Bijlage 2. RHDHV Definitief rapport Rekenkameronderzoek Afvalbeheer De Ronde Venen

Kenmerken inzamelstrategie

Doelstellingen Scheiding

Kg restafval

Recycling

Preventie

De Ronde Venen 45.812 inwoners 19.748 huishoudens

• Tarief op basis van formaat container; • Vooral minicontainers.

75% afvalscheiding

Geen doelstelling

Geen doelstelling

Geen doelstelling

Haarlemmermeer 163.196 inwoners 68.906 huishoudens

• Diftar op basis van volume/frequentie; • Minicontainers en verzamelcontainer.

75% afvalscheiding

24 kg (in 2016) Later bijgesteld naar 100 kg in 2020 en 30 kg in 2025

Bronscheiding t.b.v. hoogwaardigere recycling

Inwoners worden meegenomen via een uitgebreid participatietraject

Stichtse Vecht 65.893 inwoners 29.022 huishoudens

• Tarief op basis van type huishouden; • Omgekeerd inzamelen; • Minicontainers en verzamelcontainers

75% afvalscheiding huishoudelijk afval

75 kg/inw/jr.

Geen doelstelling

Geen doelstelling

Wijdemeren 24.608 inwoners 10.880 huishoudens

• Tarief op basis van type huishouden; • Minicontainers en verzamelcontainers

Alleen bronscheiding voor afvalstromen waar dit bijdraagt aan hoogwaardige verwerking

Geen doelstelling

De ingezamelde grondstoffen duurzaam verwerken.

Inwoners zijn geïnformeerd en gaan bewust om met de product-, materiaal- en reststromen die vrijkomen na gebruik.

Wijk bij Duurstede 23.953 inwoners 10.390 huishoudens

• Tarief op basis van volume/frequentie; • Omgekeerd inzamelen.

75% afvalscheiding

<100 kg/inw/jr.

Minder afkeur PMD realiseren.

Intensiveren communicatie, voorlichting, educatie.

Leusden 31.669 inwoners 13.749 huishoudens

• Tarief op basis van volume/frequentie; • Omgekeerd inzamelen; • Minicontainers in buitengebied

Geen doelstelling

50 kg/inw/jr.

Geen doelstelling

Intensiveren communicatie, voorlichting, educatie.

23 augustus 2024

90% afvalscheiding grof huishoudelijk afval

BJ8026_ eindrapport_rev0

A43

VERVOLG VAN BIJLAGE 6 Kijkende naar een grotere groep referentiegemeenten wordt duidelijk dat De Ronde Venen potentie heeft voor het verbeteren van haar afvalprestaties. De figuur hieronder toont dat de inwoners van De Ronde Venen in 2022 significant meer kilogram restafval inleveren dan inwoners van referentiegemeenten. Een verbetering is realistisch, omdat het grootste deel van alle referentiegemeenten minder kilogram restafval inzamelen en instrumenten hebben gevonden om dit te realiseren. De afvalbeheerkosten liggen in 2022 ten opzichte van referentiegemeenten op een gemiddeld niveau. Figuur met Restafval (kg) per inwoner per jaar versus gemiddelde afvalbeheerkosten per huishouden in 2022

23 augustus 2024

BJ8026_ eindrapport_rev0

A44

Bijlage 7: Potentiële beleidsmaatregelen om doelstelling te bereiken volgens Triade model Om het afvalscheidingsdoel te bereiken, is het belangrijk bewoners te ondersteunen bij het scheiden van hun afval. Dit vergt een verandering in gedrag. Bij het ontwikkelen van afvalbeleid in Nederland wordt om deze reden vaak een theoretisch model van Theo Poiesz gehanteerd om gedragsverandering te bewerkstelligen: het Triade model. 50 De gemeente De Ronde Venen kan volgens het Triade model drie factoren beïnvloeden om afvalscheiding te bevorderen, dit zijn: (1) motivatie, (2) capaciteit en (3) gelegenheid. Dit zijn factoren waarop in het afvalbeleid voldoende op kan worden gestuurd. De tabel hierna beschrijft welke type maatregelen per factor moeten worden ingezet om afvalscheiding te bevorderen. 51 Motivatie

Capaciteit

Gelegenheid

De mate waarin een persoon een doel wil bereiken of interesse heeft om afval te scheiden.

