A. RUD-Drenthe-Jaarverslag-en-Jaarrekening-2023

Jaarverslag Jaarrekening 2023 REGIONALE UITVOERINGSDIENST DRENTHE

Colofon De RUD Drenthe is de omgevingsdienst voor de inwoners en bedrijven van Drenthe. We hebben de milieukennis en -kunde, zijn betrouwbaar, ­innovatief en toekomstgericht. Samen met onze partners dragen we proactief en resultaatgericht bij aan een belangrijke taak: een schoon en veilig Drenthe. Nu én voor de volgende generaties.

Uitgave 11 april 2024 Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe Postbus 1017 9400 BA Assen 0800-9102 www.ruddrenthe.nl Regiegroep@ruddrenthe.nl Fotografie Voorwoord: Matthias Groeneveld - p5: Jan van der Wolf p8: INTREEGUE Photography RED - p12, 15, 21, 26, 32, 37, 42, 52: Jan Duker - p38: Viachaslau Krasnou - p47 26kot - p50 isak55 overige: eigen werk RUD Drenthe

Voorwoord

Met dit jaarverslag kijken we terug op 2023. De praktijk was dit jaar weerbarstiger dan voorzien.

Maatschappelijke ontwikkelingen zoals de stikstof­ impasse, extra duurzaamheidsimpulsen of bijvoorbeeld de verbeteropgave van het VTH-stelsel; we voeren ons werk uit in een dynamische omgeving. Zo werd de invoering van de Omgevingswet met 6 maanden uitgesteld. Achter de schermen is hard gewerkt om organisatorisch klaar te staan voor de aangepaste werkwijzen. Ook is de cijfermatige impact van het nieuwe stelsel doorgerekend ten behoeve van de jaarprogrammering en begrotingswijziging 2024. Het Jaarprogramma 2023 is uiteindelijk voor 102% gerealiseerd met totaal 167.562 uur. Dit mooie ­resultaat past binnen de bandbreedte realisatie zoals was geprognotiseerd. Het begrotingsjaar 2023 is afgesloten met een positief rekeningresultaat van € 349K, zoals we bij de 8-maandsrapportage reeds schetsten. De algemene reserve heeft eind 2023 een saldo van €289K. Met het rekeningoverschot kunnen we de algemene reserve aanvullen tot het in Drenthe afgesproken niveau van 2,5% van de lasten van de begroting. Een robuuster weerstandsvermogen stelt ons beter in staat om onverwachte tegenvallers op te kunnen vangen. Er is ongelofelijk hard gewerkt, aan vele verschillende activiteiten met hele bevredigende resultaten. We

hadden afgesproken om in 2023 tijdelijk de productie­ norm te verlagen. Een beheerste realisatie van uw opgaven en een geleidelijke personele groei is hierdoor goed haalbaar gebleken. In hoofdstuk 1 (omgevingswaarden) leest u over onze bijdrage aan een schone, veilige en duurzame leefomgeving. In de verdiepende hoofdstukken dienstverlening (2), personeel (3) en organisatie (4) kunt u detailinformatie vinden. We blijven inzetten op compacte en duidelijke rapportages. Nieuw dit jaar is dat u één geïntegreerd document ontvangt waarin zowel het jaarverslag (deel A) als de jaarrekening (deel B) is opgenomen. Elke deelnemer ontvangt daarnaast een individuele ­verantwoording over 2023. We hopen dat de nieuwe opzet u als lezer beter bedient. Dagelijks gaan onze collega’s op pad in de regio. We stellen uw vertrouwen in onze expertise daarbij erg op prijs. Een schoon en veilig Drenthe, nu én voor de volgende generaties, is een gezamenlijke inspanning. De prettige ambtelijke en bestuurlijke samenwerking maakt dat we met veel enthousiasme uitzien naar het invoeringsjaar van de Omgevingswet én ons jubileum in 2024. Wij wensen u veel leesplezier en zijn natuurlijk bereid u van een toelichting te voorzien bij vragen.

Inhoud DEEL A PRODUCT EN DIENSTVERLENING VERANTWOORDING 1 OMGEVINGSWAARDEN 1.1 Afval 1.2 Bodem 1.3 Duurzaamheid 1.4 Geluid 1.5 Lucht 1.6 Omgevingsveiligheid

7 8 8 9 10 11 13 14

2 DIENSTVERLENING 2.1 Terugblik per taakveld

15 15

3 PERSONEEL 3.1 Strategische personeelsplanning 3.2 Medewerkertevredenheid en vitaliteit 3.3 Verzuim en Arbo 3.4 Inwerken, opleiden 3.5 Arbeidsmarkt en Young Professionalprogramma

26 26 28 28 29

4 ORGANISATIE 4.1 Anticiperen en controleren 4.2 Bedrijfsmatige ontwikkelingen 4.3 Informatievoorziening 4.4 Beleidsmatige ontwikkelingen 4.5 Relatiemanagement 4.6 Kwaliteit

32 32 33 33 34 35 36

30

5 FINANCIEEL 37 5.1 Samenvatting resultaat 2023 37 5.2 Overzicht baten en lasten 2023 40 5.3 Verplichte paragraaf: Leges 41 5.4 Verplichte paragraaf: Weerstandvermogen en risico­beheersing 42 5.5 Verplichte paragraaf: Financiële kengetallen 44 5.6 Verplichte paragraaf: Financiering / Treasury 45 5.7 Verplichte paragraaf: Bedrijfsvoering 46 5.8 Openbaarheidsparagraaf 47

4

DEEL B FINANCIËLE VERANTWOORDING 49 6 JAARREKENING 50 6.1 Staat van baten en lasten in de jaarrekening 51 6.2 Balans per 31 december 2023 53 6.3 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 54 6.4 Toelichting op verantwoording van baten en lasten in de jaarrekening 56 6.5 Toelichting op de balans 64 6.6 Uitwerking en toelichting rechtmatigheidsverantwoording 70 6.7 Niet uit balans blijkende belangrijke financiële verplichtingen 72 BIJLAGEN 73 A Bijdrage jaarprogamma per deelnemer in 2023 74 B Specificatie afrekening jaarprogramma 75 C Specificatie afrekening projecten en VTH-taken 76 D Totaaloverzicht afrekening jaarprogramma, projecten en VTH-taken en extra opdrachten 77 E WNT-verantwoording 2023 RUD drenthe 78 F Bodemsaneringsprojecten provincie Drenthe 80 G Bodemsaneringsprojecten gemeente Emmen 81 H SISA – verantwoording specifieke uitkeringen 82 I Rechtmatigheidsverantwoording 84

Onze professionals werken dagelijks met trots en passie aan uw milieudoelen voor een schoner en veiliger Drenthe. We hebben de unieke expertise ervoor in huis.

Wij beoordelen de milieu­

we inzet bij de verwijdering van asbestdaken.

effecten van ruimtelijke plannen

Zo is inmiddels 42% van de asbesthoudende

en handelen vergunningsaan­

Drentse daken gesaneerd. Wij controleren de

vragen af die impact hebben op

meldingen voor energiebesparende maatregelen,

de ruimte om ons heen. We zijn op locatie aanwezig voor controles omgevingsveiligheid wanneer bijvoorbeeld

één van de instrumenten die landelijk ingezet wordt om de Nederlandse klimaatdoelstellingen te halen. En we ondersteunen met juridische

sprake is van risico’s bij het transport van

expertise, bijvoorbeeld bij een bezwaarschrift

gevaarlijke stoffen. Binnen de Veiligheidsregio

op een geweigerde Omgevingsvergunning.

Drenthe hebben we een taak bij calamiteiten-

Ook treden we handhavend op. Wist u dat een

en rampenbestrijding. Onze piketmedewerkers

vooraankondiging vaak al voldoende effect heeft

gaan bijvoorbeeld af op meldingen van afval­

om overtredingen ongedaan te maken? We

dumpingen, zoals restanten van synthetische

vinden het erg belangrijk om zichtbaar aanwezig

drugsproductie. We houden toezicht op de

te zijn. We reageren dan ook nauwgezet op

toepassing van grond, bagger en bouwstoffen

klachten van inwoners over geluid, geur en

om de schone bodem in Drenthe te behouden.

andere vormen van hinder. Zo dragen we op

We verwerken meldingen voor de sanering van

proactieve wijze bij aan het verbeteren van de

historische verontreinigingen. Daarnaast leveren

Drentse omgevingskwaliteit.

5

6

DEEL A Product en dienstverlening verantwoording

7

1 Omgevingswaarden

De omgevingswaarden zijn de basis van ons werk en vormen een schakel met de nieuwe Omgevingswet. In al ons handelen is het van belang dat de maatschappelijke noodzaak en impact wordt geduid vanuit de omgevingswaarden afval, bodem, duurzaamheid, geluid, lucht en omgevingsveiligheid.

