, als een stelselwijziging en dient in de jaarrekening te worden toegelicht onder de waarderingsgrondslagen als de toelichting op de balans. Wij hebben vastgesteld dat deze toelichting adequaat is opgenomen.
•
Wij constateren dat er sprake is van twee dienstverleners ten aanzien van het APPA voor (oud) wethouders, namelijk één voor de kapitaalverzekering en één voor het beheer van de benodigde reserves voor de uitbetaling van de voorzieningen. Wij adviseren om de diensten bij één partij af te nemen om het overzicht te behouden en onduidelijkheden te voorkomen.
•
Wij hebben geconstateerd op basis van het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) 2023- 2032 dat de balans van de voorziening in een aantal jaren negatief wordt. Voorzieningen kunnen naar hun aard niet negatief zijn en dit is eveneens niet toegestaan volgens het BBV. In dit licht adviseren wij u om het verloop van de voorziening nauwkeurig te monitoren en de dotaties tijdig aan te passen om verwachte tekorten te voorkomen.
Voorzieningen
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/8
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2022. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2022 dat op 16 augustus 2022 is vastgesteld door het college.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2022 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Toelichting uitgebreide controleverklaring De controleverklaring bij de jaarrekening heeft een belangrijke maatschappelijke functie. Daarin geeft de accountant namelijk weer of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de resultaten en financiële positie, en of de baten, lasten en balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. Gebruikers van jaarrekeningen hebben aangegeven behoefte te hebben aan meer inzicht in de door de accountant ter zake uitgevoerde werkzaamheden. Dit heeft in combinatie met een wijziging van de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (de voorschriften voor het uitvoeren van een accountantscontrole) geresulteerd in een uitgebreidere tekst van de controleverklaring bij uw jaarrekening 2022. Hierin doen wij in het hoofdstuk ‘Informatie ter ondersteuning van ons oordeel’ aanvullend verslag over onze controleaanpak voor frauderisico’s, naleving van wet- en regelgeving, en de veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Bij de jaarrekening 2022 van de gemeente De Wolden hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Wij hebben de controle van de jaarrekening 2022 van de gemeente De Wolden uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor de getrouwheid. Wij hebben niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeenschappelijke regeling. Wij hebben een overzicht van de niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Nietgecorrigeerde controleverschillen. Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid Wij constateren een rechtmatigheidsfout van € 251.000 als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Eveneens constateren wij een afgrenzingsfout van een kostenfactuur van € 43.000 miljoen. Deze fouten hebben geen impact op strekking van controle verklaring inzake de rechtmatigheid.
De overige in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022.
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid De in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2022, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2022. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘Begrotingsrechtmatigheid’) constateren wij dat er geen begrotingsoverschrijdingen meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa-bijlage. Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2022 geconstateerd. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT.
.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/9
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2022, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingsvraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente De Wolden Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2022.
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
De jaarstukken 2022 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2022 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2022 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/10
Bevindingen jaarrekening
23061D82C7/HV/11
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming.
Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2022 bedraagt € 6,1 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 1 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2022 circa € 5,1 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1.000)
2022
2021
2020
Eigen vermogen per 1 januari
42.421
39.727
38.776
Tussentijdse resultaatbestemming
1.011
- 1.334
- 698
Gerealiseerd resultaat
5.090
4.028
1.649
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
6.100
2.694
952
Eigen vermogen per 31 december
48.521
42.421
39.727
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2022 circa 60% van het balanstotaal (ultimo 2021: 59% van het balanstotaal) en is enigszins verbeterd ten opzichte van 2021.
Saldo baten en lasten
Exploitatieresultaat (x € 1.000)
Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Totale baten
65.026
Totale lasten
-/-58.883
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Saldo mutaties reserves
-/- 1.011
Gerealiseerd resultaat
5.090
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
6.100
Af: stortingen in reserves
-/- 2.072
Bij: onttrekkingen aan reserves
Overige aangelegenheden
1.061
Bijlagen
23061D82C7/HV/12
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente De Wolden (begroot en werkelijk over de periode 2020-2022)
Solvabiliteit
80%
3,0%
Solvabiliteit
Grondexploitatiequote
De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.
2,5%
60%
2,0%
40%
1,5% 1,0%
20%
0,5%
0%
Grondexploitatiequote
0,0% 2020
2021
Begroot
2022
2020
Werkelijk
2021
Begroot
2022
De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.