De mate waarin een persoon over kennis, vaardigheden of instrumenten beschikt om adequaat afval te scheiden.

De mate waarin omstandigheden, zoals de infrastructuur van afvalbakken, bevorderend werken op het gedrag om afval te scheiden.

Voorbeelden van maatregelen:

Voorbeelden van maatregelen:

Voorbeelden van maatregelen:

1.

5.

7.

2.

3.

4.

Bewoners die afval goed scheiden belonen, door middel van korting op afvalstoffenheffing; Inzetten van voorlichting en educatie om bewoners te informeren over het belang van afvalscheiding; Sociale norm beïnvloeden, bijvoorbeeld door: • afvalcoaches in te zetten om bewoners persoonlijk te begeleiden bij het correct scheiden van afval; • ambassadeurs in te zetten om bewoners aan te moedigen afval te scheiden en de omgeving schoon te houden; Afvalscheiding monitoren en (op individueel niveau) feedback geven aan bewoners.

6.

Bewoners informeren over regels rondom afvalscheiding, zoals: • ophaalmomenten; • aanbiedplekken; • hoe ze afval correct scheiden. Inzetten op educatie samenwerken met scholen om kinderen bewust te maken van het belang van afvalscheiding.

8. 9.

Het verbeteren van de infrastructuur om afval te scheiden door ervoor te zorgen dat er voldoende containers zijn voor verschillende afvalstromen (zoals PMD, papier, glas en gftafval); Te borgen dat afvalcontainers goed bereikbaar zijn voor iedereen.; Versoberen van de dienstverlening op ongescheiden restafval, door: • containers voor restafval minder vaak op te halen; of • containers verder weg te plaatsen.

Theo Poiesz (1999). Gedragsmanagement. Deze type mechanismen kunnen ook ingezet worden bij doelstellingen gericht op het reduceren van het restafval, verbetering van het recyclingpercentage en het voorkomen van het ontstaan van afval (preventie) 50 51

23 augustus 2024

BJ8026_ eindrapport_rev0

A45

Bijlage 8: Kaderstellende en controlerende rol en bijbehorend juridisch instrumentarium De raad heeft een kaderstellende en een controlerende rol. Wij lichten de rollen hierna verder toe. Kaderstellende rol Een raadslid stelt namens de inwoners vast waar het met de gemeente naartoe moet. Dit omvat het uitzetten van politieke lijnen over de inhoud en/of de wijze van totstandkoming van beleid. Kortom, de raad bepaalt de koers en de randvoorwaarden voor het college van burgemeester en wethouders (college). Controlerende rol In de controlerende rol houdt de raad toezicht op de uitvoering van het beleid van het college. Raadsleden controleren of de gemaakte afspraken op een doelmatige en rechtmatige wijze zijn nagekomen. Hierbij worden ze ondersteund door de accountant en de lokale rekenkamer. Instrumenten om kaderstellende en controlerende taken uit te voeren Een raadslid heeft verschillende instrumenten tot zijn beschikking om zijn kaderstellende en controlerende taken uit te voeren. Aanvullend kan de raad gebruik maken van ondersteunende faciliteiten zoals de raadsgriffie, ambtelijke bijstand en ondersteuning vanuit de fractie. Deze middelen ondersteunen de raad in het uitvoeren van zowel de kaderstellende en controlerende rol. Een raadslid heeft verschillende instrumenten tot zijn beschikking om zijn kaderstellende en controlerende taken uit te voeren.