1.1 AFVAL Afvalbeheer speelt een steeds grotere rol in Nederland en dus ook voor onze dienst. Tijdens onze bedrijfscontroles en bij vergunningverlening besteden we aandacht aan preventie, inzamelen, opslaan en allerlei vormen van verwerken van afvalstoffen. DRUGSGERELATEERDE DUMPINGEN In Drenthe worden we steeds vaker geconfronteerd met het dumpen van afval afkomstig van de productie van 8

drugs. Naast dat dit afval schade berokkend aan de bodem en het grondwater is er ook een potentieel risico voor het oppervlaktewater en vindt er verspreiding plaats van gevaarlijke stoffen in de lucht. We hebben gezien dat dit afval in sommige gevallen vermengd wordt met mest met de intentie om het over land te verspreiden. Wanneer hiervan sprake is, ontstaat er een potentieel risico voor de voedselveiligheid.

1 De omgevingswaarden

BBT-CONCLUSIES Het begrip Beste Beschikbare Technieken (BBT) staat voor de meest doeltreffende methoden die technisch en economisch haalbaar zijn, om emissies en andere nadelige gevolgen voor het milieu van een bedrijf te voorkomen. Bij de meeste (afvalbehandelings-) bedrijven, waar de BBT-conclusie op van toepassing is, zijn actualisatietoetsen uitgevoerd. Hierna zijn brieven verzonden voor aanvullende gegevens en vervolgens zijn we eind 2023 begonnen met het opstellen van de eerste ontwerpvergunningen. Deze procedures zullen in 2024 nog de nodige inzet van ons vragen.

dit jaar veel inzet gepleegd om de resultaten verder te onderzoeken in nauwe samenwerking met gemeenten en provincies. De 3 projecten zullen ook in 2024 de nodige inzet van ons vragen. We hebben ook deelgenomen aan het landelijke project Thematische Integrale Transport Controles. Deze controles worden gezamenlijk door de 3 noordelijke provincies, omgevingsdiensten, de landelijke eenheid van de (milieu)politie, IL&T (Inspectie Leefomgeving en Transport), NVWA (Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit) en de RDW (Rijksdienst voor het Wegverkeer) uitgevoerd. Op operationeel niveau werken we ook samen met de waterschappen.

EMISSIES Emissies zijn zeer divers van aard en ­samenstelling. Deze kunnen industrieel zijn of agrarisch. Bij vergunning­verlening en bij toezicht is hier scherp op gelet. Bij bijvoorbeeld de invoering van het Beter Leven concept bij de pluimveehouderijen is de nodige discussie ontstaan met betrekking tot de veronderstelde milieu-neutrale impact. De emissies bij dit bedrijfs­concept blijken hoger dan aangenomen. Luchtwassers zien we veel bij industriële en agrarische activiteiten als BBT-oplossing. Zonder zeer stringent toezicht is gebleken dat deze luchtwassers ­onvoldoende effectief werken. De leverancier beloofd een hoger rendement dan kan worden behaald. De ondernemer heeft niet de kennis om een oplossing aan te dragen. Hier is actief op toegezien. KETENTOEZICHT We hebben de samenwerking met de ODG (Omgevings­­­ dienst Groningen) en de FUMO (Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing) op strategisch en tactisch niveau meer kracht gegeven door gezamenlijke belangen vast te leggen en meer kennis uit te wisselen in de verschillende regio overstijgende projecten. Een mooi resultaat is het opstellen van een gezamenlijk Jaarprogramma Ketentoezicht. Vanuit de samenwerking Noordelijk Ketentoezicht was dit jaar speciale aandacht voor 3 projecten; grondstromen, asbest en co-vergisting. Bij het project co-vergisting zijn 34 geregistreerde co-vergisters in Noord-Nederland bezocht.

Tijdens de bezoeken zijn monsters genomen van het digestaat. In de monsters van 23 co-vergisters zijn gehalten aan amfetamine en verhoogde gehalten zware metalen aangetroffen. Er is

1.2 BODEM We voeren voor heel Drenthe alle bodemtaken uit. Om de kwaliteit van de bodem in Drenthe duurzaam te beschermen zorgen we voor bodemonderzoek, bodem­sanering, toetsing, beoordeling én hand­­ having. We vinden het ook belangrijk om onze ­expertise en uitgebreide bodemkennis te delen. BODEMTAKEN De uitvoering van de bodemtaken bestond in 2023 uit de volgende drie onderdelen: • Bevoegd gezag taken Wet bodembescherming (Wbb), concreet uitgewerkt in het provinciaal Programma bodem en ondergrond 2022-2025 + de jaarplannen bodem (gemeente Emmen en Provincie) • Uitvoering in kader van het Besluit Bodemkwaliteit (alle gemeenten) • Bodem specialistische advisering Tussen de gemeenten bestaan verschillen wat betreft ingezette uren. Grootschalige ruimtelijke/­ infrastructurele ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld de bouw van een nieuwe woonwijk hebben ervoor gezorgd dat bij bepaalde gemeenten meer uren ingezet zijn dan bij anderen. Het totaal aantal besteedde uren is binnen de geplande uren gebleven. Ook het aantal transacties op de huizenmarkt heeft invloed op de ureninzet gehad. Hoe meer transacties er in een gemeente zijn, hoe meer aanvragen voor bodemadvies of bodeminformatie er bij ons binnenkomen. Wij zijn afgelopen jaar goed in staat geweest om bodeminformatieverzoeken waarbij 9

DEEL A

sprake is van haast (vanwege een taxatie) spoedig af te handelen. VERONTREINING EN SANERING Bodemvervuilingen die leiden tot onaanvaardbare risico’s voor mens, ecologie of verspreiding naar en via het grondwater (de spoedlocaties), zijn grotendeels aangepakt of in uitvoering. Een aantal bodem­ saneringen hebben een langere looptijd en zijn op de bodem uitvoeringsagenda blijven staan. Naast de aanpak van de spoedlocaties zijn ook locaties gesaneerd om gewenste ontwikkelingen mogelijk te maken. Deze saneringen zijn uitgevoerd door gemeenten of initiatiefnemers van de ontwikkeling. In de laatste maanden van dit jaar was er een piek te zien in het aantal aanvragen Wbb. Dit heeft waarschijnlijk te maken gehad met de toen naderende komst van de Omgevingswet. De afhandeling van deze aanvragen vergt veel tijd en loopt door in 2024 omdat veel van deze aanvragen niet compleet zijn waardoor de ­procedure is verlengd of opgeschort. In de deelnemersrapportage van de Provincie en gemeente Emmen wordt een gedetailleerde ­ erantwoording over het jaar 2023 gegeven wat v betreft de Wbb-taken. GRONDSTROMEN Door het toetsen van meldingen aan wet- en regelgeving en het toezicht op de toepassing van grond, bagger en bouwstoffen hebben we bijgedragen aan het behoud van een schone bodem in Drenthe. Het toezicht op grondstromen heeft op twee manieren plaats­gevonden.

Ten eerste heeft er toezicht plaatsgevonden naar aanleiding van meldingen die zijn ingediend. We controleren of de werkzaamheden uit de meldingen daadwerkelijk uitgevoerd zijn op de geplande manier. Ten tweede is er ook tijd besteed aan vrijeveld controle. Bij deze manier van controle gaat de toezichthouder op zoek naar zaken die niet gemeld zijn terwijl dat wel had gemoeten. Hierdoor hebben we een beter beeld bij de werkzaamheden die plaatsvinden in de provincie. Het doen van vrijeveld controle heeft een preventieve werking doordat mensen geneigd zijn zich meer aan regels te houden indien de mogelijkheid tot controle groter is.

10

BODEMENERGIESYSTEMEN In 2023 zagen we dat het aantal aanvragen voor aanleg van gesloten bodemenergiesystemen gestabiliseerd is. We hebben 157 meldingen voor de aanleg van gesloten bodemenergiesystemen afgehandeld. Daarbij gaat het ook om projecten waar bij meerdere woningen gesloten bodemenergiesystemen worden aangelegd. De meldingen voor de gesloten bodemenergie­systemen worden door ons geregistreerd in het Landelijk Grondwater Register (LGR) zodat er bij het aanleggen van nieuwe systemen die elkaar misschien kunnen beïnvloeden rekening mee kan worden gehouden. Ook bij de aanleg van WKO-installaties, het mechanisch boren, is Drenthe breed door ons toezicht gehouden.

1.3 DUURZAAMHEID Een duurzame samenleving kunnen we alleen ­realiseren als we duurzamer gaan leven. We helpen mee om de energietransitie tot stand te brengen door te adviseren, voorschriften in vergunningen op te nemen en toezicht te houden.

