Bijlage 1 - Definitief Rapport IHP DRV 230210
Tekst van het document
IHP 2023-2037 – Gemeente De Ronde Venen Integraal huisvestingsplan voor het primair en voortgezet onderwijs
Samenstelling Dit IHP is opgesteld door adviesbureau De Mevrouwen en LindHorst huisvestingsadviseurs in opdracht van de gemeente De Ronde Venen. Versie: Definitief 10 februari 2023
LindHorst huisvestingsadviseurs bv
pagina 2 van 34
Samenvatting
4
1.
Inleiding
5
1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5.
Aanleiding Reikwijdte Integraal Huisvestingsplan (IHP) Urgentie Bewegingsonderwijs Werkwijze
5 5 6 6 7
2.
Kaderstelling
8
2.1. 2.1.1 2.1.2. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.5.1. 2.5.2. 2.5.3.
Wettelijke kaderstelling Wettelijke verankering onderwijshuisvesting Taakverdeling gemeente en scholen Status IHP Monitoring en actualisatie Stichtingsnorm en opheffingsnorm Duurzaamheid Ontwikkelingen, akkoorden en verdragen Gemeentelijke ambities en beleid Afspraken duurzaamheid
8 8 8 9 10 10 10 10 11 11
3.
Ambities en afspraken
12
3.1. 3.2. 3.2.1. 3.3. 3.3.1. 3.4.
Kwaliteit onderwijsvoorzieningen | de ambities (Integrale) kindcentra | de Ambities Aandachtspunt | Didam arrest Uitvoering projecten | de ambities De ambities De afspraken
12 12 12 12 12 13
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
4.
Feiten en cijfers
15
4.1. 4.2. 4.2.1. 4.2.2.
15 18 18 18
4.3.
Het onderwijslandschap in De Ronde Venen Prognose en ruimtebehoefte Prognosecijfers voor het voortgezet onderwijs Prognoses Primair Onderwijs gemeente De Ronde Venen Behoefte en bestand vergelijking
5.
Planning
20
5.1. 5.2. 5.3. 5.4.
Inleiding Prioritering Maatregelen Planning
20 20 20 21
6.
Financieel
22
6.1. 6.2. 6.3. 6.4. 6.5.
Uitgangspunten investeringsbedragen Uitgangspunten investeringen en kapitaallasten Verdeling kosten Financiële gevolgen Bijkomende kosten
22 23 24 25 32
Bijlagen:
33
19
Bijlage 1 - Factsheets Bijlage 2 - Demarcatielijst
pagina 3 van 34
Samenvatting De gemeente De Ronde Venen en de schoolbesturen hebben met elkaar de ambitie gesteld om te komen tot een duurzame en toekomstbestendige onderwijshuisvesting. Met dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) wordt invulling en uitvoering gegeven aan deze ambitie.
Samen aan de slag en samen verantwoordelijk Het scholenbestand in de gemeente De Ronde Venen is voor een aanzienlijk deel verouderd, zoals onderstaande grafiek ook laat zien. Door alle betrokkenen bij dit IHP wordt dan ook de noodzaak gezien om hier wat aan te gaan doen. Vanuit de eigen taak en rol spreken schoolbesturen en gemeente af samen bij te dragen aan het verduurzamen en verbeteren van de schoolgebouwen.
Hierbij wordt ook, vanuit visie, ingestoken op het realiseren van (integrale) kindcentra. Waarbij de mogelijkheden om de doorgaande leerlijnen voor alle kinderen in deze gemeente vanuit (veelal) gezamenlijke huisvesting vormgegeven kan worden. Door met elkaar op te trekken hierin wordt een gezamenlijk toekomstperspectief geschetst. Hiermee kunnen onderhouds- en financiële planningen voor schoolbesturen en gemeente op elkaar worden ingesteld. Dit geeft duidelijkheid en perspectief. Schoolbesturen en gemeente hebben op diverse thema’s met elkaar afspraken gemaakt over kwaliteit, gebruik van voorzieningen en uitvoering van de plannen. Daarmee wordt invulling gegeven aan de wijze waarop men samen aan de slag gaat en samen verantwoordelijk is.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
Kwaliteit en duurzaamheid Kwaliteit van gebouwen draagt bij aan kwaliteit van onderwijs. Daarom hebben gemeente en schoolbesturen met elkaar geconstateerd dat de VNG normbedragen en het uitgangspunt sober doch doelmatig, uit de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs, geen recht doet aan de gezamenlijke ambities. Daar is duurzaamheid ook een belangrijke in. Naast ambities spelen uiteraard alle ontwikkelingen op globaal en Europees niveau een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het prijsniveau. De behoefte aan een realistisch financieel kader heeft er dan ook toe geleid dat de normbedragen losgelaten zijn.
Toekomstbestendig Met alle woningbouwplannen in de gemeente laten de prognoses zien dat de leerlingenaantallen in de komende 15 jaar circa 900 leerlingen gaat stijgen. Van 3.399 leerlingen in 2022 naar 4.319 leerling in 2037. Met dit IHP wordt voor deze groei, voor de duurzaamheidsopgave, - ambities en voor de kwaliteit van de onderwijsgebouwen een flinke slag gemaakt naar de toekomstbestendigheid. Er wordt niet alleen geïnvesteerd in nieuwbouw en renovatie, maar ook in het verbeteren van alle schoolgebouwen aangaande de duurzaamheidseisen. Hiermee voldoet de gemeente De Ronde Venen aan haar zorgplicht voor onderwijshuisvesting, als ook aan de ambities en opgave vanuit het Klimaatakkoord. Vanuit de directe relatie van onderwijshuis en gymvoorzieningen voorziet dit IHP ook in de noodzakelijke aanpassingen voor de gymvoorzieningen in de gemeente. Zodat ook hier sprake is van een toekomstbestendig gebouwen bestand. Het uitvoeringsprogramma van dit IHP (onderwijs en gymvoorzieningen) komt uit op een investering voor de gemeente van € 60.919.000,- voor de komende 15 jaar.
pagina 4 van 34
Toewerken naar een toekomstbestendig en duurzaam gebouwenbestand voor de scholen en gymvoorzieningen in de gemeente De Ronde Venen.
1.2. Reikwijdte Integraal Huisvestingsplan (IHP)
1. Inleiding 1.1. Aanleiding In de afgelopen 25 jaar, sinds de decentralisatie van de onderwijshuisvesting naar gemeente in 1997, heeft de gemeente De Ronde Venen (en haar voorgangers) haar taak als verantwoordelijke zo goed mogelijk ingevuld. De wijze waarop dat gebeurde was ingegeven door onder meer de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. De basis daarvan was voornamelijk op aanvragen van de schoolbesturen te acteren, zoals destijds ook gebruikelijk was. In de afgelopen jaren ontstond steeds nadrukkelijker de behoefte om met een meer structurele bril naar de onderwijshuisvesting te kijken. Dat is ingegeven vanuit de behoefte van de schoolbesturen. Dit omdat zij sinds 2005 (voortgezet onderwijs) en 2015 (primair onderwijs), verantwoordelijk zijn voor het onderhoud. Keuzes die men daarin maakt zijn onlosmakelijk verbonden met de het toekomstperspectief van de gebouwen. Daarom hebben gemeente en schoolbesturen de handen ineengeslagen om gezamenlijk op te gaan trekken richting een Integraal Huisvestingsplan. Daarmee wil men gezamenlijk toewerken naar een toekomstbestendig en duurzaam gebouwenbestand voor de scholen in de gemeente De Ronde Venen. Vanuit de wettelijke verplichting aangaande bewegingsonderwijs, zijn deze voorzieningen ook meegenomen.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
Gemeente en schoolbesturen willen met dit Integraal Huisvestingsplan (IHP) de werkzaamheden in beeld brengen die moeten bijdragen aan het realiseren van een toekomstbestendig gebouwenbestand voor de onderwijsvoorzieningen in de gemeente De Ronde Venen. Het IHP betreft: De scholen voor Primair Onderwijs. Een planning voor 15 jaren, opgedeeld in 3 tijdvakken van 5 jaar. Een financieel meerjarenperspectief dat verder reikt dan specifieke collegeen raadsperiodes. Hiermee kunnen zowel gemeente als schoolbesturen hun meerjarenperspectief afstemmen. Dat maakt dat de gemeente in haar meerjarenbegroting telkens kan anticiperen en organiseren wat er moet gebeuren op het gebied van onderwijshuisvesting. Onderwijshuisvesting is de wettelijke taak van een gemeente en dient derhalve uitgevoerd te worden. Het beslag dat deze taak op de gemeentelijke begroting legt wordt hiermee in beeld gebracht voor een langere periode. Ook voor schoolbesturen geeft dit meerjarenperspectief duidelijkheid, waarmee de financiële consequenties van onder andere het meerjarenonderhoudsplan afgestemd kunnen worden op toekomstige ingrepen. Hiermee dragen zowel gemeente als schoolbesturen bij aan een kwalitatief goed gebouwenbestand voor de scholen in de gemeente De Ronde Venen.
pagina 5 van 34
1.3. Urgentie In aanloop naar de wettelijke verankering van een IHP en vanuit de wens om te komen tot een meer structurele manier van kijken naar onderwijshuisvesting is dit IHP tot stand gekomen. Zowel gemeente als schoolbesturen zien de noodzaak voor een meer structurele kijk op de onderwijshuisvesting. Mede ook vanuit het gegeven dat ruim 60% van de schoolgebouwen voor primair onderwijs in deze gemeente 40 jaar of ouder is. En dus binnen afzienbare tijd aanpassingen behoeft. Zie ook onderstaande diagram.
