GEWIJZIGD Bijlage 1. Actualisatie Woonvisie oktober 2023 (1164641) (10.0)
Tekst van het document
Actualisatie Woonvisie Culemborg Prettig en passend wonen in een meervoudig duurzame woonomgeving oktober 2023
Samenvatting Visie en doelen Wonen is een breed beleidsterrein dat samenhangt met grote vraagstukken als verduurzaming, sociale cohesie, mobiliteit en “welzijn en zorg”. Met deze actualisatie van onze woonvisie uit 2017 lichten we onze visie hierop toe. Er gebeurt veel op het gebied van wonen. Zo is er op verschillende beleidsonderwerpen nieuw landelijk beleid waar we op in moeten spelen. Dat geldt voor regie op volkshuisvesting, de omgevingswet maar ook voor wonen en zorg. Daarnaast is de woningmarkt grillig. Bouwprojecten hebben een lange doorlooptijd. Hoe zorgen we at de woningen die nu ontwikkeld worden een antwoord geven op de woonvraag van Culemborgers op de korte en de lange termijn? We staan voor een grote opgave om woningen te realiseren. De vraag naar woningen in Culemborg is op dit moment veel groter dan het aanbod. Daarnaast verandert het type woningen waar inwoners behoefte aan hebben. Huishoudens worden steeds kleiner en inwoners wonen steeds langer zelfstandig thuis. In Culemborg is weinig grond beschikbaar voor nieuwbouw. Dat betekent dat we meer gestapeld gaan bouwen. Omdat we duurzaamheid, klimaatbestendigheid, groen, mobiliteit , veiligheid en ontmoeting ook heel belangrijk vinden, gaan we veel aandacht besteden aan de buitenruimte. We hebben op alle beleidsterreinen forse ambities. Het zal niet altijd lukken om die allemaal te realiseren.
We hebben nu een nieuwe werkwijze die aansluit bij de omgevingsvisie. Het lukt steeds beter om samen te werken. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen (transformatie en nieuwbouw) gaan we de buurt fysiek en sociaal analyseren. Met die analyse gaan we samen puzzelen welke ambities we zo effectief mogelijk kunnen combineren. Met deze woonvisie willen we bereiken dat: • Elke Culemborger een woning kan vinden in Culemborg die past bij zijn/haar budget. • Nieuwbouwwoningen in principe energieneutraal zijn • Nieuwbouwprojecten en zoveel mogelijk natuurinclusief, klimaatadaptief en circulair gebouwd worden. • We afspraken maken met ontwikkelaars over het duurzaam en klimaatadaptief inrichten van de woonomgeving; • We initiatiefnemers en ontwikkelaars stimuleren om woonvormen te ontwikkelen die bijdragen aan een zorgzame buurt • Kwetsbare Culemborgers zelfstandig wonen in een buurt waarbij buurtbewoners naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen. • We een goed kader hebben voor de afspraken met onze partners. Dit zijn afspraken over nieuwbouw, transformatie van bestaande woningen en betaalbaarheid.
3
Aanleiding In de Woonvisie beschrijven we onze voornemens voor het beleidsveld wonen. We staan voor ingrijpende opgaven. Er is een groot tekort aan passende woningen. Oudere inwoners moeten veel langer zelfstandig thuis wonen. Door de vergrijzing verdubbelt het aantal senioren de komende 20 jaar. Ook voor starters is er een groot tekort aan passende woningen. Daarnaast vraagt de energietransitie en duurzaam bouwen onze volle aandacht. In 2040 wil Culemborg energieneutraal zijn. Het is onze opgave om op korte termijn passende en duurzame woningen en een activerende woonomgeving te realiseren. Dat kunnen we niet alleen. Samenwerking met onze partners is essentieel. Met deze woonvisie willen we onze partners aan ons verbinden om samen aan deze opgave te werken. Deze woonvisie is een actualisatie van onze woonvisie uit 2017. De beleidsdoelen uit 2017 zijn niet substantieel veranderd. Deze actualisatie is nodig omdat er in de tussentijd nieuwe wet- en regelgeving is gekomen. Er is landelijk beleid gekomen dat ons helpt om onze doelen uit 2017 te halen. Daarnaast spelen er belangrijke ontwikkelingen op het gebied van zorg en duurzaamheid. Met deze actualisatie spelen we daar op in. De basis van de woonvisie uit 2017 hebben we overgenomen in deze geactualiseerde woonvisie. Deze woonvisie vervangt daarmee de woonvisie uit 2017.
Deze woonvisie staat niet op zichzelf, maar is een verdieping van de Omgevingsvisie die nu in de maak is. Onze stadsvisie geeft op hoofdlijnen de kaders voor de Omgevingsvisie. Ook zijn er onderwerpen uit de woonvisie die verder gaan uitwerken. In deze woonvisie lichten we toe welke onderwerpen dat zijn. De Woonwelzijnzorgvisie is daar een voorbeeld van. Om het overzicht te bewaren hebben we een aantal bestaande uitvoeringskaders van beleid als bijlage toegevoegd. Als er in de toekomst nieuwe uitvoeringskaders van beleid op wonen bij komen, voegen we die toe aan de lijst met bijlagen. Voor deze actualisatie hebben we met allerlei betrokkenen gesprekken gevoerd over de uitdagingen van de huidige woningbehoefte. We hebben onder andere gesproken met Kleurrijk Wonen en we hebben een woonmarkt voor inwoners georganiseerd met verschillende organisaties en bedrijven. De signalen die we daar hebben opgepikt hebben we verwerkt in deze woonvisie.
Leeswijzer In hoofdstuk 1 lichten we toe wat de context is van ons woonbeleid. We beschrijven de invloed van onze Stadsvisie en de nieuwe Omgevingswet. Ook gaan we in op de samenhang met verschillende beleidsvelden. In hoofdstuk 2 gaan we in op wat we weten over de woonbehoefte en Culemborg en hoe de woondeal met de regio er uit ziet In hoofdstuk 3 beschrijven we onze visie op wonen in Culemborg. In hoofdstuk 4 gaan we in op de realisatie van onze visie gaan we in op de afspraken met Kleurrijk Wonen en ons woningbouwprogramma
4
Inhoud Samenvatting Visie en doelen .................................................................................................................. 3 Aanleiding ................................................................................................................................................ 4 Hoofdstuk 1.............................................................................................................................................. 7 1.1 Stadsvisie....................................................................................................................................... 7 1.2 Omgevingswet.............................................................................................................................. 7 1.3 Samenhang gemeentelijk beleid ................................................................................................... 8 1.3.1 Leefbaarheid en woonomgeving ............................................................................................. 9 1.3.2 Duurzaamheid ........................................................................................................................ 9 1.3.3 Groenbeleid en klimaatadaptatie ...........................................................................................
9 1.3.4 Mobiliteit.............................................................................................................................. 10 1.3.5 Veiligheid............................................................................................................................... 10 1.3.6 Grondbeleid ......................................................................................................................... 11 1.4 Partners ....................................................................................................................................... 11 1.5.1 Wet inzake versterking regie volkshuisvesting ...................................................................... 12 1.5.1 Woningwet ........................................................................................................................... 12 1.5.3 Wet goed verhuurderschap.................................................................................................. 12 Hoofdstuk 2 Ontwikkelingen en trends in de woningmarkt in Culemborg ............................................. 14 2.1 Cijfers .......................................................................................................................................... 14 2.2 Uitkomst woonbehoefteonderzoek ............................................................................................
14 2.3 Landelijke trends in wonen, welzijn en zorg ................................................................................ 16 2.4 Regionale woondeal .................................................................................................................... 16 2.5 Projecten ..................................................................................................................................... 17 2.5.1 Stationsomgeving ................................................................................................................. 17 2.5. Overige projecten................................................................................................................... 18 Hoofdstuk 3 Woonvisie ......................................................................................................................... 19 3.1 Wonen, welzijn en zorg ............................................................................................................... 19 3.1.1 Huisvesting Internationale werknemers ............................................................................... 20 3.1.2 Huisvesting statushouders en hervestigde vluchtelingen ..................................................... 21 3.1.3 Woonwagenbewoners .........................................................................................................