Werkelijk
Netto schuldquote Netto schuldquote
Structurele exploitatieruimte
80%
2,5%
60%
2,0%
Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.
1,5%
40%
1,0%
20%
Structurele exploitatieruimte
0,5%
0%
0,0%
2020 Begroot
Bestuurlijke samenvatting
2021
2022
Werkelijk
Bevindingen jaarrekening
2020 Begroot
Interne beheersing
2021
2022
Werkelijk
Voor de beoordeling van de financiële positie is ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/13
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2022 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 6,1 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. Wij constateren in zowel boekjaar 2022 als in boekjaar 2021 een aanzienlijk verschil tussen het begrote saldo van baten en lasten en het gerealiseerde saldo van baten en lasten. Tevens zijn ook aanzienlijke verschillen zichtbaar tussen de gerealiseerde en begrote baten en lasten op programmaniveau. Dit duidt erop dat er ruimte is om de voorspellende waarde van uw begroting verder te verhogen. In dit licht adviseren wij u dit nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1.000) 4.000 2.000
2.800
-
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1.000)
2.400
(2.000) Begroting 2021
Realisatie 2021
Begroting 2022
Realisatie 2022
2.000 1.600
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000)
1.200 800
60.000 55.000
400
50.000
-
45.000
(400)
40.000 Begroting 2021
Realisatie 2021
Begroting 2022
Realisatie 2022
(800) (1.200)
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1.000)
60.000
(1.600) (2.000) 2020 Begroot
55.000
2021
2022
Begroot na wijziging
Werkelijk
50.000 45.000 40.000 Begroting 2021
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Realisatie 2021
Begroting 2022
Realisatie 2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/14
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het weerstandsvermogen is afgenomen. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2022; de ratio weerstandsvermogen is met 1,18 afgenomen (2021: 2,89 naar 2022: 1,71).
Uw weerstandscapaciteit van € 15,9 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 9,3 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag. Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)
Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 15,9 miljoen (2021: € 15,6 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is gestegen ten opzichte van voorgaand jaar.
26 21
6
De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 9,3 miljoen (2021: € 5,4 miljoen). Ten opzichte van 2021 is hiermee sprake van een toename van de gekwantificeerde risico’s met € 3,9 miljoen. Uw organisatie heeft aangeven dat kritisch is gekeken naar de uitgangspunten en de omvang is toegenomen als gevolg van nieuwe inzichten en ontwikkelingen in boekjaar 2022. Wij verwijzen hiervoor naar de toelichting op pagina 90 van de jaarstukken.
1
Bevindingen jaarrekening
€ 15,9
€ 15,4
11
Benodigde weerstandscapaciteit
Bestuurlijke samenvatting
€ 15,6
16
€ 9,3
€ 5,8 € 5,4
2020
2021
2022
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 6,00 5,00 4,00 3,00 2,00
1,00 2020
Interne beheersing
2021
2022
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/15
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
De voorraad onderhanden werk De balanspost met belangrijke schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2022 ad -/- € 905.000 relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2023 e.v. nog te realiseren baten ad € 0 en lasten ad € 740.000. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2022 gaat het om 5 individuele projecten. Per ultimo boekjaar 2022 is er geen sprake meer van verlieslatende complexen waarvoor een voorziening is getroffen. Wij merken hierbij op dat voor deze projecten alle verkopen nagenoeg zijn gerealiseerd, waardoor het schattingselement voor de waardering als gevolg van de inschatting van de nog realiseren baten beperkt is.
Dit betekent ook dat het aanbod van woningbouwkavels binnen de gemeente een beperkte omvang heeft. Wij hebben van u organisatie vernomen dat er plannen zijn om op korte termijn nieuwe grondexploitaties op te starten, waarmee het aanbod weer zal toenemen.
Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •
•
•
•
•
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten.
Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen? Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten? Interne beheersing
Overige aangelegenheden
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1.000) 200 (200) (400) (600) (800) (1.000)
2020
2021
2022
Ontwikkeling boekwaarde
Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1.000) 1.000 500 2021
2022
Nog te realiseren baten Nog te realiseren lasten
Uit deze figuren blijkt een afname van de boekwaarde en een afname van de geraamde baten en lasten van de bouwgronden in 2022. De afname van de boekwaarde is met name een gevolg van hoge verkopen welke in 2022 zijn gerealiseerd. De afname van de geraamde baten en lasten laten zien dat de meeste projecten in een eindfase zitten, waarbij de baten en lasten nog van (relatief) beperkte omvang zijn.