37% 63%
Jonger dan 40 jaar Ouder dan 40 jaar
Figuur 1, verdeling leeftijd gebouwen primair onderwijs.
Bovendien geldt ook voor de gemeente De Ronde Venen dat de klimaatdoelstellingen richting 2050 voorliggen. Ook voor het maatschappelijk vastgoed, waaronder scholen, gelden deze doelstellingen. Dit vraagt om aanzienlijke ingrepen in het bestaande gebouwenbestand. Dit IHP geeft daarmee zicht op de noodzakelijke maatregelen die nodig zijn om toekomstbestendige en duurzame onderwijsvoorzieningen te krijgen en te behouden.
1.4. Bewegingsonderwijs De gemeente De Ronde Venen heeft in 2020 een onderzoek uitgevoerd naar de gymvoorzieningen. Daarbij zijn onder meer de normen voor bewegingsonderwijs naast de beschikbare voorzieningen gelegd. Daarin is geconcludeerd dat de beschikbare capaciteit toereikend is voor de behoefte vanuit het basisonderwijs.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
Hier ligt een accommodatieplan aan ten grondslag, welke resulteert in een aanzienlijke investering in dorpshuizen en gymvoorzieningen. Een deel van de gymaccommodaties is in gemeentelijk eigendom en beheer en een groot deel is in het beheer van stichtingen. Hier betaalt de gemeente jaarlijks een klokurenvergoeding voor, naar rato van het aantal uren gebruik. Aangaande de sportvoorzieningen liggen de volgende aandachtspunten op tafel: De gemeentelijke rekenkamer heeft geconcludeerd dat beheerstichtingen onvoldoende kunnen reserveren voor onderhoud. Dit is inmiddels geïnventariseerd middels meerjarenonderhoudsplannen. Knelpunt is de afhankelijkheid naar externe stichtingen en de kwaliteit die zij leveren. Enkele schoolbesturen geven aan ook last te hebben van gebrek aan kwaliteit en zorgen omtrent veiligheid inzake keuringen. Deze wordt gedeeld door de gemeente De Ronde Venen. Gemeente vraagt nu inzage aan. De gemeente is verantwoordelijk voor voldoende en kwalitatief goede sportaccommodaties. De scholen in De Ronde Venen hebben vraag naar goed bewegingsonderwijs. De sportaccommodaties moeten kunnen voorzien in deze vraag. Omdat deze sportaccommodaties verbonden zijn met de scholen is er besloten om de sportaccommodaties op te nemen in dit IHP. Afgelopen jaar is er door bbn (adviesbureau op het gebied van vastgoed) per locatie een onderhoudsplan gemaakt.
Een overzicht van de uitkomst van deze onderhoudsplannen is opgenomen in hoofdstuk 6. Deze onderhoudsplannen geven te samen een financieel totaal overzicht van de verwachte onderhoudskosten voor de komende 20 jaar. Conclusie: het primair onderwijs in De Ronde Venen heeft behoefte aan kwalitatief goede sportvoorzieningen. Om te zorgen voor goede voorzieningen t.b.v. bewegingsonderwijs gaat de gemeente geld beschikbaar stellen voor onderhoud en verduurzamingsmaatregelen. Een financieel overzicht m.b.t. bewegingsonderwijs is opgenomen in hoofdstuk 6.
pagina 6 van 34
1.5. Werkwijze Gedurende het kalenderjaar 2022 zijn schoolbesturen en gemeente actief samen opgetrokken om te komen tot zicht op de projecten die er liggen. Waarbij de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor kwalitatief goede onderwijsgebouwen voortdurend het perspectief is geweest. Onderweg zijn daarover de goede gesprekken gevoerd tussen gemeente en schoolbesturen. Ook zijn de gemeenteraad en het college geïnformeerd en betrokken. Met dit IHP is het uiteindelijke doel, onderweg naar toekomstbestendige en duurzame onderwijsgebouwen, vastgelegd in projecten, kaders en financiën.
Onderstaand de stappen die daarin gezet zijn.
• Startgesprek Stap 1 • Kennismaking en opstart • Technische schouw gebouwen Stap 2 • Bilaterale gesprekken gemeente & schoolbesturen • Thema 2 daagse | Check gegevens en inventarisatie Stap 3 • Thema 2 daagse | Kaderstelling en planning
Stap 4
• Uitwerking Integraal Huisvestingsplan
• Afstemming met schoolbesturen en gemeente Stap 5 • OOGO | Vaststelling IHP schoolbesturen • Voorbereidingen gemeentelijk proces Stap 6 • Besluitvorming in gemeenteraad Figuur 2, genomen stappen IHP
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 7 van 34
verantwoordelijkheid geworden van het schoolbestuur. Daarmee is tevens een soort van grijs gebied ontstaan tussen groot onderhoud renovatie en de daarbij behorende taakverdeling. In de afgelopen jaren zijn vele gesprekken gevoerd tussen PO Raad, VO Raad, VNG en de betrokken Ministeries. Mede om dit grijze gebied te voorzien van een status. De wettelijke verankering van de status van een Integraal Huisvestingsplan is in voorbereiding en in die plannen is renovatie straks een volwaardig alternatief voor nieuwbouw.
2. Kaderstelling 2.1. Wettelijke kaderstelling 2.1.1. Wettelijke verankering onderwijshuisvesting Op dit moment is de basis voor onderwijshuisvesting vastgelegd in: Gemeentewet Wet op Primair Onderwijs (WPO) Wet op Voortgezet Onderwijs (WVO)
2.1.2. Taakverdeling gemeente en scholen Met de decentralisatie van onderhoud in 2005 (VO) en 2015 (PO) is de taakverdeling tussen gemeente en schoolbestuur als volgt geregeld: Deze wettelijk geregelde verantwoordelijkheden vormen de basis voor de taken en rollen aangaande de onderwijshuisvesting.
Schoolbesturen Vervanging eerste inrichting Binnenonderhoud Buitenonderhoud Aanpassingen Maarjarenonderhoudsplanningen
(MJOP’s) Buitenruimte
Gemeente (Vervangende) nieuwbouw Eerste inrichting Uitbreiding Herstel constructiefouten Bewegingsonderwijs Herstel/vervanging bij bijzondere omstandigheden zoals schade
Figuur 3, Taakverdeling schoolbesturen en gemeente
In deze wetgeving is tevens vastgelegd dat een gemeente een Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs vaststelt. 1 Deze verordening is op dit moment het minimale kader voor de onderwijshuisvesting in de gemeente De Ronde Venen. In deze Verordening liggen zaken vast als normafmetingen, normkosten voor nieuwbouw, recht op uitbreiding en nog veel meer. Met een IHP kan aanvullend beleid worden gemaakt op deze Verordening. Sinds de decentralisatie van de onderhoudsmiddelen, 2005 (VO) en 2015 (PO), is groot onderhoud een
Als gemeente ligt de wettelijk zorgplicht voor voldoende en kwalitatief adequate huisvesting vast, voor primair- speciaal- en voortgezet onderwijs. Daarnaast moet een gemeente voorzien in voldoende voorzieningen voor bewegingsonderwijs op een passende afstand van de scholen. De eisen hiervoor zijn vastgelegd in de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs. De zorgplicht is vastgelegd in de WPO en de WVO, voor het speciaal onderwijs in de Wet op Expertisecentra (WEC).