22 3.2 Duurzaamheid ............................................................................................................................. 22 3.2.1 Culemborg energieneutraal ................................................................................................. 23 3.2.2 Groen boven grijs ................................................................................................................. 23 3.2.3 Klimaatadaptatie .................................................................................................................. 24 3.2.3 Grondstoffen ........................................................................................................................ 24
5
3.3 Differentiatie en menging ........................................................................................................... 25 3.3.1 Sociale huur .......................................................................................................................... 26 3.3.2 Bestaande woningvoorraad ................................................................................................. 26 3.3.3 Flexwoningen ....................................................................................................................... 27 3.3.4 Starters.................................................................................................................................. 27 3.3.5 Eisen voor toegankelijkheid.................................................................................................. 27 3.3.6 Vereveningsfonds .................................................................................................................. 28 3.3.7 Volwaardige woning en verkamering ................................................................................... 28 3.4 Doorstroming en betaalbaarheid ................................................................................................ 29 3.4.1 Betaalbaar bouwen en betaalbaar houden ..........................................................................
29 3.4.2 Woningtoewijzing................................................................................................................. 30 3.4.3 Zelfbewoningsplicht ............................................................................................................. 31 3.4.4 Antispeculatiebeding............................................................................................................ 31 3.5 Schuldhulpverlening en ontruimingen ........................................................................................ 31 Hoofdstuk 4 De Uitvoering .................................................................................................................... 33 4.1 Prestatieafspraken met Kleurrijk Wonen ..................................................................................... 33 4.2 Programma Realisatie Woningbouwopgave 2020-2030.............................................................. 34 4.3 Gemeentelijk planproces ............................................................................................................ 35 Overzicht bijlagen met uitvoeringskaders Woonvisie ............................................................................ 36
6
Hoofdstuk 1 In dit hoofdstuk lichten we toe wat de context is van onze woonvisie. We hebben een stadsvisie en we zijn de Omgevingsvisie aan het voorbereiden. Dat zijn twee belangrijke beleidsstukken die van invloed zijn op de actualisatie van de woonvisie. In dit hoofdstuk lichten we ook toe hoe het beleidsveld wonen zich verhoudt tot de andere beleidsvelden van de gemeente.
1.1 Stadsvisie In onze stadsvisie ziet de toekomst van Culemborg er als volgt uit voor het onderwerp wonen: • Culemborg is een tikkeltje eigenwijs en tegelijkertijd Nederland in het klein. • Eeuwenoude historie gaat samen met nieuwsgierigheid naar nieuwe paden. • Culemborg heeft een groot hart. Er is voor iedereen plek om mee te doen en er is onderlinge verbinding • Culemborg bruist van bestaande en nieuwe initiatieven. Deze initiatieven geven kleur en zijn van betekenis voor Culemborgers • Culemborg houdt van leren. Samen met scholieren denken we na over oplossingen van vraagstukken. Jonge Culemborgers ontdekken hun talenten en gebruik die later in de maatschappij. • We kiezen voor kringloop. Culemborgers zijn zich bewust van wat nodig is om duurzaam te leven. We willen spullen, materialen en ruimte meervoudig gebruiken. • We hebben een diverse bevolking en onze wijken zijn gemengd met een divers woningaanbod. • De binnenstad is een huiskamer voor alle Culemborgers en aantrekkelijk voor bezoekers. • In 2040 is Culemborg energieneutraal. Dan hebben we gezorgd voor vergroening als antwoord op de klimaatverandering. We hebben dan ook een antwoord op het beheersen van wateroverlast en zorgen dat water voor verkoeling zorg in warme periodes. Deze toekomstdroom hebben we vertaald naar drie kernbegrippen: 1.
Meervoudig duurzaam: we zoeken naar het ideale evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen. Dat betekent dat we zoeken naar oplossingen die meerdere belangen en perspectieven dienen. 2. Verbindend: we vinden dat verbinding een randvoorwaarde, een doel en een middel is om een samenleving te laten bloeien. We stimuleren verbindingen tussen individuen, gemeenschappen, organisaties en ondernemers, soms ook buiten Culemborg. 3. Proeftuin: de grond van Culemborg is van nature vruchtbaar voor experimenten. We hebben initiatiefnemers die buiten de gebaande paden denken. We willen die energie en denkkracht graag benutten voor de vraagstukken die op ons afkomen. Voor deze woonvisie spelen deze kernbegrippen een grote rol. We staan voor grote vraagstukken waarbij samenwerking, innovatie, creativiteit en lef nodig zijn.
1.2 Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet bepaalt het nieuwe wettelijke kader in het woonbeleid. De Omgevingswet is nog niet van kracht, maar we werken steeds meer in de geest van de Omgevingswet. Dat betekent vooral dat we bij ruimtelijke ontwikkelingen een integrale afweging maken of een ontwikkeling gewenst is. Het betekent ook dat initiatiefnemers voor draagvlak moeten zorgen. In onze Omgevingsvisie gaan we beschrijven welke ruimtelijke ontwikkelingen we op de lange termijn willen realiseren. Er is een sterke samenhang tussen de onze Stadsvisie, onze Omgevingsvisie en onze Woonvisie.
7
Het motto van de Omgevingswet is "Ruimte voor ontwikkeling, waarborgen kwaliteit". De Omgevingswet is nog niet ingevoerd als we de woonvisie vaststellen. Desondanks werken we steeds meer in de geest van de Omgevingswet. Het is vooral de Omgevingsvisie die op hoofdlijnen richting geeft aan de ruimtelijke en sociale ontwikkelingen in Culemborg. Het proces om te komen tot een Omgevingsvisie voor Culemborg loopt nog. Als die straks is vastgesteld beschouwen we de Omgevingsvisie als de plek waar ons sectorale beleid bij elkaar komt. Veel beleidsvelden vanuit het ruimtelijk en sociaal domein raken elkaar. De mate waarin ze elkaar raken verschilt. De Omgevingsvisie helpt ons om integraal naar ruimtelijke en sociale vraagstukken te kijken. De Omgevingsvisie geeft ons straks de instrumenten om bij de start van een ontwikkeling zo veel mogelijk maatschappelijke doelen te combineren. Het kan zijn dat we keuze moeten maken vanwege de haalbaarheid van een ontwikkeling. Ook dan geeft de Omgevingsvisie richting. Dat zal sterk afhankelijk zijn van de potentie van een gebied en het draagvlak van de ontwikkeling onder de inwoners. In de Omgevingsvisie zullen onze meervoudig duurzame ambities op het gebied van wonen beschreven worden. Het gaat om groen, verkeer, sociale cohesie, zorgen voor elkaar, veiligheid, betaalbaarheid en gezondheid.
We willen dat woningbouw bijdraagt aan de vitaliteit van de stad. Bij onze ruimtelijke ambities gaat het over: • voldoende en goede openbare ruimte die bijdraagt aan biodiversiteit en klimaatbestendigheid • duurzame energieopwekking • klantvriendelijke en betaalbare mobiliteitsconcepten • toekomstbestendig bouwen • Meervoudig ruimtegebruik Bij onze sociale ambities gaat het over: • stimuleren van onderlinge zorg en sociale cohesie • zorgen voor passende woonruimte qua toegankelijkheid en betaalbaarheid • voldoende en uitnodigende ruimte voor ontmoeten en samenleven • voorkomen van uitsluiting en het stimuleren van ontmoeting en ontwikkeling • Een groene woonomgeving die uitnodigt om gezond en actief te leven Bij het beleidsthema wonen komen deze ambities bij elkaar. In combinatie met de Omgevingsvisie en de nieuwe werkwijze willen we bereiken dat we samen met initiatiefnemers, inwoners, ontwikkelaars, organisaties en Kleurrijk Wonen bouwen aan een vitaal Culemborg.
