CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Leefomgevingsfoto Culemborg.pdf

Raadsvergadering 9 december 2021, gemeente CulemborgBij agendapunt: Startnotitie Omgevingsvisie18.272 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Figuur 2.20: Leefbaarheidsscore 2018

De volgende figuur toont dat de voorzieningen in Culemborg zich met name concentreren in het stadscentrum en het omliggende stedelijk gebied. In een aanzienlijk deel van de gemeente zijn levensmiddelenwinkels minder bereikbaar. In het noordoosten van de gemeenten bevinden er zich geen levensmiddelenwinkels binnen een straal van 1 km.

Blad 34 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.21: Aantal levensmiddelenwinkels binnen 1 km

In de gemeente Culemborg zijn verschillende basisschool- en middelbare schoollocaties gelegen. De basisscholen bieden verschillende onderwijsconcepten (zoals Jenaplan aan Montesorri) en behoren tot verschillende denominaties (protestants christelijk, katholiek en openbaar).

Figuur 2.22: Basisschoollocaties in de gemeente Culemborg (scholenopdekaart.nl)

In de gemeente liggen ook twee grote scholengemeenschappen, O.R.S. Lek en Linge en het Koningin Wilhelmina College. In de gemeente is een school met speciaal onderwijs voor zowel basis- als middelbaar onderwijs aanwezig.

Blad 35 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.23: Middelbare schoollocaties gemeente Culemborg (scholenopdekaart.nl)

2.4.3

Beoordeling Het woningaanbod in de gemeente Culemborg bestaat uit relatief veel eengezinswoningen en relatief weinig meergezinswoningen. De woningvoorraad in Culemborg is daarnaast jonger dan de woningvoorraad in Nederland. Het verschil is gemiddeld zo’n 7 jaar. Het woningaanbod is de afgelopen jaren, zoals in een groot deel van Nederland, sterk gedaald. Waar in januari 2012 nog 266 woningen te koop stonden, waren dat er in februari 2021 40. De gemiddelde vraagprijs is in dezelfde tijd ongeveer 100.000 euro gestegen. De leefbaarheid in de gemeente Culemborg scoort in het algemeen als ruim voldoende in de Leefbaarometer. In een klein deel van de gemeente is de leefbaarheid ruim onvoldoende. Voorzieningen concentreren zich met name in het stadscentrum en het omliggende stedelijke gebied. De nabijheid en daaraan gerelateerde toegankelijkheid van voorzieningen wordt met een vergrijzende bevolking belangrijker.

Blad 36 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

2.5

Natuurlijke leefomgeving

2.5.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding De natuurlijke leefomgeving is belangrijk voor de mens, plantaardige productie en een gezonde omgeving. Een natuurlijke leefomgeving kan verschillende vormen aannemen, zoals publiek groen en natuurgebieden. In het natuurbeleid wordt veelal een onderscheid gemaakt in beleid voor gebieden en beleid voor soorten. Om het aantal soorten te omschrijven wordt het concept biodiversiteit gebruikt. Biodiversiteit is niet alleen iets van natuurgebieden, maar van de hele stad. Beleid Groenbeleidsplan Culemborg (2020) Het groenbeleidsplan van de gemeente Culemborg bestaat uit verschillende delen; elk met een eigen focus: - Deel 1 beschrijft de visie en het beleidskader voor groen in Culemborg; - Deel 2 gaat in op het toekomstbeeld voor de hoofdgroenstructuur, de groengebieden die belangrijk zijn voor heel Culemborg; - Deel 3 zet het streefbeeld uiteen voor het groen in de wijken van Culemborg. De visie en het beleidskader voor groen in Culemborg (deel 1) focust zich op een groen(er) Culemborg in 2030. De visie centreert zich rondom een viertal waarden: - Groen voor de identiteit van de stad: Culemborg heeft van oorsprong veel groen en is gelegen aan de rivier en uiterwaarden. Binnen wijken is er veel groene variatie. Ook recent zijn er grote groene plekken gecreëerd.

- Groen voor een gezonde leefomgeving: Groen nodigt uit om te bewegen en biedt ruimte om elkaar te ontmoeten. - Groen voor een grotere biodiversiteit: In Culemborg wordt met het groen gunstige omstandigheden gecreëerd voor zoveel mogelijk verschillende plant- en diersoorten passend bij de natuurlijke omstandigheden van Culemborg. - Groen voor een klimaatbestendig Culemborg: Groen kan een overschot aan water opvangen en vasthouden. Daarnaast biedt het verkoeling. In Culemborg is al veel groen aanwezig. Dit wordt in stand gehouden en, waar nodig, verbeterd en uitgebreid op alle niveaus. Er wordt maatwerk geleverd om andere opgaven zoveel mogelijk te combineren met groen. Een wijkgerichte aanpak wordt gebruikt om ontwikkelingen aan te laten sluiten bij groen. Samen met andere actoren, zoals belangengroepen en inwoners, wordt gewerkt aan het groen van Culemborg. Het toekomstbeeld voor de hoofdgroenstructuur op stadsniveau (deel 2) wordt gevormd door verschillende elementen. De uitgangspunten zijn: - Een continuïteit van groene verbindingen tussen stad en buitengebied; - Zichtbaarheid en herkenbaarheid van de ontstaansgeschiedenis van historisch water en groen; - Groene begeleiding van de hoofdroutes; - Continuïteit in belangrijke boomstructuren; - Duidelijke, groene (stads)entrees; - Groene stadsranden.

Blad 37 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Dit leidt voor verschillende onderdelen van de hoofdgroenstructuur tot doelen m.b.t. de groene identiteit, leefbaarheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie. De uitwerking van de visie met betrekking tot groen in de wijken (deel 3) geeft een beschrijving van de wijken (opbouw, historische elementen en groen en water). Een wijkspecifieke visie wordt beschreven aan de hand van de vier waarden uit de algemene visie. Afwegingskader Het volgende afwegingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Natuurlijke leefomgeving’. Thema Natuurlijke leefomgeving

2.5.2

Aspect Beschikbaarheid en kwaliteit openbaar groen Natuurgebieden Biodiversiteit

Streefwaarde/Ambitie Behoud huidig openbaar groen, waar nodig herstel of verbetering Behoud huidige kwaliteit Behoud huidige status

Gewenste beweging Toename beschikbaarheid en kwaliteit Toename kwaliteit Toename biodiversiteit

Huidige en toekomstige situatie Het buitengebied van de gemeente Culemborg heeft een overwegend groen karakter. In het algemeen is 70 tot 90 procent van het buitengebied groen. De kern Culemborg kent wisselende aanwezigheid van groene gebieden. Met name op het bedrijventerrein Pavijen is lokaal zeer weinig groen aanwezig. In de rest van Culemborg wisselen groenstroken en parken zich af met bebouwd gebied. In het bebouwde gebied zorgen groene tuinen en bomen voor lokaal groen.

Figuur 2.24: Groenkaart (%)

De soortendiversiteit in de gemeente Culemborg is zeer wisselend, maar kent ook een duidelijke hotspot. De algemene soortendiversiteit en de soortendiversiteit van rode lijst dieren concentreert zich rondom de Lek. Daarnaast is de soortendiversiteit licht verhoogd in het

Blad 38 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

zuidwesten van de gemeente. Het resterende buitengebied van de gemeente Culemborg kent een lagere soortendiversiteit, zowel voor algemene soorten als voor soorten op de rode lijst.

Figuur 2.25: Soortendiversiteit Culemborg

Figuur 2.26: Rode lijst soorten Culemborg

In het noorden van de gemeente Culemborg is de Lek gelegen. De uiterwaarden van de Lek maken deel uit van Natuur Netwerk Nederland (NNN). Ook het zuidwestelijk deel van de gemeente Culemborg is het NNN gelegen. Daarnaast liggen er verschillende ecologische

Blad 39 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

verbindingszones in de gemeente. Deze ecologische verbindingszones hebben als doelsoort de kamsalamander 4.