Artikel 149 van de Gemeentewet, artikel 102 van de WPO, artikel 100 van de WEC en artikel 76m van de WVO 1
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 8 van 34
Daarnaast zijn nog de volgende zaken geregeld aangaande onderwijshuisvesting: Economisch claimrecht: dit ligt (voor de meeste scholen) bij de gemeente en houdt in dat als een schoolgebouw en het terrein niet meer voor onderwijs gebruikt worden, deze terugvallen aan de gemeente. In een enkel geval is dit anders georganiseerd als grond en opstal in eigendom is geweest van een kerk bijvoorbeeld. Dan maken schoolbestuur en gemeente daar andere afspraken over. In de meeste gevallen ligt het juridisch eigendom bij schoolbesturen. In sommige gevallen is dit vanuit het verleden anders geregeld, bijvoorbeeld in geval van multifunctionele gebouwen. Dan liggen daaraan afspraken ten grondslag omtrent onderhoud, huur/verhuur, etc. De middelen die de gemeente ontvangt vanuit het Gemeentefonds voor onderwijshuisvesting zijn gebaseerd op leerlingenaantallen. Echter deze worden ontvangen via de algemene uitkering en zijn derhalve geen geoormerkte middelen. Het staat een gemeente vrij om deze naar eigen inzicht te besteden. Het betreft dan ook altijd een afweging van prioriteiten en wettelijke taken. Schoolbesturen ontvangen middelen vanuit het Ministerie van OCW. De middelen voor de huisvesting zijn onderdeel van de Lumpsum financiering. Daarbij is een opdeling gemaakt van personele en materiële kosten.
Huisvestingskosten vallen dan onder de materiële kosten, de zogenoemde MI vergoeding (Materiële instandhoudinsgvergoeding). Per 1 januari 2023 is er sprake van een vereenvoudiging van de bekostiging van het Primair Onderwijs waardoor het onderscheid tussen personele en materiële vergoeding vervalt. Het is voor schoolbesturen slechts in beperkte mate mogelijk om te investeren in ‘stenen’. Kort gezegd mag dat alleen als aantoonbaar gemaakt kan worden dat een investering ten goede komt van de exploitatie en een passende terugverdientijd heeft. Afstemming en afspraken over onderwijshuisvesting worden gemaakt tussen gemeente en schoolbesturen in het Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO). Dit overleg wordt enkele malen per jaar georganiseerd voor afstemming over diverse onderwerpen. Zowel op huisvesting als inhoud.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
2.2. Status IHP De gemeente De Ronde Venen en de schoolbesturen wensen bovenop de basisafspraken vastgelegd in huidige wettelijke kaders en Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs vooruit te lopen op wettelijke verankering van het IHP. Hiermee komt er een meer structureel karakter in de wijze waarop wordt omgegaan met onderwijshuisvesting. Onder het motto: als je niets verandert, verandert er ook niets, zijn schoolbesturen en gemeente in gesprek gegaan over hoe men dit meer structureel wil gaan aanpakken. Hiermee hebben gemeente en schoolbesturen in gezamenlijkheid een plan gemaakt voor de komende 15 jaar. Op dit moment kent een IHP alleen de status van consensus document. Kortom geen wettelijk verankering. Met dit plan voldoet de gemeente De Ronde Venen in belangrijke mate aan de wettelijke wijzigingen die aanstaande zijn met de wettelijke verankering van het IHP. Dit kan eventueel leiden tot aanpassingen als deze wetgeving erdoor is, naar verwachting 2023 of later. Voor nu geldt dat men terugvalt op de Verordening als gemeente en schoolbesturen er niet uitkomen. Hierbij is afgesproken tevens het actualiseren van de Verordening mee te nemen. De ambitie is echter om met dit IHP gezamenlijk een lange termijnplan te maken waardoor alle betrokkenen inzicht hebben in de planning en financiële consequenties van die planning.
Zodanig dat de investeringen verantwoord gedaan (kunnen) worden en men weloverwogen kan toewerken naar duurzame en toekomstbestendige onderwijshuisvesting. In de huidige situatie wordt middels een aanvraag bepaald welke projecten in het daaropvolgende jaar worden uitgevoerd. Middels dit IHP en de bijgevoegde planning wordt deze procedure niet meer gevolgd. De voorgestelde planning wordt leidend en middels een OOGO aan het einde van een kalenderjaar vastgesteld voor het volgende jaar. Hiermee wordt het IHP als het ware geactualiseerd voor het nieuwe kalenderjaar, inclusief check prognosecijfers voor de projecten in dit kalenderjaar.
pagina 9 van 34
Er worden hierop twee uitzonderingen benoemd, waarbij teruggevallen wordt op de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Dat betreft:
1.
2.
Capaciteitstekort, hiervoor wordt een aanvraag ingediend en deze wordt in overleg met de gemeente beoordeeld. Indien schoolbestuur/schoolbesturen en gemeente er om welke reden dan ook niet in gezamenlijkheid uitkomen vervalt men terug op de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs.
2.3. Monitoring en actualisatie Een IHP is een document met langetermijnscope, deze versie van het IHP kijkt van 2023 naar 2039. Omdat er in de tussentijd vele ontwikkelingen van invloed kunnen zijn worden een aantal zaken afgesproken omtrent monitoring en actualisatie. Hierdoor blijven schoolbesturen en gemeente alert op de mogelijke bijsturing op afspraken en actualisatie van onderliggende getallen en bedragen.
De gemiddelde schoolgrootte van de totale portefeuille voldoende is. De school is de enige van de richting binnen vijf kilometer en telt tenminste 50 leerlingen. De school is de enige openbare basisschool binnen 10 kilometer over de weg gemeten en er is behoefte aan de school.
De gemeentelijke opheffingsnorm voor De Ronde Venen (2018-2023) is opgedeeld in 2 normen, te weten: 42 leerlingen voor de kernen Baambrugge en De Hoef 96 leerlingen voor de overige kernen De verantwoordelijkheid voor het stichten dan wel opheffen van scholen is die van schoolbesturen. De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende openbaar onderwijs in de gemeente.
2.5. Duurzaamheid
Afgesproken wordt dat: Per jaar het uitvoeringsplan van dat jaar wordt geactualiseerd op bedragen en leerlingenaantallen. Het uitvoeringsplan geeft aan wat voor maatregelen er in een bepaald jaar voor de desbetreffende scholen worden uitgevoerd. De leerlingenprognoses worden per project geactualiseerd als in het startjaar van uitvoering en vierjaarlijks voor het gehele IHP. Iedere 4 jaar is er sprake van herijken van het IHP of eerder indien wetwijzigingen hiertoe aanleiding geven. Bij een herijking wordt rekening gehouden met eventuele wetswijzigingen. Per jaar wordt op de agenda van één regulier OOGO de voortgang van projecten en actuele ontwikkelingen geplaatst.
Schoolgebouwen worden voor minimaal 50 jaar gebouwd of voor minimaal 30 jaar gerenoveerd. Dat is een langetermijnperspectief waarbij de wet- en regelgeving omtrent duurzaamheid, evenals de ambities op dit thema stevig zijn of worden. De gemeente De Ronde Venen en de schoolbesturen hebben hierover concrete afspraken gemaakt in dit IHP.
2.4. Stichtingsnorm en opheffingsnorm
Daarnaast is BENG (Bijna Energie Neutraal Gebouw) wetgeving sinds 2021 voor overheidsgebouwen. En is de verwachting dat de wetgeving binnen afzienbare tijd verder aangepast gaat worden naar ENG (Energie Neutrale Gebouwen). Op dit moment is dat echter niet aan de orde voor alle nieuwbouw.