1.3 Samenhang gemeentelijk beleid In deze paragraaf beschrijven we de samenhang van ons woonbeleid met andere beleidsterreinen. In deze woonvisie beschrijven we wat we zien als de belangrijkste opgaven voor het wonen. Met ons woonbeleid beheren en plannen we de woonbehoefte van onze inwoners. Ons woonbeleid gaat over een breed scala aan aspecten die de kwaliteit van wonen en het welzijn van onze inwoners beïnvloeden. We bouwen als gemeente niet zelf, maar we hebben wel invloed. We bepalen de kaders: waar gebouwd wordt, wat voor type woningen we bouwen en we maken afspraken met KleurrijkWonen over sociale woningbouw. Wonen is een onderwerp dat veel andere beleidsvelden raakt. Door beleid onderling goed af te stemmen kunnen we onze ambities bundelen. Dat is nodig omdat ruimte en geld schaars zijn.
8
In hoofdstuk 3 beschrijven we onze ambities. Veel van deze ambities hangen samen met de onderstaande beleidsvelden.
1.3.1 Leefbaarheid en woonomgeving Vanuit de beleidsmonitor1 en het wijkgericht werken hebben we goed zicht op wat de meeste inwoners als een prettige woonomgeving ervaren. De waardering is niet in alle wijken hetzelfde. Er zijn wijken met aandachtspunten. Lange tijd zijn de begrippen schoon, heel en veilig leidende geweest in het wijkgericht werken. Dat is veranderd. Zo zijn er veel beleidsopgaven die zich op wijkniveau manifesteren (zoals klimaatadaptatie en transities op het gebied van energie en zorg). Voor het beleidsveld "Wonen" zijn de onderstaande ambities van belang: • • •
Initiatiefnemers die iets willen doen voor medebewoners kunnen hun weg vinden en voelen zich gesteund. We verbinden en mobiliseren aanwezige capaciteiten en vaardigheden van bewoners en initiatiefnemers. We werken zo van binnenuit aan een economisch, cultureel en sociaal leefbare buurt. En we weten wat er speelt. We spelen actief in op de wensen van buurtbewoners, op buurtniveau.
1.3.2 Duurzaamheid "Duurzaamheid doen we samen". Dit is de titel van onze Transitievisie Warmte. In het Nationale Energieakkoord is afgesproken om af te stappen van het gebruik van fossiele brandstoffen. De doelstelling is daarom dat in 2050 alle woningen van het aardgas af zijn. Hier zijn we ook in Culemborg mee bezig. We stimuleren inwoners op allerlei manieren om de omschakeling te maken. We maken ook werk van het stimuleren van hergebruik van grondstoffen. In 2022 hebben we de "Startnotitie Circulaire economie Vastgesteld". In paragraaf 3.2.1 maken we de verbinding tussen deze onderwerpen en onze woonvisie.
1.3.3 Groenbeleid en klimaatadaptatie "Een toekomstbestendig Culemborg is een groen Culemborg" Dit is de kern van ons Groenbeleidsplan uit 2020. Groen bepaalt de identiteit van Culemborg. Het is nodig voor een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving. Aanvullend daarop is het Biodiversiteitsplan (2021) de basis voor het behoud en versterken van de biodiversiteit. Groen is onmisbaar in een klimaatadaptieve stad. Het belang van groen voor een prettige woonomgeving is enorm. In paragraaf 3.2.2 en 3.2.3 lichten we toe hoe we het verband leggen met de woonvisie.
9
1.3.4 Mobiliteit Het onderwerp "Wonen" heeft een sterke relatie met mobiliteit. Deze relatie wordt de komende tijd intensiever door onder meer de vergrijzing en de mobiliteitstransitie. Ambities: • •
• • •
Bij nieuwbouw en transformatie zorgen we dat woningen berekend zijn op de toekomst en op toekomstige mobiliteitsvoorzieningen. Bergingen en toegangsdeuren zijn daarop ingericht. We stimuleren gedeeld gebruik van voorzieningen op het gebied van mobiliteit. Bij nieuwbouw stimuleren we gezamenlijke stallingen met oplaadpunten en gedeeld gebruik van eenvoudig onderhoudsmateriaal (fietspomp etc). De contacten die dit oplevert, zien we als belangrijk neveneffect. Door het ontwerp van nieuwe woningen stimuleren we fietsen of lopen. Parkeren van fiets of scootmobiel is nabij de woning. Parkeerplaatsen voor auto’s zijn iets verder weg. Er zijn goede laad-/losplaats in wijken met een lage parkeernorm. Bijvoorbeeld voor het afleveren van pakketjes, verhuiswagen, ophalen/afzetten van bewoners (taxi, buurtbus) en voor hulpdiensten. De mobiliteitstransitie is volop gaande maar kost tijd. Naarmate de tijd vordert, verandert het gedrag van inwoners. We verwachten dat we de parkeernormen naar beneden bij kunnen stellen ten gunste van een alternatieve invulling van openbare ruimte (groen, ontmoeting).
1.3.5 Veiligheid Ons woonbeleid heeft een belangrijke relatie met veiligheid. We willen dat onze inwoners veilig zijn en zich veilig voelen in hun buurt en daar prettig kunnen wonen. Deze veiligheid is belangrijk als we van onze inwoners vragen om naar elkaar om te kijken. We willen graag dat jonge en oude bewoners meedoen en zich ontwikkelen. Samen met onze partners investeren we in zelfredzaamheid, participatie en talentontwikkeling. Veiligheid is daarbij van essentieel belang. Jonge en oudere bewoners moeten zich comfortabel voelen om naar buiten te gaan, mee te doen en naar elkaar om te kijken. Vanuit de beleidsmonitor weten we dat inwoners van kwetsbare wijken zich minder veilig zijn gaan voelen. Dat heeft onder meer te maken met landelijk beleid. Inwoners met een psychische achtergrond wonen vaker in hun eigen huis. Dit legt druk op buurtgenoten. We vinden het belangrijk dat buurtgenoten zich gesteund en geholpen voelen als er sprake is van overlast. In de Woonwelzijnzorgvisie beschrijven we onder andere welke mogelijkheden we zien om geclusterde woonvormen voor kwetsbare inwoners te realiseren. Ambities: • • •
Inwoners van Culemborg voelen zich veilig in hun wijk. Ze weten wat ze kunnen doen als ze te maken hebben met kwetsbare wijkbewoners die voor overlast zorgen. We richten onze wijken zo in dat we sociale ontmoetingen stimuleren en overlast voorkomen. We maken afspraken met onze partners over de huisvesting en spreiding van bijzondere doelgroepen.
10
1.3.6 Grondbeleid Met ons grondbeleid sturen we in bouwprojecten op het realiseren van onze sociale en ruimtelijke doelen. We maken in overeenkomsten afspraken met ontwikkelaars. Die afspraken gaan over de kwaliteit en prijs van de woning, de betrokkenheid van gemeente, partners en omwonenden en de inrichting van de woonomgeving. Ook kunnen we via het grondbeleid kosten doorrekenen of verevenen. We kunnen de grondprijs verlagen om ontwikkelingen te stimuleren die de markt niet kan realiseren. Dat doen we bijvoorbeeld in de stationsomgeving om een divers woningbouwprogramma mogelijk te maken. Bij ruimtelijke ontwikkelingen maken we een brede afweging tussen ruimtelijke inpassing, maatschappelijke impact en de financiële businesscase. Voordat we die afweging kunnen maken is het belangrijk dat we de vastgestelde doelen van een ruimtelijke ontwikkeling concreet beschrijven. We willen voorkomen dat een stapeling van wensen en ambities tot tegenstrijdige belangen leidt en financieel onhaalbaar wordt. Bij een ruimtelijke ontwikkeling is de afstemming van de vastgestelde doelen maatwerk. De integrale afstemming van onze sociale en ruimtelijke beleidsdoelen is complex. Vanuit de verschillende beleidsvelden zijn allerlei gemeentelijke doelen bepaald. Die doelen zijn niet statisch, maar ontwikkelen zich continu.