Bijlagen
23061D82C7/HV/16
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:
•
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2022 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2022 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2022 voor € 0,04 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2021: € 0,45 miljoen).
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2022 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/17
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2022, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. Wij hebben in de figuur hieronder de programma’s met lastenoverschrijdingen opgenomen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen. De mingetallen zijn positieve afwijkingen ten opzichte van de begroting. Lastenoverschrijdingen (x € 1.000) 1.000 500 (500) (1.000) (1.500) (2.000) (2.500) (3.000)
Wij willen u verder wijzen op het advies van de commissie BBV om kaders op te nemen in de financiële verordening, indien specifieke budgetten bij onderuit putting op jaareinde in bestemmingsreserves worden opgenomen. Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet.
Programma 1 Programma 2 Programma 3 Programma 4 Programma 5 Programma 6 Programma 7 Programma 8 Algemene… Overhead
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2022. De geconstateerde kostenoverschrijdingen wegen niet mee in het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring. Voor een toelichting daarop verwijzen we naar de volgende pagina.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Wij hebben vastgesteld dat er sprake is van één kredietoverschrijding. Deze geconstateerde kredietoverschrijdingen wegen niet mee in het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring. Voor een toelichting daarop verwijzen we naar de volgende pagina.
Wel willen wij u nog wijzen op het advies van de commissie BBV ten behoeve van de actualisatie van de financiële verordening voor boekjaar 2022. Dit advies is overgenomen uit het addendum bij de kadernota rechtmatigheid 2018 (gepubliceerd in 2021). De commissie BBV adviseert om afspraken tussen college en raad over verschuivingen van uitgaven tussen jaarschijven in een investeringsbudget vast te leggen in de financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet.
Bijlagen
23061D82C7/HV/18
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Begrotingsoverschrijdingen Omschrijving
Programma 01 De Wolden gastvrij, initiatiefrijk en stimulerend Totaal € 0,48 miljoen APPA voorziening € 0,48 miljoen Programma 07 Gezond meedoen Totaal € 0,09 miljoen Uitgaven verkeersveiligheid € 0,09 miljoen
Toelichting
Conclusie
De hogere lasten op dit programma zijn gerelateerd aan mutaties in de APPA voorziening. Deze voorziening kan pas worden geactualiseerd aan het eind van het boekjaar omdat de onderliggende assumpties niet eerder bekend zijn. Als gevolg hiervan kon deze overschrijding niet eerder worden gemeld aan de gemeenteraad.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel om deze lasten binnen het gemeentelijke beleid en niet eerder gemeld hadden kunnen worden aan de gemeenteraad.
De hogere lasten op dit programma zijn voor € 0,07 miljoen gerelateerd aan hogere uitgaven voor projecten voor groot onderhoud wegen en in het kader van verkeersveiligheid. Deze lasten worden volledig gecompenseerd door een subsidie van het rijk.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.
De hogere lasten op dit programma zijn voor € 0,68 miljoen gerelateerd aan uitgaven voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Deze lasten worden volledig gecompenseerd door een subsidie van het rijk.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.
De hogere lasten op dit programma zijn gerelateerd aan een hogere bijdrage aan de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen. Deze hogere bijdrage is bekend geworden op basis van de concept jaarstukken van de SWO en kon niet eerder worden voorzien door de organisatie.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel om deze lasten binnen het gemeentelijke beleid en niet eerder gemeld hadden kunnen worden aan de gemeenteraad.
Omschrijving
Toelichting
Conclusie
Krediet Fietsbrug over de N48 Totaal € 0,13 miljoen
De hogere lasten op dit programma zijn gerelateerd aan uitgaven voor de ‘Fietsbrug over de N48’. Deze lasten worden volledig gecompenseerd door een subsidie van het rijk.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.