Landelijk zijn stichtings- en opheffingsnormen vastgesteld. De laatste is vastgesteld op 23 leerlingen. Daaraan gekoppeld is de financiering van een school. Indien een school gedurende 3 opeenvolgende jaren onder dit aantal leerlingen komt (1 oktobertelling) dan vervalt de bekostiging vanuit het Rijk. Een schoolbestuur kan hier onderuit komen en een kleine school handhaven, mits het voldoet aan één van de onderstaande criteria:
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
2.5.1. Ontwikkelingen, akkoorden en verdragen In het Klimaatakkoord zijn de Nederlandse ambities aangaande het behalen van afspraken uit het Klimaatverdrag van Parijs verwoord. Ook in De Ronde Venen wordt beleid ontwikkeld met als doel deze doelen te halen. Dat betreft onder andere een CO2-reductie van 95% in 2050 en aardgasvrije wijken in 2050.
pagina 10 van 34
2.5.2. Gemeentelijke ambities en beleid De gemeentelijke ambities zijn nog volop in ontwikkeling en staan op de agenda van het nieuwe college. Veel beleid is in ontwikkeling en dat alles om aan te sluiten bij de gemeentelijke ambitie om in 2050 Klimaatneutraal te zijn. 2.5.3. Afspraken duurzaamheid Gemeente en schoolbesturen spreken met elkaar het volgende af aangaande de gezamenlijke duurzaamheidsambities bij alle projecten in de planning (nieuwbouw en renovatie): BENG is uitgangspunt en wettelijke basis ENG wordt nagestreefd voor nieuwbouw BENG is de ondergrens bij renovatie, indien mogelijk ENG BENG is uitgangspunt en verantwoordelijkheid gemeente Aanvullen tot ENG is optioneel voor het schoolbestuur (zolang geen wetgeving is) De basis voor mee investeren door schoolbesturen wordt gedaan op basis van een businesscase waarbij gedacht een gekeken wordt vanuit Total Cost of Ownership (TCO). Wat is haalbaar, verantwoord en toegestaan is daarbij belangrijk. In gezamenlijkheid wordt gekeken naar de mogelijkheden voor het verduurzamen van de schoolgebouwen die buiten de reikwijdte en planning van dit IHP vallen. De ambitie wordt uitgesproken om bij elk project te kijken naar mogelijkheden voor circulair bouwen. Mits dit qua financiering haalbaar is.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 11 van 34
3.2. (Integrale) kindcentra | de ambities
3. Ambities en afspraken
Ten behoeve van de ontwikkeling van kinderen is zowel voor gemeente als voor schoolbesturen een doorgaande leerlijn van 0-12/13 jaar van groot belang. Deze doorgaande leerlijn kan goed geborgd worden in voorzieningen waar school en opvang samenwonen en samenwerken. Indien mogelijk en gewenst kan gekozen worden voor een Integraal Kindcentrum waarbij sprake is van één organisatie, met één aansturing en één team. De ambitie van de gemeente op het gebied van IKC’s verschilt niet veel met die van de schoolbesturen. Beide staan open voor het ontwikkelen van IKC’s mits de omstandigheden het toelaten. In alle gevallen is maatwerk een vereiste. Hierbij is de afspraak gemaakt dat een kinderopvang er niet zomaar uitgeduwd kan worden als een school groeit. In gezamenlijkheid wordt gezocht naar een passende oplossing voor alle partners. De afspraken die gemaakt worden in het kader van dit IHP dragen bij aan het kunnen invullen van deze ambitie.
3.1. Kwaliteit onderwijsvoorzieningen | de ambities Naast de genoemde duurzaamheidsambitie willen schoolbesturen en gemeente afspraken maken over de kwaliteit van de onderwijsgebouwen. Dit om het gebouwenbestand van de scholen in de gemeente De Ronde Venen ook werkelijk toekomstbestendig te maken en passend bij de eisen die het hedendaags onderwijs aan schoolgebouwen stelt. Dat betekent: Flexibiliteit: Schoolgebouwen die mee kunnen bewegen met ontwikkelingen. Scholen met een gezond (binnen)klimaat. Scholen met ruimte voor een integraal (kindgerelateerd) aanbod. Scholen die onderdeel zijn van de omgeving waarin zij staan. (Stedenbouwkundige visie) Bouwen vanuit duurzaamheid en circulariteit. Schoolgebouwen die aansluiten bij de eisen van het hedendaags onderwijs. Scholen die qua kwaliteit aansluiten bij het Kwaliteitskader van Ruimte OK. Deze geldt voor zowel primair als voortgezet onderwijs. Waaronder de eisen aangaande Frisse Scholen klasse B.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
3.2.1. Aandachtspunt | Didam arrest In het najaar van 2021 is een gerechtelijke uitspraak gedaan die maakt dat gemeenten zich bij verkoop/gebruik van gemeentelijke grond aan aanbestedingsregels moeten houden. Om alle commerciële partijen de kans te geven om een aanbod te doen. Dat betekent dat bij de vorming van kindcentra het raadzaam is om de actuele stand van zaken op dit thema te toetsen. Inmiddels zijn er ook alweer aanvullende circulaires verschenen met uitleg over de uitvoering.
3.3. Uitvoering projecten | de ambities 3.3.1. De ambities Om voorspoedig en weloverwogen aan de uitvoering van de projecten te kunnen beginnen maken schoolbesturen en gemeente graag heldere afspraken over de wijze waarop dit ingevuld gaat worden. Daarmee worden keuzes gemaakt die bijdragen aan: Helderheid over taken en rollen. Duidelijke afspraken over uitvoering en verantwoording.
pagina 12 van 34
3.4. De afspraken KWALITEIT ONDERWIJS GEBOUWEN
(INTEGRALE) KINDCENTRA
Kwaliteitsniveau Kwaliteitskader Ruimte OK - basis referentieniveau Flexibel voor groei en krimp als ook voor onderwijsontwikkelingen Frisse Scholen klasse B als uitgangspunt
Afspraken bij groei leerlingenaantallen en gebruik onderwijsgebouw Visie van Kindcentrum is leidend Kinderopvang kan niet zomaar uit het gebouw geduwd worden Onderwijsmeters kunnen andere bestemming krijgen in de school
Onderhoud Conditieniveau 3 - NEN 2767 Afwijking is mogelijk - mits in overleg In aanloop naar renovatie of vervanging kunnen ander afspraken gelden
Eenduidigheid in huurbeleid kinderopvangorganisaties Verhuur gebeurt onder gelijke voorwaarden en afspraken Komende jaren wordt toegewerkt naar eenduidig huurbeleid Uitgangspunt: huur bestaat uit 2 delen en is commercieel qua prijsstelling deel 1: kapitaallasten worden gedekt door huurvergoeding | gemeente deel 2: exploitatielasten worden gedekt door huurvergoeding | schoolbestuur Nieuwbouw en bestaande voorzieningen hebben verschillend tarief Eenduidigheid moet zorgen voor een gelijk speelveld voor alle betrokkenen Kinderopvang is commercieel, dus ook commerciële tarieven als basis
Nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie Bij afweging businesscase maken om besluit te nemen Afwegingskader van de PO Raad kan daarbij ondersteunen Capaciteit Capaciteitsvraagstuk wordt bekeken vanuit visie op Kindcentra Verwijzen Indien sprake is van een capaciteitstekort kan verwezen worden naar een andere school/locatie. Hiervoor worden de volgende afsprakengemaakt: minimaal voor 2 groepen maximaal voor 5 jaar anders structurele oplossing maximaal 1 dislocatie (dislocatie ligt op afstand van >200 meter maximaal 1 kilometer afstand hemelsbreed maatwerk blijft in overleg mogelijk naar het Voortgezet Onderwijs is enkel aan de orde als beiden eens zijn
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
Investeren in huisvesting De gemeente is bereid meters te realiseren voor kinderopvang, mits dit gepaard gaat met kostendekkende huurafspraken Partners Kinderopvang organisaties zijn een logische en gewenste partner Aanverwante partners vanuit zorg en jeugdhulp zoals logopedisten Eigendom en leegstand Indien een andere partner in gaat huizen dan afspraken maken in stichting/VvE Bij leegstand (nieuwbouw) vallen deze meters terug aan de gemeente DRV In bestaande bouw overleggen gemeente en schoolbestuur over leegstand m2
pagina 13 van 34
UITVOERING PROJECTEN Bouwheerschap Vanuit de WPO en WVO ligt het bouwheerschap bij schoolbesturen dat is ook het uitgangspunt. Tenzij anders overeengekomen. Er worden duidelijke afspraken gemaakt over de risico's, zeker gezien de huidige ontwikkelingen in de markt. Voorbereidingskrediet Bij aanvang van een project wordt een voorbereidingskrediet toegekend Dit bedrag is onderdeel van de investeringssom Het bedrag is initieel 8% van de investeringssom Hieronder vallen alle advieskosten tot uitvoering Maatwerk Projecten zijn maatwerk en worden ook als zodanig beschouwd Wel gelden de afspraken zoals deze in het IHP gemaakt zijn Een project kan, voorzien van een business case, afwijken van afspraken Maatwerk wordt besproken in een OOGO Financieel Projecten worden voorzien van een beschikking vanuit de gemeente De Bouwheer legt conform de afspraken uit onder andere de Verordening verantwoording af over de besteding van de financiering Gedurende het proces vindt afstemming plaats met de gemeente Bij stijging bouwkosten (of andere risico's) blijft gemeente verantwoordelijk
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 14 van 34
4. Feiten en cijfers 4.1. Het onderwijslandschap in De Ronde Venen De gemeente De Ronde Venen heeft een divers landschap aan scholen en schoolbesturen. Voor ouders en hun kinderen is er veel keuze, zowel in concept als denominatie. Er zijn 18 scholen met 19 vestigingen voor Primair Onderwijs en er is 1 school voor Voortgezet Onderwijs met 2 locaties in de gemeente. Opvallend is dat de gemeente De Ronde Venen 4 schoolbesturen kennen die als vereniging(2)/stichting (2) functioneren voor één eigen school, ook wel éénpitters genoemd. In de factsheets die als bijlage van dit IHP zijn toegevoegd is informatie per school in beeld gebracht.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 15 van 34
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 16 van 34
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 17 van 34
4.2. Prognose en ruimtebehoefte 4.2.1. Prognosecijfers voor het voortgezet onderwijs De prognosecijfers voor het Voortgezet Onderwijs laten een lichte daling zien in de komende jaren. Deze gaan van 1.415 leerlingen in 2022 naar 1.175 in 2037. Gezien de lichte groei in de cijfers van het Primair Onderwijs kan verwacht worden dat dit ook verderop in de tijd leidt tot stabilisatie voor het Voortgezet Onderwijs. 4.2.2. Prognoses Primair Onderwijs gemeente De Ronde Venen De prognosecijfers worden conform een Programma van Eisen opgesteld. Daarin zijn strikte regels geformuleerd waaraan de prognoses moeten voldoen. De prognosecijfers die ten grondslag liggen aan dit IHP zijn november 2021 opgesteld door Pronexus en voldoen aan de regels die daaraan gesteld worden.