Er is niet één moment waarop alle beleidsdoelen voor de komende jaren vastliggen. Vanwege de beperkte ruimte in Culemborg lijken ze soms met elkaar te moeten concurreren. Tenslotte willen we ruimte geven aan participatie en initiatieven vanuit de samenleving. Er zijn dus heel veel factoren waar we rekening mee willen houden. Dat vraagt om continue samenwerking en afweging van beleidsdoelen. In ons grondbeleid komen onze beleidsdoelen, de ruimtelijke inpassing daarvan en de financiële haalbaarheid bij elkaar.
1.4 Partners Als gemeente bouwen we woningen niet zelf. We maken een nota van uitgangspunten voor een ruimtelijke ontwikkeling. Dat zijn de kaders waarbinnen initiatiefnemers kunnen ontwikkelen. Dit beleidsplan geeft de algemene kaders. Daarnaast bepalen we per ontwikkeling welke specifieke uitgangspunten we meegeven Dat is afhankelijk van het karakter van de buurt en de woonwensen inwoners. We hechten aan een goede relatie met initiatiefnemers. De uitdagingen waar we voor staan vraagt om creativiteit en doorzettingsvermogen. Samen met onze woningcorporatie Kleurrijk Wonen en ontwikkelaars willen we zoeken naar kansen. Daarbij zijn ook onze maatschappelijk partners in de stad onmisbaar. We hebben Elk Welzijn, onze zorgpartners en initiatiefnemers heel hard nodig bij het zoeken naar creatieve oplossingen. We willen ons als gemeente inzetten om deze samenwerking te faciliteren en te stimuleren.
1.5 Veranderingen in de wet Er zijn een aantal veranderingen in de wet die we meenemen in deze woonvisie. Ook zijn er een aantal wetten in voorbereiding die effect kunnen hebben op de uitvoering in het kader van de Volkshuisvesting. Per wet lichten we hier kort toe wat die wijzigingen zijn.
11
1.5.1 Wet inzake versterking regie volkshuisvesting Met deze nieuwe wet wil de rijksoverheid de regie op volkshuisvesting hernemen. De wet regelt dat overheden meer grip hebben op hoeveel er gebouwd wordt, op welke locaties dat gebeurt en of de woningen voldoende betaalbaar zijn. Ook regelt de wet dat specifieke groepen met urgentie een woning kunnen krijgen en eerlijk verdeeld worden in een regio. Verder regelt de wet dat de prestatieafspraken met de woningcorporatie verstevigd en afdwingbaar worden.
1.5.1 Woningwet Met ingang van 1-1-2022 is de Woningwet gewijzigd. In de nieuwe wet zijn onnodige details en regels geschrapt. De belangrijkste wijziging is dat het voor toegelaten instellingen (wooncorporaties) beter mogelijk wordt om hun maatschappelijke taken te vervullen. KleurrijkWonen kan nu maatschappelijk vastgoed (bv ontmoetingsruimte) verhuren natuurlijke personen. Voorwaarde is wel dat de natuurlijke persoon werkzaamheden verricht die gericht zijn op het maatschappelijk belang. Er ontstaat nu meer ruimte voor nieuwe soorten maatschappelijk vastgoed. Er spelen allerlei ontwikkelingen op het gebied van wonen (denk bijvoorbeeld aan de vergrijzing en het langer zelfstandig thuis wonen). De nieuwe Woningwet biedt ruimte aan KleurrijkWonen om met initiatiefnemers over innovaties op het gebied van wonen en zorg na te denken.
1.5.2 Passend toewijzen Passend toewijzen is een onderdeel van de nieuwe Woningwet dat ervoor zorgt dat mensen een woning huren die bij hun inkomen past. Elke corporatie moet ervoor zorgen dat zij ten minste 95% van de woningen passend toewijzen. Passend toewijzen voorkomt dat huishoudens een te dure woning krijgen toegewezen die ze niet kunnen betalen. Zo kunnen mensen met een laag inkomen (tot maximaal de huurtoeslaggrens) wonen in een woning met een huurprijs onder de zogenaamde aftoppingsgrenzen (woningen met lagere huurprijzen). De aftoppingsgrens is een grens die ingesteld is om te voorkomen dat mensen een woning huren die duurder is dan wat ze eigenlijk kunnen betalen. Ieder jaar stelt het rijk de aftoppingsgrens vast.
1.5.3 Wet goed verhuurderschap De Wet goed verhuurderschap is vanaf 1-7-2023 van kracht. Deze wet geeft gemeenten meer mogelijkheden om ongewenst verhuurgedrag, zoals woondiscriminatie, intimidatie, onredelijke servicekosten en een te hoge borg tegen te gaan. Dit gaat vooral om commerciële verhuurders. Voor huurders van KleurrijkWonen bestaat een uitgebreide klachtenprocedure. De gemeente moet zorgen voor een meldpunt. Voor de commerciële verhuurders betekent het dat zij zich aan nieuwe regels moeten houden bij de verhuur van woon- of verblijfsruimten. Huurders worden beter beschermd en kunnen een klacht indienen bij de gemeente. De gemeente moet zorgen voor de handhaving van deze regels. We kunnen besluiten om een huurvergunning in te stellen. Met een verhuurvergunning kunnen we aanvullende eisen aan verhuurders opleggen. Dat zijn bijvoorbeeld eisen over een eerlijke huurprijs en tijdig onderhoud van de woonruimte. Op dit moment hebben we geen verhuurvergunning. Als bij het meldpunt veel signalen van slecht verhuurderschap binnenkomen, kunnen we besluiten een verhuurvergunning in te stellen.
12
1.5.4 Huisvestingsverordening Om diverse zaken uit de wet regie op de Volkshuisvesting goed te regelen is het nodig een huisvestingsverordening in te stellen. Daarin kunnen we zaken als toewijzing, sturing, urgentie en dergelijke regelen. We onderzoeken samen met de regio of het mogelijk is een regionale huisvestingsverordening in te stellen. Als dit niet haalbaar is, gaan we een lokale huisvestingsverordening opstellen.
13
Hoofdstuk 2 Ontwikkelingen en trends in de woningmarkt in Culemborg 2.1 Cijfers Wat weten we? (de onderstaande gegevenskomen uit www.waarstaatjegemeente.nl) • Culemborg heeft 29.739 inwoners. • 13.023 woningen in Culemborg met een gemiddeld woonoppervlak van 116 m2 (vs gem 114 m2 in NL). • 64% is een koopwoning, 26% is een corporatiewoning en 10% is een particuliere huurwoning. • Het totale aandeel sociale huur ligt op ongeveer 28%. • De gemiddelde waarde van nieuwe hypotheken ligt rond de € 400.000,-. • Gemiddeld bouwjaar van een woning 1977 tegen 1971 voor Nederland. • 14,8 % goedkope scheefwoners, tegen 12% in Nederland. • 7,5% dure scheefwoners, tegen 8,5% in Nederland. • Kopers van huizen komen gemiddeld 43.8 % uit Culemborg (landelijk is dat 59.3 %). In onderstaande bevolkingsprognose van het CBS is te zien dat onze bevolking naar verwachting gaat groeien naar ongeveer 33.000 inwoners in 2040. Opvallend hierbij is dat de leeftijdsopbouw flink gaat veranderen. Het percentage jongeren blijft volgens deze prognose gelijke. Het percentage ouderen stijgt van de huidige 20% naar 26% in 2040. Het aandeel volwassenen daalt van de huidige 58% naar 52% in 2040. Dit laat de landelijke trend zien dat er steeds meer ouderen zullen zijn, die langer thuis blijven wonen en meer zorg behoeven, terwijl het aantal arbeidskrachten daalt.