Figuur 2.27: GNN (Gelders netwerk Nederland) (donkergroen) en ecologische verbindingszones (gestreept)

De gemeente Culemborg heeft geen Natura2000 binnen haar grondgebied gelegen. Net buiten haar grens ligt echter Natura2000 gebied ‘Lingegebied en Diefdijk Zuid’ (habitatrichtlijn). Dit Natura2000-gebied omvat de oeverlanden van de rivier de Linge. Delen van dit Natura2000gebied bestaan uit gevoelige tot zeer gevoelige habitattypen voor stikstof.

4

Bureau Waardenburg (n.d.) Inrichtingsvisie EVZ Diefdijk https://www.buwa.nl/inrichtingsvisiediefdijk.html

Blad 40 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.28: Natura2000 gebieden

Als gevolg van klimaatverandering komen extreem warme (zomer)dagen vaker voor. Deze warmte blijft in een stedelijke omgeving gemakkelijker hangen. Op warme dagen kan hierdoor een stedelijk hitte-eiland zich vormen. Dit gebeurt met name in de afwezigheid van groen, blauw en openheid. Deze warmte heeft een negatief effect op mensen, dieren en planten. De kern Culemborg heeft zeer lokaal te maken met een temperatuurstijging van 1,6 tot 1,8 graden boven de feitelijke buitentemperatuur op een warme dag. Het merendeel van het bebouwd gebied is 1,2 tot 1,4 graden warmer. De hitte straalt uit naar het buitengebied, maar een groot deel van het buitengebied heeft te maken met een verwaarloosbare opwarming (minder dan 0,2 graden).

Figuur 2.29: Stedelijk hitte-eiland effect

2.5.3

Beoordeling

Blad 41 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

De gemeente Culemborg heeft een overwegend groen karakter, met name in het buitengebied is veel groen aanwezig. Het bebouwde gebied heeft een wisselend groen karakter, waarbij er ook op locaties, zoals bedrijventerrein Pavijen, relatief weinig groen aanwezig is. De biodiversiteitswaarden in de gemeente Culemborg concentreren zich rondom de Lek. Zowel de biodiversiteitswaarden als de waarden voor Rode lijst dieren liggen in dit gebied hoger dan in de rest van de gemeente. Langs de Lek ligt NNN (Natuurnetwerk Nederland). Dit wordt verbonden via ecologische verbindingszones met NNN in het zuiden van de gemeente. In de nabijheid van de gemeente is Natura-2000 gebied ‘Lingedijk en Diefdijk Zuid’ gelegen. Dit gebied bestaat deels uit gevoelige tot zeer gevoelige habitattypen voor stikstof. Biodiversiteit verlies is een grote (inter)nationale calamiteit die ook op het lokale niveau doorwerkt. De gemeente Culemborg zet op haar schaalniveau in om groen te creëren en behouden dat bijdraagt aan de biodiversiteits- en natuurwaarden in de gemeente. De opgaven op het vlak van natuur zijn echter groot. Hierbij kan gedacht worden aan Natuurnetwerk Nederland (verantwoordelijkheid provincie) en aanpak van de stikstofproblematiek. Dit biedt een bron van onzekerheid. Het hitte-eiland effect in de gemeente Culemborg concentreert zich in de kern Culemborg.

Een groot deel van het bebouwde gebied warmt op een warme dag 1,2 tot 1,4 graden op. Lokaal kan het tot 1,6 tot 1,8 graden warmer worden. Door klimaatverandering nemen weersextremen, zoals hitte, toe. Verwacht kan worden dat hierdoor het stedelijk hitte-eiland versterkt wordt. De gemeente Culemborg zet, echter, in op groen voor klimaatbestendigheid onder andere om verkoeling te bieden in stedelijk gebied. De mate van inzet die bij deze ambitie behoort zal bepalen in welke mate het bebouwde gebied opwarmt op warme dagen. Deze analyse van de huidige situatie en toekomstige ontwikkelingen voor het thema ‘Natuurlijke leefomgeving’ leiden tot de volgende beoordeling:

Blad 42 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

2.6

Ruimtelijke kwaliteit

2.6.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Ruimtelijke kwaliteit is een breed begrip. Het begrip kan een hoeveelheid van factoren omvatten die de kwaliteit van de leefomgeving in een bepaald gebied vergroot. In deze Leefomgevingsfoto wordt onder “ruimtelijke kwaliteit” het volgende verstaan: • Cultuurhistorie; • Landschap; • Archeologie; ‘Cultuurhistorie’ kan verschillende dingen betekenen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed [RCE] onderscheidt drie categorieën, waarin alle bovenstaande criteria naar voren komen: 1. In de bodem (op land en onder water) bewaarde sporen en resten van menselijke bewoning vanaf het eerste begin van de menselijke bewoning; 2. Historische gebouwen, erven, tuinen, parken en stedenbouwkundige structuren; 3. Landschappelijke elementen, gebieden en ruimtelijke patronen waarin de historische wisselwerking tussen mens en maatschappij enerzijds en de fysieke omgeving anderzijds tot uitdrukking komt: het historische landschap Beleid Rijk verleden.

Sterke toekomst: Cultuurhistorisch beleid voor Culemborg 2006-2010 (2005) De visie op cultuurhistorie heeft drie doelen: - Het inzichtelijk maken van het in de gemeente aanwezige cultuurhistorische erfgoed, door middel van het opstellen van een cultuurhistorische waardenkaart; - Het integreren van cultuurhistorie in de diverse beleidsvelden van de gemeente; - Zorgdragen dat er bij alle ruimtelijke ontwikkelingen gekeken wordt of er cultuurhistorische waarden in het geding zijn. Als dat het geval is expliciet af te wegen of en zo ja, hoe ze behouden kunnen blijven c.q. beschermd moeten worden. Het cultuurhistorisch beleid deelt de gemeente op in drie deelgebieden (het beschermde stadsgezicht; in bebouwde gebied, maar buiten het beschermde stadsgezicht; en het buitengebied) waarvoor aparte ambities zijn opgesteld.

Voor het beschermde stadsgezicht gelden de volgende ambities: - Behoud en versterking van de kwaliteiten van het Culemborgse beschermde stadsgezicht, inclusief de relatie met buitengebied; - Culemborg realiseert hoogwaardige ruimtelijke kwaliteit binnen het beschermde stadsgezicht; - De gemeente wil draagvlak voor cultuurhistorie bij het publiek vergroten met behulp van het beschermde stadsgezicht; - De gemeente zal een kansenanalyse opstellen voor het beschermde stadsgezicht (met daarbij oog voor initiatieven vanuit de middenstand) - Inrichting- en onderhoudsvisies opstellen voor grachten, groen en openbare ruimtes. Voor het bebouwde gebied buiten het beschermde stadsgezicht gelden de volgende ambities: - De gemeente zet zich in voor behoud en versterking van cultuurhistorische waarden buiten de singels;

Blad 43 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

-

Bijzondere aandacht zal worden besteed aan ‘industrieel erfgoed en bijbehorende woningbouw’. Voor het buitengebied (de uiterwaarden, weide, bos en water) gelden de volgende ambities: - De gemeente wenst een inventarisatie en waardering van de aanwezige cultuurhistorische elementen in het buitengebied; - De hoge eisen ten aanzien van de beeldkwaliteit in het buitengebied blijven gehandhaafd; - De gemeente stelt zich ten doel de cultuurhistorische waarden in het buitengebied meer in de publieke belangstelling te krijgen. Daarnaast worden er ambities op andere vlakken gesteld: archeologie; monumenten en publiek en communicatie. Voor archeologie gelden de volgende ambities: - Culemborg zorgt op gemeentelijk niveau voor de implementatie van het ‘verdrag van Malta’ en ontwikkelt een eigen archeologie beleid, geformuleerd in de gemeentelijke nota Archeologie; - Culemborg streeft naar zoveel mogelijk behoud in situ van archeologische waarden; - De gemeente wil archeologische waarden daadwerkelijk beschermen.

