Bijlage 1 Beleidsplan Armoede en Schulden 2024-2028 - oorspronkelijke versie
Tekst van het document
Beleidsplan Armoede en Schulden 2024-2028 Start >
2 1: INLEIDING
Inhoudsopgave Voorwoord, names het college
3
1: Inleiding 4 1.1 Terugblik huidig beleid 5 1.2 Belangrijke wet- en regelgeving
6
2: Definities en cijfers
7
2.1 Belangrijke definities
8
2.2 Cijfers De Ronde Venen 2022
8
3: De doelen van het beleidsplan
9
4: Bestaand, versterkt en nieuw beleid
11
4.1 Behoud van bestaand beleid
12
4.2 Versterking van bestaand beleid
14
4.3 Nieuw beleid 15
5. Monitoring en verantwoording van beleid
17
6. Financiën en planning
18
Literatuurlijst
19
Bijlagen
20
Direct naar: Beleidsplan Armoede > Evaluatie en Schulden 2020-2023
3
Voorwoord Geschreven namens het college De afgelopen jaren zijn uitdagend geweest voor inwoners met een laag inkomen, ook in onze gemeente. De coronapandemie, de energiecrisis en de inflatie hebben daar een grote rol in gespeeld. De afgelopen jaren heeft gemeente De Ronde Venen zich hard ingezet om deze doelgroep te ondersteunen. En ook in de komende jaren zal de bestrijding van armoede en schulden alle aandacht krijgen.
In het nieuwe beleidsplan Armoede en Schulden 20242028 dat voor u ligt, leest u over de plannen van het college. Er wordt teruggeblikt op het beleid van de afgelopen jaren en de evaluatie daarvan, en er wordt stilgestaan bij de doelen en het beleid voor de komende 4 jaar. Bijvoorbeeld de komst van een gemeentepas, het behoud van belangrijke minimaregelingen en het versterken van succesvol beleid.
De gemeente doet en kan dit niet alleen. Het college wil daarom de maatschappelijke partners bedanken die een essentiële bijdrage hebben geleverd aan dit nieuwe beleidsplan, zoals Stichting Lezen en Schrijven, het Geldpunt, de bibliotheek, Kwadraad en het Servicepunt. Gezamenlijk wordt alles op alles gezet, zodat iedereen in onze gemeente mee kan doen.
Het college van gemeenteDe Ronde Venen
4
1. Inleiding In de afgelopen jaren is steeds duidelijker geworden dat armoede en schulden meer zijn dan alleen financiële problemen. Geldzorgen hebben een brede impact op het leven van inwoners. Ze leiden niet alleen tot kortetermijndenken en impulsieve beslissingen, maar beïnvloeden ook gezondheid, werk, wonen, opleiding, opvoeding, sociale vaardigheden, politieke deelname, vrijetijdsbesteding en de omgeving waarin kinderen zich kunnen ontwikkelen.
Inwoners met geldzorgen ervaren daardoor veel stress, wat onder andere kan leiden tot sociale uitsluiting (Nibud, 2022). Daarnaast hebben inwoners met een bijstandsinkomen moeite om hun financiële administratie op orde te hebben. Ook vergroten betalingsachterstanden en belangrijke levensgebeurtenissen – zoals arbeidsongeschiktheid, een scheiding of ontslag – het risico op armoede en schulden.
Het is daarom belangrijk om inwoners die hiermee te maken krijgen, vroegtijdig in beeld te krijgen. Ook heeft het bevorderen van (financiële) zelfredzaamheid en de samenwerking tussen maatschappelijke partners een preventief effect.
5 1: INLEIDING
1.1 Terugblik huidig beleid Op 14 januari 2020 heeft de gemeenteraad het beleidsplan Armoede en Schulden 2020-2023 vastgesteld. Samen met maatschappelijke partners werd de hoofdmissie vastgelegd: ‘Inwoners van gemeente De Ronde Venen zijn vrij van problematische schulden en ervaren geen armoede.’
Terugblik evaluatie
Overige aanbevelingen uit de evaluatie:
Uit de evaluatie van ons beleid van de afgelopen 4 jaar blijkt dat gezinnen met een laag inkomen met minderjarige kinderen worden bereikt. Dit is terug te zien in het gebruik van de voorzieningen die specifiek zijn gericht op kinderen. Wel is uit gesprekken met maatschappelijke partners gebleken dat de inkomensondersteunende voorzieningen te weinig zijn gericht op ouderen met een klein pensioen. Dat terwijl zij binnen de gemeente de grootste doelgroep zijn met een inkomen tot en met 120% van de bijstandsnorm.
De zomeractie was een actie voor gezinnen met een laag inkomen met minderjarige kinderen. Zij konden aanspraak maken op een voucher ter waarde van € 50,- voor kleding, speelgoed en schoolmateriaal. Omdat er voor ouderen met een klein pensioen nog geen extra gemeentelijke regeling is, is het advies om deze zomeractie in te zetten voor ouderen. Zij kunnen dan een tegoed van € 50,- besteden in lokale winkels. De gezinnen die eerder gebruik konden maken van de vouchers, kunnen nu terecht bij Stichting Leergeld De Ronde Venen, die alle faciliteiten biedt die de voucher hen verschafte.
Belangrijke doelen van dit beleid waren: • Vroegsignalering en preventie: We voorkomen dat financiële problemen ontstaan of verergeren. • Zelfredzaamheid versterken: We versterken de (financiële) vaardigheden van inwoners. • Inkomensondersteuning: We streven ernaar dat iedereen zoveel mogelijk kan deelnemen aan sociale, sportieve en culturele activiteiten, zorg en andere belangrijke zaken. • Schuldhulpverlening: We lossen schulden samen op of maken ze beheersbaar.
Naast het bereiken van de beoogde doelgroep zijn er met het beleidsplan ook vele andere doelen behaald, onder andere door vroegsignalering. De oorspronkelijke doelstelling van 100 meldingen per jaar bleek te laag ingeschat. In 2020 ontvingen de consulenten al 100 meldingen van beginnende schulden per maand en inmiddels is in 2023 en 2024 het aantal meldingen per maand gestegen tot rond de 200. Vroegsignalering draagt bij aan de daling van de gemiddelde schuld van de inwoner. De gemiddelde schuld in de gemeente is € 27.543,-. Dat is onder het landelijke gemiddelde van € 40.222,- (NVVK, 2022).
Het advies is om een gemeentepas in te voeren die het gebruik van de minimaregelingen stimuleert, de drempel om deze aan te vragen verlaagt en de uitvoeringskosten vermindert. Door het wegvallen van de declaratieregeling wordt een aanvraag voor een minimaregeling een stuk eenvoudiger en laagdrempeliger. De verwachting is dan ook dat het gebruik hiervan gaat stijgen. De budgetten zullen dan ook omhoog moeten gaan.
6 1: INLEIDING
1.2 Belangrijke wet- en regelgeving De Participatiewet (Pw) en de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs) zijn 2 belangrijke wettelijke pijlers onder het armoede- en schuldenbeleid. Hieronder worden beide wetten kort toegelicht.
Participatiewet Het principe van de Participatiewet is dat inwoners naar vermogen meedoen aan de maatschappij en zo zelfstandig mogelijk in hun levensonderhoud voorzien. Het voornaamste doel van deze wet is om zoveel mogelijk mensen met arbeidspotentieel naar werk te begeleiden of te ondersteunen bij hun arbeidsinspanningen. Bij voorkeur wordt hierbij ingezet op betaald werk, maar indien dat niet haalbaar is, kan ook vrijwilligerswerk worden overwogen. Een tweede doel van de Participatiewet is om te verzekeren dat alle inwoners een inkomen hebben, inclusief degenen die niet in staat zijn om volledig in hun eigen onderhoud te voorzien. Deze wet voorziet in een inkomensaanvulling tot aan het geldende ‘sociaal minimum’. Aangezien bijstand het laatste vangnet vormt, geldt het recht op een bijstandsuitkering, ook wel sociale bijstand, alleen indien er geen andere voorliggende, wettelijke regeling van toepassing is.
Participatiewet in Balans Het programma Participatiewet in Balans is een herziening van de Participatiewet en heeft als doel dat iedereen kan beschikken over een toereikend en zeker bestaansminimum. Inwoners moeten gestimuleerd en ondersteund worden om naar vermogen deel te nemen op de arbeidsmarkt en aan de samenleving. Het bevorderen van bestaanszekerheid moet in samenwerking met verschillende maatschappelijke partners worden opgepakt voor inkomenszekerheid, werkzekerheid, menselijkheid en basisvoorzieningen wonen en zorg. De verwachting is dat er eind 2024 meer duidelijkheid is over dit programma.
Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening Sinds de implementatie van de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs) in 2012 zijn gemeenten verantwoordelijk voor schuldhulpverlening. Dit betekent dat zij hun inwoners bij moeten staan in het oplossen en voorkomen van schulden via integrale schuldhulpverlening. Vroegtijdige signalering van schulden valt ook onder de wettelijke verantwoordelijkheden. Daarnaast mogen gemeenten persoonsgegevens uitwisselen met woningcorporaties, water- en energieleveranciers en zorgverzekeraars.
7
2. Definities en cijfers
8 2: DEFINITIES EN CIJFERS
Cijfers De Ronde Venen 2022*
2.1 Definities Armoede
Schulden
Bij armoede wordt vaak direct gedacht aan het hebben van (te) weinig geld. Maar de vraagstukken en uitdagingen die met armoede samenhangen, gaan over méér dan geld. Het Sociaal Cultureel Planbureau (2019) definieert armoede als volgt: ‘Mensen zijn arm wanneer ze gedurende langere tijd niet de middelen hebben voor de goederen en voorzieningen die in hun samenleving als minimaal noodzakelijk gelden.’
Niet elke schuld of betalingsachterstand is direct een probleem. Dat wordt het pas als schulden niet kunnen worden afbetaald of daarmee is gestopt. De NVVK (2023) definieert het als een situatie waarin “alle openstaande vorderingen niet binnen 36 maanden betaald kunnen worden”. De NVVK (2023) definieert een problematische schuldsituatie als: ‘Een situatie waarin te voorzien is dat een natuurlijke persoon schulden niet zal kunnen blijven afbetalen of is gestopt met afbetalen. In ieder geval een situatie waarin niet binnen 36 maanden alle openstaande vorderingen betaald kunnen worden (met een betalingsregeling)’.
Sociale armoede Financiële armoede en schulden hebben als gevolg dat inwoners niet kunnen deelnemen aan de maatschappij. Ze hebben bijvoorbeeld geen geld voor een sportclub of vereniging, schoolactiviteiten, uitstapjes, openbaar vervoer, een fiets of toegang tot internet. Deze sociale armoede kan op de volgende gebieden inkomensongelijkheid creëren: • Gevoel: Kansarm zijn kan leiden tot een laag zelfbeeld, een minderwaardigheidsgevoel en schuldgevoelens. • Kennis: Kansarme gezinnen hebben minder toegang tot informatiekanalen door bijvoorbeeld het ontbreken van een sterk sociaal netwerk of geen toegang tot internet.
De gemeente helpt ook inwoners van wie de schulden nog niet problematisch zijn, maar wel daartoe kunnen leiden, gebaseerd op hun individuele situatie. Iedereen die zich meldt, wordt daarom geholpen, ongeacht de hoogte van hun inkomen.
4,9
4,0
signalen per 1000 inwoners per maand
Landelijk gemiddelde
95%
80%
van deze signalen wordt een melding
Landelijk gemiddelde
17% Telefoon
26%
20%
27% E-mail
van deze meldingen leidt tot contact met de inwoner
Landelijk gemiddelde
7%
Huisbezoek
7%
SMS/WhatsApp
28% Brief
14% Anders
• Vaardigheden: Vaardigheden op het gebied van (financiële) opvoeding worden vaak al in de jeugd aangeleerd. Als dit niet gebeurt, is het moeilijk om deze vaardigheden later zelf op te doen. • Levensdomeinen: Denk hierbij aan goede huisvesting, gezondheidszorg, onderwijs, arbeidsparticipatie en vrijetijdsbesteding.
*Dit zijn cijfers over vroegsignalering uit 2023. De verschillen tussen landelijke en lokale cijfers zijn te verklaren door het groot aantal meldingen dat waterbedrijf Vitens toestuurt, ook van een paar euro. De interne afspraak is gemaakt om meldingen onder de € 50,- niet op te pakken.
9 2: DEFINITIES EN CIJFERS
Armoedemonitor gemeente De Ronde Venen, 2022 Huishoudens verdeeld naar inkomen ten opzichte van het beleidsmatig minimum*
Toelichting De cijfers zijn afkomstig van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en dateren van peildatum 1 januari 2022. Het CBS maakt onderscheid tussen ‘definitieve’ en ‘voorlopige’ cijfers. In dit onderzoek is uitgegaan van de voorlopige gegevens.
Aandeel huishoudens per wijk met een inkomen tot 110% van het beleidsmatig minimum*
Tot 101%
Van 110% tot 120%
Minder dan 2,0%
6,0 tot 10,0%
Van 101% tot 110%
Van 120% of hoger
2,0% tot 4,0%
10,0% of meer
4,0% tot 6,0%
Geen data
3,0% 2,0% 2,0%
Belangrijkste inkomensbron binnen inkomensgroepen ten opzichte van het 1,2 beleidsmatig minimum* Alle huishoudens
Inkomen uit arbeid
93,0%
Inkomen uit eigen onderneming
Overige uitkeringen Pensioen
Tot 101%
8,0
14,8
Tot 110%
8,5
10,8
18,3
Tot 120%
9,7
9,0
15,0
Langdurig tot 110%
Overig of onbekend
huishoudens wonen in de gemeente
1100
huishoudens hebben een inkomen tot 110% van het beleidsmatig minimum
800
huishoudens hebben een inkomen tot 120% van het beleidsmatig minimum
22,0
19,8
4,2
% 0
29,2
10
20
14,2
40,2
18,7
17,2
48,6
17,0 30
40
De cijfers zijn uitgesplitst naar kenmerken zoals type huishouden, belangrijkste inkomensbron, wijken, leeftijd van de hoofdkostwinner (65 jaar en ouder) en aantal (minderjarige) kinderen.
43,2
55,2 50
60
70
80
90
100
7,2
5,9 4,6
Aantal minderjarige kinderen in huishouden binnen inkomensgroepen ten opzichte van het beleidsmatig minimum* Geen minderjarige kinderen
Tot 120% 82,3
1 minderjarig kind %0
2 minderjarige kinderen 3 of meer minderjarige kinderen
*Voorlopige cijfers
9,7 3,6
Bijstandsuitkering
19.400
54,7
1,6
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
Tot 140% 83,3 %0
10
20
30
40
6,7 50
60
Per huishouden is gekeken naar het besteedbare huishoudinkomen in verhouding tot het beleidsmatig minimum. In het overzicht is ook aandacht besteed aan huishoudens met een langdurig laag inkomen. Dit betekent dat het huishouden ten minste vier jaar achtereenvolgend een inkomen had van 101%, 110% of 120% van het beleidsmatig minimum.
70
80
5,6 4,4 90
100
Het onderzoek maakt gebruik van integrale gegevens over inkomens en vermogens van huishoudens. Om betrouwbare informatie weer te geven, zijn de aantallen afgerond op honderdtallen. Percentages zijn berekend op onafgeronde aantallen en afgerond op één decimaal. Het CBS werkt bij elk onderzoek met strenge eisen om data op een veilige manier te verwerven, te verwerken en te publiceren en is transparant over de manier van werken en de methodieken. Voor meer informatie kunt u terecht op www.cbs.nl/privacy.
10 1: INLEIDING
3. De doelen van het beleidsplan
Met het beleidsplan Armoede en Schulden 2020-2023 zijn is het gelukt om gezinnen met minderjarige kinderen geholpente helpen. Er zijn meer dan voldoende voorzieningen waarop zij een beroep kunnen doen. Wel zijn we tot de conclusie gekomen getrokken dat ouderen met een klein pensioen niet als doelgroep is meegenomen. Dit komt mede doordat veel van het beleid landelijk is bepaald, zoals de huur-, zorg- en kinderopvangtoeslag, en de focus vaak ligt op minderjarige kinderen.
Omdat de gemeente de taak heeft om deze wetten uit te voeren, kan er vaak maar beperkte invloed worden uitgeoefend. Met de invloed die wél mogelijk is, zorgt de gemeente, in samenwerking met maatschappelijke partners, voor passende ondersteuning aan inwoners die schulden hebben of moeten rondkomen van een minimum.
11 3: DE DOELEN VAN HET BELEIDSPLAN
1. De toegang tot minimavoorzieningen laagdrempeliger maken en daarmee het bereik vergroten
2. Het aantal inwoners met problematische schulden verminderen dankzij preventie en vroegtijdige ondersteuning
3. Meer inwoners naar schuldhulpverlening leiden en de uitval tijdens deze trajecten verkleinen
Het bereik van de minimaregelingen is lager dan gewenst, vooral die van de regeling Iedereen Actief. Zo maakte in 2023 slechts 7% van de rechthebbenden gebruik van de regeling, wat neerkomt op 75 aanvragen. Het vermoeden is dat schaamte en de hoge drempel om de regeling aan te vragen hierbij een grote rol spelen. Daarom introduceert de gemeente per 1 januari 2025 een gemeentepas onder de naam De Groene Hart Pas, die het gebruik van minimaregelingen stimuleert en de voorzieningen toegankelijker maakt. De pas wordt verderop in dit beleidsplan nader toegelicht.