1 De omgevingswaarden

In het klimaatakkoord van Parijs is vastgelegd dat de wereldwijde klimaatopwarming in 2100 beperkt moet zijn tot 2°C vergeleken met het niveau van vóór de opkomst van de industrie. Tijdens de klimaattop in Dubai is deze koers herbevestigd met de aantekening dat in 2035 de uitstoot van broeikasgassen 60 procent lager moet zijn. In het verlengde hiervan hebben provinciale staten van Drenthe de doelstelling uitgesproken om in 2050 energieneutraal te zijn. Deze doelstellingen, die de burger en het bedrijfsleven steeds sterker raken, vragen om concrete maatregelen. ENERGIETRANSITIE EN ENERGIENEUTRALITEIT De grote belangstelling voor de stimuleringsregeling voor opwekking van duurzame energie heeft veel extra werk met zich meegebracht (bijvoorbeeld de aanvragen voor monovergistingsinstallaties). De beperkingen en vertragingen bij de productie van groen gas door middel van een co-vergister betekenen dat het ministerie van EZ de doelstelling van 1,6 miljard m3 groengas productie in 2023 niet heeft kunnen behalen. De ambtelijke traagheid van de ministeries van LNV en EZ heeft diverse bevoegde gezagen doen besluiten daar niet op te wachten en hun bestuurlijke verantwoording te nemen waar het gaat om vergunnings­aanvragen. ENERGIETOEZICHT Een belangrijke klimaatdoelstelling is het met 49% verminderen van de CO2-uitstoot in 2030 (ten opzichte van 1990).

Dit doel kan onder andere bereikt worden door het doorvoeren van energiebesparende maatregelen bij bedrijven. Het houden van toezicht hierop is één van de instrumenten die landelijk ingezet wordt om de Nederlandse klimaatdoelstellingen te halen. In Drenthe hebben 33 bedrijven de verplichting om een elektronisch Milieujaarverslag (e-MJV’s) in te dienen. Het is relevant dat het door bedrijven jaarlijks te maken e-MJV goed wordt opgesteld omdat dit voor monitoring wordt gebruikt. Voldoet een bedrijf niet aan de verplichting dan wordt er een handhavingstraject ingezet. We hebben dit jaar bij het beoordelen van de e-MJV’s extra aandacht besteed aan de module lucht. Hierdoor hebben we meer inzicht in onder andere locatie van de

emissiepunten, afgas karakteristieken, juiste berekening van emissies en emissies van stoffen in de leefomgeving. WINDENERGIE Vanwege de duurzaamheidopgave zijn op vele plaatsen windmolens geplaatst. Drenthe kent twee grote parken: Oostermoer en Drentse Monden. Deze windparken waren als extra opdracht opgenomen in het Jaarprogramma 2023. Daarnaast zijn ook elders in Drenthe initiatieven voor windmolens. Deze activiteiten veroorzaakten op verschillende wijze overlast, door bijvoorbeeld slagschaduw of laag frequent geluid. DUURZAME MOBILITEIT Op grond van het Besluit C02- reductie werkgebonden personenmobiliteit dienen werkgevers met meer dan 100 werknemers gegevens met betrekking tot de zakelijke- en woon-werkmobiliteit te rapporteren. De toezichts- en handhavingstaken met betrekking tot deze rapportageverplichting gaan een basistaak worden voor de RUD Drenthe. In 2023 is deze taak voorbereid.

1.4 GELUID Geluid is een belangrijke omgevingswaarde in het milieu omdat geluid vervelend kan zijn. Het kan effect hebben op onze gezondheid. Daarom zijn er regels voor geluid. Onze specialisten houden toezicht op het naleven daarvan en bij klachten komen we langs met professionele meet­apparatuur. Bovendien leveren we met ons advies een bijdrage aan omgevingsplannen en omgevings­ vergunningen. Geluidbelasting en geluidbeleving spelen een belangrijke rol in de samenleving. Geluidoverlast heeft direct effect op de woonbeleving. Als mensen regelmatig aan te veel en te hard lawaai worden blootgesteld kan dat grote gevolgen hebben voor de gezondheid. Met de groei in vergunningaanvragen en meldingen neemt het geluidswerk ook toe (advies, vergunningverlening en toezicht en handhaving). In de urenbesteding voor 2023 is dit, net als het jaar daarvoor, goed terug te zien.

11

DEEL A

OMGEVINGSVERGUNNINGEN EN MELDINGEN Niet alleen geven we adviezen bij vergunning­verlening en als onderdeel van meldingen. We hebben ook werkzaamheden uitgevoerd ten behoeve van industrie­ lawaai, geluidzonering, weg- en railverkeerlawaai en voor het vaststellen van hogere grenswaarden. Voor gezoneerde industrieterreinen verplicht de Omgevings­­wet ons om deze om te zetten naar een nieuwe systematiek. In noordelijk 3N-verband zijn hier voorbereidingen voor getroffen. Daarnaast is beheer op bestaande zones uitgevoerd. GELUIDADVIEZEN EN METINGEN In 2023 zijn veel evenementen georganiseerd waarbij advieswerk en geluidsmetingen nodig waren. Deze werkzaamheden behoren tot ons reguliere werkpakket. Geluidsmetingen als gevolg van overlast en als toets bij evenementen zijn tijdrovend. Gezien de minimale milieu impact krijgen dergelijke werkzaamheden vaak een lagere prioriteit. Er zijn extra werkzaamheden uitgevoerd t.b.v. horeca geluidrondes. Geluidmetingen drukken voor 2023 zwaar op de beschikbare uren. Een goede balans in ons werk is dan ook belangrijk. Daar waar het nodig is laten we het analytisch meetwerk 12

over aan adviesbureaus, de interpretatie en advisering is wel onze kerntaak. Metingen krijgen meer waarde wanneer ter plaatse ook wordt uitgelegd wat het effect is of kan zijn. Geluidsadvies hebben we uitgevoerd voor initiatieven, vergunningaanvragen en bestemmingsplannen. Ook bij windmolens en installaties zoals warmtepompen, airco’s, generatoren en dergelijke geven wij geluidsadvies. Voor laagfrequent geluid (LFG) zien we een duidelijke trend. Dit wordt verklaard door de toename van het aantal LFG producerende bronnen. Voor LFG ontbreekt heldere wet- en regelgeving. Onderzoek naar een bron kan jaren kosten terwijl uiteindelijk niet gehandhaafd kan worden. Het is een landelijk maatschappelijk probleem waarbij wij met name voor de Omgevingsdienst NL een rol zien. Dit is de vereniging van de 29 regionale uitvoeringsdiensten in Nederland, die het probleem op de landelijke politieke agenda kan zetten. GELUIDKLACHTEN Ook in 2023 was er sprake van veel klachten op het gebied van warmtepompen en airco’s. Deze ontwikkeling blijft zorgwekkend. We zijn steeds meer tijd

1 De omgevingswaarden

kwijt met geluidmetingen bij deze klachten. We zien een duidelijke toename van het werk. Alhoewel het Bouwbesluit 2012 per 1 april 2021 is aangepast met een artikel waarin nieuwe geluidseisen worden gesteld aan buiten opgestelde installaties op de erfgrens, levert dit nog niet de mogelijkheid tot goede regulering. Ook in 2023 vergde dit enige creativiteit van onze adviseurs. Ook in het licht van de Omgevingswet vraagt dit onderwerp de nodige aandacht. Klachten kunnen effect hebben op het verloop van activiteiten. Zo is door één van onze deelnemers op grond van het sentiment van geluid in de omgeving (en niet zozeer de berekende waarden) de aanleg van een nieuwe padelbaan geweigerd. Ook moeten soms eerst maatregelen ten behoeve van geluidsreductie worden genomen. We zien dat preventie in de vorm van advies en overleg met klagers en veroorzakers ter plaatse goed werkt.