Ondanks dat prognosecijfers niet altijd volledig waarheid zijn of worden heeft ervaring geleerd dat de tendensen wel corresponderen met de werkelijke ontwikkelingen. Pronexus maakt prognoses voor de langere termijn. Terwijl schoolbesturen voor de kortere termijn zelf inzicht creëren in het aantal leerlingen op de school. Overall kan gesteld worden dat de schoolbesturen de ontwikkelingen, zoals deze in de prognosecijfers zichtbaar zijn, onderschrijven. De prognosecijfers voor De Ronde Venen laten op de langere termijn een geringe groei zien van het aantal leerlingen. Deze groei is nu reeds ingezet. Deze verwachting komt overeen met de uitbreidingsplannen her en der in de gemeente. Evenals met de verwachtingen die ook de schoolbesturen hebben. Onderstaande tabel laat de ontwikkeling van de aantallen per school zien.
PO - Leerlingenprognoses 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0
2022
2027
2032
2037
Figuur 4, Ontwikkeling leerling prognoses per school, De Ronde Venen
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 18 van 34
4.3. Behoefte en bestand vergelijking Prognosecijfers worden doorgerekend naar een normatieve ruimtebehoefte. Deze behoefte wordt voor het Primair onderwijs bepaald door een aantal vierkante meter per leerling te vermenigvuldigen met het aantal leerlingen. Daar bovenop komt een vaste voet per school. Het Voortgezet Onderwijs wordt op een vergelijkbare wijze berekend. Daarbij wordt nog onderscheid gemaakt in de opleidingsrichting (vmbo of havo/vwo) van een leerlingen. Daar zijn aparte normen voor opgesteld en vastgelegd in de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs. Onderstaande tabel laat zien wat de normatieve ruimtebehoefte voor onderwijs is en wat beschikbaar is in de bestaande gebouwen. Veel gebouwen zijn een (integraal) kindcentrum dus een groot deel van de ‘leegstand’ wordt door de kinderopvang (kinderdagverblijf, peuteropvang en buitenschoolse opvang) gebruikt. In de factsheets (bijlage van het IHP) is dat per school in beeld gebracht.
Bij de planvorming wordt gekeken op welke wijze capaciteit en behoefte goed met elkaar op één lijn gebracht kan worden.
TOTAAL beschikbaar PO Behoefte 2022 PO Behoefte 2037 PO
Aantal m² in bvo 23.920 20.993 24.031
Totaal beschikbaar VO Behoefte 2022 VO Behoefte 2037 VO
12.475 9.546 8.116
Tabel 1: behoefte bestand Po en VO 1
Behoefte (norm) - Bestand (m2 bestaand gebouw) 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0
Oppervlakte bestaand gebouw
Ruimtebehoefte per 2022
Ruimtebehoefte per 2037
Figuur 5, Ontwikkeling normbehoefte per school, De Ronde Venen LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 19 van 34
scholenbestand in De Ronde Venen. Een samenvatting van deze analyse is terug te vinden in bijlage 1 Factsheets. Deze analyse geeft een 0-meting (jaar 2022) die onder andere is gebruikt voor de prioritering.
5.2. Prioritering
5. Planning 5.1 Inleiding Er moet de komende jaren gericht worden geïnvesteerd ten behoeve van de kwaliteit van de scholen in de gemeente De Ronde Venen. Het inzetten van middelen moet volgens logische en goed onderbouwde redenen gebeuren. Op basis van diverse uitgangspunten, gebouwaspecten en weegfactoren is een prioritering gemaakt. Deze prioritering en de bijbehorende maatregelen zijn tot stand gekomen in samenspraak met de gemeente en de schoolbesturen. In dit hoofdstuk wordt aandacht besteed aan: waarom en wanneer er in welke school wordt geïnvesteerd. In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op de financiële consequenties van deze maatregelen. Algemeen De gemeente De Ronde Venen telt 18 PO scholen verdeeld over 19 locaties. Al deze scholen zijn uniek en beschikken over hun eigen gebouwaspecten. Om deze unieke aspecten in kaart te brengen, zijn alle scholen bezocht en geanalyseerd. In deze analyse is een breed scala aan aspecten meegenomen die van invloed zijn op de school. Door de scholen te bezoeken, in gesprek te gaan met mensen op locatie, het analyseren van o.a. bouwtekeningen en het onderzoeken van externe invloeden is er een duidelijk beeld ontstaan van het
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
De prioritering die in de planning wordt aangehouden is deels gebaseerd op aspecten die in de factsheets zijn opgenomen. Nog niet lang geleden werd de prioritering van een IHP bepaald door enkel en alleen de leeftijd van een schoolgebouw. Echter is gebleken uit ervaring maar ook uit onze eigen analyse dat er meer bij komt kijken. De Ronde Venen telt enkele schoolgebouwen van meer dan 100 jaar oud die er, vergeleken met 40 jaar oude scholen, erg goed bij staan. Vandaar dat aspecten zoals: de onderhoudsstaat, het verbouwjaar, leerling prognoses, en het toekomstperspectief ook worden meegewogen in de prioritering. Echter wel zonder dat “goed huisvaderschap” wordt afgestraft. In co-creatie met de schoolbesturen is de prioritering op pagina 21 opgesteld. Deze prioritering is vertaald in een planning waarin per school en per jaar maatregelen worden aangedragen.
5.3. Maatregelen De prioritering is opgebouwd uit maatregelen per school die zijn uitgezet in de tijd. Er zijn verschillende maatregelen die kunnen bijdragen aan het verbeteren van de kwaliteit van een school: Nieuwbouw: (Vervangende) nieuwbouw op dezelfde of een andere locatie. Levensduurverlengende renovatie (vernieuwbouw): het renoveren van het gebouw wat zorgt voor een levensduurverlenging van > 30 jaar. Aanpassingen: het passend maken van de huidige onderwijshuisvesting. (uitbreiden of herschikken van het bestaande gebouw. Onderzoek: het laten uitvoeren van een onderzoek m.b.t. het binnenklimaat en / of de duurzaamheid van het gebouw. Binnenklimaat: Het verbeteren van het binnenklimaat naar ten minste Frissescholen klasse B. Verduurzamen: het upgraden van het bestaande gebouw naar (B)ENG.
pagina 20 van 34
Wanneer er wordt gekozen voor vervangende nieuwbouw worden de maatregelen binnenklimaat en verduurzamen direct meegenomen. Er kan tevens worden gekozen voor een combinatie van maatregelen. Denk bijvoorbeeld aan het toepassen van duurzaamheid en binnenklimaat.