Door preventie en vroegtijdige ondersteuning wordt voorkomen dat schulden ontstaan of dat eerste betalingsachterstanden leiden tot problematische schulden. Door middel van vroegsignalering zijn huishoudens met betalingsachterstanden sneller in beeld bij de gemeente. Hierdoor is het mogelijk hen eerder te helpen en hogere kosten te voorkomen. Ook wil de gemeente beter zicht krijgen op jongeren die kwetsbaar zijn voor schulden.
De gemeente heeft geconcludeerd dat weinig inwoners gebruik maken van schuldhulpverlening. Het is daarom belangrijk dat de toegankelijkheid en zichtbaarheid van deze diensten wordt vergroot, bijvoorbeeld door middel van voorlichting en informatiesessies. Daarnaast is het doel om de uitval tijdens schuldhulpverleningstrajecten te verkleinen. Dit bereiken we door elke schuldenaar een vaste begeleider toe te wijzen, wat zorgt voor consistentie in de begeleiding en het opbouwen van een vertrouwensband. Ook wordt er nadruk gelegd op nazorg om langdurige ondersteuning te bieden.
Een belangrijk uitgangspunt is dat iedereen mee moet kunnen doen in de maatschappij; iedereen die het zonder ondersteuning niet redt, kan een beroep doen op de gemeente of een van de maatschappelijke partners die gesubsidieerd wordt door de gemeente. Denk hierbij aan de Voedselbank of een voorziening vanuit Stichting Urgente Noden (SUN). We zoeken waar nodig de menselijke maat bij de uitvoering van onze dienstverlening en passen maatwerk toe. De gemeentelijke dienstverlening dient laagdrempelig en toegankelijk te zijn. Het uitgangspunt blijft dat werken moet lonen en dat terugvallen in armoede zoveel mogelijk voorkomen moet worden.
12
4. Bestaand, versterkt en nieuw beleid Om de eerdergenoemde doelen te behalen, zet de gemeente verschillende instrumenten in. Daarin wordt onderscheid gemaakt tussen bestaand beleid dat wordt behouden, bestaand beleid dat wordt versterkt en nieuw beleid dat wordt gevormd. Hieronder leest u per onderdeel welke regelingen daaronder vallen.
13 4. BESTAAND, VERSTERKT EN NIEUW BELEID
4.1 Behoud van bestaand beleid Collectieve zorgverzekering
Stichting Urgente Noden (SUN) De Ronde Venen
Studietoeslag
Inwoners met een inkomen tot en met 120% van de bijstandsnorm kunnen gebruik maken van de collectieve zorgverzekering. Deze bestaat uit een basisverzekering, inclusief een aanvullende verzekering. De aanvullende verzekering is uitgebreid met extra vergoedingen voor kosten zoals brillen, fysiotherapie of de tandarts. De zorgverzekering geeft hierbij een korting en de gemeente betaalt een deel van de premie. Er kan ook worden gekozen voor een aanvullende verzekering met meer dekking.
SUN biedt financiële noodhulp aan inwoners van de gemeente, bijvoorbeeld hulp in natura, een financiële bijdrage of een renteloze lening. Hiermee voorziet de stichting in materiële behoeften, waar wettelijke regelingen en (gemeentelijke) voorzieningen niet aan kunnen voldoen.
De studietoeslag is voor scholieren en studenten die niet kunnen werken door een beperking of chronische ziekte. Normaal gesproken ontvangt een student inkomsten vanuit werk, maar dit is in sommige gevallen niet mogelijk. De hoogte van de studietoeslag hangt af van de leeftijd.
Bijzondere bijstand Inwoners met een laag inkomen die onverwacht voor hoge kosten komen te staan, kunnen bijzondere bijstand aanvragen. Dit is bedoeld voor bijzondere noodzakelijke kosten die de inwoner niet zelf kan betalen, zoals bewindvoeringskosten.
Stichting Jongeren Actief Individuele inkomenstoeslag De individuele inkomenstoeslag is een vrij besteedbaar bedrag voor inwoners die ouder zijn dan 21 jaar en jonger dan de AOW-leeftijd. Ook moeten ze 3 jaar of langer een inkomen van 110% van de bijstandsnorm hebben. Inwoners kunnen dit eens in de 12 maanden aanvragen, onder de voorwaarde dat er geen zicht is op een verbetering van het inkomen, bijvoorbeeld door ziekte.
Stichting Jongeren Actief is er voor jongeren uit gezinnen die minder geld te besteden hebben. Zij kunnen een vergoeding van maximaal € 400,- krijgen om deel te nemen aan sport, kunst en cultuur. Dit kan bijvoorbeeld worden ingezet voor contributie, sporttenues, materiaal of goede schoenen.
Kwijtschelding van gemeentelijke belastingen Huishoudens met een inkomen rond het sociaal minimum en zonder vermogen komen in aanmerking voor kwijtschelding van gemeentelijke belastingenen zoals, waterschapsbelastingen.
14 4. BESTAAND, VERSTERKT EN NIEUW BELEID
Proces schuldhulpverlening We onderscheiden verschillende fases in onze schuldhulpverlening. Deze staan in het stroomschema weergegeven. Ook de komende jaren blijven we hiermee werken.
Samenwerking partners In 2022 werd het startschot gegeven voor het partneroverleg. Elke 3 maanden komen in het gemeentehuis verschillende maatschappelijke partners bij elkaar, zoals de Voedselbank, het Servicepunt, het Geldpunt en Kwadraad. Ook woningcorporatie Cazas Wonen en de Kredietbank schuiven aan, evenals de consulenten van de gemeente die betrokken zijn bij vroegsignalering. Tijdens dit overleg worden de partners bijgepraat over welke hulp er is voor inwoners met financiële problemen en worden er gezamenlijke oplossingen besproken en aangeboden. Ook krijgen partners te horen welke wetten gelden en welke kaders er zijn.
Flankerende hulp Schuldhulpverlening voor ondernemers Preventie
Oplossing Betalingsregeling Informatie en advies
Herfinanciering Saneringskrediet
Vroegsignalering
Schuldbemiddeling Wsnp
Inwoner (incl. ondernemer)
Aanmelding Intake
Stabilisatie
Schuldregeling
Crisisinterventie
Dwangakkoord
Duurzame financiele dienstverlening
Vroegsignalering Met vroegsignalering krijgt de gemeente beter zicht op huishoudens met betalingsachterstanden. Dat maakt het mogelijk om hen eerder te helpen en hoge schulden te voorkomen. De consulenten vroegsignalering pakken aan het eind van de maand de meldingen op van energieleveranciers, woningcorporatie Cazas Wonen en waterbedrijf Vitens. Daarnaast behandelen ze gedurende de maand ook crisismeldingen, zoals dreigende woningontruimingen of het stopzetten van energie- of waterlevering. In zo’n geval moet er binnen 3 dagen een gesprek plaatsvinden.
Nazorg
Financiële begeleiding Budgetcoaching
In het geval van betalingsachterstanden wordt er op verschillende manieren contact gezocht: per brief, telefonisch of via huisbezoeken. Ook is er aandacht voor heldere taal in tekst en spraak. Indien nodig draagt de consulent de inwoner over aan schuldhulpverlening, het Geldpunt, de bibliotheek, Kwadraad of budgetmaatjes.
Budgetbeheer
Beschermingsbewind
Geldpunt Bij het Geldpunt kunnen inwoners terecht met al hun vragen over financiën. Het inloopspreekuur is elke maandagmiddag, samen met Kwadraad en de Kredietbank. Er zijn vrijwilligers van Tympaan-De Baat en sociaal raadslieden van Kwadraad aanwezig om inwoners direct te helpen.
15 4. BESTAAND, VERSTERKT EN NIEUW BELEID
4.2 Versterking van bestaand beleid Stichting Leergeld De Ronde Venen
Iedereen Actief
Stichting Leergeld De Ronde Venen helpt kinderen tussen de 4 en 18 jaar uit gezinnen met lage inkomens. Zo kunnen ze deelnemen aan binnen- en buitenschoolse activiteiten en hierdoor meer kennis opdoen, zich verder ontplooien, vaardigheden ontwikkelen en hun eigenwaardevergroten. Er wordt ook voorzien in andere behoeften, zoals schoolspullen, een laptop, een fiets of een verjaardagspakket.
