Bijlage 2 Leefomgevingsfoto Culemborg.pdf
Tekst van het document
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 definitief 12 november 2021
Leefomgevingsfoto Culemborg
projectnummer 0472900.100 definitief 12 november 2021
Auteurs C. G. van Dam P. J. Verhoeven M. C. M. Fick
Opdrachtgever Gemeente Culemborg Ridderstraat 250 4101 BK Culemborg
Gecontroleerd: M. Fick en T. Artz
datum 12 november 2021
beschrijving definitief
vrijgave
Inhoudsopgave
Blz.
1
Inleiding
1
1.1 1.2 1.3
Aanleiding Thema’s Beoordelingsmethodiek
1 1 3
2
Analyse van de leefomgeving
4
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 2.10
Gezondheid en welzijn Gezond milieu Veiligheid Wonen en voorzieningen Natuurlijke leefomgeving Ruimtelijke kwaliteit Bodem, water en ondergrond Duurzaamheid Mobiliteit Economie
4 14 21 29 37 43 49 56 61 66
3
Conclusie
72
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
1
Inleiding
1.1
Aanleiding De Omgevingswet wordt de komende jaren van kracht. Met de invoering van deze wet wil de overheid de regels op het vlak van de fysieke leefomgeving vereenvoudigen en samenvoegen. De omgevingsvisie is één van de instrumenten van de Omgevingswet en vervangt de structuurvisie. In het kader van het opstellen van de Omgevingsvisie heeft de gemeente Culemborg het initiatief genomen om een startnotitie op te stellen. In de startnotitie worden de opgaven en dilemma’s opgesteld voor de gemeente en daarmee vormt het de basis voor de op te stellen omgevingsvisie.
1.2
Thema’s De donuteconomie en het beoordelingskader De donuteconomie is een nieuw economisch model dat geïntroduceerd werd door de Britse economie Kate Raworth in haar boek ‘Donuteconomie’ (2017). Dit economische model beschrijft een economisch systeem waar iedereen in zijn/haar behoefte kan voorzien, terwijl dit niet ten koste gaat van de planeet. De fundamentele vraag die het economische model stelt, is: ‘Wat stelt mensen in staat om te gedijen? Een wereld waarin ieder individu een waardig leven kan leiden, vol mogelijkheden, en als onderdeel van een gemeenschap – en waar we dit allemaal kunnen doen binnen de mogelijkheden van onze levenswekkende planeet?’ (2017, p. 47). Onderstaand figuur toont het donutmodel.
Figuur 1.1: Overzicht donuteconomie
Aan de binnenzijde van de donut staan dimensies die samen het sociaal fundament voor het leven vormen. Dit zijn de basisbehoeften voor ieder mens, aspecten waar ieder mens tot op zekere hoogte beschikking over zou moeten hebben. Hierbij kan gedacht worden aan voldoende
Blad 1 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
water, energie, onderwijs en voedsel. Op deze manier is het sociaal fundament zeer sterk verbonden met de sustainable development goals (SDGs) van de Verenigde Naties. De buitenste ring vormt het ecologisch plafond. Het ecologisch plafond geeft aan in welke mate de mensheid druk uitoefent op het milieu. De groene ring van de donut beschrijft de situatie waarin voldaan kan worden aan de behoeften van mensen, terwijl er geen overmatige druk op het natuurlijk systeem wordt gelegd. Het bovenstaande economische model, in samenhang met de SDGs, vormt de basis voor het beoordelingskader. De thema’s van het beoordelingskader De leefomgevingsfoto omvat een trendmatige beschrijving van de toekomstige situatie van de gemeente Culemborg bezien vanuit de huidige situatie, het vigerende beleid en autonome ontwikkelingen. Gebruikte data omvat kaartmateriaal, cijfermatige data en overige informatie. Onderstaande tabel toont de thema’s die onderzocht zijn ten behoeve van de leefomgevingsfoto. Onderscheid kan gemaakt worden tussen thema’s die het sociaal fundament of het ecologisch plafond beschrijven. Thema’s die het sociaal fundament beschrijven zijn: gezondheid en welzijn, gezond milieu, veiligheid, wonen en voorzieningen, ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid, mobiliteit en economie. Thema’s die ingaan op het ecologisch plafond zijn natuurlijke leefomgeving en bodem, water en ondergrond.