1.5

LUCHT

Geur kan voor veel overlast zorgen en vervuilde lucht is schadelijk voor het milieu en de gezondheid. Daarom werken we onder andere samen met de provincie aan het Schone Lucht Akkoord. We doen ook onderzoek naar en adviseren over de luchtkwaliteit in Drenthe. Zo is de RUD Drenthe gespecialiseerd in het opstellen van lucht- en geurvoorschriften voor omgevingsvergunningen. LUCHT- EN GEURADVIEZEN In Drenthe zijn gezien de vele industriële en agrarische activiteiten de expertises lucht en geur belangrijke adviesonderdelen. Het zijn ook onderwerpen die steeds vaker een hoge prioriteit hebben. Onze adviseurs zijn veel tijd kwijt (locatiebezoeken, informatieanalyse) om een goed advies op te kunnen stellen. Voor het herkennen, opsporen en gebruik van Zeer Zorgwekkende stoffen (ZZS) gelden specifieke regels om uitstoot te verminderen en het effect op de leef­­ omgeving te minimaliseren. Het weren van ZZS heeft een groot maatschappelijk belang en hiermee bestuurlijk gewicht. Belangrijk zijn actuele ontwikkelingen zoals “Best Beschikbare Technieken (BBT)”. Een duidelijke trend is dat we steeds vaker te maken hebben met (fijn)stofemissies en formaldehyde. Aangezien wij de

­ xpertise niet altijd voldoende in huis hebben is samene werking met andere Omgevingsdiensten belangrijk. FIJNSTOF Fijnstof (de primaire fractie van PM10 en PM2,5) vormt steeds vaker een gezondheidsprobleem als gevolg van uitstoot van industriële en agrarische activiteiten. We zien een duidelijke toename in de problematiek. De expertise is niet altijd in huis. Via landelijke kanalen monitoren we de ontwikkelingen op dit vlak. STIKSTOF De stikstofproblematiek was ook in 2023 een lastig aspect bij de uitvoering van agrarische vergunningverlening. Van steeds meer emissiearme stalsystemen blijkt de emissiereductie minder goed te zijn dan verondersteld. Dit probleem speelt landelijk. Hierdoor zijn een aantal agrarische WABO (Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht) aanvragen op de plank blijven liggen. De provincie kan vooralsnog geen toestemming (VVGB) afgeven. De Wnb (Wet natuur­bescherming) werkt ook door in de WABO-vergunningen waar de RUD Drenthe mee bezig is. De provincie is aan zet, daarna kunnen we hopelijk weer overgaan tot vergunningverlening. ASBEST Wat we zien is dat veel saneringsbedrijven onze inzet waarderen. Het vertrouwen groeit, en ze gaan niet bij elke opmerking meer in de ankers. We zijn welkom op basis van onze unieke expertise, en dit maakt ons werk mooier en veiliger.

Bij de inventarisatie asbestdaken in Drenthe (2018) werd 5,2 miljoen m2 aanwezige asbestplaten geconstateerd. De acties in Drenthe rond de verwijdering van asbestdaken hebben er inmiddels toe geleid dat van de daken die begin 2018 nog asbesthoudend waren inmiddels 42% is gesaneerd. Dit is 5% meer dan in 2022. Het verwerpen van het asbest­ dakenverbod in de Eerste kamer in juni 2019 heeft ertoe geleid dat de bereidheid om asbestdaken te vervangen flink is teruggelopen. Uit de figuur valt op te maken dat gemiddeld zo’n 46.500 m2 per kwartaal wordt gesaneerd. Dit wordt mede ­gestimuleerd door de werkgroep asbestdaken waarin de Drentse gemeenten, de provincie en de RUD Drenthe zijn vertegenwoordigd.

13

DEEL A

1.6 OMGEVINGSVEILIGHEID

FIGUUR 1 OPPERVLAKTE GESANEERDE ASBESTDAKEN Gesaneerd oppervlak asbestdaken per jaar in m2 in Drenthe

Met omgevingsveiligheid wordt gezorgd dat we gezond en veilig kunnen wonen, werken en ­recreëren in Drenthe, maar dat er tegelijk ruimte is voor economische groei. We adviseren omtrent het gebruik, de opslag en het transport van gevaarlijke stoffen en de veiligheid van inrichtingen. Natuurlijk houden we ook toezicht en werken we samen met hulpdiensten aan calamiteitenplannen. Ook nieuwe duurzame energie­ bronnen en technologieën moeten getoetst worden aan omgevingsveiligheid.

500.000

400.000

300.000

200.000

100.000

0

2018

2019

2020

2021

2022

2023

GEURKLACHTEN Er zijn veel geur en luchtklachten binnengekomen. Dit lijkt een sterk stijgende trend. Het behandelen van de klachten is intensief en het is lastig grip te krijgen op geur. De meetmethode is lastig en beleving is verschillend. Het is bij de afhandeling belangrijk om goed uitleg te kunnen geven, bijvoorbeeld over de mogelijke risico’s van luchtemissies voor de volksgezondheid. In 2023 is dan ook nauwe samenwerking met advies­ bureaus, gemeenten en GGD gezocht. Om de luchtkwaliteit in Nederland te verbeteren is monitoring nodig. Het doel van monitoring is het bewaken van de luchtkwaliteit en het tijdig signaleren van overschrijdingen van de omgevingswaarden. Het CIMLK is vanaf 1 januari 2023 de nieuwe centrale monitoringstool. De l­uchtkwaliteitsgegevens van Nederland zijn op één plaats voor iedereen ­beschikbaar. Deelnemers aan het SLA (Schone lucht akkoord) dienen om het jaar luchtkwaliteit gegevens aan het systeem aan te leveren. In 2023 zijn wij bezig geweest om het belang van CIMLK Drenthe breed onder de aandacht te brengen. Met de tool krijgen de besturen een beter beeld van hun lokale situatie, inclusief mogelijke of dreigende knelpunten. Op basis van deze detail-concentratiekaarten kunnen omgevingsplannen vervolgens beter ingericht worden en de basis vormen van goed geur­­beleid.

14

ENERGIETRANSITIE De energietransitie is in volle gang. Wij kregen in 2023 weer meer verzoeken voor het plaatsen van energie­opslagsystemen (EOS). Het betreft bijvoorbeeld waterstof en ook steeds meer lithium-ion accu’s. Hier zijn recentelijk ook richtlijnen voor opgesteld. Voor bedrijven met energieopslagsystemen is maatwerk nodig in het kader van zorgplicht. Het voorkomt en beperkt incidenten. VERGUNNINGEN EN TOEZICHT Bij activiteiten rond monovergisters, windmolens en energieopslagsystemen is omgevingsveiligheid een belangrijk aspect waarbij aan wettelijke eisen moet worden voldaan. Ook transportbewegingen en opslaglocaties (bijv. gevaarlijke stoffen en explosieven) zijn activiteiten waarbij we toetsen of de omgevingsweiligheid afdoende is geborgd. Ook voert de RUD Drenthe alle vuurwerkcontroles uit. We maken gebruik van het Register Externe Veilig­ heids­risico’s (REV). Dit systeem is bedoeld om alle grotere risico’s met gevaarlijke stoffen vast te leggen. De risicodata uit het oudere RRGS zijn in 2023 volledig omgezet naar het REV.

2 Dienstverlening

Het jaarprogramma is voor 102% gerealiseerd. Een mooi resultaat en groot verschil met de 92 % realisatie in 2022. Scherper en vroegtijdig anticiperen op afwijkingen, keuzes en effecten was dit jaar noodzakelijk gezien ons dynamische werkveld. 2.1 TERUGBLIK PER TAAKVELD

FIGUUR 2

INZICHT IN PRODUCTIE

102%

JAARPROGRAMMA

167.562 UREN REALISATIE 165.125 UREN PROGRAMMERING

INZICHT IN FINANCIËN

98,6%

€ 19.142.937 REALISATIE

Bij de planning van het werk en de uitvoering van onze taken wordt er een risico’s afweging gemaakt. Wanneer de vraag de capaciteit overstijgt wordt in overleg afgestemd welke prioriteit moet worden toegekend. Dit is afhankelijk van de milieurisico’s enerzijds en de bestuurlijke risico’s anderzijds. Er hebben zich in 2023 geen noemenswaardige risico’s voorgedaan. De onderstaande prioriteiten volgorde werd bij onze zaakafhandeling aangehouden: 1 vraaggestuurd DM en n- DM 2 planbaar DN en n-DM 3 indirect productief 4 onvoorzien extra

€ 19.424.051 PROGRAMMERING

15

DEEL A

2.1.1 VERGUNNEN BESLUITEN MELDEN EN ONTHEFFEN Ten behoeve van de vergunningproducten is in 2023 weer veel werk verzet. De totale ureninzet op deze producten komt grotendeels overeen met de geplande uren. Op productniveau zijn er wel nuanceverschillen te benoemen. Het aantal aanvragen voor het oprichten van mono­­ vergistingsinstallaties was veel groter dan voorzien. Ook zijn een groot aantal meldingen Activiteitenbesluit ingediend die in 2023 bijna allemaal zijn afgehandeld. Deze zaken hebben veel tijd gekost. Daarom is ook relatief veel tijd geschreven op vakinhoudelijk overleg (informatie delen, afspraken maken en werkwijzen vaststellen). Bij de aanvragen van de monovergisters was de informatie over de na-vergisters niet compleet of niet duidelijk in de aanvraag aangegeven. Dit heeft tot gevolg dat er in 2024 nog aanvullende aanvragen gaan komen. Daarnaast is het opvallend dat we veel aanvragen voor oprichtings- en veranderingsvergunningen hebben ontvangen en behandeld. Dit heeft mogelijk een link met de inwerkingtreding van de nieuwe Omgevingswet. Vanwege onzekerheden en onduidelijkheden bij de initiatiefnemers zijn in 2023 nog veel aanvragen voor een omgevingsvergunning onder de Wabo ingediend. In de laatste maanden van 2023 is bij het toetsen van enkele meldingen en het opstellen van enkele omgevingsvergunningen alvast een doorkijkje opgenomen naar de Omgevingswet.