Voor monumenten gelden de volgende ambities: - De gemeente wil monumenten van lokaal belang beschermen en zo behouden voor de toekomst; - De gemeente werkt aan een intensieve cultuurhistorische begeleiding van bouwplannen en ruimtelijke ontwikkelingen binnen de gemeente; - Monumenten in Culemborg bestaan niet alleen uit karakteristieke gevels, maar vormen met heel hun bouwmassa en interieur samenhangende getuigen van plaatselijke geschiedenis. Op het vlak van publiek en communicatie gelden de volgende ambities: - De gemeente wil inwoners laten delen in de cultuurhistorische rijkdom van de stad en haar omgeving; - Binnen de gemeentelijke diensten wil de gemeente meer bekendheid geven aan (het belang van) cultuurhistorische waarden; - De gemeente wil onderscheiden doelgroepen voorzien van informatie over cultuurhistorie in al zijn facetten en zo meer bij dit onderwerp betrekken; - De gemeente streeft naar een betere afstemming tussen de beleidsterreinen toerisme en cultuurhistorie. Kerkenvisie (2021) Het beleidsdocument Rijk verleden. Sterke toekomst: Cultuurhistorisch beleid voor Culemborg 2006-2010 pleit voor integratie van stedelijke cultuurhistorie in andere beleidsterreinen van de gemeente. De kerkennota streeft naar behoud van waarden; én het vinden van nieuwe functies en aanpassingen.

Kerken vormen belangrijk cultuurhistorisch erfgoed en vormen een (potentiële) toeristische trekpleister. De kerken in de gemeente worden door diverse geloofsgemeenschappen gebruikt en verschillen ook sterk in ouderdom. In cultuurhistorische waarden zijn met name de kerken in de binnenstad sterk waardevol. Voor de transformatie van huidig naar toekomstgebruik van de kerkgebouwen gebruikt de gemeente Culemborg de transformatieladder. Wanneer een kerkeigenaar meldt dat de lasten niet meer gedragen kunnen worden of dat het religieus gebruik van een gebouw op termijn

Blad 44 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

beëindigd zal worden komt de gemeente Culemborg in actie. Gezamenlijk wordt gekeken naar toekomstscenario’s voor een gebouw. De eerste stap hierbinnen is het opstellen van een bouwhistorische en cultuurhistorische waardenbepaling. Daarna wordt gekeken naar een mogelijke toekomst. Hierbinnen gaat stap 1 altijd voor stap 2. Onderstaand figuur toont de stappen van de transformatieladder:

Welstandsnota (2004) De Welstandsnota geeft een toelichting op het beleid in de gemeente, geeft welstandscriteria, beschrijft welstandsprocedures en benoemt, inventariseert en karakteriseert de lokale ruimtelijke karakteristieken. Deze karakteristieken zijn vervolgens vertaald in deelgebieden en thema’s en vormen de basis voor gebiedsgericht welstandsbeleid binnen de gemeente. Aan de hand van algemene-, gebiedsgerichte-, objectgerichte- en sneltoetscriteria is invulling gegeven aan de welstandseisen in de gemeente. Voorts gelden geen welstandscriteria bij (her) ontwikkelingsprojecten die de bestaande ruimtelijke structuur en karakteristiek doorbreken. Hierbij passende welstandscriteria kunnen niet opgesteld worden zonder concreet stedenbouwkundig plan. Het opstellen van welstandscriteria is dan ook vast onderdeel van de stedenbouwkundige planvoorbereiding. Op basis van ruimtelijke analyse kunnen samenhangende gebieden worden onderscheiden. Verschillende toetsingsniveaus zijn vertaald naar verschillende gebieden. Per gebied is aangegeven welk welstandsregime van toepassing is. Voor gebieden met een hoge waardering gelden meer criteria.

Regieplan Binnenstad Het Regieplan openbare ruimte versterkte stad Culemborg (afgekort: Regieplan binnenstad) zet in op de ruimtelijke kwaliteit van de Binnenstad (stedelijke stratenpatroon; historische poorten etc.) en de samenhang met het omliggende landschap. Het regieplan geeft een toetsingskader dat gericht is het creëren van samenhang tussen toekomstige projecten in de binnenstad. Het regieplan wordt ingebracht als bouwsteen voor de omgevingsvisie.

Blad 45 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Afwegingskader Het volgende afwegingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Ruimtelijke kwaliteit’. Thema Ruimtelijke kwaliteit

2.6.2

Aspect Landschap

Streefwaarde/Ambitie Behoud van huidige kwaliteiten

Cultuurhistorie

Behoud van huidige kwaliteiten

Archeologie

Behoud van huidige kwaliteiten

Gewenste beweging Instandhouding landschappelijke waarden Instandhouding cultuurhistorische waarden. Erfgoed een volwaardige plek geven in ruimtelijke ontwikkelingen Instandhouding archeologische waarden.

Huidige en toekomstige situatie Culemborg is gelegen in het riviergebied. De landschapszones bestaan hier uit overwallen/crevasseruggen en kommen/overstromingsvlakten. De landinrichting heeft een sterke relatie met de strijd tegen het water. In het westen van de gemeente kan het water moeilijk wegstromen, dit heeft in het verleden geleid tot de vorming van veen. Over deze veenlagen is klei afgezet. Het midden en oosten van de gemeente kent oeverwallen en komontginningen. Op de oeverwallen vormden zich nederzettingen welke verder groeiden, bijv. door koopontginningen welke georganiseerd werden door de bisschop van Utrecht (Lanxmeer, Voorkoop). Voor de afwatering van deze gebieden werd de Bisschopsgraaf aangelegd, die het water naar de Linge afvoerde. Culemborg is ontstaan bij het verdwenen kasteel van Beusichem (1275). Het kreeg in 1318 stadsrechten, waarna de stad werd ommuurd. In 1370 en 1390 volgden uitbreidingen naar het noorden en zuiden, waardoor een ‘driestad’ ontstond. Op enkele plaatsen aan de westkant van de stad zijn nog resten van de 14de-eeuwse stadsmuren te vinden. Culemborg was een vrijstad, waar vrijmarkten werden gehouden. Het stadje had een vroeg-industrieel karakter, onder meer doordat er zijdelint werd gefabriceerd.

De ruimtelijke kwaliteit van de gemeente Culemborg ligt dan ook in het natuurlijk systeem van de gemeente Culemborg (natuur, bodem en water) en het landgebruik door de eeuwen heen (cultuurhistorie). Deze twee aspecten zijn met elkaar verweven. Het buitengebied van de gemeente Culemborg is met name gelegen in de kommen. Tot begin van de 19de eeuw konden deze gebieden (voornamelijk in de winter) onder water komen te staan. Door de uitvoering van ruilverkaveling en het verlagen van het grondwaterpeil aan het eind van de 20ste eeuw veranderde het landschap in deze gebieden heftig. Nieuwe boerderijen werden aangelegd. Op de oeverwallen en stroomruggen werd door de bodemgesteldheid van oudsher al landbouw bedreven. In de huidige situatie is dit deel van het gebied nog steeds in gebruik als akkerland waarvan veel als laagstamfruitboomgaard. In de kommen en uiterwaarden is van oudsher veel grasland aanwezig. Het landschappelijke karakter; de afwisseling tussen kommen, oeverwallen en de natuurwaarden vormen belangrijke landschappelijke kwaliteiten van het buitengebied. Het buitengebied van Culemborg is voor een deel onderdeel van de Nieuwe Hollandse waterlinie. Het inundatiestelsel Lek – Everdingen is relatief compleet en gaaf.

Blad 46 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

De binnenstad wordt gekenmerkt door een groot aantal beschermde rijksmonumenten. De historische binnenstad en enkele gebieden directe omgeving van de binnenstad zijn dan ook aangewezen als ‘beschermd stadsgezicht’. De rest van de bebouwde omgeving van Culemborg vertelt het verhaal van de groei van de stad. Met de aansluiting op het spoor in 1868 volgde industriële ontwikkeling en ging de stad groeien. Met name de sigarenindustrie bloeide. Nieuw wijken als de Bloemenwijk en het Keestrakwartier werden tot 1940 gebouwd. Naoorlogse uitbreidingen betroffen onder meer Terweijde en Parijsch. Richting de A2 is een groot bedrijventerrein aangelegd, langs de N320.