Thema Gezondheid en welzijn
Aspect Beweegvriendelijke en sociale omgeving Sociale kracht Luchtkwaliteit Geur Geluid Omgevingsveiligheid Verkeersveiligheid Sociale veiligheid Woningaanbod Voorzieningenniveau Leefbaarheid Beschikbaarheid en kwaliteit openbaar groen Natuurgebieden Biodiversiteit Landschap Cultuurhistorie Archeologie Oppervlaktewater Grondwater Waterbergend vermogen ondergrond Bodemkwaliteit Aardgasvrij Energieverbruik Opwek duurzame energie Circulariteit Multimodale bereikbaarheid
Gezond milieu
Veiligheid
Wonen en voorzieningen
Natuurlijke leefomgeving
Ruimtelijke kwaliteit
Bodem, water en ondergrond
Duurzaamheid
Mobiliteit
Blad 2 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Schone mobiliteit Kwaliteit werklocaties Baanbeschikbaarheid Toerisme en recreatie
Economie
1.3
Beoordelingsmethodiek De beoordeling van een thema wordt visueel weergegeven aan de hand van een trendgrafiek. Een trendgrafiek toont hoe de ontwikkeling van het thema (positief of negatief) voor het verleden, het heden en de toekomst. Per aspect wordt gekeken welke ontwikkelingen in het verleden zich voor hebben gedaan en hoe deze ontwikkelingen zich verhouden tot de gewenste situatie. De gewenste situatie wordt afgeleid uit beleidsdoelen. Als er geen beleidsdoelen bestaan, dan wordt de huidige situatie als uitgangspunt genomen. In onderstaand voorbeeld is sprake van een negatieve trend: de situatie is de afgelopen 20 jaar verslechterd.
Vervolgens wordt aan de hand van beschikbare data een prognose gemaakt voor de toekomstige situatie van een aspect op basis van autonome ontwikkelingen. Onzekerheden vormen de aanleiding voor het gebruik van een bandbreedte. In onderstaand voorbeeld wordt de trend van de afgelopen jaren tot stilstand gebracht of kan de situatie nog licht verder verslechteren.
Blad 3 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
2
Analyse van de leefomgeving
2.1
Gezondheid en welzijn
2.1.1
Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Gezondheid wordt beschreven door twee onderdelen: - Gezondheidsbevordering door de mate van sporten en bewegen en de hoeveelheid overgewicht; - Gezondheidsbescherming voor milieuaspecten die de gezondheid van de inwoners van Culemborg negatief kunnen beïnvloeden. Het thema ‘gezondheid en welzijn’ is gericht op het eerste aspect van gezondheid; het thema ‘gezond milieu’ richt zich op het tweede aspect van gezondheid (zie 2.2). Het thema ‘gezondheid en welzijn’ gaat uit van “positieve gezondheid”: ‘het vermogen om zich aan te passen en eigen regie te voeren in het licht van fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven’. Veel verschillende factoren beïnvloeden de gezondheid: leefstijl van individuen, de sociale en fysieke omgeving, preventie en zorg, externe ontwikkelingen enz. Het is dus niet het domein van één sector. Beleid Spelen met speelruimte: een perspectief voor de periode 2020-2030 (2020) De gemeente Culemborg heeft verschillende doelen vanuit het speelruimtebeleid voor kinderen (5-12 jaar) en jongeren (13-18 jaar). Voor kinderen zijn de doelen: - Voor alle kinderen spelen mogelijk maken (ook de minder validen); - Meer kinderen stimuleren om vaker en langer zelfstandig buiten te spelen; - Met de geboden speelmogelijkheden de lichamelijke en geestelijke ontwikkeling van kinderen ondersteunen.