Hieronder is de planning opgenomen. Deze planning is ter goedkeuring besproken en afgestemd met de schoolbesturen en de gemeente. De planning is opgedeeld in 3 blokken van 5 jaar met startjaar 2023. In ieder blok wordt er een aantal scholen aangedragen voor het toepassen van passende maatregelen. In het volgende hoofdstuk wordt ingegaan op de financiële consequenties van deze maatregelen. Bij een aantal scholen staan maatregelen gepland in blok 1 en blok 2. Tijdens een overleg met de schoolbesturen en de gemeente is afgesproken om bij scholen die in de eerste twee blokken niet in aanmerking komen voor renovatie of nieuwbouw, wel onderzoek te laten uitvoeren naar het binnenklimaat. Vandaar dat voor de Twister en de Pius een investering voor het verbeteren van het binnenklimaat is opgenomen.
Hofland De Eendracht Paulus Juliana CNS Abcoude Driehuis Windroos Willespoort Antoniusschool Ichthus Twister Pius Kids College Piet Mondriaan De Fontein De Pijlstaart Sint jozef Schakel Vlinderbos Veenlanden college - Mijdrecht Veenlanden college - Vinkeveen
N N O O O
A
R/N R/N R/N O O O
*
R/N R/N R/N O O
O O O A+O O O O A+O O O O
R/N R/N
B B V+B V V+B B V+B V+B V+B V+B V+B
O O
R/N R/N
Figuur 6, tabel prioritering IHP De Ronde Venen * Door ruimtetekort krijgt de Willespoort, tot aan de nieuwbouw in 2028, tijdelijke huisvesting in de vorm van één of twee extra noodlokalen. Deze aanpassing is in het opvolgende hoofdstuk niet vertaald naar een investeringsbedrag. LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 21 van 34
2037
2036
2034
2033
2032
Blok 3
2031
2029
2028
2027
Blok 2
2026
2024
2023
Blok 1
2030
Prioritering 2023 - 2037
2035
Nieuwbouw Levensduurverlengende renovatie Aanpassingen Binnenklimaat Verduurzamen Onderzoek Verduurzamen + binnenklimaat
2025
N R A B V O V+B
5.4. Planning
4 jaren uit te gaan € 3.419,- per m² bvo nieuwbouw (prijspeil augustus 2022). Dit heeft echter alleen betrekking op investering voor volledige nieuwbouw. Het bedrag is voor nu vastgesteld op € 3.419,- (niveau ENG) Incl. btw. De gemeente bekostigd hier de volledige BENG component á € 3.269,- (incl. btw), de school besturen staan voor de aanvulling tot ENG á € 150,- Omdat dit overeenkomt met marktconforme prijzen in 2022. De huidige markt is onstuimig en lastig te voorspellen. Echter kan uit ervaring worden gesteld dat bouwen voor minder dan € 3.419,- niet meer mogelijk is. Dit bedrag moet ieder jaar worden herijkt aan de hand van de in dat jaar geldende normvergoeding gepubliceerd door BDB. Ruimte OK heeft de volgende kosten benoemd in het kwaliteitskader (zie afbeelding). De gemeente De Ronde Venen neemt dit over.
6. Financieel In dit hoofdstuk is de planning en de prioritering uit het vorige hoofdstuk vertaald naar een investeringsprogramma. De investeringen zijn per jaar uitgezet. Aan de hand daarvan zijn tevens de kapitaallasten voor de komende 30 jaar berekend. De kaders zijn door middel van een co-creatie tussen de gemeente en de schoolbesturen vastgesteld. Alle kaders en uitgangspunten die van toepassing zijn op de financiën worden hieronder uiteengezet. Daarna wordt ingegaan op de financiële overzichten.
6.1. Uitgangspunten investeringsbedragen Normbedrag per m² nieuwbouw De verantwoordelijkheid voor de kosten van nieuwbouw liggen bij de gemeente, conform de geldende eisen uit onder meer het Bouwbesluit, dat is inclusief BENG. In samenspraak met de gemeente en de schoolbesturen is vastgesteld om het kwaliteitskader basisreferentie van Ruimte OK aan te houden als uitgangspunt voor investeringen in nieuwbouw. Er is afgesproken om voor de eerst komende
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
De vergoeding voor nieuwbouw wordt daarnaast bepaald door de gemiddelde normatieve ruimtebehoefte van de komend 15 jaar. Het aantonen van dit gemiddelde moet gebeuren volgens eerder vastgestelde leerling prognoses. De normatieve ruimtebehoefte wordt berekend aan de hand van de leerling prognoses. In dit IHP wordt gerekend met de normatieve ruimte behoefte van 5 jaar na het jaar dat de school in dit IHP in de prioritering staat. Indien een school in 2030 nieuwbouw krijgt, wordt de normatieve ruimtebehoefte van 2035 aangehouden. Bij aanvang van een nieuwbouw of renovatie project wordt de normatieve ruimtebehoefte opnieuw berekend en wordt er een businesscase
pagina 22 van 34
opgesteld. Dit gebeurt ook op het moment dat het IHP wordt herijkt. Op beide momenten worden de meest recente leerling prognoses gebruikt om de normatieve ruimtebehoefte te bepalen. Als een school in aanmerking komt voor nieuwbouw, wordt op dat moment bepaald op hoeveel m2 de school recht heeft. Dit op basis van het leerlingaantal. Deze m2 worden vermenigvuldigd met het normbedrag om het totaal te bepalen. Normbedrag voor levensduurverlengende renovatie (vernieuwbouw) Voor levensduurverlengende renovatie wordt uitgegaan 65% van het normbedrag nieuwbouw, basis referentie niveau ruimte OK. Dit om financieel gelijkwaardig te blijven, maar ook om in de toekomst deze zelfde verhouding aan te houden bij stijgende of dalende normbedragen. Dit bedraagt dus € 2.125,- per m2 bvo op basis van prijspeil 1 augustus 2022. Ook hier wordt uitgegaan van de normatieve ruimtebehoefte die hoort bij het gemiddelde aantal leerlingen t.b.v. totale normvergoeding. De gemeente stelt in de basis alleen budget beschikbaar voor het aantal m² waar, lettend op de normatieve ruimtebehoefte, de school op dat moment recht op heeft. Wanneer de normatieve ruimtebehoefte lager ligt dan de oppervlakte van de school is het aan de school zelf deze m² te bekostigen. Aanpassingen Als een onderwijsgebouw passend gemaakt moeten worden t.a.v. de huisvesting, zal er per situatie gekeken worden wat nodig is.
Mocht er bijvoorbeeld een lokaal bijgebouwd moeten worden, zullen de normkosten voor nieuwbouw leidend zijn. In dit IHP wordt rekening gehouden met € 200.000,per extra lokaal. Voor de genoemde € 200.000,- kan er een ruimte van circa 60m² bvo worden gebouwd. Binnenklimaat Wanneer er wordt geïnvesteerd in het binnenklimaat van een school is maatwerk een vereiste. Grofweg kan worden gesteld dat het binnenklimaat op het niveau van Frisse scholen klasse B kan worden gebracht voor € 300,- per m² bvo.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
Verduurzamen Wanneer een gebouw wordt verduurzaamd is het streven om deze bijna energieneutraal (BENG) of energieneutraal (ENG) te maken. De keuze tussen BENG en ENG hangt samen met externe factoren, zoals de mogelijkheid om energie terug te leveren. Het is daarom raadzaam om voor iedere school die wordt verduurzaamd een businesscase te maken. Omdat het per school om maatwerk gaat is het lastig om een exacte prijs per m² te hanteren. Een richtbedrag die vanuit ervaring kan worden gegeven is € 450,- per m² bvo. Deze prijs is in dit IHP aangehouden voor de berekening van de kosten en de overzichten in hoofdstuk 6.
6.2. Uitgangspunten investering, rente en afschrijven Voor investeringen worden de volgende kwaliteitseisen gehanteerd: BTW: Alle prijzen zijn inclusief BTW Nieuwbouw: levensduur van ten minste 50 jaar Levensduurverlengende renovatie: levensduurverlening van 30 jaar Binnenklimaat: Frisse scholen klasse B Verduurzamen: (B)ENG (BENG wordt gefinancierd vanuit gemeente) Prijspeil: juni 2022 Rente: 2% Afschrijven nieuwbouw: 50 jaar Afschrijven Levensduurverlengende renovatie: 30 jaar Afschrijven verduurzamen en binnenklimaat: 20 jaar Afschrijven: Lineair Alle bedragen bevatten de kosten die nodig zijn voor het dekken van de stichtingskosten. Hieronder vallen kosten voor: de bouw, directiekosten en bijkomende kosten zoals honoraria voor architect en adviseurs, onvoorzien, leges en nutsvoorzieningen. Op posten, zoals tijdelijke huisvesting (huur), sloopkosten, verhuiskosten en vergroening van pleinen wordt niet afgeschreven. Dit wordt in het jaar van uitvoering opgenomen.
pagina 23 van 34
Indexering Alle investeringen in dit IHP hebben als uitgangspunt prijspeil augustus 2022. Hierbij is uitgegaan van realistische bedragen op basis van de huidige marktprijzen en normvergoedingen. Bij de daadwerkelijke uitvoering van de projecten wordt op basis van de planvorming een kostenraming gemaakt. Hierbij is het niet uit te sluiten dat er sprake kan zijn van prijsstijgingen. Indexering van de normvergoeding gebeurt jaarlijks aan de hand van de BDB index. In de planning is rekening gehouden met 0% prijsstijging.