Veel gemeenten zijn helaas nog steeds niet goed op de hoogte van de STANDUR-afspraken. Communicatie binnen de gemeenten hierover is voor verbetering vatbaar. Men weet vaak niet welke zaak-en producttype ingevuld dient te worden het LOS. Hierdoor wordt regelmatig gekozen voor integraal advies. De afhandeling van taken in het LOS kan aanzienlijk verbeterd worden. Zaken blijven nu te lang open staan.

2.1.2 TOEZICHT EN HANDHAVEN De RUD Drenthe voert toezicht uit en handhaaft op alle milieubelastende activiteiten en regulerende taken waarvoor we de uitvoering doen. Dit doen we om ervoor te zorgen dat alle bedrijven in Drenthe zich houden aan de milieuregels. Toezicht is het meest planbare en kwantificeerbare deel van onze kerntaak. Wij passen in al ons werk de Landelijke handhavingsstrategie (LHS) toe. Ondanks vacatures, ziekte en een gespannen arbeidsmarkt konden we de toezichtstaken conform de programmering uitvoeren. MILIEUTOEZICHT

We werken steeds intensiever samen met onze ketenpartners. Dit maakt ons als overheden slagvaardig bij het voorkomen en wegnemen van milieuschade. Daar waar het kan trekken we samen op in handhavingstrajecten. Daarnaast zien we toe op onder andere de uitvoering van bodemsanering, grondverzet, aanleg WKO-systemen (warmte/koude opslag), asbest en vrije veld controles (toezicht gebiedsgericht milieu). Dit gebiedsgericht milieu toezicht wordt ingezet om illegale grondstromen en activiteiten in of op de bodem op te sporen. Dit jaar hadden we speciale aandacht voor het vergoten van onze kennis als het gaat om de werking van luchtwassers en emissiearme huisvesting van landbouwhuisdieren bij agrariërs. Dit maakt dat we vaker constateerden dat deze voorzieningen niet voldoen aan de eisen. Door in overleg te gaan met de eigenaar en waar nodig handhavend op te treden zorgen we voor een juiste werking. Op deze wijze dragen we bij aan het reduceren van de stikstof­depositie. Door de juiste interventie hebben we ervoor gezorgd dat twee grote internationaal ­opererende bedrijven weer in compliance zijn met milieuwet- en regelgeving. De milieurisico’s die hiermee gepaard gingen zijn daardoor aanzienlijk gereduceerd.

“We gaan tijdens de vuurwerk verkoopdagen altijd in groepjes op pad, meestal zijn dat twee toezichthouders. Een BOA is op afroep beschikbaar. De Veiligheidsregio geeft advies over het uitgangspunten document (UPD). Hierin wordt beschreven aan welke eisen de opslag van vuurwerk moet voldoen. Ieder jaar zien we dat er toch weer dingen mis gaan. Dit jaar was de zondag geen verkoopdag en constateerden we dat bij een bedrijf waarschijnlijk toch verkoop heeft plaats gevonden. Hier wordt nog onderzoek naar ingesteld. Ook kregen wij een melding van de politie over vuurwerk wat bewaard werd buiten de kluis. Het bedrijf krijgt een voornemen last onder dwangsom (VLOD) en een proces-verbaal want er waren meerdere overtredingen. Zo is professioneel vuurwerk in een loods verderop direct door de politie in beslag genomen”. Joukje Lübbers-Deinum, senior toezichthouder milieu. 16

2 Dienstverlening

RISICOGERICHT TOEZICHT (RGT)

TABEL 2 ONGEPLAND TOEZICHT

RGT vloeit voort uit juiste registraties van controles wat goed was en wat de overtredingen zijn. Doordat dat verbetert, geeft het meer inzicht waar de meeste overtredingen zitten. Het geeft inzicht in wat voor overtredingen er zijn, maar ook wat goed gaat. Het product 116 RGT (+extra) is opgedeeld in gepland en ongepland toezicht. Het uitvoeren van fysieke controles bij pluimveehouderijen is ook in 2023, door het langdurig aanwezig zijn van vogelgriep, nauwelijks mogelijk geweest. Hierdoor is het aantal geplande controles bij IPPC-bedrijven, binnen de branche Agrarisch, achtergebleven ten opzichte van hetgeen was gepland.

AANTAL ADMINISTRATIEVE CONTROLES

215

GEVELCONTROLES

73

HERCONTROLES

447

HERCONTROLE JURIDISCH

265

OPLEVERINGSCONTROLES

93

DIVERSEN

212

TOTAAL

1305

NALEEFGEDRAG

In onderstaande tabel is voor het geplande toezicht, per soort en branche, inzichtelijk gemaakt welke zaken er in 2023 zijn afgehandeld. TABEL 1 GEPLAND TOEZICHT BRANCHE

TOTAAL

AGRA­MKB & AFVAL & RISCH GEBOUWEN INDUSTRIE

Belangrijk onderdeel van het risico gericht toezicht is wat we noemen naleefgedrag. Het naleefgedrag is binnen de risicomatrix, zoals deze bij risicogericht toezicht wordt toegepast, de belangrijkste indicator voor de effectiviteit van de toezichtstrategie. Dit aspect wordt per branche gemonitord via het aantal overtredingen gerelateerd aan het mogelijke milieueffect.

IPPC

22

0

27

49

TABEL 3 OVERTREDINGEN PER BRANCHE

RGT 80%

136

283

111

530

Steek­proef 20%

27

81

28

136

MILIEURISICO INSCHATTING OVERTREDING

Toezicht vuurwerk

2

71

0

73

TOTAAL

187

435

166

788

Het ongeplande toezicht bestaat meestal uit hercontroles, voortkomend uit gepland toezicht. In de Drentse Maat is een inschatting gemaakt van het percentage hercontroles ten opzichte van het aantal uitgevoerde controles (40%). In 2023 was dit percentage 90% en daarmee veel hoger dan het genoemde ingeschatte percentage. Dit hoge percentage is mede het gevolg van risico gericht toezicht en het op de juiste wijze hanteren van de LHS. Ongepland toezicht ontstaat mede door signalen uit het veld. Deze signalen kunnen komen vanuit onze eigen medewerkers, van u als deelnemer en van onze ketenpartners. Ook hebben wij 93 opleveringscontroles uitgevoerd. De uren die hiervoor gemaakt zijn komen niet ten laste van de uren die ingebracht zijn voor RGT, maar komen ten laste van de producten vergunningverlening (101 t/m 106).

AANTAL OVERTREDINGEN PER BRANCHE AGRARISCH

MKB & AFVAL & GEBOUWEN INDUSTRIE

Lage milieu­schade

23

36

49

Geringe milieu­schade

128

565

53

Matige milieu­schade

100

49

12

Dreigende en/ of onomkeerbare milieuschade

41

151

113

TOTAAL

292

801

227

Naast het inzichtelijk maken van het aantal overtredingen per branche en mogelijke effecten van de overtredingen is het goed om te beoordelen wat de impact van het toezicht op de branche is. Hierin zit overigens wel een paradox, met RGT beogen we daar onze toezicht capaciteit in te zetten waar dat het meest nodig is en aan de andere kant willen we een beter naleefgedrag bewerkstelligen. We zien binnen de drie branches diverse subbranches met hun eigen naleefgedrag. Is het naleefgedrag van een subbranche niet goed dan ontvangt deze subbranche meer toezicht dan aan een subbranche met een goed naleefgedrag. 17

DEEL A

TABEL 4: TRENDANALYSE BRANCHE

AANTAL CONTROLES

AANTAL OVER­­ TREDINGEN

SCORE HOEVEELHEID GEMIDDELD MILIEURISICO GEMIDDELD MILIEU­ OVERTREDINGEN PER RISICO PER CONTROLE OVERTREDING

Agrarisch 2021

270

491

1351

1,8

Agrarisch 2022

148

561

1498

3,8

2,7

Agrarisch 2023

187

292

743

1,6

2,5

MKB&Gebouwen 2021

322

361

1017

1,1

MKB&Gebouwen 2022

301

895

2323

3,0

2,6

MKB&Gebouwen 2023

435

801

1917

1,8

2,4

Afval&Industrie 2021

103

190

522

1,8

Afval&Industrie 2022

121

352

1024

2,9

2,9

Afval&Industrie 2023

166

227

643

1,4

2,8

In bovenstaande tabel is per branche het aantal geplande controles en de totale hoeveelheid geconstateerde overtredingen weergegeven. Voor deze overtredingen is, overeenkomstig de classificering uit de LHS, het totale milieurisico bepaald. Vervolgens is bepaald hoeveel overtredingen per controle zijn geconstateerd en wat het milieurisico per overtreding is geweest. Voor alle drie branches geldt dat er in 2023 minder overtredingen per controle zijn geconstateerd dan dat in 2022 het geval was. De hoeveelheid geconstateerde overtredingen ligt in 2023 ook lager dan het driejaar gemiddelde. Het milieurisico per overtreding was in 2023 gelijk aan het driejaar gemiddelde, met een impact die ligt tussen geringe en matige milieuschade. Alhoewel het aantal overtredingen per controle naar beneden is gegaan is de milieuschade door de overtredingen in 2023 niet significant lager dan het gemiddelde. We trekken hieruit de conclusie dat we middels RGT onze toezichtcapaciteit daar inzetten waar dat het meest noodzakelijk is. ENERGIETOEZICHT