Speerpunten voor het beleid om de doelen te bereiken zijn: - Verbinden van speelplekken om het aantrekkelijker te maken voor kinderen om gebruik te maken van de speelplekken; - Verrijken van speelplekken door een gevarieerd aanbod aan speeltoestellen; speeltoestellen te plaatsen waar kinderen hun eigen invulling aan kunnen geven; meer natuurelementen toe te voegen aan speelplaatsen en het combineren van gamen en buitenspelen; - Ouders meer bewust maken van de meerwaarde van zelfstandig buitenspelen. Doelen voor jongeren zijn het inzetten van groen als stressreducerend middel en het geschikt maken van het speelnetwerk als sportief netwerk. Er is mogelijk behoefte aan eenvoudige tot iets uitgebreider ingerichte plekjes of plekken. Het is aan te bevelen om het huidige aantal spops uit te breiden, zodat elke groep hangjongeren een eigen plek hebben. Beleidsnota Wmo en jeugd: Samen werken aan een stevige lokale basis, doen wat nodig is (20212024) De gemeente Culemborg ondersteunt mensen die op eigen kracht niet hun problemen kunnen oplossen vanuit een sociale basis. De sociale basis wordt gevormd door vrijwilligers en maatschappelijke organisaties. Het zijn plekken waar inwoners op een vertrouwde plek terecht
Blad 4 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
kunnen voor ondersteuning voor gezondheid, armoede, sport, kunst en cultuur. Daarnaast bestaat er een sociaal wijkteam die laagdrempelige vormen van informatie, advies en ondersteuning biedt. Zo nodig verwijzen zij mensen door naar zorgaanbieders voor aanvullende maatwerkvoorzieningen. Onderstaand figuur toont een overzicht van de organisatie van het sociaal domein in de gemeente Culemborg:
Het beleid op het sociaal domein maakt gebruik van een zestal leidende principes. Voor elk van deze uitgangspunten zijn acties voor de komende jaren bepaald: - Eigen kracht en Samenkracht: Verdere ontwikkeling van (samenwerking binnen) de sociale basis en het sociaal wijkteam; - Lokaal waar mogelijk, regionaal waar nodig: Uitgangspunt is om een zo’n groot mogelijk lokaal aanbod te realiseren. Wanneer noodzakelijk wordt ondersteuning (zoals gespecialiseerde zorg) op een regionale of provinciale schaal ingekocht; - Normaliseren: Inwoners maken (vroegtijdig) gebruik van laagdrempelige voorzieningen. Als laagdrempelige voorzieningen niet toereikend zijn wordt er gespecialiseerde zorg geboden; - Goed samenspel sociaal domein: De verschillende organisaties die de sociale basis in Culemborg vormen, kennen elkaar goed en werken proactief samen. Inwoners Culemborg weten waar ze moeten zijn met hun hulpvraag.