Figuur 2.30: Cultuurhistorische elementen

2.6.3

Beoordeling De ruimtelijke kwaliteit van de gemeente Culemborg is hoog. Verschillende onderdelen van het landschap worden beschermd doordat ze het verhaal van de ontstaangeschiedenis relatief gaaf weergeven. Voorbeelden zijn het inundatiestelsel Lek-Everdingen (Unesco werelderfgoed) en het stadscentrum van Culemborg (beschermd stadsgezicht). Door hedendaagse ontwikkelingen (woningbouw, energie opwekking) staan deze waarden wel onder druk.

Blad 47 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Blad 48 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

2.7

Bodem, water en ondergrond

2.7.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Het aspect ‘bodem, water en ondergrond’ heeft betrekking op klimaatadaptatie, grondgebruik en bodemkwaliteit. Klimaatadaptatie is belangrijk met het oog op het bereiken van klimaatrobuustheid: het kunnen omgaan met de impact van extreme weerssituaties. Het bodemen watersysteem bieden hiervoor belangrijke randvoorwaarden. Daarnaast is de algehele gebruik van de bodem ook een belangrijk thema binnen dit aspect. Beleid Regionale (klimaat)Adaptatie Strategie De gemeenten Buren, Culemborg, Lingewaard, Maasdriel, Neder Betuwe, Overbetuwe, Tiel, West Betuwe en Zaltbommel vormen samen de regio Klimaat Actief Rivierenland (KAR). Op regionaal niveau is een adaptatie strategie vastgesteld. Met de regionale adaptatie strategie wordt gestreefd naar: - Klimaatbestendigheid is een leidend principe in beleid en besluitvorming - op deze manier maken we bewuste keuzes voor een goed woon-, werk- en leefklimaat. - Onze kernen zijn groen, hittebestendig en gewapend tegen overvloedige regenval en langdurige wateroverlast. - Het landelijk gebied van Rivierenland is voorzien van een klimaatrobuuste groenblauwe structuur. - Vitale functies zijn bestand tegen hitte en wateroverlast (piekbuien en/of overstromingen). Deze punten gelden ook op gemeentelijk niveau, doordat het besluit vastgesteld is door de raad.

Een Lokale Adaptatie Strategie wordt in voorjaar 2022 behandeld door de raad. Afwegingskader Het volgende afwegingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Bodem, water en ondergrond’. Thema Bodem, water en ondergrond

2.7.2

Aspect Oppervlaktewater

Streefwaarde/Ambitie Goede waterkwaliteit voor alle oppervlaktewaterlichamen

Grondwater

Huidige situatie

Waterbergend vermogen ondergrond

Huidige situatie

Bodemkwaliteit

Geen vervuilde locaties

Gewenste beweging Behalen Kader Richtlijn Water-status oppervlaktewaterlicham en Verbetering kwaliteit grondwater Beheersen en voorkomen van risico’s van droogte en extreme neerslag Minder vervuilde locaties

Huidige en toekomstige situatie In de gemeente Culemborg zijn verschillende oppervlaktewaterlichamen met een KRW-status gelegen. In het noorden van de gemeente stroomt de Lek. De ecologische status van deze rivier is

Blad 49 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

ontoereikend. Daarnaast hebben verschillende lokale oppervlaktewaterlichamen een matige status: de Culemborgsche Vliet; de Nieuwe Graaf en de Prijsche Wetering. Lidstaten hebben tot uiterlijk 2027 om een goede status te bereiken, na een verlenging van twee keer zes jaar. Als oppervlaktewateren in 2027 nog steeds geen ‘goede’ status hebben, moeten lidstaten aantonen dat ze alle benodigde maatregelen hebben genomen om dit doel op de langere termijn wel te behalen. In het Bestuursakkoord Water (2011) hebben het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW) en de Vereniging van waterbedrijven in Nederland (Vewin) vastgelegd hoe ze samenwerken. Eindverantwoordelijke voor de uitvoering van de KRW is het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. De inzet om de oppervlaktewaterkwaliteit te verbeteren maakt dat verwacht wordt dat deze toe zal nemen richting de Europese norm. Het is echter onzeker of deze bereikt wordt en in welke mate de maatregelen bijdragen aan de oppervlaktewaterkwaliteit.

Figuur 2.31: Oppervlaktewater kwaliteit KRW-oppervlaktewaterlichamen

In de gemeente Culemborg is een waterwingebied gelegen. In de wijk EVA-Lanxmeer zijn meerdere waterbronnen van waterbedrijf Vitens gelegen. Per jaar wordt er maximaal 2 miljoen liter grondwater onttrokken.

Blad 50 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.32: Waterwingebied

In de gemeente Culemborg bestaat een middelgroot risico op overstroming. De gemiddelde waterdiepte ligt tussen de 2 en 5 meter. De kern Culemborg staat minder diep onder water in het geval van een overstroming. De gemiddelde waterdiepte bij overstroming bevindt zich tussen de 1 en 2 meter, met lokaal uitschieters naar 5 meter. Naar de toekomst toe kan er een vergroting van het risico op overstromingen optreden door de toename in neerslagextremen en de daaraan gerelateerde piekafvoer in de Lek en de Waal.

Figuur 2.33: Waterdiepte (in meter) bij een overstroming (middelgroot overstromingsrisico)

Blad 51 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Dichterbij de rivier zijn de oeverwallen gelegen. Deze gronden bestaan uit zavel en lichte klei. In de het achterliggende gebied, de zogenaamde kommen, bevinden zich met name gronden bestaande uit zware klei. Op sommige plekken bevindt zich daarbij ook veen in de ondergrond. Dit verloop is tot op zekere hoogte ook zichtbaar in het verloop van het waterbergend vermogen van de ondergrond (Figuur 2.34). Dichterbij de rivier ligt dit hoger dan verder van de rivier. Het waterbergend vermogen is, ondanks dit relatieve verschil, in de gehele gemeente beperkt. In het licht van klimaatverandering is het van belang dat wateroverschotten op een moment vastgehouden kunnen worden in het gebied tot een later moment. Naar de toekomst toe zullen er meer neerslag extremen optreden; het beperkte vermogen van de bodem om hier mee om te gaan maakt dat andere maatregelen van belang zijn om wateroverlast tegen te gaan. Beleidsmatig wordt ingezet op het klimaatrobuust en waterrobuust maken van het landschap.

Figuur 2.34: Waterbergend vermogen ondergrond

Het noorden van de gemeente Culemborg heeft in de zomer te maken met lokaal diepe grondwaterstanden. In de rest van het gebied bevindt het grondwater zich ondiep onder het maaiveld. Naar de toekomst toe kan de grondwaterstand dieper komen te liggen in de zomer. Dit betekent dat mogelijk veenlagen in de ondergrond droog komen te liggen. Voor de gemeente Culemborg wordt lokaal een beperkte mate van bodemdaling verwacht in een extreem scenario van klimaatverandering naar 2050 toe.

Blad 52 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.35: Gemiddeld Laagste Grondwaterstand

Landelijk beleid stelt strikte eisen voor de bodemkwaliteit. Bij nieuwe ontwikkelingen moet worden voldaan aan de basisbodemkwaliteit voor de gewenste functies, Dit leidt ertoe dat bij ontwikkelingen de bodemkwaliteit enkel gelijk kan blijven indien deze voldoet aan de bodemkwaliteit voor de gewenste functie of kan verbeteren. In de gemeente Culemborg zijn verschillende voormalige stortplaatsen aanwezig (Figuur 2.36). In de kern van Culemborg heeft op grote schaal sanering plaatsgevonden. Daarnaast wordt er op bepaalde locaties onderzoek uitgevoerd of vindt er saneringsactiviteit plaats.