Totale bevolking 0 tot 20 jaar X 1000 2023 29,5 6,6 22% 2025 30 6,5 22% 2030 31 6,6 21% 2040 32,9 7,3 22% 2045 33,3 7,5 23% 2050 33,7 7,5 22% Tabel: Bevolkingsprognose Culemborg
20 tot 65 jaar
65 jaar of ouder
17,1 17,2 17,1 17 17,3 17,6
5,9 6,2 7,2 8,6 8,6 8,5
58% 57% 55% 52% 52% 52%
20% 21% 23% 26% 26% 25%
Bron: CBS, regionale prognose 2023-2050 (gewijzigd 6 juli 2022)
2.2 Uitkomst woonbehoefteonderzoek In 2022 hebben we een woonbehoefteonderzoek laten doen. In deze paragraaf lichten we de belangrijkste uitkomsten uit dat onderzoek toe. Wonen in Culemborg is stedelijk wonen in een kleine historische stad te midden van een gevarieerd en attractief landschap. Deze setting wordt door de inwoners zeer gewaardeerd. Dat komt ook door de goede bereikbaarheid over snelweg en spoor. Culemborg is een aantrekkelijke woonplek voor mensen die in de Randstad werken. Vooral ook omdat het prijsniveau in Culemborg lager is dan de Randstad.
14
Culemborg staat voor een grote opgave. Uit het regionaal woningbehoefteonderzoek uit 2019 blijkt dat we ruim 2.000 woningen tekort komen tot 2030. Ook in de periode daarna is de verwachting dat de vraag naar woningen hoog blijft. De woningbouwopgave is divers en omvangrijk. Het onderzoek laat een mismatch zien met de huidige woningvoorraad. Net als in de rest van Rivierenland is in de afgelopen 10 jaar het aandeel gezinnen gedaald. Tegelijkertijd is stijgt het aantal senioren. Op dit moment is 45% van de inwoners ouder dan 55 jaar. De piek van de vergrijzing wordt door het Centraal Planbureau verwacht rond 2053. Rond die tijd zal het aantal senioren verdubbeld zijn ten opzichte van nu. In 2030 zal meer dan 50 % van de huishoudens in Culemborg 55 jaar of ouder zijn. Dat heeft gevolgen voor de benodigde woningen. Op dit moment bestaat 63,5% van de huishoudens uit 1 of 2 personen. De bestaande woningvoorraad is eenzijdig. Culemborg heeft vooral grote eengezinswoningen en standaard rijwoningen. Deze woningen worden voor een groot deel bewoond door de beroepsbevolking en senioren. Deze groep heeft specifieke woonwensen voordat zij bereid zijn om te verhuizen. Die wensen hebben te maken met een aantrekkelijke woonomgeving, een toegankelijke woning, betaalbaarheid en ruimte voor ontplooiing en ontmoeting.
Als we doorstroming willen realiseren, moeten we de specifieke woonwensen respecteren. Het nieuwe aanbod moet aansluiten bij de woonwensen om doorstroming mogelijk te maken, daarvoor kunnen ook nieuwe woonconcepten en vormen nodig zijn en ook andere stimuleringsmiddelen1. Verhuizen is geen verplichting. Het beleid langer zelfstandig thuis wonen is daar het voorbeeld van en heeft een spanningsveld met het doorstromen. Voor het woonbehoefteonderzoek is met relevante partijen gesproken. Alle partijen denken dat doorstroming essentieel is voor een gezonde woningmarkt. Het woonbehoefteonderzoek laat zien dat in Culemborg 6 invalshoeken belangrijk zijn voor een gezonde woningmarkt: • Vraag vanuit de jongste doelgroep (de starters) • Vraag vanuit de senioren (rekening houdend met de diverse achtergronden en financiële situaties van senioren) • Vraag vanuit bijzondere aandachtsgroepen (In de Woonwelzijnworgvisie gaan we hier verder op in) • Vraag naar variatie in diversiteit en kwaliteit • Aandacht voor betaalbaarheid • Faciliteren van lokale initiatieven In Culemborg is sprake van tekorten in vrijwel alle woningsegmenten. Er is grote vraag naar woningen in het in het sociale segment, zoals huur en koop (eengezins en meergezins), het middeldure eengezins koopsegment en het dure eengezins koopsegment. In het segment van sociale huur is de realiteit dat ongewenste situaties ontstaan.
Dit geldt bijvoorbeeld voor studenten die ongewenst langer bij hun ouder(s) moeten wonen. Ook bij echtscheidingen kunnen ongewenste situaties ontstaan omdat er niet snel een nieuwe woning beschikbaar is. Voor middeldure woningen moeten inwoners hun wensen moeten bijstellen en keuzes maken vanwege betaalbaarheid en beschikbaarheid. Ze moeten bijvoorbeeld kiezen voor een appartement of voor huur ipv koop. De veranderingen gaan op dit moment heel snel. Om dit scherp te volgen blijven we in gesprek met lokale makelaars en ontwikkelaars. De vraag naar hele unieke woonvormen die nog niet in Culemborg voorkomen is beperkt. Inwoners zijn wel opzoek naar uitbreiding van de huidige concepten, zoals o.a. knarrenhofjes en woningbouwprojecten in de trend van Collectief Particulier Opdrachtgeverschap.
1
Financiële compensatie, ontzorgen, voorrang bij toewijzing etc. 15
Het woonbehoefteonderzoek concludeert dat doorstroming essentieel is. Om dat te bereiken moeten we ons realiseren dat iemand alleen gaat verhuizen als hij of en/zij daar zelf beter van wordt. We moeten de specifieke eisen van inwoners daarom heel serieus nemen. Vanuit het woonbehoefteonderzoek hebben we inzicht in het specifieke karakter van bepaalde wijken. Het woonbehoefteonderzoek is een momentopname. De woonbehoeften van mensen kunnen snel wijzigen als hun situatie verandert. Via onze partners, via onze beleidsmonitor en tussentijdse onderzoeken blijven we feeling houden met de woonbehoeften van onze inwoners.
2.3 Landelijke trends in wonen, welzijn en zorg In onze stadsvisie beschouwen we Culemborg als Nederland in het klein. Dat is op het gebied van trends in wonen, welzijn en zorg niet anders. We zien de volgende trends waar we op moeten anticiperen. • Vergrijzing en langer thuis wonen door ouderen. We voorzien een forse toename van het aantal 75-plussers die zelfstandig wonen. Tegelijkertijd voorzien we een daling van het aantal mantelzorgers. Toekomstige generaties ouderen hebben minder familieleden waar zij op terug kunnen vallen. • Vaker menging van verschillende doelgroepen die zorg of een goed buur nodig hebben: nieuwe woonvormen waarbij vragers en dragers elkaar helpen. • Nieuwe vraag naar beschermde en/of geclusterde woonvormen en zelfstandige woningen met zorg: denk aan mensen met een psychische kwetsbaarheid of verstandelijke beperking. Denk ook aan jongeren die zich vanuit jeugdhulp naar zelfstandigheid ontwikkelen.
2.4 Regionale woondeal In de Omgevingsverordening van de provincie Gelderland is opgenomen dat alle regio’s binnen de provincie een regionale woonagenda moeten opstellen. Het doel van zo’n woonagenda is om de woningbouwopgave in de regio af te stemmen. Regionale afstemming moet ervoor zorgen dat er wordt gebouwd naar behoefte en dat gemeenten samenwerken op gemeente overstijgende onderwerpen. Rivierenland is een aantrekkelijke woonregio, door haar gunstige centrale ligging en goede ontsluiting met de rest van Nederland. De regio beschikt over veel groen, ruimte en een relatief betaalbare woningvoorraad ten opzichte van omliggende steden als Utrecht, Den Bosch, Ede en Nijmegen. De verwachting is dat de druk vanuit deze omliggende steden hoog blijft. Ontwikkelingen als vergrijzing en toenemende mobiliteit hebben hun weerslag op de vraag naar woningen in Rivierenland. Daarnaast zijn er de laatste jaren veel nieuwe regels rondom het onderwerp wonen gekomen. In 2020 hebben de gemeenten in Regio Rivierenland een regionale woonagenda opgesteld. Daarin staan gezamenlijke afspraken over de woningbouwopgave voor de komende tien jaar. In deze periode moeten tussen de 7.900 en 12.500 nieuwe woningen gebouwd worden, om te kunnen voorzien in de regionale vraag naar woningen. Voor Culemborg betekende dit de realisatie van 1.250 tot 2.000 woningen.