In het Jaarprogramma 2023 zijn alleen de uren energietoezicht opgenomen die ten laste komen van de deelnemers. De uren die worden gefinancierd vanuit SPUK, zijn niet opgenomen in het Jaarprogramma 2023. In totaal is voor dit product dus meer inzet geleverd dan in het Jaarprogramma staat. De totale geraamde inzet op energietoezicht was 6.596 uur. Hiervan is 6.306 uur (96%) daadwerkelijk ingezet. Er zijn 391 energiecontroles uitgevoerd. Tijdens de 18

2,4

2,0

2,0

2,8

2,8

2,7

2,7

2,6

2,8

controles zijn 810 overtredingen, waarvan er inmiddels 397 ongedaan zijn gemaakt, geconstateerd. Deze uren worden dus vanuit 2 bronnen gefinancierd. Op 1 juli 2019 is de informatieplicht energiebesparing opgenomen in het Activiteitenbesluit. In dit besluit is voorgeschreven dat bedrijven, met een elektriciteits­ verbruik van meer dan 50.000 kWh of 25.000 m3 aardgasequivalent, alle maatregelen op het gebied van energiebesparing dienen te nemen met een terug­ verdientijd korter dan 5 jaar. Voor deze bedrijven geldt ook dat zij ons moeten informeren over de voortgang van de implementatie van de energiebesparende maatregelen. Op 1 juli 2023 is de informatieplicht energiebesparing geactualiseerd met een nieuwe lijst met erkende maatregelen. Bovendien geldt de informatie­plicht energiebesparing nu ook rechtsreeks voor vergunningsplichtige bedrijven. Voor grootverbruikers (verbruik boven 10.000.00 kWh en/of 170.00 m3 aardgas) geldt een onderzoeksplicht energiebesparing. Deze verandering heeft ertoe geleidt dat er in 2023 meer rapportages ingediend zijn dan in voorgaande jaren. Wat we zien, is dat de kleine ondernemer onze raad en hulp erg kan waarderen, en daarna zelfstandig op juiste wijze een melding doet. Dat is voor de adviseurs en toezichthouders mooi om te ervaren.

2 Dienstverlening

TABEL 5 RAPPORTAGES INFORMATIEPLICHT ENERGIE­BESPARING RAPPORTAGE JAAR

AANTAL INGEDIENDE RAPPORTEN

2019

1.234

2020

249

2021

316

2022

78

2023

1.491

van de ingediende asbestsloopmeldingen. Dit is meer dan de in 2018 afgesproken 45%. Echter sommige asbestsloopmeldingen hebben betrekking op grote asbestsaneringsprojecten. Voor een dergelijk project wordt één asbestsloopmelding ingediend, welke betrekking heeft op bijvoorbeeld meerdere woningblokken of een flatgebouw. Dergelijke grote asbestsaneringsprojecten worden door ons meerdere malen bezocht. Hierdoor valt in 2023 het percentage asbest toezichtzaken ten opzichte van de ingediende sloopmeldingen hoger uit. TABEL 7 ASBEST SLOOPMELDINGEN

TABEL 6 RAPPORTAGES ONDERZOEKSPLICHT

PRODUCT

ENERGIEBESPARING RAPPORTAGE JAAR

AANTAL INGEDIENDE RAPPORTEN

2023

22

ASBEST

We hebben in 2022 de formatie voor asbest op het gewenste niveau gebracht. De ingebrachte uren voor het product asbest worden met 6% overschreden. Deze overschrijding wordt met name veroorzaakt door het inzetten van strafrecht bij illegale asbestsaneringen. Wij hebben 100% van de ingediende reguliere asbestsloopmeldingen beoordeeld op ontvankelijkheid en waar mogelijk geaccordeerd. Dit doen wij omdat zonder deze accordering een asbestsanering niet gestart mag worden. Van de 1.528 asbest toezichtzaken zijn er 259 admini­ stra­tieve nacontroles. Dit zijn controles waarbij getoetst wordt op het (tijdig) aanleveren van stortbonnen, vrijgaven en dergelijke in het Landelijk Asbest Volg Systeem (LAVS). De andere zaken betreffen controles tijdens asbestsaneringen en komt overeen met 55%

AANTAL

Advisering asbest inventarisatierapport (mutatie)

553

Advisering asbest inventarisatierapport (regulier)

1695

Toezicht asbest

1528

TOTAAL

3776

KETENTOEZICHT

In 2023 is er 3.494 uur aan ketentoezicht besteed. Dit is bijna gelijk aan het totaal aantal uren wat is opgenomen in het jaarprogramma. In 2023 zijn er tijdens deze transportcontroles 40 processen verbaal opgemaakt voor het niet naleven van milieuwet- en regelgeving. HANDHAVING Bestuursrechtelijk handhaven

De ingezette stijgende lijn in handhaving van voor­ gaande jaren zet ook in 2023 door. Er zijn in totaal 56% meer handhavingszaken (dwangsom) gestart wat tot een flinke productie heeft geleid, maar uiteindelijk

“Wat ik mooi vind, is dat ik de tijd kreeg om volledig in de materie te duiken. Er ging een collega met pensioen en dat zijn grote schoenen om te vullen. Maar de RUD Drenthe biedt een werkomgeving waarin je kunt leren én jezelf kunt ontwikkelen. Ik heb integrale veiligheidskunde gestudeerd en ben vorig jaar in vaste dienst gekomen. Het is prettig om vastigheid te hebben, zo weet ik de eerste paar jaren wat ik kan verwachten en bestaat er een goede werk-privébalans. Externe veiligheid is een boeiend vakgebied, het raakt zowel de mens als de omgeving. We hebben een klein clubje experts externe veiligheid die in noordelijk verband vaak samenwerken. Deze wisselwerking met FUMO en ODG maakt mijn werk divers. “ Jelko Buma, Junior Adviseur Externe Veiligheid. 19

DEEL A

ook tot een schoner en veiliger Drenthe. We zien ook dit jaar weer dat een vooraankondiging al voldoende aanleiding geeft tot het staken van overtredingen. Slechts in 19% van de handhavingszaken is het werkelijk tot een formeel besluit gekomen. We zien in 2023 een verdubbeling van het aantal bestuursdwangbesluiten (van 2 naar 4). In slechts één geval hebben we daadwerkelijk bestuursdwang moeten uitvoeren, in de andere gevallen hebben ondernemers het zelf nog kunnen oplossen. Het aantal invorderingen is ook toegenomen, maar aanzienlijk minder sterk, wat betekent dat zelfs na het nemen van een handhavings­ besluit de meeste overtredingen opgelost zijn. Invorderingen hebben onder andere plaatsgevonden in de horecasector waar geluidsovertredingen werden geconstateerd, maar ook bij agrarische en industriële bedrijven.

Veelvoorkomende overtredingen betreffen het in werking zijn van het bedrijf zonder (toereikende) melding of vergunning, het afvoeren van afval, het onvoldoende of niet toepassen van energiebesparende maatregelen, opslag van bodembedreigende stoffen zonder bodembeschermende voorziening, keuring en onderhoud van stookinstallaties, opslag van afval, geluidsoverschrijdingen, diverse veiligheidsvoorschriften zoals brandveiligheidsinstallaties bij opslagen van gevaarlijke of bodembedreigende stoffen, onderhoud van luchtwassers en het onjuist of niet melden van afval in het landelijk afval meldpunt (LMA). Strafrechtelijk handhaven

In voorgaande jaren hebben wij aangegeven (in navolging op de bevindingen van de Commissie Van Aartsen) dat we de BOA-capaciteit op orde gaan brengen. We hebben inmiddels 3 voltijd BOA’s in dienst met een goede achtergrond in strafrechtelijke (milieu) handhaving. Een vierde collega is behalve BOA ook de coördinator van het cluster en zorgt voor aansturing.