Figuur 2.36: Voormalige stortplaatsen Culemborg

Blad 53 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.37: Voortgang bodemonderzoek (bodemloket)

Door autonome ontwikkelingen is er steeds meer ruimte nodig in de ondergrond voor verschillende kabels en leidingen, riolering en bodemenergie systemen (open en gesloten).

2.7.3

Beoordeling In de gemeente Culemborg zijn verschillende KRW-oppervlaktewaterlichamen gelegen. De ecologische kwaliteit van deze oppervlaktewaterlichamen is nog niet afdoende. Tot 2027 hebben lidstaten de tijd om een goede status voor deze oppervlaktewaterlichamen te bereiken. Het is onzeker in welke mate en op welke termijn de kwaliteit van het oppervlaktewater verbeterd. In de gemeente Culemborg wordt grondwater onttrokken t.b.v. drinkwaterwinning. Het veranderende klimaat, en de daaraan gerelateerde toename van extremen in neerslag en droogte, is van invloed op verschillende aspecten van het thema ‘bodem, water en ondergrond’. - De gemeente Culemborg heeft te maken met een middelgroot risico op overstroming. Het risico loopt mogelijk op naar de toekomst toe door de toename in weersextremen. - De ondergrond in de gemeente Culemborg hebben van nature een beperkt waterbergend vermogen. Dit betekent dat de ondergrond een beperkt vermogen heeft om om te gaan met de extremere neerslagpieken. Dit betekent dat maatregelen die mogelijke wateroverlast tegengaan van belang zijn. - De gemiddelde laagste grondwaterstand (GLG) ligt lokaal diep in de zomer. Naar de toekomst toe kan de grondwaterstand in de zomer dieper komen te liggen. Dit betekent dat mogelijke veenlagen in de ondergrond kunnen gaan oxideren, waardoor

Blad 54 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

bodemdaling optreedt. Lokaal wordt er in de gemeente een beperkte mate van bodemdaling verwacht in een extreem scenario van klimaatverandering voor 2050. Autonoom wordt een groeiend gebruik van de ruimtegebruik in de ondergrond verwacht (kabels en leidingen, bodem energie systemen). Op verschillende plekken bevinden zich voormalige stortplaatsen. Een groot deel van de gemeente is voldoende onderzocht of gesaneerd. Geen bijzondere autonome ontwikkelingen worden op dit vlak verwacht. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

Blad 55 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

2.8

Duurzaamheid

2.8.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Duurzaamheid is een aspect dat veel verschillende toepassingen heeft. Het beschrijft een manier van omgaan met de leefomgeving waarbij er integraal gekeken wordt naar het natuurlijk, economisch en sociaal systeem. Hierbij wordt het huidige gebruik van de leefomgeving zo ingevuld dat het geen schade berokkend aan de behoeften van toekomstige generaties. Beleid Programma Energietransitie (2020) De gemeenteraad heeft tot doel gesteld om in 2040 energieneutraal te zijn. Dit betekent dat er evenveel duurzame energie wordt opgewekt als dat er verbruikt wordt. Hieronder worden de korte termijndoelen uitvoeringsagenda 2017.

Energieverbruik (TJ)* Windenergie (TJ) Zonnestroom (TJ) Overige hernieuwbare energie (TJ) Percentage hernieuwbare energie (%)

2015 1778 42 6 36 4,7

2020 1685 42 35 41 7

2023 1595 149 60 44 15,8

2026 1491 215 85 47 23,2

Eén-derde van het energieverbruik betreft de verbranding van aardgas. Landelijk is het beleid er op gericht dat het gebruik van aardgas richting 2050 met 95% of meer wordt gereduceerd. Om deze omschakeling handen en voeten te geven heeft de gemeente een Transitievisie warmte opgesteld. Transitievisie Warmte De gemeente Culemborg heeft een Transitievisie Warmte opgesteld. Uitgangspunten van de visie zijn: - Betaalbaarheid voor de eindgebruiker; - Betrouwbaarheid voor de eindgebruiker; - Samenwerking met stakeholders en andere gemeenten; - Participatie met bewoners en ondernemers; - Nu beginnen, maar flexibel zijn; - Faciliteren van ontwikkelingen; - De gemeente heeft een voorbeeldrol. De gemeente zet in op twee lijnen van aanpak: - Aanpak beperking warmtevraag: Een aanpak gericht op het zoveel mogelijk isoleren van woningen en andere gebouwen. - Aanpak participatie: Een aanpak om de verdere transitie naar een warmtenet gezamenlijk (met gemeente, andere overheden, marktpartijen én inwoners) betaalbaar te krijgen (haalbaarheidsstudies).

Blad 56 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Afwegingskader Het volgende afwegingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Duurzaamheid’. Thema Duurzaamheid

Aspect Aardgasvrij Energieverbruik Opwek duurzame energie Circulariteit

2.8.2

Streefwaarde/Ambitie 95 procent reductie in aardgasgebruik in 2050 In 2040 energieneutraal; In 2026 1491 TJ energieverbruik In 2040 energieneutraal; in 2026 23,2 procent energie van hernieuwbare oorsprong. Volledig circulair

Gewenste beweging Meer aardgasvrije woningen Afname energieverbruik Toename opwek van duurzame energie Meer circulariteit in ketens van productie, gebruik en hergebruik (of afval).

Huidige en toekomstige situatie Het gemiddeld aardgasverbruik is in de gemeente Culemborg de afgelopen jaren licht afgenomen voor zowel huur- als koopwoningen. In 2019 lag het gasverbruik voor woningen in Culemborg onder het Nederlands gemiddelde. Dit was voor koopwoningen sterker (210 m3 verschil) dan voor huurwoningen (90 m3 verschil).

Figuur 2.38: Gemiddeld gasverbruik woningen (m3) in Culemborg

Het energiegebruik in de gemeente Culemborg lag in de jaren 2014 tot 2018 constant onder het Nederlands gemiddelde. De afname in energiegebruik gaat gelijk op met de lichte afname in de rest van Nederland. Van de gebruikte energie in Culemborg is van 7,2 procent bekend dat deze van duurzame oorsprong is, terwijl voor heel Nederland dit percentage 8,5 procent is.

Blad 57 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.39: Energiegebruik (KWh/inwoner/jaar)

In heel Nederland had in 2019 12,3 procent van de woningen zonnepanelen. In de gemeente Culemborg ligt het percentage huizen met zon-op-dak hoger. Het betreft 17,8 procent van de woningen. De hoeveelheid opgewekte zonne-energie ligt dicht tegen het Nederlands gemiddelde aan. Nederland-breed ligt het aantal opgewekte KWh per inwoner licht hoger dan de opgewekte zonne-energie in Culemborg.

Figuur 2.40: Opgewekte zonne-energie (KWh/inwoner)

De totale hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner is de afgelopen jaren in Culemborg relatief stabiel geweest. Tussen 2015 en 2017 is een licht toename waarneembaar, maar na 2017 zet een daling in. De gemiddelde afvalproductie lag in 2019 op 418 kg, onder het Nederlands gemiddelde (482 kg).

Blad 58 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.41: Totaal huishoudelijk afval (kg/inwoner)

In de gemeente Culemborg wordt gemiddeld minder grof huishoudelijk afval geproduceerd dan in Nederland. In Nederland wordt per inwoner 30 kg grof huishoudelijk afval ingeleverd, terwijl in Culemborg 15 kg het gemiddelde is. Van het ingeleverde fijne en grof huishoudelijk afval wordt een groot deel gescheiden (67 procent). Dit aandeel is al enkele jaren stabiel. In Nederland lag het aandeel gescheiden fijn en grof huishoudelijk afval op 56 procent.