Iedereen Actief is voor volwassenen met een inkomen tot 120% van de bijstandsnorm. Zij krijgen een tegoed van maximaal € 100,- voor deelname aan sport, kunst of cultuur. Bijvoorbeeld om lid te worden van een sport-, muziek, of toneelvereniging, maar ook voor zwemles, culturele cursussen of entreetickets voor musea en voorstellingen.
Bij het inventariseren van de hulpbehoefte wordt het vierogenprincipe gehanteerd. Dat wil zeggen dat er altijd 2 personen zijn betrokken, het liefst een man en een vrouw. Ook wordt er een inkomenstoets en, waar nodig, een schuldentoets gedaan. Zo wordt duidelijk of het gezin ook recht heeft op andere regelingen, zoals de Voedselbank.
Vanaf 2025 komt deze regeling als een tegoed op de gemeentepas te staan. Hierdoor is het eenvoudiger en laagdrempeliger om er gebruik van te maken.
Stichting Leergeld De Ronde Venen vervangt Kansen voor alle kinderen. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat de beoogde doelgroep niet werd bereikt. Zo werd er geen inkomenstoets gehanteerd en werden er vooral elektrische fietsen verstrekt, wat tot hoge kosten en meer ongelijkheid leidde.
Op die manier zijn de regelingen ook te begrijpen voor inwoners die moeite hebben met de Nederlandse taal. Dat is voor deze groep extra belangrijk, omdat laaggeletterdheid en armoede vaak hand in hand gaan. De animaties komen op de website en het YouTubekanaal van de gemeente. Ook worden ze gedeeld met de maatschappelijke partners, zoals het Servicepunt. Het voornemen is om soortgelijke video’s te maken rondom levensgebeurtenissen, zoals 18 jaar worden.
Trainingen rondom levensgebeurtenissen Versterken samenwerking met andere partijen Het bestrijden van armoede en schulden kan gemeente De Ronde Venen niet alleen. Gelukkig zijn er tal van goede initiatieven, opgezet door vrijwilligers, fondsen en maatschappelijke organisaties. De gemeente zoekt daarin graag de verbinding op. Deze partijen hebben namelijk beter zicht op wat er speelt in de wijken en waar inwoners met een laag inkomen tegenaan lopen. Ook is de ondersteuning die zij bieden vaak laagdrempelig en op maat.
Vergroten bekendheid regelingen Omdat de zichtbaarheid van de armoederegelingen in gemeente De Ronde Venen onvoldoende was, is in 2023 de opdracht ‘Zichtbaarheid Armoederegelingen’ opgesteld. De eerste stap was het overzicht van de minimaregelingen aanpassen. Deze dient jaarlijks geüpdatet te worden. De volgende stap is het maken van ondertitelde animaties waarin de verschillende regelingen in heldere taal worden uitgelegd.
De maatschappelijke partners geven trainingen over levensgebeurtenissen. Kwadraad heeft bijvoorbeeld een sessie voor jongeren en hun ouders over alle zaken die je als 18-jarige moet regelen. Daarnaast is het voornemen om bijeenkomsten voor inwoners te organiseren over andere levensgebeurtenissen, zoals scheiden, met pensioen gaan en het overlijden van een dierbare.
Meer aandacht voor laaggeletterdheid Laaggeletterdheid is vaak een belemmering om zelfredzaam te zijn. Daarom besteedt de gemeente extra aandacht aan het begrijpelijker maken van haar communicatie – bijvoorbeeld door middel van animaties, brieven en websiteteksten in heldere taal – en het aanbieden van gratis taalhulp. Dit is voor alle inwoners beschikbaar bij, onder andere, de bibliotheek.
16 4. BESTAAND, VERSTERKT EN NIEUW BELEID
4.3 Nieuw beleid
Gemeentepas Samen met de gemeenten Woerden, Montfoort en Bodegraven-Reeuwijk introduceert gemeente De Ronde Venen per 1 januari 2025 de gemeentepas. Deze krijgt de naam De Groene Hart Pas. De pas is in eerste instantie bedoeld voor inwoners met een laag inkomen. Het doel is om het gebruik van de regelingen te bevorderen en de drempel om deze aan te vragen te verlagen. Inwoners hoeven zich maar één keer te identificeren en kunnen vervolgens het hele jaar gebruik maken van alle regelingen. Voorheen moesten inwoners elke regeling apart aanvragen en telkens opnieuw bewijsstukken delen, zoals bankafschriften, spaarrekeningen en vermogensinformatie. De Groene Hart Pas is gebruiksvriendelijk, toegankelijk en kan aan diverse thema’s worden gekoppeld, zoals het verduurzamen van de woning en gratis toegang tot de bibliotheek. Daarnaast wordt er ook bespaard op uitvoeringskosten. In 2025 wordt onderzocht of en wanneer de pas uitgebreid kan worden met andere regelingen, voorzieningen en activiteiten. Het streven is ook om de pas beschikbaar te maken voor alle inwoners van de gemeente. Inwoners boven de inkomensgrens van 120% kunnen de pas dan kopen en daarmee profiteren van kortingen en extra’s.
De Groene Hart Pas
17 4. BESTAAND, VERSTERKT EN NIEUW BELEID
Meer grip op bewindvoering De maatschappelijke partners hebben gevraagd of er meer grip kan komen op de kwaliteit van bewindvoering. In 2023 is besloten om een overeenkomst te sluiten met bewindvoerders en de gemeente. Er worden afspraken gemaakt over de in- en doorstroom naar schuldhulpverlening en de uitstroom naar financiële zelfredzaamheid. Door afspraken te verankeren in een convenant is er meer regie op de kwaliteit van de bewindvoering en wordt de samenwerking op deze onderwerpen minder vrijblijvend.
Meer ondersteuning voor jongeren in kwetsbare posities Achterstallige betaling van zorgpremie is een van de eerste signalen van geldproblemen, vooral bij jongeren in kwetsbare posities. Deze doelgroep is vaak niet in beeld bij de opzet van gemeentelijke regelingen. Daarom gaan de consulenten vroegsignalering maandelijks een lijst opvragen bij het CAK. De gemeente kan vervolgens maatregelen nemen om deze doelgroep te ondersteunen, bijvoorbeeld door het Geldpunt onder de aandacht te brengen en te wijzen op de minimaregelingen.
Nieuwe spreekuren over minimaregelingen
Nieuwe aanbesteding schuldhulpverlening
Het Geldpunt heeft spreekuren over de collectieve zorgverzekering. Sinds 2022 sloot hierbij ook een klantmanager van de gemeente aan om vragen te beantwoorden over inkomen. Dit werd zeer positief ontvangen. Om hierop in te spelen, biedt het Geldpunt nieuwe spreekuren aan over minimaregelingen. Ook hier zal een klantmanager bij aanwezig zijn.
Schuldhulpverlening vervult een cruciale rol in de strijd tegen armoede en biedt inwoners de kans om weer actief deel te nemen in de maatschappij. Daarom heeft de gemeente het huidige contract met de Kredietbank Nederland verlengd. Deze loopt af op 1 juni 2025. Na de zomer van 2024 gaat de gemeente een aanbesteding voorbereiden voor de periode daarna. Een eis is dat de aanbieder zorgt voor medewerkers op locatie in de gemeente, zodat inwoners niet ver hoeven te reizen. Ook wordt de schuldhulpverlening voor ondernemers meegenomen in de aanbesteding.
Voorlichting op scholen Het voorkomen van schulden begint met bewustwording en vroege interventie. Daarom gaat de gemeente inzetten op voorlichting geven op scholen en in gemeenschappen. Op die manier worden jongeren en hun ouders geïnformeerd over de gevaren van schulden en het belang van financieel verantwoord gedrag. Ook worden er workshops, interactieve sessies en campagnes via sociale media aangeboden, waardoor jongeren leren goede beslissingen te nemen over hun geld.
18 5. MONITORING EN VERANTWOORDING VAN BELEID
Monitoring en verantwoording beleid We beschouwen de evaluatie van het armoedeen schuldenbeleid als nulmeting
Doel 1: Het bereik vergroten door laagdrempelige toegang tot de minimavoorzieningen. Kernindicator 1
Het percentage van de huishoudens dat gebruik maakt van een regeling vergeleken met het aantal huishoudens dat recht heeft op de regeling is 80%
Doel 2: Minder inwoners met problematische schulden, door in te zetten op preventie en het vroegtijdig ondersteunen van inwoners. Kernindicator 2
In de periode 2024-2028 maken elk jaar 10% meer rechthebbenden gebruik van minimaregelingen
Kernindicator 2.1
Er zijn minstens 2 spreekuren per jaar over de minimavoorzieningen
Kernindicator 2.3
Het aantal jongeren met schulden dat gebruik maakt van het Geldpunt, van vroegsignalering of met een schone lei begint, is in de afgelopen 12 maanden gestegen
We toetsen of het beleidsplan herijking nodig heeft
Kernindicator 2.4
Het aantal jongeren met schulden daalt in de afgelopen 12 maanden
Dit beleidsplan is geen statisch, vaststaand beleid voor de komende 4 jaar. Jaarlijks wordt er gekeken of het beleidsplan herijking nodig heeft. Indien dit het geval is, wordt de raad hierover geïnformeerd met een raadsinformatiebrief.