In de Regionale Woonagenda uit 2020 zijn vijf thema’s uitgewerkt waarop de acht regiogemeenten de komende jaren willen samenwerken. Deze thema’s zijn: • Continuïteit in productie • Betaalbaarheid van het wonen
16
• Flexibiliteit op de woningmarkt • Wonen en zorg • Duurzaamheid Onder invloed van de landelijke politiek en de aandacht voor de wooncrisis hebben de gemeenten, woningcorporaties en marktpartijen in Rivierenland zich begin 2023 opnieuw intensief gebogen over de woningbouwopgave. Dit noemen we de regionale woondeal. Voor de regionale woondeal is de regionale woonagenda als basis gebruikt. Daarnaast zijn actualisaties gebruikt om de cijfers waar nodig bij te stellen. Dit heeft geresulteerd in een bijgesteld, ambitieus regionaal nieuwbouwprogramma van zo’n 13.000 woningen tot en met 2030. Daarvan behoort 28% tot de categorie sociale huurwoningen. Voor Culemborg betekent dit dat we 2.000 nieuwbouwwoningen willen realiseren tussen 2020 en 2030. In de regionale Woondeal is verder afgesproken dat alle gemeenten en woningcorporaties hun samenwerking gaan intensiveren in de vorm van een Versnellingstafel sociale huur Rivierenland. Ook wordt er fors ingezet om 400 flexwoningen te bouwen, verdeeld over verschillende locaties in Rivierenland. Culemborg wil enkele tientallen flexwoningen realiseren. Met KleurrijkWonen en andere partijen onderzoeken we of het mogelijk is om dit aantal uit te breiden. De onderlinge samenwerking op de bovengenoemde thema's blijft van kracht. Voor de bouw van dit grote aantal woningen is steun van de rijksoverheid nodig.
Het gaat om investeringen in bereikbaarheid (wegen, OV, fietspaden), maatschappelijke bouwkosten (onrendabele toppen) en de inzet van extra ambtenaren voor het versnellen van bouwplannen en vergunningen. Rijk, provincie en betrokken gemeenten zijn hierover met elkaar in gesprek. Er is ook meer stikstofruimte nodig voor woningbouw. De helft van alle stikstofgevoelige natuur ligt in Gelderland. Ook voor Culemborg zijn er nabij de Nieuwe Hollandsche Waterlinie en natura 2000 gebied uitdagingen op stikstofgebied.
2.5 Projecten 2.5.1 Stationsomgeving Het stationsgebied is de grootste woningbouwontwikkeling van Culemborg voor de komende periode van 10 tot 20 jaar. De intentie is er om ongeveer 2.000 woningen te realiseren. Dit betekent dat er een nieuwe wijk aan Culemborg wordt toegevoegd. Uitgangspunt voor deze wijk is dat er een diversiteit aan woningen en doelgroepen in deze buurt een plek gaan krijgen. Daar horen uiteraard ook voorzieningen bij. Kenmerkend voor de wijken in Culemborg is dat ze allemaal een eigen identiteit hebben, er zijn geen wijken die volledig op elkaar lijken. Ook de wijk ten westen van het Station zal een eigen identiteit hebben en anders zijn dan de andere buurten in Culemborg. Gezien de ligging dicht bij het openbaar vervoer sluit deze locatie goed aan bij de behoefte voor 1 en 2 persoonshuishoudens die compact en betaalbaar willen wonen dicht bij openbaar vervoer voorzieningen. De Stationsomgeving biedt ons de gelegenheid om invulling te geven aan de complexe uitdagingen waar we voor staan op het gebied van duurzaamheid, zorg, groen en betaalbaarheid. In de Structuurvisie voor de Stationsomgeving besteden we aandacht aan de uitdagingen en de mogelijkheden voor dit gebied. In het Masterplan voor de Stationsomgeving beschrijven we hoe we hier verder mee omgaan.
17
2.5. Overige projecten Onze woningbouwopgave realiseren we op dit moment vooral in Parijsch en in het zuiden van Lanxmeer. In Parijsch is het plan Borg en Buiten het laatste plan dat we realiseren. Deze buurt zal in de komende vijf jaar afgerond worden. In Lanxmeer zal op de driehoek tussen de Rijksstraatweg en de N320 een gevarieerd woningbouwproject gerealiseerd worden. In de zuidrand van Lanxmeer worden de laatste kavels in de komende jaren ontwikkeld. Hier zullen met name appartementen gerealiseerd worden. In dezelfde periode wordt in de Hond het tuincentrum getransformeerd naar woningen. Daarnaast starten we met plannen voor de ontwikkeling van woningen op de braak liggende locaties in het hart van Voorkoop. Verdeeld over de stad worden ook verschillende particuliere woningbouwprojecten gerealiseerd die bijdragen aan de realisatie van de noodzakelijke woningen. De gemeente gaat altijd in gesprek met de ontwikkelaar over het woningbouwprogramma. De doorlooptijd bij ontwikkeling van woningbouwprojecten is lang. Het proces is afhankelijk van veel factoren waar we niet direct invloed op hebben. We moeten rekening houden met vertragingen door procedures. Het blijft daarom belangrijk om een continue stroom van projecten en woningen te realiseren om te kunnen voldoen aan de grote vraag naar woningen in Culemborg.
In het huidige woningbouwprogramma staan diverse projecten die bijdragen aan het oplossen van de woonvraag in Culemborg. Door herbestemming en transformatie zullen steeds weer nieuwe kansen ontstaan in Culemborg. We willen initiatiefnemers en ontwikkelaars kansen bieden, mits de ontwikkeling past binnen onze woonvisie.
18
Hoofdstuk 3 Woonvisie “Iedereen kan op een prettige en passende manier levenslang in Culemborg wonen in een meervoudig duurzame woonomgeving”. Deze doelstelling is de kern van ons woonbeleid. Met prettig en passend bedoelen we dat Culemborg voor al haar inwoners een fijne woonomgeving moet zijn. Wat inwoners prettig en passend vinden verschilt natuurlijk, maar we een aantal aspecten vinden de meeste inwoners belangrijk: • •
Iedereen moet een woning kunnen vinden die past bij zijn of haar inkomen Inwoners willen een veilige woonomgeving waarin zij kunnen bewegen, ontwikkelen en ontmoeten • Woningen en de woonomgeving moeten aangepast zijn aan langer zelfstandig thuis wonen Met een meervoudig duurzame woonomgeving bedoelen we dat de woonomgeving zowel in ruimtelijk als sociaal opzicht op de langere termijn prettig is om in te wonen. Met woonomgeving bedoelen we niet alleen de buurt, maar ook de woning zelf. We vinden de volgende aspecten belangrijk van een meervoudig duurzame woonomgeving: • Een groene woonomgeving die zorgt voor biodiversiteit en klimaatadaptatie • Woningen zijn klimaat-neutraal • Een buurt is zo ingericht dat inwoners naar elkaar omkijken en elkaar helpen We willen Culemborg samen met inwoners, initiatiefnemers, ontwikkelaars en KleurrijkWonen gezond, veilig en duurzaam maken. Dit vraagt om integraal werken. We moeten samen op zoek gaan naar gebiedsspecifieke kansen en uitdagingen. Hierover moeten we zo vroeg mogelijk met elkaar in gesprek. Onze ambities zijn essentieel bij het uitzetten van onze koers. De realiteit kan weerbarstig zijn. Om voldoende betaalbare woningen te kunnen realiseren, moeten we soms concessies doen aan onze ambities. Hieronder lichten we onze ambities verder toe. Onze visie bestaat uit een aantal aspecten die we per paragraaf toelichten.