Figuur 2.42: Totale hoeveelheid fijn en grof huishoudelijk afval dat wordt gescheiden (%)

2.8.3

Beoordeling In 2019 lag het gasgebruik van woningen onder het Nederlands gemiddelde. Met name voor koopwoningen was het verschil in gebruik relatief sterk in vergelijking met het gemiddelde verbruik van woningen. In vergelijking met de rest van Nederland staat de gemeente Culemborg goed voor de verdere afname van het gasverbruik. Echter, een afname van 95 procent in gasverbruik voor 2050 is een grote opgave waarbinnen nog grote stappen gezet moeten worden. De gemeente Culemborg heeft beleid opgesteld (zoals de concept transitievisie warmte) opgesteld om aan deze opgave richting te geven. De gemeente Culemborg heeft als ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Dit heeft betrekking op zowel het energieverbruik in de gemeente als de opwek van duurzame energie. Het energieverbruik ligt in Culemborg al verschillende jaren onder het Nederlands gemiddelde. Van de gebruikte energie is 7,2 procent van duurzame oorsprong. Voor 2026 is gesteld dat 23,2 procent van de energie van duurzame oorsprong dient te zijn. Dit betekent dat er nog grote stappen gezet moeten worden op het vlak van verduurzaming van de energie sector. In de gemeente Culemborg wordt gemiddeld minder afval geproduceerd dan in de rest van Nederland. Het geproduceerde afval wordt daarnaast ook bovengemiddeld vaak gescheiden. Op

Blad 59 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

het vlak van circulariteit in de huishoudelijke afvalketen doet de gemeente Culemborg het relatief goed. Om volledig circulair te worden dienen echter nog grote stappen gezet te worden. De gemeente Culemborg zet zich in voor het sluiten van lokale ketens. De bovenstaande punten leiden tot de volgende beoordeling:

Blad 60 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

2.9

Mobiliteit

2.9.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Dagelijks vinden er vele verkeersbewegingen plaats. De basis wordt hiervoor geboden door een goed onderhouden en toegankelijk infrastructuur voor verschillende vervoersmogelijkheden. Het aspect ‘mobiliteit’ gaat in op de status en het gebruik van deze infrastructuur met oog voor de toekomstige ontwikkeling naar emissieloos vervoer. Beleid Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (GVVP) (2020) De hoofddoelstelling van het GVVP is optimale bereikbaarheid van de gemeente. Belangrijke randvoorwaarden worden gevormd door duurzaamheid, leefbaarheid en veiligheid. Voor elk van deze aspecten zijn doelstellingen geformuleerd. Deze zijn hieronder in willekeurige volgorde overgenomen uit het GVVP. Bereikbaarheid - Ontwikkelen van duidelijke en veilige routes voor gemotoriseerd verkeer en langzaam verkeer, met als belangrijk aandachtspunt de verbindingen tussen oost en west Culemborg. - Doorgroei van station Culemborg naar een regionale hub waar reizigers gemakkelijk kunnen overstappen naar verschillende vervoersvormen, met minimaal behoud van de bestaande OV-lijnen. - Optimale aansluitingen vanuit de bebouwde kom naar de N320, zodat gemotoriseerd verkeer vlot kan worden afgewikkeld naar de N320 en A2. - Ontwikkelen van een doorgaande fietsverbinding Geldermalsen – Culemborg – Utrecht met een vaste verbinding over de Lek.

- Bieden van voldoende parkeerfaciliteiten voor auto en fiets in het centrumgebied, bij het station en bij de winkelcentra, met parkeerconcentraties ten behoeve van lang parkeren aan de randen van het centrum. - Goede bereikbaarheid voor hulpdiensten. Duurzaamheid - Comfortabele en veilige routes voor langzaam verkeer, zodat inwoners binnen de bebouwde kom zoveel mogelijk gebruik gaan maken van de fiets of te voet gaan. - Verbeteren van de laadmogelijkheden voor elektrische voertuigen en stimuleren van het gebruik van deze voertuigen. - Het centrum van Culemborg primair inrichten voor langzaam verkeer (voetganger en fiets). - Aantal vervoersbewegingen in het centrum verminderen door de bevoorrading van winkels te concentreren. - Pakketdiensten verduurzamen door gebruik te maken van hubs aan de randen van de stad en duurzaam transport in de wijken.

Blad 61 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Leefbaarheid - Betrekken van omwonenden en stakeholders bij verkeersmaatregelen in straten en buurten, met name op het gebied van verkeersveiligheid en als onderdeel van een wijkgerichte aanpak. - Verbeteren van de luchtkwaliteit en terugdringen van de uitstoot van fijnstof en NO2 door stimuleren van elektrisch vervoer en fiets. De doelstellingen uit het GVVP leiden tot verschillende maatregelen. De gemeente Culemborg neemt als uitgangspunten voor de maatregelen: duurzaamheid; veilige en comfortabele fiets- en voetgangersroutes en een optimale bereikbaarheid met het openbaar vervoer. Laadvisie Culemborg Het doel van de laadvisie is om een strategie te bepalen voor een tijdige uitrol waarmee tijdig een laadinfrastructuur voor alle elektrische voertuigen gerealiseerd kan worden. Op deze manier wordt er richting gegeven aan de transitie naar elektrisch vervoer. De visie richt zich op personenvervoer, doelgroepenvervoer en taxi’s. De visie wordt regelmatig herijkt gebaseerd op nieuwe inzichten en ontwikkelingen.

De uitrol van een laadinfrastructuur is gebaseerd op vier uitgangspunten: - Dekkend: EV-rijders hoeven niet lang te zoeken om een laadmogelijkheid te vinden; - Toegankelijk: Laadmogelijkheden makkelijk te gebruiken voor iedereen (zoveel mogelijk standaardiseren van werkwijze en gebruik laadinfrastructuur); - Betaalbaar: Laadsessie blijven marktconform; - Veilig: iedereen moet zijn/haar EV veilig kunnen laden en gebruiken. Afwegingskader Het volgende afwegingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Mobiliteit’. Thema Mobiliteit

2.9.2

Aspect Multimodale bereikbaarheid Schone mobiliteit

Streefwaarde/Ambitie Huidige situatie Duurzame mobiliteit gemeengoed

Gewenste beweging Betere bereikbaarheid met auto, fiets, OV en/of te voet Meer schone voertuigen en oplaadpunten

Huidige en toekomstige situatie In het zuidwesten van de gemeente Culemborg loopt een snelweg, de A2. Via deze snelweg is de gemeente goed bereikbaar vanuit de richting Nieuwegein en Utrecht; en de richting van ’s Hertogenbosch. Daarnaast heeft de gemeente Culemborg een eigen treinstation. Vanaf het treinstation vertrekken twee sprinterlijnen. Eén lijn loopt via Woerden naar Utrecht centraal; stopt dan in Culemborg en heeft als eindpunt ’s Hertogenbosch. De tweede lijn loopt via Den Haag centraal en Gouda naar Utrecht Centraal. Daarna stopt de lijn in Culemborg om dan via Geldermalsen naar Tiel door te rijden. De trein- en snelwegverbinding betekenen dat Culemborg goed bereikbaar is vanuit Utrecht en vanuit ’s Hertogenbosch. Vanaf station Culemborg vertrekken ook meerdere buslijnen. Bus 146 en 46 rijden elk uur richting respectievelijk Vianen en Tiel. Bus 641 rijdt minder regelmatig en heeft als bestemming Eck en Wiel.

Blad 62 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.43: OV-bereikbaarheid

In Culemborg is het autogebruik minder dan het gemiddelde van Nederland. Zowel als bestuurder (29, 9 procent) als bijrijder (12,2 procent) wordt de auto minder gebruikt dan in Nederland (bestuurder: 32,9 procent; bijrijder: 14,3 procent). Andere vormen van vervoer worden relatief veel gebruikt. Dit betreft de fiets, lopen of de trein. De bus wordt relatief weinig gebruikt.