Doel 3: Meer inwoners naar schuldhulpverlening leiden en verkleinen van de uitval tijdens de trajecten.
Aan de hand van indicatoren meten we de effecten van het beleid en monitoren we of we de doelstellingen zoals genoemd in hoofdstuk 3 behalen. We maken hierbij onderscheid tussen kernindicatoren en subindicatoren; kernindication laten in één oogopslag zien hoe het staat met onze doelstellingen, subindicatoren voorzien ons van kengetallen.
Kernindicator 3
Het percentage problematische schulden daalt ten opzichte van het aantal instromende inwoners
Kernindicator 3.1
Het totaal aantal instromende inwoners daalt in de afgelopen 12 maanden
Kernindicator 3.2
Het aantal inwoners dat aan het einde van het traject de schulden 100% heeft afbetaald, finale kwijting (MSNP) krijgt of met een schone lei begint (WSNP) stijgt.
Kernindicator 3.3
De hoogte van de gemiddelde schuld ligt onder het landelijk gemiddelde
Kernindicator 3.4
In 2028 maakt 80% van de schuldenaren gebruikt van nazorg bij schuldhulpverlening
19 6. FINANCIËN EN PLANNING € X 1000
2024
2025
2026
2027
2028
Kwijtschelden belastingen
151
151
151
151
151
Bijzondere bijstand (inc. Individuele inkomenstoeslag)
354
304
304
304
304
Het armoede- en schuldenbeleid wordt uitgevoerd binnen de begroting die is vastgesteld door de raad. Het kan zijn dat bestaande budgetten en beschikbare middelen opnieuw worden samengesteld of dat er meer geld nodig is voor extra inzet. Dit wordt aan de raad voorgelegd met een voorstel bij de kadernota.
Collectieve zorgverzekering
157
157
157
157
157
Inkomensondersteuning Chronisch Zieken en Gehandicapten (ICG)
90
0
0
0
0
De Groene Hart Pas
0
115
115
115
115
De raad heeft het armoede- en schuldenbeleid opgehoogd met € 100.000,- per 1 januari 2025. Dit bedrag is onderverdeeld in:
Studietoeslag
25
20
20
20
20
Stichting JongerenActief
75
75
75
75
75
• € 50.000,- voor Iedereen Actief; • € 25.000,- voor De Groene Hart Pas; • € 25.000,- voor Stichting Urgente Noden.
Iedereen Actief
30
80
80
80
80
Zomervoucher / Seniorentegoed
28
23
23
23
23
Daarnaast zijn er middelen gekomen uit het programma Aanpak, Geldzorgen, Armoede en Schulden, dat in juli 2022 aan de Tweede Kamer is gepresenteerd. Dit is een bedrag van € 50.000,- over de jaren 2024 t/m 2028. Deze extra middelen worden ingezet voor Iedereen Actief en voor extra ad-hocinitiatieven.
Sintactie
7,5
7,5
7,5
7,5
7,5
Vroegsignalering
12,5
12,5
12,5
12,5
12,5
Schuldhulpverlening
175
175
175
175
175
Kansen voor alle kinderen stopt per 1 september en wordt vervangen door Stichting Leergeld De Ronde Venen
50
50
50
50
50
Stichting Urgente Noden
0
25
25
25
25
1155
1195
1195
1195
1195
Financiën en planning
Totaal
*Daarnaast worden subsidies verleend aan maatschappelijke partners om ondersteuning te bieden bij armoede en schulden. Denk hierbij aan budgetcoaches en sociaal raadslieden. Deze kosten zijn niet opgenomen in deze begroting.
20 LITERATUURLIJST
CBS. (2022). Armoedescan Christoffels, I., Baay, P., Bijlsma, I., & Levels, M. (2016). Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Den Haag: Stichting Lezen & Schrijven i.s.m. ecbo. College voor de Rechten van de Mens. (z.d.) Armoede. Dashboard Geletterdheid in Zicht. (z.d.) Puntschatting gemeente De Ronde Venen. Het Sociaal Cultureel Planbureau. (2019). Definitie armoede. Nibud. (2022). Rondkomen en betalingsachterstanden. NVVK. (2023). NVVK-onderzoek Halvering aflosperiode Msnp-traject. Rijksoverheid. (2024). Uitstaande coronaschuld blijft dalen, Belastingdienst blijf hulp bieden. Stichting Lezen en Schrijven. (2020) Eenvoudige taal. Stichting Lezen en Schrijven. (z.d.) Laaggeletterdheid.
Colofon: Auteur: Mathilda Nuij en Maikel de vries
Versie: September 2024 Vormgeving: Clarify
21
5. Bijlagen
Evaluatie Beleidsplan Armoede en Schulden
2020-2023 Start >
23
Inhoudsopgave Algemeen 24 Samenvatting 25
Opgave 3: Inkomensondersteuning
35
3.1 Minimaregelingen
36
3.2 Collectieve zorgverzekering
39
3.3 Inkomensondersteuning Chronisch
40
Opgave 1: Preventie en vroegsignalering
26
1.1 Meer zichtbaarheid voor armoederegelingen
27
1.2 Sociale kaart
27
Opgave 4: Schuldhulpverlening
41
1.3 Kennis en vaardigheden inwoners
27
4.1 Kredietbank Nederland
42
1.4 Vroegsignalering
28
4.2 Nazorg
43
1.5 Schulden
28
Zieken en Gehandicapten (ICG)
Advies 44 Opgave 2: Versterken zelfredzaamheid
30
2.1 Geldplannen van het Nibud
31
Bijlagen
46
2.2 Partneroverleg
31
Bijlage 1: Stroomschema vroegsignalering
47
2.3 Schuldhulpverlening
31
Bijlage 2: Kenmerken klanten schuldhulpverlening
48
2.4 Geldpunt
32
Bijlage 3: CBS cijfers
49
2.5 Cijfers
33
2.6 Woningontruimingen
34
Literatuurlijst
50
Terug naar:
<
Beleidsplan Armoede en Schulden 2024-2028
24
Algemeen 1.1 Inleiding
1.3 Ontwikkelingen wet- en regelgeving
Voor u ligt de evaluatie van het beleidsplan Armoede en Schulden 2020-2023, dat begin 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld. Sinds januari 2022 werken we gezamenlijk aan onze hoofdmissie: “Inwoners van de gemeente De Ronde Venen zijn vrij van problematische schulden en ervaren geen armoede.”
Bij het lezen van deze evaluatie moet rekening worden gehouden met de ontwikkelingen in de wet- en regelgeving uit de beleidsperiode 2020-2024. We lichten deze hieronder toe:
In deze evaluatie leest u wat dit beleidsplan concreet heeft betekend voor de doelgroep, wat de aandachtsgebieden zijn en wat ons advies is op basis van de resultaten.
Vóór 1 januari 2021 was vroegsignalering niet expliciet opgenomen in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs), wat botste met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Uit praktijkervaringen bleek echter dat inwoners met schulden juist baat hebben bij contact, vooral in een vroeg stadium.
Gebruik de navigatieknoppen onderin de pagina’s om te schakelen tussen pagina’s.
1.2 Leeswijzer De evaluatie is onderverdeeld in verschillende hoofdstukken. In hoofdstuk 1 behandelen we preventie en vroegsignalering. In hoofdstuk 2 gaan we in op het versterken van zelfredzaamheid. Hoofdstuk 3 staat in teken van inkomensondersteuning. Tenslotte evalueren we in hoofdstuk 4 de schuldhulpverlening. We sluiten af met ons advies voor het nieuwe beleidsplan Armoede en Schulden 2024-2027.
Wijziging Wet gemeentelijkeschuldhulpverlening (Wgs)
Het college heeft dit advies opgevolgd en per 1 juli 2023 de aflostermijn verkort tot 18 maanden.
Studietoeslag Op 1 april 2022 is de studietoeslag in werking getreden. Dit vervangt de individuele studietoeslag (IST). Uit een rapport van de Inspectie SZW bleek namelijk dat de IST onderbenut werd en gemeenten moeite hadden om de doelgroep te bereiken. Daarnaast was de gemiddelde hoogte van de studietoeslag lager dan die van de studieregeling Wajong 2010. Ook waren er aanvullende voorwaarden, zoals het criterium “niet in staat zijn het wettelijke minimumloon te verdienen.”