Programma 07 Gezond meedoen Totaal € 0,68 miljoen Opvang van ontheemden € 0,68 miljoen Onvoorzien Totaal € 0,3 miljoen Bijdrage verbonden partijen (SWO) € 0,3 miljoen
Kredietoverschrijdingen
Fietsbrug over de N48 € 0,13 miljoen
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/19
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met het bestuur. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter aan de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen hebben wij u geattendeerd op het belang van periodieke (fraude)risicoanalyses als vast onderdeel van uw internebeheersomgeving, en dat u hier de hoogste prioriteit aan moest toekennen. Tijdens de controle hebben wij geconstateerd dat de ‘Notitie Misbruik en Oneigenlijk (M&O) gebruik’, ‘Memo M&O fraude risicoanalyse’ en de ‘Fraude-risicoanalyse’ zijn geactualiseerd.
Eveneens hebben wij geconstateerd dat deze documenten zijn vastgesteld door de directie van de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen (waar de gemeentesecretaris van De Wolden deel van uitmaakt) en ter kennisgeving wordt aangeboden aan het college van gemeente De Wolden. Hiermee wordt deze analyse op het juiste niveau in de gemeente besproken en vastgesteld, en heeft u laten zien dat u het belang hiervan onderkent. Hiermee is de significante bevinding uit de management letter 2022, die hierop toeziet, opgelost. Wij hebben kennis genomen van de genoemde documenten en komen tot de volgende constateringen/adviezen (niet limitatief):
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
Uw gemeente is voornemens de notitie M&O eens per vier jaar te actualiseren. Wij adviseren om tussentijds, minimaal jaarlijks, binnen de gemeente te inventariseren of actuele ontwikkelingen aanleiding geven tot een tussentijdse actualisatie van of addendum op de notitie.
•
Wij adviseren om de fraude-risicoanalyse jaarlijks te actualiseren.
•
De risico inventarisatie & evaluatie welke ten grondslag ligt aan de fraude-risicoanalyse heeft decentraal plaats gevonden onder leiding van de afdeling interne audit. Dat vinden wij een goede zaak, omdat u hiermee waarborgt dat risico’s vanuit de hele organisatie worden meegewogen in de analyse.
•
De fraude-risicoanalyse is op onderdelen nog onvolledig (geel gearceerd), waaronder een aantal definities en getroffen maatregelen vallen. Wij adviseren om de openstaande punten op korte termijn op te pakken.
•
In de fraude-risicoanalyse wordt het risico gekwantificeerd op basis van kans en gevolgen van het risico. Dit is een goede zaak. Het is echter onduidelijk welke afwegingen worden gemaakt om tot deze keuzes te komen. Wij doen de aanbeveling om deze afwegingen nader uit te werken in een begeleidend schrijven bij de fraude-risicoanalyse.
•
In de fraude- risicoanalyse ontbreekt een beschrijving van de restrisico’s en van de wijze waarop u hiermee omgaat (accepteren/mitigeren/ vermijden). Het verdient aanbeveling in te gaan op uw ‘risk appetite’.
•
Wij doen de aanbeveling om de bovenstaande constateringen mee te nemen tijdens de volgende actualisatie van fraude risicoanalyse voor boekjaar 2023.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Het komende boekjaar willen wij onze adviserende rol verder uitbreiden door fraude specialisten te betrekken bij een frauderisico sessie en de verdere inbedding van het frauderisicomanagement in uw organisatie. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van internebeheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt.
Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met het hoofd juridische zaken. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Bijlagen
23061D82C7/HV/20
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Naleving van de Europese aanbestedingsregels
Subsidieverstrekkingen
Proces
Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties.
Wij hebben formele rechtmatigheidsafwijkingen geconstateerd bij termijnbepalingen en bevoegdheden. U bent op de hoogte van deze afwijkingen en heeft waar nodig passende acties ondernomen. De afwijkingen hebben geen directe financiële gevolgen, maar nemen wij op basis van de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV verplicht op in het accountantsverslag.