Figuur 2.44: Modaliteit verplaatsingen Culemborg

Gemiddeld bezat een huishouden in Culemborg één auto. Dit is exact gelijk aan het Nederlands gemiddelde. Het aantal geregistreerde elektrische personenauto’s per 1000 inwoners ligt onder het Nederlands gemiddelde (Culemborg: 10,1; Nederland: 15,6). Het aantal (semi) publieke elaadpunten per 1000 inwoners ligt in Culemborg hoger dan in Nederland (Culemborg: 5,7; Nederland; 3,9). Figuur 2.46 toont de aangemelde oplaadpunten voor elektrische voertuigen in Culemborg. De verwachting is dat richting 2030/2035 6 tot 12 keer zoveel oplaadpunten nodig zijn in vergelijking met de huidige situatie. Ondanks dat er een goede basis ligt voor een verdere

Blad 63 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

groei van het aantal elektrische voertuigen in de huidige situatie, is de benodigde toename van het aantal oplaadpunten een grote opgave.

Figuur 2.45: Geregisteerde elektrische personenauto’s Culemborg

Figuur 2.46: Oplaadpunten voor elektrische voertuigen

2.9.3

Beoordeling De gemeente Culemborg is gelegen aan verschillende infrastructuurverbindingen. Langs de gemeente loopt de A2. Daarnaast wordt de gemeente per spoor ontsloten. Dit maakt de gemeente goed bereikbaar vanuit de richting zowel Utrecht als ’s Hertogenbosch. Het

Blad 64 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

autogebruik in Culemborg is gemiddeld. Verscheidene andere vormen van vervoer, zoals de fiets, lopen of de trein, worden meer gebruikt dan gemiddeld. De gemeente Culemborg zet in op een verdere verbetering van de bereikbaarheid per auto, OV, fiets en ter voet. Het aantal geregistreerde elektrische personenauto’s in de gemeente Culemborg ligt onder het Nederlands gemiddelde. Het aantal oplaadpunten ligt echter boven het Nederlands gemiddelde. De verwachting is dat in 2030/2035 zes tot twaalf keer zoveel oplaadpunten benodigd zijn in vergelijking tot de huidige situatie. Dit betekent dat, ondanks dat er goede basis ligt voor de verdere ontwikkeling van elektrische mobiliteit, de gemeente voor een grote opgave staat. De gemeente Culemborg stimuleert het gebruik van elektrische voertuigen en zet in op het verder verbeteren van de laadmogelijkheden. De volgende beoordeling voor het thema ‘Mobiliteit’:

Blad 65 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

2.10

Economie

2.10.1

Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding ‘Economie’ is een breed begrip. Het heeft betrekking op de mogelijkheden tot werk van inwoners van de gemeente en het vestigingsklimaat van de gemeente. In deze paragraaf wordt het breder getrokken en heeft het ook betrekking op toerisme en recreatie. Beleid Actieplan Economie Met het Actieplan Economie zijn de actiepunten beschreven die op economisch vlak ondernomen worden en gaan worden, verdeeld naar de verschillende economische omgevingen. Er wordt hiermee antwoord gegeven op de vraag of voldaan kan worden aan de ruimtevraag van onze ondernemers en welke mogelijkheden in deze economische ruimte verder bestaan. In de actiepunten is opgenomen op welke wijze acquisitie daarbij een rol speelt en waar de acquisitie zich dan op moet richten. Horecavisie Culemborg 2021 In het kernwinkelgebied wordt horeca gestimuleerd, omdat het zeer passend is bij de historische belevingswaarde van de binnenstad. Bij voorkeur wordt de horeca geconcentreerd rondom de Markt, Varkensmarkt en Oude Vismarkt/Tollenstraat. Het is belangrijk om een balans te houden met andere functies in het centrum. Voor bedrijven die in de lichte drankensector vallen, zoals (dans)cafés en wijnbars is ruimte gereserveerd op de markt. Uitbreiding is alleen mogelijk als de hinder niet toeneemt. Bij leegstand vervalt na 3 jaar de bestemming.

Lichtere vormen van horeca kunnen zich vestigen in het kernwinkelgebied. In het aanloopgebied van de binnenstad wordt ingezet op consolidatie van de bestaande horeca. Nieuwe horeca wordt niet aangesloten, mits behoefte aangetoond kan worden en de effecten op de horecastructuur helder zijn. In de woongebieden in de binnenstad is geen nieuwe horeca toegestaan. In boodschappencentra wordt wijkverzorgende horeca gestimuleerd. Ook aan verschillende vormen van winkelondersteunende horeca wordt ruimte geboden. Nieuwe horeca wordt niet aangesloten, mits aangetoond kan worden dat er behoefte bestaat en de effecten op de horecastructuur helder zijn. Op Pavijen wordt als vertrekpunt het huidige horeca-aanbod genomen. Uitzondering is dat er ruimte wordt geboden aan één bedrijf uit de zware drankensector (zoals discotheek of nachtclub). Buiten de bestaande horecastructuur en de plancapaciteit in de Spoorzone wordt nieuwe horeca niet gestimuleerd. Een initiatief zal om ruimtelijk relevante redenen aantoonbaar niet inpasbaar zijn binnen het kernwinkelgebied of de boodschappencentra. Op uitzonderingslocaties is een aantoonbaar onderscheidend horeca-aanbod mogelijk. Deze uitzonderingen gelden (onder voorwaarden) voor een te transformeren historisch gebouw, een gebied met een vrije tijdsbestemming, op een traffic locatie of verblijfshoreca.

Evenementenvisie Culemborg 2021 Vanuit het participatietraject maakt de gemeente Culemborg verschillende beleidskeuzes in haar evenementenvisie. - De evenementen worden beter verdeeld om het evenemententerrein Markt/Varkensmarkt en omgeving te ontlasten. Het blijft een belangrijke locatie voor

Blad 66 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

-

evenementen. Het Steenovensterrein wordt aangewezen als nieuw evenemententerrein, en ook de evenementenhal op Pavijen biedt een mogelijke locatie voor evenementen, Er wordt gezocht naar optimale inpassing van evenementen: het juiste evenement op de juiste locatie. Bestaande evenementen hebben een kwaliteitsimpuls te ondergaan. Vernieuwende evenementen die niet of minder belastend zijn, worden toegevoegd. Jaarrond vinden er activiteiten plaats in de stad Er is voldoende variatie in het soort evenement en de doelgroep; en er worden evenementen georganiseerd die aansluiten bij het karakter van Culemborg. Zolang wordt voldaan aan voorwaarden op het vlak van openbare orde en veiligheid; bescherming van het milieu; en volksgezondheid worden evenementen gefaciliteerd (ja, mits-principe).

Regionaal economisch ambitiedocument (2022-2025) (concept) In de regio Rivierenlanden werken de gemeenten Culemborg, West Betuwe, Zaltbommel, Maasdriel, West Maas en Waal, Tiel, Buren en Neder-Betuwe samen. De speerpunten van het nog vast te stellen regionaal economisch ambitiedocument 2022-2025 zijn: vestigingsklimaat bedrijven; agribusiness en recreatie & toerisme. Voor het speerpunt ‘Vestigingsklimaat bedrijven’ wordt er ingezet op een toekomstbestendig logistiek systeem. De focus ligt op het stimuleren van vitale werklocaties in de regio. Doelen zijn: - Stimuleren van samenwerking tussen de verschillende stakeholders in de logistiek; - Faciliteren en ondersteunen van ondernemersgedreven initiatieven met focus op innovatie en verduurzaming; - Schaalniveau van de regio overstijgen: een regionaal kruispunt tussen kennisas en transport corridor. Het tweede speerpunt is de ‘Agribusiness’ waarbij gestreefd wordt naar excelleren in de Europese markt. Hierbij wordt ingezet op winstgevende innovatieve ketens binnen verschillende teelten, zoals de laanboom- en fruitteelt. Doelen zijn: - Faciliteren duurzaam telen, economisch en ecologisch; - Stimuleren technologisch innoveren; - Ondersteunen maatschappelijke acceptatie door Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) Het derde speerpunt is ‘Recreatie & toerisme’.