De gemeente wil meer aandacht hebben voor vier doelgroepen: inwoners met een ondersteuningsvraag op meerdere vlakken; inwoners in de overgang van minderjarigheid naar volwassenheid; jeugdigen met een onderwijs gerelateerde zorgvraag en inwoners in onveilige (thuis)situaties; - Flexibiliteit in keuzes en budget: Door flexibiliteit (keuzes, budget) te behouden kan maatwerk geleverd en ‘out-of-the-box’ gekeken worden; - Datagedreven beleid en inkoop: Door inzicht in het aanbod en gebruik van ondersteuning kunnen gerichter keuzes gemaakt die leiden tot betaalbare zorg. Cultuurvisie Culemborg: Cultuur voor iedereen (2020) Het cultuurbeleid van de gemeente Culemborg dient drie doelen: - Ontwikkeling van creativiteit en talent; - Vergroten van welbevinden; - Vergroten van de aantrekkelijkheid van Culemborg. Cultuur heeft verschillende maatschappelijke effecten, zoals betrokkenheid van álle inwoners ongeacht hun achtergrond. Het biedt punten van ontmoeting en draagt bij aan de ontwikkeling van de identiteit van inwoners. Voor deze maatschappelijke effecten is een goede
Blad 5 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
basisinfrastructuur van belang: voldoende fysieke plekken om cultuur te beleven, voldoende financiële middelen en voldoende mensen. Het cultuurbeleid identificeert vanuit dit kader verscheidene speerpunten: - Samenwerken, afstemmen en vooruitdenken: door het aanstellen van een projectteam cultuur wordt er gestreefd naar betere afstemming tussen de losse partijen en een diversificatie van het culturele aanbod; - Profileren van de culturele sector: Er wordt gestreefd naar het verbeteren van de zichtbaarheid van de culturele sector (bijv. digitale informatie borden); - Financieel ondersteunen van een breed cultureel aanbod: Er zijn twee vormen waarop het cultureel aanbod financieel ondersteund kan worden: door subsidie vanuit de gemeente en door financiële ondersteuning vanuit de Stichting Cultuurfonds Culemborg; - Cultuur van en voor iedereen: Binnen dit speerpunt wordt gewerkt aan het koppelen van cultuur aan maatschappelijke opgaven (eenzame ouderen, inclusiviteit) en het bereiken van nieuwe doelgroepen (jongeren tussen 12 en 18 jaar; mensen met een andere culturele achtergrond); - Cultuureducatie: Gesubsidieerde cultuureducatie is in Culemborg op verschillende plekken ondergebracht, zoals Kunst Educatie Culemborg (KEC) en de Brede School programmering.
Lokaal preventieakkoord Culemborg (2021) Het Culemborg Preventieakkoord is opgesteld om samen te werken aan gezondere inwoners en een gezondere stad. Het gezamenlijke toekomstbeeld voor 2040 is: “De Culemborger voelt zich gesterkt in een gezonde leefstijl en inwoners voelen zich gezond en levenslustig. De leefomgeving, sociaal en fysiek, is verbeterd, waardoor de gezonde keuze gemakkelijker wordt. De gezondheid van alle Culemborgers is een gedeelde maatschappelijke verantwoordelijkheid. Professionals kennen elkaar beter en kunnen daardoor beter en sneller ondersteuning bieden aan inwoners. Kwetsbare inwoners hebben meer gelijke kansen op een goede gezondheid.” Om dit toekomstbeeld te bereiken wordt ingezet op 4 ambities: - Inwoners in Culemborg bewegen voldoende, eten gezond en hebben een gezond gewicht; - Jeugd in Culemborg is weerbaar om gezonde keuzes te maken en is mentaal gezond; - In Culemborg wordt middelengebruik (roken, alcohol) onder jongeren en volwassenen teruggedrongen; - Culemborgse ouderen leven vitaal en zijn actief deel van de maatschappij. Lokaal sportakkoord Culemborg (2020) De gezamenlijke ambities van het Culemborgse sportakkoord zijn: - Met plezier bewegen voor iedereen staat voorop; - Meer Culemborgers gaan deelnemen aan een voor hen passend aanbod; - Denk groot, start klein. Dit wordt o.a.
bereikt door passende sportvoorzieningen aan te bieden voor iedere Culemborger een leven lang; kinderen en jongeren meer te laten bewegen (inzetten op tenminste het behalen van de beweegrichtlijn); de organisatie en financiën van vitale aanbieders op orde te hebben en inspirerende sportieve evenementen te laten plaatsvinden.