Momenteel lopen er nog 20 strafrechtzaken waarvan een groot deel in de eerste helft 2024 kan worden afgerond. De lopende strafrechtelijke onderzoeken gaan om delicten rondom afval, namelijk het niet melden in een meldsysteem, opslaan van afval op de bodem zonder voldoende beschermende maatregelen, maar ook het niet voldoen aan emissie eisen, onjuist opslaan van gevaarlijke stoffen, vuurwerk, illegaal slopen van asbest en het zonder vergunning in werking zijn. De strafrechtelijke onderzoeken voor milieudelicten waarvoor proces-verbaal is opgemaakt zijn diepgaande onderzoeken die veel tijd vergen. Er zijn 3 proces-­ verbalen ingediend waarvan 2 inmiddels een schikkingsvoorstel hebben gekregen. Alle drie zijn nog in behandeling bij het Functioneel Parket (FP). Op één schikkingsvoorstel van het FP is een bezwaarschrift ingediend. Het Functioneel Parket is een ­specialistisch, landelijk opererend onderdeel van het Openbaar Ministerie, dat zich toelegt op de bestrijding van complexe fraude en milieucriminaliteit en in het afwikkelen van complexe ontnemingszaken. Rechtsbescherming bij handhaving

Het is een ieders recht bezwaar en (hoger) beroep in te dienen op besluitvorming van de overheid. Zo ook op besluiten genomen die de RUD Drenthe neemt namens de bevoegd gezagen. Bij de bezwaarschriften commissies is het minder druk dan bij de rechtbanken en Raad van State. We wachten nu op diverse uitnodigingen voor hoorzittingen bij rechtbank en Raad van State. Hier kan vaak een jaar overheen gaan. Het absolute aantal zaken wijkt niet af van voorgaande jaren en houdt een relatief constante lijn aan. Ten opzichte van het absolute aantal handhavingszaken, zou gezegd kunnen worden dat het aantal bezwaar- en (hoger) beroepszaken daalt. Er staan geen ingewikkelde vraagstukken ter discussie die interessante jurisprudentie creert.

“Dit jaar zagen we regelmatig dataverzoeken van onderzoeksbureaus als Investico en Radar langskomen. Er was ook veel media aandacht voor het dossier van de vergisters, bijvoorbeeld vanuit RTV Drenthe en de Leeuwarder Courant. We verzorgen de woordvoering namens onze deelnemers of voorzien provincie en gemeenten van persberichten en woordvoeringslijnen. Een tijdig en helder antwoord kan best een uitdaging zijn. Maar we doen ertoe en dat is precies waarom veel mensen trots zijn op hun werk bij de RUD Drenthe. Publiciteit is erg belangrijk om de inwoners en bedrijven te kunnen vertellen over ons werk.” Arjanne Pruntel, communicatieadviseur 20

2 Dienstverlening

2.1.3 KLACHTEN, ONGEWONE VOORVALLEN, PIKET EN HANDHAVINGSVERZOEKEN De afgelopen drie jaren nemen we een stijging waar van het aantal ingediende klachten. TABEL 8 KLACHTEN EN MELDINGEN ONGEWOON VOORVAL SOORT KLACHT

AANTAL 2021

AANTAL 2022

AANTAL 2023

klacht asbest

0

0

52

klacht bedrijven

12

9

13

klacht bodem

44

48

31

klacht geluid

173

142

211

klacht geur

0

0

57

klacht licht

0

0

1

klacht lozingen

16

21

29

klacht lucht

173

217

150

klacht overig milieu

40

50

14

Klacht piket

6

2

0

melding ongewoon voorval (hoofdstuk 17 Wm)

71

73

89

melding ongewoon voorval (artikel 27 en 30 Wbb)

0

19

17

535

581

664

TOTAAL

KLACHTEN

De stijging van het aantal klachten in 2023 ten opzichte van 2022 is 14%. Ondanks de stijging van het aantal klachten in 2023 hebben we deze ruimschoots binnen de ingebrachte uren afgehandeld. We horen van inwoners ook dat zij blij zijn met onze inzet en communicatie. De meeste klachten hebben betrekking op het ondervinden van geluidshinder of zijn klachten met betrekking tot luchtkwaliteit en geurhinder. Opvallend is de sterke stijging (49%) van het aantal geluidsklachten. Meer in algemene zin zien we een stijgende lijn van klachten waarbij geen overtredingen van milieuwet- en regelgeving worden geconstateerd. In 2021 bedroeg het percentage klachten waarbij geen overtredingen zijn geconstateerd circa 25%, in 2023 was dit 42%. Hetgeen natuurlijk niet wegneemt dat bij de klagers hinder wordt ervaren. Daarom proberen wij altijd in overleg te treden om met de betrokken partijen een oplossing te zoeken. Deze (soms inten­sievere) inzet voorkomt handhavingstrajecten die nog veel meer tijd vragen. Vanaf dit jaar gebruiken we de indeling klacht asbest, klacht geur en klacht licht. De klachten asbest en licht werden voorheen geregistreerd onder klacht overig milieu, klacht piket of klacht bedrijven. Geur viel onder klacht lucht. We kunnen op deze wijze hinder beter aanpakken. 21

DEEL A

2023 is een jaar waarin Drenthe te maken kreeg met drugs labs en illegale drugs dumpingen. We moeten veel tijd en geld investeren om de grond en grondwatervervuiling daarna op te ruimen. Beschermen van onze leefomgeving tegen verontreiniging met ZZS (zeer zorgwekkende stoffen) is een belangrijk onderdeel van mijn werk. We proberen de opdrachtgevers hierin zo goed mogelijk te ondersteunen door voorlichting te geven en onze kennis te delen. We zijn in 2023 ook erg druk geweest om bedrijven, aannemers, opdrachtgevers en andere gebruikers van het DSO (Digitaal stelsel Omgevingswet) te instrueren hoe de Omgevingswet impact heeft op hun werk. We zagen 15 jaar geleden ook (ten tijde van de inwerkingtreding van het besluit bodemkwaliteit) dat uitleg over goed gebruik van het meld systeem veel tijd vraagt. Dat willen we dus nu goed aanpakken. Dennis Steghuis, toezichthouder bodem

ONGEWONE VOORVALLEN Een melding ongewoon voorval (Hoofdstuk 17 Wm) is een verplichting voor bedrijven om een milieucalamiteit te melden en aan te geven welke stoffen er in welke hoeveelheid zijn vrijgekomen, wat de oorzaak van de calamiteit is, en op welke wijze herhaling van de calamiteit voorkomen gaat worden. Het aantal meldingen zien we de afgelopen jaren stijgen. Dit komt vooral doordat onze toezichthouders de bedrijven wijzen op deze verplichting. De toezichthouders doen dit om herhaling van milieucalamiteiten bij bedrijven zoveel mogelijk te voorkomen. De meeste meldingen worden overigens gedaan door bedrijven die onder het bevoegd gezag van de provincie Drenthe vallen. De provincie Drenthe is ook het bevoegd gezag voor alle meldingen ongewoon voorval Wbb (Wet bodembescherming). Deze meldingen komen binnen wanneer de bodem (mogelijk) is verontreinigd als gevolg van bijvoorbeeld een voertuigbrand of wanneer er door een calamiteit binnen een bedrijf de bodem is verontreinigd. PIKET Onze piketorganisatie is opgenomen in het classificatiesysteem van de Meldkamer Noord- Nederland (MKNN). Wanneer hulpverleningsdiensten de inschatting maken dat er door een calamiteit onomkeerbare milieuschade wordt veroorzaakt of dreigt worden we rechtsreeks door het MKNN benaderd en kan onze piketdienst, waar nodig, adequaat handelen.

We hebben ook binnen de Veiligheidsregio Drenthe (VRD) taken in het kader van de calamiteiten- en rampen­bestrijding. Onze piketmedewerkers worden tijdens deze rol ingezet op de taken van het team Omgevingszorg van de betreffende gemeente.

22

We zijn in 2023 onder andere betrokken geweest bij de volgende incidenten: • Dumpingen van gevaarlijke afvalstoffen, zoals restanten van synthetische drugsproductie of vaten met onbekende inhoud; • Advies bij de ontmanteling van synthetische drugs­ locaties; • Meerdere (asbest)branden; • Assistentie politie bij het aantreffen van een illegale opslag van vuurwerk; • Melding van een rijksinspectiedienst over het aantreffen van 30.000 liter aceton zonder juiste brandveiligheidsvoorzieningen. • Ongewone voorvallen (zoals lekkage van zwavelzuur, zuivelproducten op het riool en lek geraakte tank met vloeistoffen) bij bedrijven. In 2023 zijn wij bij 5 opgeschaalde calamiteiten betrokken geweest. Dit betrof onder andere brand in een bedrijfsverzamelgebouw, een gaslekkage, brand nabij een zorgcentrum en een verdacht pakket bij een zorginstelling. Vanuit onze piketorganisatie zijn we ookbetrokken geweest bij, een door de VRD ­georganiseerde, grootschalige oefening. HANDHAVINGSVERZOEKEN We hebben in 2023 minder handhavingsverzoeken ontvangen dan in 2022. Hiervan zijn er nog 6 in behandeling. Opvallend is dat het eerste kwartaal van 2023 maar 1 verzoek is ontvangen en de meesten in of na de zomer zijn ingekomen. Er is geen constante lijn in te duiden of verklaring voor te vinden. Veruit de meeste verzoeken gaan om geluids- of geuroverlast.