Privacy Door vroegsignalering expliciet als wettelijke taak op te nemen, werden de problemen met de AVG weggenomen. Sindsdien mogen gemeenten persoonsgegevens verzamelen, om zo op eigen initiatief de juiste hulp aan te kunnen bieden. Deze wetswijziging verplicht ook de gemeente De Ronde Venen om vroegsignalering op te pakken en signalen uit te wisselen met energieleveranciers, zorgverzekeraars, woningcorporatie Cazas Wonen en waterbedrijf Vitens.
Verkorting aflostermijn Op 7 februari 2023 stemde de Eerste Kamer in met een wijziging van de Faillissementswet, waarbij de duur van het traject Wettelijke schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) werd verkort tot 18 maanden.
De gemeente is verplicht om zorgvuldig om te gaan met de privacy van inwoners. Persoonsgegevens worden daarom alleen verzameld en verwerkt volgens de geldende privacywetgeving, waaronder de Algemene Verordening Persoonsgegevens (AVG). Als aanvulling daarop heeft de gemeente het “Privacy Protocol Toegang Sociaal Domein De Ronde Venen 2023” vastgesteld. Het is voor de verwerking en uitwisseling van persoonsgegevens tussen de gemeente en andere organisaties altijd noodzakelijk dat hiervoor een gerechtvaardigd doel is. Als het nodig is, worden er voor de uitwisseling van persoonsgegevens in het kader van dit beleidsplan nadere afspraken omtrent privacy en informatieveiligheid gemaakt.
25
Samenvatting Op 14 januari 2020 stelde de gemeenteraad het beleidsplan Armoede en Schulden 2020-2023 vast, met als hoofdmissie: ‘Inwoners van de gemeente De Ronde Venen zijn vrij van problematische schulden en ervaren geen armoede’. Aan deze missie is gezamenlijk gewerkt. Tegelijkertijd werd duidelijk dat sommige invloeden buiten de macht van de gemeente liggen. Denk hierbij aan inflatie, de energiecrisis en de coronapandemie. Dit neemt niet weg dat de gemeente alles op alles zet om problematische schulden te voorkomen en te beperken, nu en in de toekomst. De beoogde doelgroep van het beleidsplan was gezinnen met minderjarige kinderen.
Uit de evaluatie komt naar voren dat we hen hebben bereikt. Wel bleek uit gesprekken met maatschappelijke partners dat de voorzieningen voor ouderen met een klein pensioen tekortschieten. Dat terwijl zij in de gemeente het grootste deel uitmaken van de inkomensgroep tot 120% van de bijstandsnorm. Naast het bereiken van de beoogde doelgroep, zijn er met het beleidsplan ook vele andere doelen behaald, onder andere door vroegsignalering. Door dit soort maatregelen daalde de gemiddelde schuld van de inwoner. De gemiddelde schuld in de gemeente is € 27.543,-. Dat ligt onder het landelijke gemiddelde van € 40.222,(NVVK, 2022).
Met de komst van het beleidsplan wordt er ook meer samengewerkt tussen maatschappelijke partners. Zo komen er tijdens het Partneroverleg meerdere organisaties samen om te praten over gezamenlijke oplossingen. Een concreet resultaat is dat een woningontruiming door huurachterstand slechts 1 keer is voorgekomen in de afgelopen 4 jaar.
26
OPGAVE 1: Preventie en vroegsignalering In dit hoofdstuk wordt de volgende missie behandeld: ‘We voorkomen dat financiële problemen ontstaan of verergeren’. Om dit te behalen, is het belangrijk dat inwoners weten waar ze informatie en hulp kunnen vinden, en dat ze de kennis en vaardigheden hebben om financiële keuzes te maken en niet in de schulden terecht komen. Sommige groepen inwoners hebben hier extra ondersteuning bij nodig. Bijvoorbeeld mensen die betalingsachterstanden hebben of een levensgebeurtenis meemaken waarbij er een relatief groot risico is op het ontstaan van armoede en schulden.
Denk hierbij aan een scheiding, het verliezen van werk, arbeidsongeschiktheid of gezinsuitbreiding. Door deze groepen in een vroeg stadium te signaleren, kunnen preventief passende maatregelen worden genomen. Dit draagt niet alleen bij aan het individuele welzijn, maar helpt ook de maatschappelijke problematiek van armoede en schulden te verminderen.
In het beleidsplan staan de volgende doelen omtrent preventie en vroegsignalering: •
In 2020 kunnen inwoners en professionals de digitale sociale kaart makkelijk vinden. Vanaf 2020 is de informatie ook jaarlijks op papier beschikbaar;
•
Er worden in de periode 2020-2023 trainingen in basisvaardigheden aangeboden;
•
Er worden in de periode 2020-2023 financiële zelfredzaamheidstrainingen aangeboden rond diverse levensgebeurtenissen, zoals scheiden, 18 jaar worden en het overlijden van een dierbare;
•
In 2020 wordt er gestart met vroegsignalering;
•
Vanaf 2020 gaan we jaarlijks op 100 meldingen af in een vroeg stadium;
•
In 2023 ligt de gemiddelde schuld van hen die zich aanmelden voor schuldhulpverlening onder het landelijke gemiddelde;
•
Het aantal aanmeldingen per 10.000 inwoners grenst aan het landelijke gemiddelde.
In dit hoofdstuk gaan we uitgebreider in op deze doelen en leest u of ze zijn behaald of niet.
27 OPGAVE 1: PREVENTIE EN VROEGSIGNALERING
1.1 M eer zichtbaarheid voor armoederegelingen
1.2 Sociale kaart
1.3 Kennis en vaardigheden inwoners
In gesprekken met maatschappelijke partners is gebleken dat de armoederegelingen van de gemeente De Ronde Venen onvoldoende zichtbaar waren. Om daar verandering in te brengen, is in 2023 de opdracht Zichtbaarheid Armoederegelingen opgericht.
Een sociale kaart is een digitale wegwijzer voor inwoners en professionals. Daarin staat alle informatie over regelingen, producten en diensten rondom zorg, welzijn, werk en inkomen.
Het voornemen was om in de periode 2020-2023 trainingen aan te bieden op het gebied van basisvaardigheden en financiële zelfredzaamheid. Tussen 2020 en 2022 lag dat echter stil vanwege de coronapandemie. De volgende initiatieven gingen wel door:
De eerste stap is het aanpassen van de sociale kaart. Meer informatie daarover vindt u in paragraaf 1.2. De tweede stap is het maken van ondertitelde animatievideo’s waarin de verschillende armoederegelingen in heldere taal worden uitgelegd. Op die manier zijn de regelingen ook te begrijpen voor inwoners die moeite hebben met de Nederlandse taal. Dat is voor deze groep extra belangrijk, aangezien laaggeletterdheid vaak in verbinding staat met armoede en een lagere zelfraadzaamheid.
Het doel was dat in 2020 de sociale kaart vindbaar is voor de doelgroep en dat die vanaf 2020 ook jaarlijks op papier beschikbaar is. De kaart is online te vinden, maar is ook gepubliceerd in de krant De Groene Venen. Daarnaast is de kaart met maatschappelijke partners gedeeld, die het op hun beurt weer kunnen uitprinten.
• Inwoners konden bij Geldfit, Startpunt Geldzaken en de Bibliotheek terecht met vragen over financiën;
Het voornemen is om de sociale kaart elk jaar te actualiseren.
• Het Geldpunt organiseert elke maandag een inloopspreekuur van 13.30 tot 15.30. Dit doen ze in samenwerking met Kwadraad en de Kredietbank Nederland (hierna: de Kredietbank).
De animatievideo’s staan op de website van de gemeente en zijn gedeeld met de maatschappelijke partners, zoals het Servicepunt. Het voornemen is om soortgelijke video’s te maken rondom levensgebeurtenissen, zoals 18 jaar worden.
Hulp als u weinig geld heeft
Leven met weinig geld kan moeilijk zijn. Het is dan goed te weten welke regelingen er zijn. U leest hier wat u kunt aanvragen. En waar u terecht kunt voor hulp.