3.1 Wonen, welzijn en zorg De komende jaren staan we voor een grote opgave om kwetsbare Culemborgers te huisvesten. De vraag naar wonen en zorg neemt de komende jaren toe in Culemborg. Dat is een gevolg van demografische ontwikkelingen als vergrijzing en landelijk beleid zoals het scheiden van wonen en zorg voor kwetsbare inwoners. In deze woonvisie beschrijven we op hoofdlijnen wat onze visie is. In 2024 stellen we samen met onze partners een Woonwelzijnzorgvisie vast. In deze visie gaan we dieper op dit onderwerp in. We maken dan ook een woonzorganalyse die ons in staat stelt heel gericht te sturen. De Woonwelzijnzorgvisie maakt deel uit van de Wet op de regie Volkshuisvesting. Deze wet is nog niet vastgesteld. Het kan zijn dat de Wet de komende periode aangepast wordt. Deze aanpassingen nemen we mee in de Woonwelzijnzorgvisie. Vooralsnog zijn dit de door het Rijk benoemde aandachtsgroepen: 1. uitstromers opvang/intramurale voorziening zoals, beschermd wonen, Wlz/GGZ, jeugdhulp met verblijf, slachtoffers huiselijk geweld of mensenhandel 2. Sociaal en/of medisch urgenten 3. Kwetsbare ouderen en mantelzorgverleners en ontvangers
19
4. 5. 6. 7. 8. 9.
statushouders arbeidsmigranten woonwagenbewoners (dreigende) dak- en thuisloze mensen Studenten Stoppende sekswerkers
Voor deze doelgroepen willen we woonvormen ontwikkelen die kwetsbare inwoners zo veel mogelijk in staat stellen om voor zichzelf en voor anderen te kunnen zorgen. Voor de verschillende aandachtsgroepen zullen we rekening moeten houden met specifieke aandachtspunten. Er zijn echter een paar onderwerpen waarvan we nu al weten dat die essentieel zijn om wonen en zorgen plezierig en betaalbaar te maken. Ambities: • Geclusterd wonen: de komende jaren zullen in het teken staan van grote personeelstekorten in de zorg. Nu wonen en zorg in toenemende mate worden gescheiden, betekent dit dat de inzet van zorgpersoneel zo efficiënt mogelijk moet. Een verdubbeling van het aantal geclusterde woningen zorgt voor een halvering van de inzet van zorgpersoneel. Een geclusterde woonvorm bestaat uit zelfstandige sociale huurwoningen met een gemeenschappelijke ontmoetingsruimte. • De sociale basis speelt een grote rol in de zorginfrastructuur rond kwetsbare inwoners. De sociale basis is het geheel van het zorgaanbod dat vrij toegankelijk is. Dit zijn initiatiefnemers en vrijwilligersorganisaties, maar ook het sociaal team. Door ruimte te bieden aan de sociale basis, vergroten we het welzijn van kwetsbare inwoners en verminderen we de aanspraak op geïndiceerde zorg. Dit heeft betekent ook een fysieke vertaling.
Ruimte bieden aan de sociale basis betekent dat er ook letterlijk ruimte moet zijn voor bijvoorbeeld ontmoeting of gedeeld gebruik van voorzieningen. Mensen moeten zo lang mogelijk in hun eigen sociale omgeving kunnen wonen. We willen dat een wooncarrière in de eigene woonomgeving mogelijk is. Tenslotte willen we aangeven dat er inwoners zijn met speciale woonbehoeftes. Soms zijn deze behoeftes zo specifiek dat er speciale woonvormen voor nodig zijn. Het is niet mogelijk om in een stad met de omvang van Culemborg alle speciale woonvormen aan te bieden. In de Woonwelzijnzorgvisie gaan we afspraken maken in de regio over de huisvesting van aandachtsgroepen. Het is onze ambities om te zorgen dat in de Rivierenland speciale woonvormen over de verschillende gemeentes zijn verdeeld. Inwoners met speciale woonbehoeftes wonen dan toch relatief dicht bij hun sociale omgeving.
3.1.1 Huisvesting Internationale werknemers Culemborg heeft ongeveer 440 inwoners met een achtergrond als arbeidsmigrant. Wij gebruiken de term internationale werknemer. Dit zijn vaak werknemers met een Oost-Europese achtergrond die tijdelijk of vast werken bij een werkgever uit Culemborg. Het kan ook zijn dat ze buiten Culemborg werken. We schatten in dat er 730 internationale werknemers in Culemborg werkzaam zijn. De huisvesting van internationale werknemers is de verantwoordelijkheid van de werkgever en de werknemer. Onze rol is faciliterend, regulerend en handhavend. Met enige regelmaat voeren we controles uit om de huisvestingssituatie en de arbeidsomstandigheden te toetsen. In onze woonvisie beschrijven we ons beleid op hoofdlijnen. Ambities: • De leefomstandigheden van internationale werknemers zijn goed en veilig • Internationale werknemers hebben toegang tot zorg en ondersteuning en weten de weg hier naartoe te vinden 20
• •
Er is geen sprake van verdringing op de woonmarkt Er zijn geen leefbaarheidsproblemen als gevolg van de huisvesting van internationale werknemers
In Regio Rivierenland is onlangs een convenant huisvesting internationale werknemers Regio Rivierenland opgesteld. Culemborg heeft dit convenant ondertekend. In dit convenant zitten een aantal beleidsuitgangspunten die we in deze woonvisie opnemen: •
• • •
•
Verblijfsbieder moeten zorgen dat de huisvesting van internationale werknemers minimaal voldoet aan de meest actuele normen van het Keurmerk Stichting Normering Flexwonen. Waar mogelijk moet voldaan worden aan de Roemer norm1. We stimuleren initiatiefnemers om met plannen te komen voor de realisatie van huisvesting voor internationale werknemers conform de Roemer norm. Internationale werknemers moeten goed geïnformeerd zijn over praktische zaken. We stimuleren dat zij zelfstandig toegang hebben tot informatie en zorg. Internationale werknemers wonen zo veel mogelijk in de gemeente waar ze werken. Internationale werknemers die in Culemborg wonen moeten goed geregistreerd staan. Er zijn twee mogelijkheden: de registratie niet-ingezetene (RNI) of de basisregistratie personen (BRP). In samenwerking met gemeentes uit de regio zorgen we voor een gebruiksvriendelijk systeem zodat we verblijfsbieders en werkgevers faciliteren. In ons paraplubestemmingsplan wonen staat dat een woning bewoond wordt door één huishouden. Het begrip huishouden hebben we breed gedefinieerd. Er moet sprake zijn van gemeenschappelijk gebruik van aanwezige voorzieningen (keuken, douche en toilet).
3.1.2 Huisvesting statushouders en hervestigde vluchtelingen De gemeente vindt het belangrijk dat statushouders goed gehuisvest worden in Culemborg. Deze doelgroep is primair aangewezen op sociale huurwoningen. De woningvoorraad in Culemborg bestaat hoofdzakelijk uit gezinswoningen. Om die reden willen we graag gezinnen huisvesten. Het huisvesten van statushouders zorgt daarnaast voor extra druk op de sociale huurwoningmarkt. We willen verdringing voorkomen. In de komende jaren zullen we samen met KleurrijkWonen diverse projecten ontwikkelen die meer ruimte en bereikbaarheid moet bieden op de sociale huurwoningmarkt. Hervestigde vluchtelingen zijn kwetsbare vluchtelingen die rechtstreeks uit een vluchtelingenkamp naar Nederland komen. De Nederlandse overheid bepaalt jaarlijks in overleg met UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees) uit welke landen zij vluchtelingen selecteert voor hervestiging. De IND beslist welke vluchtelingen voor hervestiging in aanmerking komen. Jaarlijks organiseert de IND 4 of 5 selectiemissies, vooral in het Midden-Oosten en Afrika. Vluchtelingen komen in aanmerking voor hervestiging als ze in één of meerdere kwetsbare categorieën vallen, bijvoorbeeld urgente medische zorg, alleenstaande moeders, kinderen die risico lopen, slachtoffers van geweld/marteling.