6.3 Verdeling kosten Er zijn afspraken gemaakt tussen de schoolbesturen en de gemeente over het inzetten van financiële middelen. Deze afspraken zijn hieronder uiteen gezet. Nieuwbouw De verantwoordelijkheid voor het investeren in nieuwbouw ligt bij de gemeente, conform de geldende eisen uit onder meer het vigerende Bouwbesluit, dat is inclusief BENG. Het uitgangspunt moet zijn dat de gemeente investeert in nieuwbouw en niet het schoolbestuur. Dit uitgangspunt geldt ook voor aanpassingen en levensduurverlengende renovatie. Voor de aanvulling naar een ENG gebouw (circa € 150,- per m2) zijn de kosten voor het desbetreffende schoolbestuur. Een businesscase zal uitwijzen wat hierin mogelijk is. Bij de financiële consequenties wordt hiervoor een realistische aanname gedaan. Levensduurverlengende renovatie (vernieuwbouw) Hiervoor gelden in de basis dezelfde regels als voor nieuwbouw. Echter mocht het schoolbestuur kiezen voor levensduurverlengende renovatie in plaats van nieuwbouw, dan zal de gemeente in de basis alleen het budget beschikbaar stellen waar de school recht op heeft ten aanzien van normatieve ruimtebehoefte. De overige m² in de school kunnen worden bekostigd door het schoolbestuur. Ten aanzien van de opvangvoorzieningen (peuter- en kinderopvang) zullen nadere afspraken gemaakt worden over de investeringslasten.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
Voorbeeld: School 1 heeft een bvo van 700 m² maar heeft door een afnemend leerlingaantal een normatieve ruimtebehoefte van 600 m². Bij een budgetaanvraag voor renovatie maakt de gemeente de berekening: normatieve ruimtebehoefte van 600 m² * € 2.125,- per m² bvo = € 1.275.000,De kosten om de overige 100 m2 op orde te krijgen zijn voor rekening van het schoolbestuur. School 2 bestaat uit 800 m² bvo en heeft door toenemende leerlingaantallen een normatieve ruimtebehoefte van 820 m². Bij een budgetaanvraag voor renovatie maakt de gemeente de berekening: normatieve ruimtebehoefte 820 m² * € 2.125,- per m² bvo = € 1.742.500,Onderzoek naar binnenklimaat en verduurzamen De gemeente wil graag toegroeien naar een kwalitatief goed scholenbestand. Corona heeft mede laten zien dat het binnenklimaat van veel scholen niet op orde is. Daarnaast wil de gemeente graag een duurzaam scholenbestand dat ook tegemoet komt aan het doel om in 2050 een Co2-reductie van 95% te behalen. Om deze redenen heeft de gemeente besloten om onderzoek naar het binnenklimaat en opties tot verduurzamen te financieren. Scholen die in aanmerking komen voor een dergelijk onderzoek zijn de scholen die niet in aanmerking komen voor nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie.
Verduurzamen & binnenklimaat Bij de scholen die in dit IHP niet in aanmerking komen voor renovatie of nieuwbouw wordt een onderzoek naar het binnenklimaat en duurzaamheid uitgevoerd. Dit onderzoek wordt bekostigd door de gemeente en zal bestaan uit een adviesrapport over te nemen maatregelen t.b.v. het binnenklimaat en de duurzaamheid. Het is aan de schoolbesturen om te kiezen of en welke maatregelen zij uitvoeren. Voor de bekostiging van de maatregelen m.b.t. verduurzamen en het binnenklimaat is de volgende verdeling van toepassing: Het rijk: 30% (subsidie) De gemeente: 20% Het schoolbestuur: 50%
pagina 24 van 34
In enkele gevallen is het bekostigen van verduurzamingsmaatregelen of binnenklimaat mogelijk door voorfinanciering. Voorfinancieren is in de meeste gevallen geen goede optie en ook niet mogelijk. Er zal daarom uit een businesscase moeten blijken of en in welke gevallen dit wel een goed oplossing is. Normbedragen per m² (incl btw, prijspeil 1 AUGUSTUS 2022) Nieuwbouw Levensduurverlengende renovatie Binnenklimaat Verduurzamen Beng --> ENG
Basis referentie Financieren met middelen van: niveau 100% € 3.269 Gemeente 65% € € € €
2.125 Gemeente 300 Schoolbestuur / gemeente 450 Schoolbestuur / gemeente 150 Schoolbestuur
Figuur 7, Normbedragen per maatregel per m² bvo
6.4. Financiële gevolgen Het IHP heeft financiële gevolgen voor zowel de gemeente als voor schoolbesturen. Per project zijn er drie belangrijke investeringsmomenten. 1. De eerste is wanneer er een voorbereidingskrediet moet worden afgegeven voor fases tot aan de start bouw. In de regel is dit 8% van het bouwbudget. Deze 8% wordt in dit IHP aangehouden. Bij uitzonderingen kan maatwerk een optie zijn. 2. Na de ontwerpfase, wanneer er aanbesteed moet worden, worden de overige middelen beschikbaar gesteld voor de start van de bouw. Het derde moment is wanneer het gebouw in de boeken van de gemeente wordt gezet. Vanaf dit moment ondervind de gemeente kapitaallasten ten aanzien van de school gebouwen. Wanneer de kosten voor de bouw zijn geraamd en door de gemeente worden goedgekeurd wordt er een bouwbudget afgegeven waarmee de school daadwerkelijk kan worden ge- of verbouwd. Deze twee investeringsmomenten zijn in onderstaand investeringsplanning gesplitst opgenomen. Een derde belangrijk financieel moment zijn de kapitaallasten die de jaren daarna op de gemeentelijke begroting drukken. Zoals in het vorige hoofdstuk staat beschreven, gaan we uit van een levensduur voor nieuwbouw van 50 jaar en voor Levensduurverlengende renovatie van 30 jaar.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
De gemeente hanteert vanuit eigen overweging een afwijkende afschrijftermijn t.o.v. de gewenste levensduur. Voor nieuwbouw schrijft de gemeente in 40 jaar af en voor levensduurverlengende renovatie in 20 jaar. Dit gegeven veranderd niks in de termijn van levensduur die voor de schoolbesturen wordt gehanteerd. Er mag worden gesteld dat een schoolgebouw dat vandaag de dag wordt gebouwd minstens 50 jaar mee gaat. Vandaar dat de afschrijftermijn voor nieuwbouw voor het schoolbestuur op 50 jaar staat. Ten aanzien van levensduurverlengende renovatie wordt voor de schoolbesturen 30 jaar gehanteerd. Totale investering onderwijs Wanneer alle investeringen, zowel voor rekening van de gemeente als van het schoolbestuur, uit het investeringsprogramma worden uitgevoerd, volgens het prijspeil 2022 en zonder rente mee te rekenen, bedraagt het volledige investeringsbedrag € 56.062.000,- (zie tabel pag. 27) . Dit bedrag wordt tussen 2023 en 2034 geïnvesteerd. Dit bedrag is exclusief investeringen t.b.v. sport of kinderdagopvang. Het onderhoud van de 7 gymzalen komt voor de komende 15 jaar neer op een totale investering van € 13.554.000,- (zie ook hoofdstuk 1.4). Bij het Hofland en Eendrachtcomplex wordt 500 m² aan kinderdagopvang accommodatie bijgebouwd. De geraamde kosten hiervoor bedragen
€ 1.600.000,-. De genoemde investering van €56.062.000,- wordt verdeeld tussen de gemeente en de schoolbesturen. Voor de gemeente bedraagt de totale investering voor het onderwijs, de bijhorende sportvoorzieningen en het KDV in totaal: Onderwijs € 45.765.000,- (zie pag. 28) Sportvoorzieningen € 13.554.000,- (zie pag. 29) KDV € 1.600.000,- (zoals bovenstaand) +
Totaal :
€ 60.919.000,-
Let op, eventuele bijkomende kosten zijn hierin niet meegenomen. Zie hoofdstuk 6.5 voor een overzicht van deze bijkomende kosten.
pagina 25 van 34
Van BENG naar ENG In het IHP is ‘bijna energie neutraal (BENG) het uitgangspunt bij het realiseren van nieuwbouw, aanpassingen en/of levensduurverlengende renovatie. De gemeente financiert bovenstaande maatregelen tot en met het niveau BENG. Er is afgesproken dat een upgrade naar ENG wordt gefinancierd door de schoolbesturen. De stap van BENG naar ENG kost gemiddeld gezien € 150,- per m² bvo (incl. btw. prijspeil 2022) investeringskosten extra. De extra investering die nodig is om een schoolgebouw in aanmerking komt voor nieuwbouw of renovatie van BENG naar ENG te upgraden staat in de tabel op pagina 28.