Blad 6 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Afwegingskader Onderstaande tabel toont het afwegingskader voor het thema ‘Gezondheid en welzijn’. Thema
Aspect
Streefwaarde/Ambitie
Gewenste beweging
Gezondheid en welzijn
Beweegvriendelijke en sociale omgeving
Beweegvriendelijke omgeving Voor alle kinderen spelen mogelijk maken
Beweegvriendelijke omgeving De omgeving nodigt meer uit tot bewegen
Ontmoetingsplekken Genoeg geschikte plekken voor jongeren (spops)
Ontmoetingsplekken Meer ontmoetingsplekken voor Culemborgers
Sociale cohesie Alle Culemborgers hebben een sociaal netwerk waarop ze kunnen terugvallen (sociale basis, sociaal wijkteam)
Sociale cohesie
Gezonde levensstijl Alle Culemborgers hebben een gezonde levensstijl
Gezonde levensstijl Culemborgers leven gezonder
Sociale kracht
2.1.2
Versterking van de sociale cohesie in Culemborg
Huidige en toekomstige situatie Demografie De bevolkingsopbouw van Culemborg volgt over het algemeen de Nederlandse trend. In de gemeente Culemborg wonen relatief veel mensen tussen de 50 en 60 jaar; en relatief weinig mensen tussen de 20 tot 50 jaar. De verwachting is dat de bevolking tussen 2020 en 2050 toeneemt van 28 955 naar 31 900 inwoners.
Blad 7 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.1: Bevolkingspiramide Culemborg
Figuur 2.2: Bevolkingsgroei Culemborg (paars), Gelderland (blauw) en Nederland (oranje)
Vergrijzing wordt onder meer weergegeven door de grijze druk. De grijze druk is de verhouding tussen het aantal personen van 65 jaar of ouder en het aantal personen van 20 tot 65 jaar. Dit geeft inzicht in de verhouding tussen het aantal ouderen en de werkende bevolking. De grijze druk in Culemborg ligt op dit moment relatief laag in vergelijking tot Nederland en Gelderland. Naar de toekomst toe is de verwachting dat de grijze druk sterk toeneemt en daardoor in 2030 naar ongeveer 45 procent stijgt. Dit is hoger dan het Nederlands gemiddelde.
Blad 8 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.3: Grijze druk (%) Culemborg (paars), Gelderland (blauw) en Nederland (oranje)
Beweegvriendelijke en sociale omgeving Een beweegvriendelijke omgeving is een omgeving waarin publieke sportaccommodaties, speelplekken, recreatief blauw en groen en voorzieningen nabij zijn. Het RIVM heeft een tool ontwikkeld om op gemeentelijk schaalniveau een oordeel te kunnen vellen over de mate waarin een gemeente een bewegingsvriendelijke omgeving biedt. De gemeente Culemborg scoort hierop licht boven het Nederlands gemiddelde. (68/100 in Culemborg; 60/100 in Nederland). De gemeente scoort licht boven het gemiddelde in het aantal publieke sportaccommodaties (zoals sporthallen, gymzalen en zwembaden); oppervlak sport-, speel- en beweegruimte; lengte van fiets- en wandelroutes; het oppervlak bos, heide en zand; en nabijheid van voorzieningen. Er is geen score gegeven voor het aantal sport- en speelplekken (zoals schoolpleinen, speeltuinen en trapveldjes). In Culemborg bestaan verschillende ontmoetingsplekken voor jeugd uitgebreid met mogelijkheden voor bewegen en sport (jops, spops). Zes officiële jeugdontmoetingsplekken zijn aangewezen voor ontmoeting en sportieve activiteiten (spops). Daarnaast bestaan er verschillende andere, zelfgekozen plekken (Schoolhof-Oost, Stationsplein, Meerlaan en Chopinplein). Ook voor ander doelgroepen bestaan plekken van ontmoeting in de gemeente Culemborg. Dit betreft o.a. buurtcentrum Bolderburen en Wijkcentrum de Salaamander.