De gemeente Culemborg zet zich al jaren in voor hervestigde vluchtelingen en zal dit in overleg met het COA ook de komende jaren exclusief blijven doen. Hervestigde vluchtelingen hebben vanwege hun beperkte voorbereiding op de komst naar Nederland meer begeleiding en hulp nodig bij integratie, taal en het zoeken naar werk. Naast de maatschappelijke verantwoordelijkheid levert het ook een aantal voordelen op. Hervestigde vluchtelingen komen meestal in gezinsverband. Daardoor
21
zijn er minder woningen nodig. Bovendien integreren gezinnen sneller. Samen met Vluchtelingenwerk en Elk Welzijn wordt nauw samengewerkt om de begeleiding van deze gezinnen zo optimaal mogelijk te laten verlopen. De gemeente Culemborg zal in de komende periode ook deelnemen aan een pilot van Vluchtelingenwerk in het kader van Community Sponsorpship. Hierbij wordt een brede groep vrijwilligers betrokken bij de begeleiding en integratie van deze hervestigde vluchtelingen. Culemborg kent een eeuwenoude geschiedenis van opvang van vluchtelingen. Twintig jaar geleden was er al een AZC in Culemborg en in 2022-2023 heeft de gemeente Culemborg een Crisis noodopvang voor Vluchtelingen gehad. Culemborg onderzoekt mogelijkheden om in de blijvende vraag naar opvang van vluchtelingen het Rijk en het COA te kunnen ondersteunen.
3.1.3 Woonwagenbewoners De gemeente Culemborg heeft geen woonwagenstandplaatsen in haar gemeente. In 2020 is de laatste woonwagenstandplaats in de gemeente verdwenen. Regio Rivierenland heeft in 2019 onderzoek gedaan naar de behoefte in de regio en de gemeenten voor woonwagens en standplaatsen. Daar kwam voor de gemeente Culemborg een behoefte uit voor 1 standplaats/woonwagen. Deze woningbehoefte is kort na het onderzoek ingevuld. De gemeente ziet geen aanleiding om op korte termijn nieuwe standplaatsen aan te leggen. Alle Culemborgers hebben voor zover financieel mogelijk en beschikbaar de mogelijkheid om grond te kopen en daar een woning op te ontwikkelen. De gemeente Culemborg is daarnaast geen verhuurder, voor de verhuur in het sociale segment is KleurrijkWonen de eerste aangewezen partner. De gemeente Culemborg gaat zich inzetten om in regionaal verband, indien nodig, afspraken te maken over de huisvesting van bijzondere doelgroepen.
3.2 Duurzaamheid In deze paragraaf beschrijven onze ambities voor de komende jaren op het gebied van duurzaam wonen. Alle woningen die we de komende jaren gebouwen, staan er over vele jaren nog steeds. We staan voor een grote opgave wat betreft duurzaamheid. We willen dat nieuwbouw in Culemborg hittebestendig en waterrobuust[1] is. Ook willen we dat nieuwbouw bijdraagt aan het behoud en de versterking van biodiversiteit[2]. Bovendien willen we dat nieuwbouw energieneutraal[3] is en dat de bouwmaterialen hergebruikt kunnen worden. Ambities: • • • • •
Een nieuwbouwwoning of nieuwbouwproject wekt net zo veel schone energie op als de woning verbruikt De ontwikkeling draagt bij aan een prettige, groene woonomgeving De ontwikkeling versterkt de biodiverse verbindingen door Culemborg De woonomgeving van nieuwbouw is zo ingericht dat overtollig water geborgen kan worden en bij droogte water kan vasthouden Culemborg is een fijne, koele plek is om te leven.
22
•
Bij nieuwbouw en transformatie maken bouwers gebruik van bouwmaterialen met een lage milieu-impact. Materialen worden zo lang mogelijk worden gebruikt.
De uitwerking van deze ambities is te vinden in bijlage 1 (Notitie circulair bouwen). Door technologische ontwikkelingen zullen we deze notitie regelmatig moeten actualiseren.
3.2.1 Culemborg energieneutraal Culemborg heeft de ambitie gesteld om in 2040 energieneutraal te zijn. Daarnaast verwarmen we in 2050 niet meer op aardgas. Alle nieuwbouwwoningen moeten energieneutraal zijn. Dat betekent dat ze in een jaar evenveel energie opwekken als ze gebruiken. Bij gestapelde nieuwbouw kan de energieopwekking binnen het totale ontwikkelgebied plaatsvinden. Voor bestaande bouw hanteren we de Transitievisie Warmte om stap voor stap te verduurzamen. Hierbij worden woningen bij voorkeur verwarmd via een collectieve oplossing zoals een warmtenet met een duurzame warmtebron. De stroom – en warmtevraag zal de komende jaren steeds meer integreren. Er komen slimme energiesystemen waarbij stroom, koeling en warmte worden uitgewisseld tussen opwekkers en gebruikers. Verschillen in vraag en aanbod worden opgevangen met warmtebuffers en buurtbatterijen, bijvoorbeeld een laadplein met elektrische auto’s. Waar nodig passen we ons beleid later aan om deze ontwikkeling te stimuleren. Landelijk en ook lokaal is de capaciteit van ons elektriciteitsnet niet groot genoeg om het groeiende gebruik te faciliteren. Ondanks de regelmatige afstemming met Liander hierover is er veel voorbereidingstijd nodig voor woningbouwprojecten. Ook is de flexibiliteit om te reageren op nieuwe aanvragen zeer beperkt. Dat heeft lange doorlooptijden tot gevolg.
Dit zal in de komende periode alleen maar erger worden. Liander verwacht de capaciteit voor Culemborg in 2026 op orde te hebben. Ook denken we na over alternatieven. Bijvoorbeeld door buffers aan te leggen waarin energie opgeslagen kan worden. Het onderzoek dat we voor de stationsomgeving doen gaat uit van dit principe. Ambities: •
Alle nieuwbouwwoningen zijn energieneutraal
3.2.2 Groen boven grijs Alle woningen, tuinen en openbare ruimten in Culemborg behouden of versterken het groennetwerk en daarmee de biodiversiteit in Culemborg. Het uitgangspunt dat we hierbij hanteren is “groen boven grijs”. We gaan voor natuurinclusief wonen, bijvoorbeeld door het toepassen van groene daken en nestelgelegenheid. Ook worden tuinen bij woningen groen ingericht en de openbare ruimte in woonwijken heeft een aanzienlijk aandeel groene ruimte. Culemborg is niet alleen voor mensen, maar ook voor dieren en planten een prettige woonplaats. De openbare ruimte is biodivers opgebouwd en heeft ruimte voor water. Een goede verbinding tussen groene ruimten onderling is hierbij onmisbaar. Groene verbindingen door de stad en het buitengebied zorgen ervoor dat mensen en dieren op een prettige manier kunnen leven en
23
verplaatsen. Woningen en tuinen maken onderdeel uit van deze groene verbindingen. Een groene, natuurinclusieve omgeving verbetert de leefbaarheid en biodiversiteit in de stad. In ons Groenbeleidsplan en Biodiversiteitsplan lichten we dit verder toe. In bijlage 2 (Notitie natuurinclusief bouwen) hebben we dit beleid vertaald naar een notitie.