Er wordt ingezet op een groei van recreatie en toerisme door inwoners en toeristen in de regio Rivierenland. Hierbij wordt gestreefd naar een jaarronde balans tussen toeristische druk, draagkracht van de omgeving en het aanbod aan vraaggestuurde vrijetijdsbeleving. Doelen zijn: - Kwalitatieve en kwantitatieve stijging (extra overnachtingsplaatsen) van het aantal verblijfsaccomodaties passend bij de gewenste doelgroepen; - Realisatie van extra dag attracties die jaarrond open zijn; - Toename in bekendheid van de merken Betuwe, Bommelerwaard en Land van Maas en Waal bij de gewenste doelgroepen; - Realisaties en behoud van aantrekkelijke wandel-, fiets- en vaarroutes door het landschap. Intensiveren centrummanagement binnenstad Culemborg De coronacrisis heeft een grote impact op de economie van Culemborg. De samenwerking als vervolg op het ondersteuningstraject van het ministerie van Economische Zaken gaat goed.

Blad 67 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Collectief Centrum Culemborg is opgezet door de Gouden Driehoek winkel- en horecaondernemers, pandeigenaren en gemeente. Het Collectief bestaat uit verschillende werkgroepen: aantrekkelijke omgeving; sfeer en beleving; marketing en promotie; en aanpak leegstand en concentratie kernwinkelgebied. De strategie voor het centrummanagement bestaat uit verschillende aspecten: - De binnenstad niet als boodschappencentrum, maar een binnenstad als verhaal; - Historisch en veelzijdig als ankerwaarde voor de Culemborgse binnenstad; - Verassend en gastvrij als aspiratiewaarde voor de Culemborgse binnenstad; - Eigenzinnig als eigenwaarde voor de Culemborgse binnenstad. Het effect van het beleid is dat Culemborg een aantrekkelijkere en gastvrijere stad die trots is op haar verleden (erfgoed, historische identiteit). Afwegingskader Het volgende afwegingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Economie’. Thema Economie

2.10.2

Aspect Kwaliteit werklocaties Baanbeschikbaarheid Toerisme en recreatie

Streefwaarde/Ambitie Huidige kwaliteit werklocaties

Gewenste beweging Verbetering kwaliteit

Huidige niveau werkgelegenheid

Meer (passende) werkgelegenheid Verbetering kwaliteit toerisme en recreatie sector

Huidige kwaliteit toerisme en recreatie sector

Huidige en toekomstige situatie De gemeente Culemborg kent in totaal 2940 bedrijfsvestigingen. Binnen de gemeente is één bedrijventerrein gelegen, de Pavijen. Het aanbod op bedrijventerrein Pavijen bestaat uit enkele landelijke doe-het-zelf ketens. Daarnaast zijn er bedrijven van zelfstandig ondernemers gevestigd o.a. met meubelen, tuin artikelen en keukens-sanitair. Het merendeel van deze bedrijven is gericht op de regio. Enkele bedrijven trekken klanten uit de verdere omgeving door de ligging in de nabijheid van de A2. In Culemborg is in beperkte mate sprake van verspreide bedrijvigheid. Het aantal banen per inwoner van Culemborg ligt op 0,69. Dit is lager dan het Nederlands gemiddelde (0,8). De werkgelegenheid in Culemborg wordt overwegend gekenmerkt door handel, industrie en zakelijke dienstverlening. Er zijn relatief weinig mensen werkzaam in de collectieve dienstverlening (de zorg, het onderwijs of het openbaar bestuur).

Blad 68 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.47: Banen naar sector in Culemborg

Inwoners van Culemborg leggen gemiddeld 29,7 kilometer af naar hun werkplek. Ongeveer 27,5 procent van de werknemers werkt in Culemborg. Daarna volgen de gemeenten Utrecht, WestBetuwe, Amsterdam, Nieuwegein en Tiel als gemeenten waar Culemborgers relatief vaak werken. In de gemeente Culemborg ligt het gemiddelde inkomen op 26,6 duizend euro. Het opleidingsniveau van de inwoners van Culemborg tussen de 15 en 75 jaar kan opgedeeld worden in drie groepen. 28,5 procent van deze groep inwoners heeft een laag opleidingsniveau. Dit betekent een onderwijs op het niveau van basisonderwijs, VMBO, de eerste drie jaren van HAVO of VWO; MBO1 of praktijkonderwijs. 39,4 procent heeft een middelbaar opleidingsniveau. Deze groep inwoners heeft een MBO2, MBO3 of MBO4 opleiding genoten of middelbaar onderwijs op de bovenbouw van de HAVO of VWO gehad. In Culemborg heeft 32,1 procent een hoog opleidingsniveau. Dit betreft de groep die een HBO of WO opleiding heeft gevolgd.

Figuur 2.48: Opleidingsniveau in Culemborg

De werkloosheid in de gemeente Culemborg volgt dezelfde trend als in heel Nederland, maar ligt iets lager. Na een periode van daling tussen 2016 en 2019 steeg de werkloosheid ligt in 2020.

Blad 69 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.49: Werkloosheid (2016-2020)

Sinds 2008 is het aandeel horeca bedrijven in de gemeente Culemborg aan het stijgen. De daling die in de toeristenregio Rivierenland heeft opgetreden in het aandeel horeca bedrijven heeft ertoe geleid dat het aandeel in 2020 op hetzelfde niveau lag. Het aandeel werkgelegenheid in de toerisme en recreatiesector ligt in Culemborg relatief laag in vergelijking met het toeristengebied Rivierenland en Nederland.

Figuur 2.50: Aandeel recreatie en toerisme in werkgelegenheid (%)

Blad 70 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

Figuur 2.51: Vestigingen horeca (%) totaal

2.10.3

Beoordeling In de gemeente Culemborg is één groot bedrijventerrein aanwezig, de Pavijen. De daar gevestigde bedrijven bestaan uit zowel landelijke ketens als lokale zelfstandigen. Het bedrijventerrein is voornamelijk van regionaal belang. De werkgelegenheid kenmerkt zich overwegend door banen in de sectoren handel, industrie en zakelijke dienstverlening. Het aantal banen per inwoner ligt lager dan het Nederlands gemiddelde. Ongeveer 27,5 procent van de Culemborgers werkt in de gemeente Culemborg. Daarnaast werkt de bevolking relatief vaak in de gemeenten Utrecht, West-Betuwe, Amsterdam, Nieuwegein en Tiel. De werkloosheid in de gemeenten volgt de landelijke trend en steeg licht tussen 2019 en 2020. In de gemeente Culemborg is het aandeel banen in de recreatie- en toerisme sector binnen de gehele werkgelegenheid relatief laag. Het aandeel horeca-vestigingen ligt op een gelijk niveau met de rest van toeristengebied Rivierenland. Op het vlak van het thema ‘Economie’ spelen verschillende ontwikkelingen, zoals vergrijzing, de ontwikkeling van technologie en de ontwikkeling van de economische markt op (inter)nationaal niveau. De economische ontwikkeling voor de komende 30 jaar is hoogst onzeker. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

Blad 71 van 75

Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg

3

Conclusie In de voorgaande paragrafen is voor de onderdelen van het beoordelingskader de Culemborgse kwaliteit beschreven in de huidige situatie (2021) en de ontwikkeling van deze kwaliteiten naar de toekomst toe zonder nieuw beleid en de maatregelen uit de omgevingsvisie. De kwaliteiten van Culemborg in de huidige situatie zijn redelijk goed te duiden. Hiervoor zijn publieke meetgegevens of onderzoek rapportages, zoals publicaties van het CBS, de GGD en het RIVM, gebruikt. De toekomstige ontwikkelingen van de kwaliteiten van Culemborg zijn lastiger te plaatsen. Er bestaan onzekerheden over technologische vooruitgang, sociaal-economische trends en ontwikkelingen op andere aspecten. Dit betekent dat de mogelijke ontwikkelingen naar de toekomst ingevuld worden door beleidsmatige doorrekeningen, bijv. op het vlak van bevolkingssamenstelling, en expert judgement. Aan deze onzekerheid wordt een plaats gegeven door het gebruik van een bandbreedtes bij de beoordeling van de thema’s. Onderstaand overzicht toont de beoordelingen per thema.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=176db1ea-ada1-401d-a226-dc70bfff5631