Sociale kracht De sociale kracht van Culemborg wordt beschreven aan de hand van het aspect sociale cohesie (zoals zelfredzaamheid, eenzaamheid en verenigingsleven) en een gezonde levensstijl (overgewicht, beweegrichtlijn, middelengebruik). De gemiddelde Culemborger redt zich prima in het dagelijks leven. Het zelfzorgend vermogen wordt het laagst beoordeeld van de drie onderliggende aspecten van zelfredzaamheid. Eenzaamheid, financiële zelfredzaamheid en zelfredzaamheid in het algemeen hangen sterk met elkaar samen. Inwoners met een sterk netwerk, mensen waarop ze kunnen terugvallen, en goed voor zichzelf kunnen zorgen, voelen zich ook weerbaarder, minder eenzaam en kunnen financieel goed rondkomen. De afgelopen jaren is de zelfredzaamheid van Culemborgers in het algemeen iets teruggelopen, van een 8.2 naar een 7.9. Al bestaan er verschillen tussen de verscheidene wijken in Culemborg.
Blad 9 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.4: Zelfredzaamheid Culemborg (Bron: monitor Sociale kracht)
In Nederland voelt 11 procent van de inwoners zich eenzaam. In de GGD regio Gelderland-Zuid, waar de gemeente Culemborg onderdeel van is, ligt het gemiddelde percentage op 9,4 procent. In Culemborg is 9,1 procent van de inwoners (sterk) eenzaam. Dit percentage ligt lager dan het Nederlands en regionaal gemiddelde, maar betekent nog steeds dat een aanzienlijk deel van de bevolking te maken heeft met eenzaamheid. Sociale kracht heeft ook te maken met een gezonde levensstijl. De mate van overgewicht in de gemeente Culemborg loopt gelijk op aan de regionale en Nederlandse situatie. De helft van de Culemborgse bevolking heeft een gezond gewicht. Bijna 2 procent van de bevolking heeft ondergewicht. Bijna de helft van de bevolking (48,1 procent) heeft overgewicht. De cijfers voor Culemborg zijn licht positiever dan de Nederlandse en regionale cijfers, maar laten zien dat overgewicht ook in Culemborg sterk speelt.
Blad 10 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.5: Gewicht in Culemborg Tabel 2.1: Gewicht in Culemborg, GGD-Gelderland Zuid en Nederland Nederland Ondergewicht Normaal gewicht Overgewicht
Culemborg 1,7 48,8
1,8 50,1
GGD GelderlandZuid 1,6 48,6
49,4
48,1
49,7
Ook op het vlak van bewegen scoort de gemeente Culemborg licht positiever dan de GGD-regio en Nederland. In Culemborg wordt bovengemiddeld voldaan aan de beweegrichtlijn. 52 procent van de Culemborgers beweegt voldoende. In de GGD-regio Gelderland Zuid beweegt 49, 4 procent van de bevolking van 18 jaar en ouder voldoende. In Nederland ligt dit percentage op 50,4 procent. De gemeente Culemborg telt een lager percentage rokers dan Nederland en de GGD-regio. Van de bevolking van 18 jaar en ouder rookt gemiddeld 13,1 procent. In Culemborg voldoet daarnaast ook 47 procent van de bevolking aan de alcoholrichtlijn. Dit betekent dat de persoon in kwestie geen alcohol drinkt of niet meer dan 1 glas alcohol per dag. Ook op dit vlak doet Culemborg het beter dan Nederland of de GGD-regio. Het merendeel van de bevolking voldoet, echter, niet aan de alcoholrichtlijn.