Aanvullend kan de raad gebruik maken van ondersteunende faciliteiten zoals de raadsgriffie, ambtelijke bijstand en ondersteuning vanuit de fractie. Deze middelen ondersteunen de raad in het uitvoeren van zowel de kaderstellende en controlerende rol. De tabel hieronder geeft de verschillende instrumenten weer. Instrumentarium kaderstellende en controlerende taak gemeenteraad t.b.v. kaderstelling • • • • • •

Budgetrecht: vaststellen begroting; Verordenende bevoegdheid; Initiatiefvoorstellen; Amendementen; Moties; Beleidskaders en overige kaders.

t.b.v. algemene ondersteuning

t.b.v. controle • • • • • • • • •

• •

Mondelinge vragen; Schriftelijke vragen; Interpellaties; Technische vragen; Informele of ‘ondershandse’ vragen; Raadsonderzoeken of -enquêtes; Budgetrecht: vaststellen jaarrekening en financiële controle in bredere zin; Rekenkamer(functie); Instelling van en controle op verbonden partijen (incl. de voorhangprocedure oprichting en deelneming privaatrechtelijke taakbehartiging ex.; Verplicht doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoek; Passieve en actieve informatieplicht van college en burgemeester.

• • •

Raadsgriffie; Ambtelijke bijstand; Fractieondersteuning

Wij lichten het gebruik van deze instrumenten bij Nederlandse gemeenteraadsleden hierna verder toe.

23 augustus 2024

BJ8026_ eindrapport_rev0

A46

Gebruik van instrumenten voor de kaderstellende rol Het college van een gemeente formuleert meestal de kaders en de raad amendeert en stuurt soms bij met een motie of een initiatiefvoorstel. Er zijn verschillende soorten kaders waar dit kan. Voorbeelden zijn de begroting, beleidsnota’s, kadernota’s, visienota’s, coalitieakkoorden en raadsprogramma’s. Er is in Nederland weinig inzicht in hoe collegeleden de raad betrekken in de voorfase van kaderstelling. Collegeleden geven aan dat het in de praktijk wel gebeurt en dan vaak op informele wijze. Bestuurders geven aan meer ruimte te willen hebben voor deze voorfase. Een raadslid bepaalt echter zelf zijn agenda en vanwege de grote werkdruk spreken raadsleden liever alleen over concrete voorstellen. Dit leidt ertoe dat de raad in de praktijk vaak een vrij passieve houding heeft in de kaderstelling. Gebruik van instrumenten voor de controlerende rol Een raadslid controleert of verwerft informatie vooral via (mondeling, schriftelijke of technische) vragen. Daarmee heeft een raadslid een goede mogelijkheid om aan de nodige informatie te komen, maar kan zij haar controlerende rol nog niet mee vervullen. De beoordeling (de controle), een vergelijking van de feitelijke situatie met de norm of het kader, vindt vaak weinig of alleen impliciet plaats. De informatie- of controlebehoefte verschilt per raadslid.

Over het algemeen voelen coalitieraadsleden zich beter geïnformeerd dan oppositieraadsleden. Dat kan te maken hebben met de kortere lijnen met het college. Gebruik van ondersteunende instrumenten De onderzoekers van Stichting Decentraal Bestuur 52 merken op dat de digitale informatievoorziening in veel gemeenten niet voldoet, wat een serieuze handicap is voor raadsleden om hun controlerende werk goed te kunnen uitvoeren. Het toenemend gebruik van enkel audio- of videoverslagen in plaats van schriftelijke verslagen of notulen van raadsvergaderingen en commissievergaderingen werkt ook belemmerend.

Stichting Decentraal Bestuur.nl in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (2019) Om de controle door de raad; Een onderzoek naar de toepassing van het raadsinstrumentarium voor controle en kaderstelling in de gemeentelijke praktijk, 52

23 augustus 2024

BJ8026_ eindrapport_rev0

A47