Welkom
Servicepunt
Servicepunt De Ronde Venen
Jongeren actief
Uw kind wil samen met vrienden voetballen of naar zwemles. Leren schilderen, op dansles of muziekles. Kijk op www.stichtingjongerenactief.nl
Kansen voor alle kinderen
Uw kind wil een fiets om naar school te gaan, een laptop om huiswerk te maken. Meegaan met schoolreisje, een rugzak voor de schoolboeken. Of bijles volgen. Kijk op www.derondevenen.nl/kansenvoorallekinderen
ICG
Acute hulp
Wonen en leefomgeving
Ontmoeting en ontspanning
Gezond leven, ondersteuning en zorg
Werk, geld en inkomen
Relaties, kinderen en onderwijs
Mobiliteit en vervoer
• Kwadraad gaf trainingen over alle zaken die je als 18-jarige moet regelen. Deze waren bedoeld voor jongeren en hun ouders;
Gemeentehuis
U heeft een beperking of chronische ziekte. U kunt een vergoeding krijgen om extra zorgkosten te betalen. Kijk op www.derondevenen.nl/icg
Iedereen actief
U wilt lid zijn van een sportclub, muziekvereniging of bibliotheek. U wilt zwemles nemen, naar het theater of museum gaan. Kijk op www.servicepuntderondevenen.nl/regeling/ iedereen-actief
Energietoeslag
Studietoeslag
U bent scholier of student. U kunt door een beperking of chronische ziekte niet bijverdienen naast uw studie. Kijk op www.derondevenen.nl/studietoeslag
Bibliotheek
Voedselbank
Collectieve zorgverzekering
U wilt zich verzekeren tegen hoge zorgkosten. U kunt een korting krijgen op brillen en lenzen, de tandarts en de fysiotherapeut. Kijk op www.derondevenen.nl/collectievezorgverzekering
Belasting kwijtschelden
U heeft moeite met het betalen van uw energierekening. U kunt een vergoeding krijgen om hoge energiekosten te betalen. Kijk op www.derondevenen.nl/energietoeslag
U kunt de belastingen van de gemeente niet betalen. U kunt vragen of u de belastingen niet hoeft te betalen. Kijk op www.gemeentebelastingenamstelland.nl/kwijtschelding
Individuele inkomenstoeslag
Urgente noden
Bibliotheek
U heeft moeite met lezen, schrijven en rekenen. Kijk op www.bibliotheekavv.nl
Voedselbank
U heeft al 3 jaar of langer te weinig geld om van te leven. Kijk op www.derondevenen.nl/inkomenstoeslag
Bijzondere bijstand
U moet onverwachte kosten maken, maar kan dit niet betalen. U heeft bijvoorbeeld geld nodig voor een advocaat, bewindvoerder of griffiekosten. Kijk op www.derondevenen.nl/bijzonderebijstand
U heeft weinig geld om eten en drinken te kopen. Kijk op www.voedselbankderondevenen.nl
U moet onverwachte kosten maken, maar geen andere regeling kan u helpen. Vraag uw hulpverlener een aanvraag te doen. Kijk op www.sunnederland.nl
Geldpunt
U wilt beter met geld omgaan. U wilt uw administratie op orde brengen. Of u heeft een vraag over huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderopvangtoeslag en kindgebonden budget. Bel 0297 587 600 of mail geldpunt@stdb.nl. Of kom maandag tussen 13.30 en 15.30 uur langs bij Karekiet 49 in Mijdrecht.
Servicepunt
U wilt meer weten over de regelingen en het recht erop. Of u wilt hulp bij het invullen van formulieren voor een aanvraag. Kijk op www.servicepuntderondevenen.nl
28 OPGAVE 1: PREVENTIE EN VROEGSIGNALERING
1.4 Vroegsignalering
1.5 Schulden
Elk jaar melden zich meer dan 70 huishoudens voor schuldhulpverlening. Statistieken tonen aan dat er gemiddeld pas na 5 jaar om hulp wordt gevraagd. De gemiddelde schuld is dan al opgelopen tot € 40.000,-. Het is dan lastig om nog tot een overeenkomst te komen met schuldeisers.
De consulenten Vroegsignalering bieden hierin ondersteuning; in de eerste plaats om betaling van lopende termijnen te hervatten, maar ook om regelingen voor achterstallige betalingen te treffen en de onderliggende oorzaken van financiële problemen te vinden.
Door de wetswijziging in de Wet gemeentelijke schuldverlening (Wgs) kunnen gemeenten eerder bijspringen. Vroegsignalering is daar een onderdeel van. Hierdoor kunnen inwoners met geldzorgen in een zo vroeg mogelijk stadium worden bereikt. Er kan dan actief hulp worden aangeboden om oplopende betalingsachterstanden en – als gevolg – problematische schulden te voorkomen.
Waar vroegsignalering in eerste instantie begon als projectplan, is het nu een integraal onderdeel van de gemeentelijke aanpak. In bijlage 1 vindt u de werkwijze van de consulenten. In de grafiek hieronder staan het aantal meldingen van betalingsachterstanden over de periode 2021-2023.
Het doel om jaarlijks bij 100 meldingen vroegtijdig actie te ondernemen, bleek te laag ingeschat. In 2020 zaten de consulenten al op 100 meldingen per maand. Om die reden is er een extra consulent gestart om alle meldingen op te pakken. De aanpak is doelgericht: bedrijven, organisaties en de gemeente hebben een centraal meldpunt om betalingsachterstanden van klanten of werknemers te melden. Sinds 1 januari 2021 komen meldingen van zorgverzekeraars, energieleveranciers, Cazas Wonen en waterbedrijf Vitens binnen in het systeem Registratie Informatie Systeem (RIS).
De gemiddelde schuld in de gemeente De Ronde Venen is € 27.543,- terwijl het landelijke gemiddelde € 40.222,- is (NVVK, 2022). Daarmee zit de gemeente onder het landelijke gemiddelde en hebben we onze doelstelling behaald. In de tabel op de volgende pagina is te zien dat de gemiddelde schuldenlast per inwoner daalt. Dit is mede te danken aan de implementatie van vroegsignalering. De meest voorkomende schuldeisers zijn de Belastingdienst, zorgverzekeraars, incassoorganisaties, deurwaarders en gemeentelijkeen waterschapsbelastingen.
Meldingen vroegsignalering 2500 2000 1500 1000 500 0 2021
2022
2023
29 OPGAVE 1: PREVENTIE EN VROEGSIGNALERING
In 2022 zijn er landelijk 75.531 aanmeldingen geweest voor schuldhulpverlening. Dit is een daling ten opzichte van 2021. Toen stond de teller op 78.698. Wel zijn er meer aanmeldingen van inwoners met een modaal en bovenmodaal inkomen. De reden hiervoor is de energiecrisis en de inflatie (NVVK, 2023). De maatregelen die er zijn, zijn voor inwoners met een laag inkomen. Inwoners met een modaal en/of bovenmodaal inkomen lopen deze maatregelen vaak mis.
Inkomenscategorie Percentage t.a.v. het aantal aanmeldingen Minimumloon of lager (€ 1.756 bruto per maand of minder) Modaal (€ 1.756 - € 3.167 bruto per maand) Bovenmodaal 80 70 60 50 40 30 20 10 0
2021
2022
Voor de gemeente De Ronde Venen waren de aanmeldingen als volgt: Aantal aanmeldingen schuldhulpverlening 2021
55
2022
39
2023
31
Het aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening is landelijk 43 per 10.000 inwoners. Voor de gemeente De Ronde Venen is dit 31, onder het landelijke gemiddelde.
Onzichtbare schuldenaren Uit het aantal aanmeldingen blijkt dat slechts een klein deel van de huishoudens in beeld is bij de gemeentelijke schuldhulpverlening. Er zijn een aantal maatregelen genomen, zoals het verbeteren van de samenwerking tussen de Kredietbank en enerzijds de gemeente, en anderzijds de maatschappelijke partners. Daarnaast zijn de consulenten van Werk en Inkomen alert op het signaleren en bespreken van schulden. Wel valt het op dat inwoners bij de consulenten Vroegsignalering of bij het Geldpunt in beeld zijn als de schulden nog relatief klein zijn.
Wie maakt gebruik van de schuldhulpverlening? Het merendeel van de inwoners in de gemeente De Ronde Venen dat gebruik maakt van de schuldhulpverlening heeft inkomsten uit werk of een bijstandsuitkering. Driekwart van de inwoners is alleenstaand. De overige inwoners zijn gehuwd/samenwonend en 2% is gescheiden.
30 In het beleidsplan staan de volgende doelen omtrent het versterken van zelfredzaamheid:
OPGAVE 2:
Versterken zelfredzaamheid In dit hoofdstuk wordt de volgende missie behandeld: ‘We versterken de (financiële) vaardigheden van inwoners’. Om dit te behalen, is het belangrijk dat inwoners geldplannen maken en dat alle maatschappelijke partners maatwerk bieden, integraal werken en weten wat er kan binnen de kaders van het beleidsplan. Daardoor neemt de armoede af en hebben inwoners minder problematische schulden.