NOM ENG BENG Gemeente finaciert
Schoolbestuur financiert
Schoolbestuur financiert extra stap + €150,- per m²
Maatwerkafspraken Pius en Twister De scholen die in de komende 15 jaar in aanmerkingen komen voor nieuwbouw of renovatie, worden naar de eisen van vandaag de dag gebouwd / verbouwd. Echter, de Pius en de Twister staan pas 2033 (10 jaar na nu) op de planning. De gemeente is vanwege de tijdspanne bereid om de kosten, t.a.v. het op orde brengen van de duurzaamheid en het binnenklimaat, voor deze twee scholen te bekostigen. Deze financiering gebeurt door middel van een voorfinanciering vanuit het budget dat over 10 jaar beschikbaar wordt gesteld voor de renovatie. Deze regeling kan alleen stand houden als de scholen ervoor kiezen om het gebouw te renoveren. Nieuwbouw is dan geen optie meer. Mocht er wel gekozen worden voor nieuwbouw, zal de voorfinanciering terugbetaald moeten worden.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 26 van 34
Investeringslast totaal In onderstaand overzicht zijn alle maatregelen die in hfst. 5 op de planning zijn opgenomen omgezet in geld. Hierbij zijn de financiële uitgangspunten gebruikt zoals staat omschreven in hfst. 6.2. De investeringsplanning gaat uit van investeringsbedragen met het prijspeil 2022. Wanneer alle maatregelen die op de planning zijn opgenomen worden omgezet in geld ontstaat de onderstaande tabel. Ieder investeringsbedrag op de onderstaande planning correspondeert met een maatregel op de planning in hfst. 5. Ter verduidelijking is deze tabel op de volgende pagina uitgesplitst naar investeringskosten voor de gemeente en investeringskosten voor de schoolbesturen.
Hofland De Eendracht Paulus Juliana CNS Abcoude Driehuis Windroos Willespoort Antoniusschool Ichthus Twister Pius Kids College Piet Mondriaan De Fontein De Pijlstaart Sint jozef Schakel Vlinderbos Veenlanden college - Mijdrecht Veenlanden college - Vinkeveen Totaal: Cumulatief:
€ €
2037
2036
2035
2034
2033
4.842.000 2.877.000 € € €
4.364.000 3.728.000 3.152.000 € € €
1.870.000 5.516.000 5.843.000 € €
€ € € € € € € € € € € € €
Blok 3
2032
2030
2029
2028
2027
Blok 2
2026
2025
Totaal
2024
2023
Blok 1
2031
Prioritering 2023 - 2037
1.905.000 1.913.000
10.000 € 256.000 € 2.825.000 10.000 € 263.000 € 4.072.000 10.000 € 608.000 410.000 € 931.000 10.000 € 865.000 10.000 € 407.000 10.000 € 571.000 847.000 € 501.000 10.000 € 836.000 20.000 € 4.606.000 20.000 € 1.944.000 9.086.000 € 11.788.000 € 11.244.000 € 13.229.000 € € 3.818.000 € € € 6.897.000 € € € € 9.086.000 € 20.874.000 € 32.118.000 € 32.118.000 € 32.118.000 € 45.347.000 € 45.347.000 € 49.165.000 € 49.165.000 € 49.165.000 € 56.062.000 € 56.062.000 € 56.062.000 € 56.062.000 € 56.062.000
Figuur 8, totale investering per jaar
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 27 van 34
Investeringslast gemeente De totale indicatieve investering is exclusief de extra kosten voor het bouwen van 500m² aan kinderopvang bij het Hofland Eendracht complex. Het bouwen van deze 500 m² is geraamd op € 1.600.000,-. Deze kosten worden in de totale investeringslast op pagina 25 meegenomen, maar zijn niet opgenomen in de onderstaande tabel. N R A B V O V+B
De totale indicatieve investeringskosten voor de gemeente voor het uitvoeren van IHP (exclusief de gymzalen) komt uit op € 45.765.000,(inclusief btw, prijspeil 2022).
Hofland De Eendracht Paulus Juliana CNS Abcoude Driehuis Windroos Willespoort Antoniusschool Ichthus Twister Pius Kids College Piet Mondriaan De Fontein De Pijlstaart Sint jozef Schakel Vlinderbos Veenlanden college - Mijdrecht Veenlanden college - Vinkeveen Investering totaal: Cumulatief:
€ €
2037
2036
2034
2033
4.842.000 * 2.877.000 * € € €
4.173.000 3.564.000 2.954.000
A
€ € €
1.762.000 5.274.000 5.587.000 € €
€ € € € € € € € € € € € €
Blok 3
2032
2030
2029
2028
2027
Blok 2
2026
2025
Gemeente
2024
2023
Blok 1
2031
Investering 2023 - 2037
Nieuwbouw Levensduurverlengende renovatie Aanpassingen Binnenklimaat Verduurzamen Onderzoek Verduurzamen + binnenklimaat
2035
De investeringslasten zijn uitgesplitst naar kosten voor de gemeente en kosten voor de schoolbesturen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de Investeringslasten voor de gemeente. Kosten die voortkomen uit het IHP en die voor rekening zijn van de gemeente zijn: levensduurverlengende renovatie, aanpassingen aan schoolgebouwen en onderzoek naar binnenklimaat en verduurzamen. De hoogte van deze investeringen zijn per maatregel toegelicht in hoofdstuk 6.3.
1.808.000 1.789.000
10.000 € 73.000 € 2.594.000 10.000 € 75.000 € 3.893.000 10.000 € 174.000 410.000 € 180.000 10.000 € 247.000 10.000 € 116.000 10.000 € 163.000 847.000 € 143.000 10.000 € 239.000 20.000 € 1.316.000 20.000 € 555.000 9.086.000 € 3.281.000 € 10.691.000 € € € 12.623.000 € € 3.597.000 € € € 6.487.000 € € € € 9.086.000 € 12.367.000 € 23.058.000 € 23.058.000 € 23.058.000 € 35.681.000 € 35.681.000 € 39.278.000 € 39.278.000 € 39.278.000 € 45.765.000 € 45.765.000 € 45.765.000 € 45.765.000 € 45.765.000
Figuur 9, Investering gemeente *Deze bedragen zijn opgenomen in het raadsvoorstel t.a.v. het IHP.
LindHorst huisvestingsadviseurs bv & De Mevrouwen
pagina 28 van 34
Investeringslast gemeente m.b.t. gymzalen Gemeenten hebben verplichtingen in het kader van het verzorgen van bewegingsonderwijs voor en door basisscholen. Om die reden worden voorzieningen voor het bewegingsonderwijs ook in dit IHP meegenomen. De basisscholen in De Ronde Venen beschikken niet over “eigen” gymnastieklokalen. De gemeentelijke verplichting wordt ingevuld door sportzalen bij specifieke sportaccommodaties en bij dorpshuizen. De gemeente betaalt de betrokken gebouweigenaren / exploitanten als compensatie voor ieder uur gymnastiek een “klokuurvergoeding”. Deze (landelijk vastgestelde) vergoeding is bedoeld om de direct toerekenbare kosten (energie, schoonmaak e.d.) te dekken. De klokuurvergoeding is niet toereikend voor uit te voeren onderhoudswerkzaamheden en / of voor renovaties. Diverse sportzalen zijn toe aan gedegen onderhoud of een grondige renovatie. De gemeente wil ten behoeve van het bewegingsonderwijs voorzien in kwalitatief goede gymnastiekzalen. Om die reden gaat de gemeente de komende jaren geld besteden aan het onderhoud van de gymnastiekzalen. Op basis van een opgesteld Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP) zijn de jaarlijkse kosten berekend van onderhoud inclusief het treffen van duurzaamheidsmaatregelen.