2.1.4 INFORMEREN EN BEOORDELEN We bedienen onze opdrachtgevers met informatieverstrekking over het milieu en bodem en de beoordeling van rapportages. De nadruk van de Wet open overheid

2 Dienstverlening

ligt op actieve (digitale) openbaarmaking. Met de opdrachtgevers is in 2023 afgestemd wat dat betekent voor de bestaande en nieuwe archieven. Er zijn hierover werkafspraken gemaakt. Uiteindelijke borging moet nog plaatsvinden. In het Jaarprogramma is voor de beoordeling van e-MJV’s 1.051 uur ingebracht, hiervan is 894 uur besteed. Moesten we in 2022 bij 7 bedrijven een hand­­ havingstraject inzetten om een correcte e-MJV te krijgen, in 2023 is dit gedaald naar 3 bedrijven. De onderbesteding van de uren wordt hier mogelijk door veroorzaakt. De in 2022 ingezette verbeterslag voor het beoordelen en afhandelen van e-MJV’s is in 2023 gecontinueerd, mede hierdoor zijn de procedures aangepast op de Omgevingswet.

heeft de RUD Drenthe niet meer het mandaat om zelf Woo-verzoeken af te handelen die gericht zijn aan de bevoegde gezagen, tenzij het om onze eigen ­organisatie gaat. Sindsdien leveren wij vaker stukken aan op ingekomen Woo-verzoeken bij de deel­­nemers en voorzien wij ook in zienswijzen die gevraagd worden. RECHTSBESCHERMING BIJ WOO

Er lopen een aantal beroepszaken van 1 verzoeker omtrent dezelfde locatie. Het wachten is op een uitnodiging voor een zitting bij de rechtbank. Eiser stelt dat de RUD Drenthe de Woo-verzoeken niet had mogen doorsturen aan de gemeente en zelf had moeten beslissen op de verzoeken. 2.1.6 BEZWAAR EN BEROEP

2.1.5 ADVISEREN EN TOETSEN

RECHTSBESCHERMING BIJ VERGUNNINGVERLENING

SPECIALISTISCHE ADVIEZEN

Bij enkele verleende vergunningen en opgelegde maatwerkvoorschriften lopen (hoger) beroepszaken. Er zijn geen bijzonderheden over te melden anders dan dat gewacht wordt op uitnodigingen voor hoor­­zittingen. Er staan geen ingewikkelde vraagstukken ter discussie die interessante jurisprudentie oplevert.

Naast de reguliere adviesverzoeken (deze zijn iets hoger dan we in eerste instantie hebben voorspeld) zien we een lichte toename voor Omgevingsvisies en -plannen. Niet vreemd met de Omgevingswet voor de deur. Toch is het aandeel nog niet wat we zouden verwachten. We zien ook het werk voor lichtadvies en lichthinder toenemen. JURIDISCH ADVISERING EN WOO

Er wordt regelmatig milieuadvies gegeven op de eigen VTH-zaken van onze deelnemers. De RUD Drenthe levert dan juridische input waar de inhoudelijk ­behandelaar mee verder kan. Sinds de inwerkingtreding van de Woo welke de Wob heeft vervangen,

2.1.7 PROJECTEN EN MEERWERK De RUD Drenthe is een vraaggestuurde organisatie. Niet al het werk kan bij de start van een jaar al in het Jaarprogramma worden benoemd. We onderkennen hiervoor onvoorziene extra opdrachten, meerwerk en minderwerk. Wendbaar en flexibel werken is als Omgevingsdienst erg belangrijk.

Dingen slimmer doen, daar word ik blij van. Als proces­adviseur bij team vergunningen ben ik dagelijks bezig om in kleine stapjes verbeteringen te realiseren. In de regio-overleggen BOCEM (Borger-Odoorn, Coevorden, Emmen en Midden-Drenthe) kijken we naar hoe de samenwerking nog efficiënter kan. Welke meldingen kan de procesmedewerker zelfstandig met een brief afdoen? Als een kennisgeving voldoet, hoeft de vergunning­verlener geen uren te maken. En wat in BOCEM-verband werkt, rollen we daarna als aanpak uit bij de noordelijke en zuidwestelijke deelnemers. Dat is voor ons team procesondersteuning wel zo duidelijk. Rita Kamies, Procesadviseur team Vergunningen

23

DEEL A

Daarnaast is er inzet op projecten die wél vooraf in het Jaarprogramma 2023 zijn opgenomen, de voorziene extra opdrachten. In onderstaande tabel blikken we kort terug: TABEL 9 UITGEVOERDE EXTRA OPDRACHTEN PROJECT

BEVOEGD GEZAG

UREN PLANNING

UREN REALISATIE

Z2022-007109 | Project - Windpark De Drentse Monden en Oostermoer (Aa en Hunze)

Aa en Hunze

150

149

Z2022-007118 | Project - Windpark De Drentse Monden en Oostermoer

Borger-Odoorn

150

43

Z2017-00014156 | Projectzaak - Voorbereiding TT convenant

Assen

20

14

Tactisch veiligheidsoverleg

Coevorden

50

2

Z2023-015254 | 2023 Project Ondermijning

Coevorden

0

36

Z2023-013943 | 2023_Project Ondermijning

Borger-Odoorn

30

27

Project ondermijningstafel

Emmen

100

67

Project advies op maat Omgevingswet

Emmen

200

4

Project verscherpt toezicht Bladderswijk

Emmen

50

64

Z2022-002123 | Project - Horeca geluidrondes

Emmen

250

194

Z2023-011308 | 2023 Project Ondermijning_Loberingemaat

Meppel

125

234

Z2023-022430 | 2023 Project Schouwdag 26-09-2023

Meppel

125

129

Coördinatie Energie Transitie Park (ETP)

Provincie Drenthe

300

204

Energietoezicht en advisering

Provincie Drenthe

500

5

Plan van aanpak toezicht provinciale bedrijven

Provincie Drenthe

2.400

948

Project het Schone Lucht Akkoord (SLA)

Provincie Drenthe

200

172

Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS)

Provincie Drenthe

50

7

4.750

2.298

TOTAAL

24

2 Dienstverlening

De inhoudelijke terugkoppeling van de projecten wordt verzorgd in deelnemer specifieke rapportages. Als voorbeeld voor het type opdrachten lichten we hieronder er 3 kort toe:

PROJECT WINDPARK DE DRENTSE MONDEN EN OOSTERMOER Het project “Windpark De Drentse Monden en Oostermoer” is in 2023 afgerond. De klachten over de windturbines zijn afgehandeld en er is beoor­

PROJECT ZZS

deeld of de windturbines inwerking zijn zoals dat

Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) komen vaak

is vergund/gemeld. Recent verscheen hierover in

voor in mengsels van (gevaarlijke)stoffen. In

de media een bericht. Er loopt nog een beroeps­

het kader van het Interbestuurlijk Programma

zaak. De uren die daarvoor gemaakt zijn vallen niet

hebben wij in 2023 een bijdrage geleverd aan

onder de projecturen, maar vallen onder reguliere

het opzetten van een landelijke samenwerking

werkzaamheden.

tussen Omgevingsdienst.NL en het RIVM op het gebied van Zeer Zorgwekkende Stoffen. In het Kennisnetwerk Noord-Nederland werken de

PROJECT SCHONE LUCHT

Omgevingsdiensten nu onderling en met het RIVM

AKKOORD

samen. In 2023 hebben we 3 kennismiddagen met

De uitstoot van schadelijke stoffen

als thema’s ZZS en Lucht, - Afval en - Indirecte

door de industrie is de laatste

lozingen georganiseerd.

decennia sterk afgenomen, maar toch is de industrie nog altijd verant­

Bij onze taken gebruiken we de stoffen database

woordelijk voor circa 10 procent van

van het RIVM. In 2023 heeft RUD Drenthe een

de gezondheidsproblemen die wordt

pilot uitgevoerd waarbij een digitale ZZS-tool

veroorzaakt door lucht­vervuiling. In

werd gebruikt. Door het invoegen van veiligheids­

het SLA zijn tien maatregelen voor

informatiebladen van (gevaarlijke)stoffen en de

de industrie opgenomen met het

daarin opgenomen CAS-nummers, vergelijkt de

doel daling van emissies naar de

ZZS-tool deze informatie met gegevens in de

lucht. De provincie Drenthe heeft de

database van de RIVM. Ook relevante ­informatie

uitvoering voor het thema indus­

in stoffenregistratiesystemen van bedrijven