In 2022 leefden er in Nederland 335 duizend huishoudens (4,4% van de bijna 7,7 miljoen) van een laag inkomen. Dit is minder dan in 2021; toen ging het om 6,3% van alle huishoudens. De afname komt onder andere door energiemaatregelen van de overheid, zoals kortingen en toeslagen. Van de huishoudens met een laag inkomen zijn 129 duizend hier al 4 jaar afhankelijk van om rond te komen.
•
Vanaf 2020 maken elk jaar meer inwoners gebruik van de online Geldplannen van het Nibud;
•
In 2020 is voor de verschillende maatschappelijke partners duidelijk met welke kaders ze kunnen werken en welke wetgeving van toepassing is;
•
In 2023 hebben meer schuldhulpverleningsklanten een (vrijwillige) budgetcoach tijdens en na de aflosperiode (nazorg);
•
In de periode 2020-2023 worden inwoners vaker preventief geholpen bij financiële zaken. Dit leidt tot een positief resultaat of vervolghulp;
•
In de periode 2020-2023 zien we jaarlijks een stijging van het aantal bezoeken bij het Geldpunt ten opzichte van het jaar ervoor;
•
In de periode 2020-2023 zitten de armoedecijfers van de gemeente De Ronde Venen onder het landelijke gemiddelde;
•
Meer inwoners komen (zeer) makkelijk rond van het netto-huishoudinkomen;
•
In de periode 2020-2023 zorgen we voor een daling van het aantal zorgverzekerden in de Wanbetalersregeling;
•
In 2023 zijn er minder woningontruimingen als gevolg van huurachterstand.
In dit hoofdstuk gaan we uitgebreider in op deze doelen en leest u of ze zijn behaald of niet.
31 OPGAVE 2: VERSTERKEN ZELFREDZAAMHEID
2.1 Geldplannen van het Nibud
2.2 Partneroverleg
2.3 Schuldhulpverlening
Startpunt Geldzaken is een dienst van het Nibud. Om financiële redzaamheid te bevorderen, kunnen huishoudens kiezen uit 12 verschillende online geldplannen, afhankelijk van hun situatie. In 2020 heeft de gemeente besloten om hier ook gebruik van te maken. Hiervoor werd elk jaar structureel € 3.000,- begroot.
In 2022 werd het startschot gegeven voor het Partneroverleg. Elke 3 maanden komen in het gemeentehuis verschillende maatschappelijke partners bij elkaar, zoals de Voedselbank, het Servicepunt, het Geldpunt en Kwadraad. Ook woningcorporatie Cazas Wonen en de Kredietbank schuiven aan, evenals de consulenten uit de gemeente De Ronde Venen die betrokken zijn bij vroegsignalering.
Inwoners die zich aanmelden voor schuldhulpverlening krijgen een budgetcoach van Stichting Tympaan-De Baat. Met de Kredietbank is afgesproken dat de coach vóór de aanvraag van het schuldhulpverleningstraject betrokken is, maar ook tijdens en na. Als de inwoner zich voldoende zelf kan redden, moedigt de coach aan om steeds meer financiële zaken zelf te regelen.
In 2020 hebben de gemeente en de maatschappelijke partners dit onder de aandacht gebracht van de inwoners. Uit de evaluatie van 2023 blijkt echter dat inwoners nauwelijks gebruik maken van deze betaalde dienst. Bovendien heeft het Nibud een vergelijkbare dienst die gratis is. Daarom is besloten om deze dienst per 1 oktober 2024 stop te zetten. Inwoners kunnen dan blijvend gebruik maken van de (gratis) dienst van het Nibud. Gebruik geldplannen De Ronde Venen Jaar
Aantal gebruikers
2020
47
2021
34
2022
103
2023
70
Tijdens dit overleg worden de partners bijgepraat over welke hulp er is voor inwoners met financiële problemen en worden er gezamenlijke oplossingen besproken en aangeboden. Ook krijgen partners te horen welke wetten gelden en welke kaders er zijn. Dit heeft gezorgd voor een betere samenwerking tussen de maatschappelijke partners en de gemeente, bijvoorbeeld omdat iedereen elkaar makkelijker weet te vinden.
Daarnaast krijgen inwoners vaker preventief hulp bij financiële zaken. Dit is een concreet resultaat van het Partneroverleg, dat in paragraaf 2.2 is omschreven. Maatschappelijke partners werken namelijk meer samen, bespreken onderling casussen en blijven op de hoogte van elkaars werkzaamheden. Inwoners hebben hier ook profijt van, omdat ze maar één keer hun situatie hoeven te delen met een professional en dus niet meer met meerdere organisaties. In 2023 is afgesproken dat als de consulent Vroegsignalering een inwoner doorverwijst, dit altijd wordt vastgelegd. Hierdoor heeft de gemeente niet alleen de aantallen helder, maar is het ook duidelijk welke hulpbehoefte er is.
32 OPGAVE 2: VERSTERKEN ZELFREDZAAMHEID
2.4 Geldpunt In 2022 en 2023 heeft het Geldpunt aanzienlijk meer bezoek gehad, vaak met vragen over belastingen en toeslagen. In de grafiek hieronder staat het jaarlijkse aantal bezoeken aan het Geldpunt.
Een grote groep oudere inwoners moet enkel rond zien te komen van hun AOW, het basispensioen van de overheid. Het toegenomen aantal bezoeken legde de noodzaak bloot om de behoeften en uitdagingen van deze groep beter te begrijpen en aan te pakken.
Opvallend was dat vooral inwoners van 60 jaar en ouder langskwamen, vaak om de energietoeslag aan te vragen.
Bezoekers Geldpunt 250 200 150 100 50 0
2020
2021
2022
2023
Om te bepalen of de dienstverlening van het Geldpunt aangepast en verbeterd moet worden, adviseert de gemeente om in 2024 en 2025 opnieuw te evalueren. Dat moet antwoord geven op de vraag wie er blijvend gebruikmaakt van het Geldpunt en hoe deze groep inwoners zelfredzaam kan worden.
33 OPGAVE 2: VERSTERKEN ZELFREDZAAMHEID
2.5 Cijfers In de periode 2020-2023 zaten de armoedecijfers van de gemeente De Ronde Venen onder het landelijke gemiddelde. Dit kwam onder andere door de maatregelen die het Rijk heeft genomen, zoals het verhogen van de toeslagen en het minimumloon. Het doel dat inwoners (zeer) makkelijk rond kunnen komen van het netto-huishoudinkomen was niet meetbaar. Dit kon daarom niet worden geëvalueerd.
Met bijstand
Het aantal zorgverzekerden in de Wanbetalersregeling konden we wel inzichtelijk maken. Het gaat hier om inwoners die 6 maanden of langer geen premie betalen voor een basisverzekering en vervolgens zijn aangemeld voor een bestuursrechtelijke premieheffing bij de Stichting Centraal Administratie Kantoor AWBZ (CAK). In de grafieken is te zien dat het aantal wanbetalers is gedaald, grotendeels door de start van vroegsignalering.
Zonder bijstand
2019
2021 20 (7,41%)
30 (10,34%)
250 (92,59%)
260 (89,66%)
Totaal 270
Totaal 290
2020
2022 20 (7,69%)
30 (10,71%)
240 (92,31%)
250 (89,29%)
Totaal 280
Totaal 260
34 OPGAVE 2: VERSTERKEN ZELFREDZAAMHEID
2.6 Woningontruimingen Er is een ontruimingsprocedure nodig als de verhuurder de huurder uit huis wil laten zetten. Bijvoorbeeld vanwege een huurachterstand, een hennepplantage of illegale onderverhuur. De rechter beoordeelt of de verhuurder rechtmatig handelt. Als dit het geval is, vaardigt de rechter een ontruimingsvonnis uit. In 2019 is er een overeenkomst opgesteld tussen Cazas Wonen en de gemeente De Ronde Venen met de naam ‘Hoofdovereenkomst voorkomen huisuitzettingen en voorkomen problematische schulden’. Het doel is om huisuitzettingen door een huurschuld zoveel mogelijk in een vroeg stadium te beperken. Dit kan door de huurder te ondersteunen op financieel, sociaal en/of sociaal psychisch vlak, waardoor problematische schulden voorkomen kunnen worden. Daarnaast is Cazas Wonen een vaste partner van het partneroverleg (zie paragraaf 2.2) waar gezamenlijk wordt gewerkt aan het voorkomen van woningontruimingen door een huurachterstand. In de tabel hiernaast is af te lezen dat in de afgelopen 4 jaar maar 1 woning is ontruimd door een huurachterstand. In het nieuwe beleidsplan Armoede en Schulden wordt de doelstelling opgenomen dat er in 2028 geen woningontruimingen zijn geweest als gevolg van een huurachterstand.