Het controleproces van de voorzieningen liep moeizaam in dit boekjaar. Wij ontvingen een aantal onjuiste of gedateerde specificaties te onderbouwing van de voorzieningen en ook de waren niet alle gehanteerde assumpties ter onderbouwing van het schattingselement in de voorziening adequaat onderbouwd. Het kostte uw organisatie ook veel moeite om alle relevante informatie ter onderbouwing van de voorzieningen boven tafel te krijgen, wat heeft geleidt tot veel vertraging en inefficiënties in het proces. Wij merken op dat binnen uw organisatie beperkte kennis vanuit voorgaande jaren aanwezig is vanwege het vertrek van (een aantal) medewerkers, en, zo blijkt uit onze constateringen, heeft er op onderdelen geen adequate kennisoverdracht plaats gevonden. Wij adviseren de organisatie om dit aspect mee te nemen in het proces van de ‘versteviging van de financiële functie’ welke reeds vanaf ultimo boekjaar 2022 in gang is gezet.
Wij constateren over 2022 een afname in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een rechtmatigheidsfout van circa € 251.000 terwijl over 2021 nog sprake was van een fout van € 690.000. De omvang van deze fout heeft geen invloed op de strekking van onze verklaring. Wel constateren wij dat dit een gevolg is van een bewuste overtreding van de Europese Aanbestedingsregelgeving. Dit is niet toegestaan en daarom gaan wij ervan uit dat dit in de toekomst niet meer voorkomt. Op basis van de geconstateerde fout constateren wij, zoals wij ook hebben gedaan tijdens onze interimcontrole, dat de preventieve internebeheersingsmaatregelen (nog) niet van voldoende niveau zijn om dergelijke rechtmatigheidsfouten te voorkomen. Wel hebben wij samen met uw organisatie geconstateerd dat de interne-beheersingsmaatregelen gedurende 2022 zijn aangescherpt naar aanleiding van de bevindingen in voorgaande jaren. Het effect hiervan is reeds zichtbaar in boekjaar 2022 vanwege het ontbreken van het na-ijleffect van reeds als onrechtmatig bestempelde contracten en/of inkopen uit het verleden. Uw verwachting is dat naar aanleiding van deze acties de onrechtmatigheden in de toekomst verder zullen afnemen. Wij zullen hierover rapporteren tijdens de controle over boekjaar 2023. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Voorzieningen
Algemeen Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Binnen de voorzieningen maakt u, conform het BBV, onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s en de voorzieningen ter egalisering van kosten zijn naar hun aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben het schattingsproces beoordeeld en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Onze werkzaamheden hebben geleid tot diverse correcties. Wij kunnen uiteindelijk wel instemmen verantwoording van de voorzieningen in de definitieve jaarrekening.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
23061D82C7/HV/21
Accountantsverslag jaarrekening 2022 Gemeente De Wolden
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Voorzieningen (vervolg) Wethouders pensioenen (Algemene Pensioen- en uitkeringswet Politieke Ambtsdragers) Stelselwijziging Gemeente de Wolden heeft van oudsher bepaald dat voor oud wethouders geboren voor 1 januari 1946 geen voorziening wordt gevormd en deze vanaf het moment dat de pensioengerechtigde leeftijd is bereikt direct worden betaald vanuit exploitatie. In beginsel zou hier een voorziening gevormd voor moeten worden vanuit art. 44. De Commissie BBV is daarom van mening dat voor deze in het verleden ten onrechte gedane vrijval van individuele pensioenvoorzieningen geen herstel hoeft plaats te vinden. De situatie is gedurende boekjaar 2022 gewijzigd. Tot 1 januari 2022 was de APPA belegd bij 1 partij en was er eveneens een kapitaal- en risicoverzekering afgesloten bij dezelfde partij. Vanaf 2022 wordt de APPA uitgevoerd door een andere partij, echter is hierbij geen kapitaalverzekering afgesloten. Hierdoor bestaat het risico dat gevormde voorziening in de jaarrekening niet toereikend zou zijn voor de verwachte kapitaaluitstroom. Er is besloten om alsnog aan te sluiten bij de systematiek welke wordt gehanteerd voor de overige wethouders. Vanaf 31 december 2022 worden de oud wethouders geboren voor 1 januari 1946 voor het eerst ook meegenomen in de bepaling van de voorziening. In onze optiek is het hanteren van één systematiek het uitgangspunt.
Voorgaande ontwikkeling classificeert als een stelselwijziging in de grondslagen voor het vormen van de APPA voorzieningen. In de jaarrekening dient deze stelselwijziging te worden toegelicht onder de waarderingsgrondslagen als de toelichting op de balans. Wij hebben vastgesteld dat deze verplichting toelichting adequaat is verantwoord.