Roken Alcoholgebruik (voldoet aan alcohol richtlijn)
Nederland
Culemborg
16,7 43,4
13,1 47
Blad 11 van 75
GGD GelderlandZuid 18 41,6
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
2.1.3
Beoordeling Op het vlak van gezondheid en welzijn spelen verschillende ontwikkelingen. De grijze druk in de gemeente ligt op dit moment onder het Nederlands gemiddelde. Naar de toekomst toe is de verwachting dat deze sterker zal stijgen dan gemiddeld in Nederland. De prognose voor 2030 is dat de gemeente relatief sterk vergrijsd is. Daarnaast neemt de bevolking relatief sterk toeneemt tot 2045. De bevolkingstoename en de vergrijzing van de bevolking bieden specifieke uitdagingen op het vlak van ‘Gezondheid en welzijn’, zoals voldoende voorzieningen gericht op ouderen en de toegankelijkheid van de openbare ruimte. De buitenruimte in de gemeente Culemborg scoort op het vlak van beweegvriendelijkheid licht boven het Nederlands gemiddelde. In de gemeente zijn er ook op diverse plekken ontmoetingsplekken aanwezig voor inwoners, zowel jongeren als ouderen. Onderzocht wordt of meer ontmoetingsplekken kunnen worden gecreëerd en/of breder kunnen worden ingezet (bijvoorbeeld bij sportverenigingen). Culemborg doet het op het vlak van sociale kracht gemiddeld. De laatste jaren is een lichte daling van de zelfredzaamheid van Culemborgers. Een kleinere groep inwoners dan gemiddeld in Nederland voelt zich (sterk) eenzaam. Echter, 9,1 procent van de inwoners betreft nog steeds een aanzienlijk deel van de Nederlandse bevolking.
Een doelgroep die over het algemeen meer te maken heeft met eenzaamheid zijn ouderen. Met de voortgaande vergrijzing van de Culemborgse bevolking vormt het tegengaan van eenzaamheid een opgave. De lichamelijke gezondheid van Culemborgers loopt over het algemeen gelijk op met de rest van de Nederlandse bevolking en scoort meestal licht beter. - Overgewicht komt licht minder voor dan Nederland gemiddeld (CU: 48,1%, NL: 49,4 %); - Culemborgers voldoen licht vaker dan de gemiddelde Nederlander aan de beweegrichtlijn (CU: 52%; NL: 50,4%); - In de gemeente Culemborg wordt licht minder gerookt (CU: 13,1%; NL: 16,7%); - Culemborgers voldoen vaker aan de alcoholrichtlijn (CU: 47%, NL: 43,4%). De vergrijzing biedt daarentegen een uitdaging voor de lichamelijke gezondheid van de gemiddelde Culemborger. Ouder worden gaat samen met een achteruitgang in het fysiek en mentaal functioneren. De gemeente Culemborg streeft naar inwoners met een gezond gewicht; weerbare jongeren; jongeren en volwassen die minder middelen (roken, alcohol) gebruiken en vitale ouderen. De mate waarin deze inzet loont is onduidelijk en draagt daarom bij aan de onzekerheid naar de toekomst toe. De volgende beoordeling is aan het thema ‘Gezondheid en welzijn’ gegeven.
Blad 12 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Blad 13 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
2.2
Gezond milieu
2.2.1
Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding Gezondheid bestaat uit twee onderdelen: gezondheidsbevordering door de mate van sporten en bewegen en de hoeveelheid overgewicht en gezondheidsbescherming voor milieuaspecten die de gezondheid van de inwoners van Culemborg negatief kunnen beïnvloeden. Het thema ‘gezondheid en welzijn’ was gericht op het eerste aspect van gezondheid; het thema ‘gezond milieu’ richt zich op het tweede aspect van gezondheid. Gezondheidsbescherming is relevant doordat de gezondheid van de mens onder druk staat door de aantasting van de milieukwaliteit. Blootstelling aan verschillende milieufactoren veroorzaakt naar schatting tot zo'n twee tot vijf procent van de totale ziektelast in Nederland. De belangrijkste factoren zijn fijn stof in lucht, geluidhinder en UV-straling. Andere factoren zijn bodemverontreiniging (0), geurhinder, en externe veiligheid (2.3). Beleid Beleid voor gezondheidsbescherming (geluid en lucht bijvoorbeeld) is voornamelijk verankerd in nationale wetgeving. Het Rijk en de provincie stellen op veel gebieden de kaders die leidend zijn voor een gezonde, veilige en schone leefomgeving. De gemeente kan hier beperkt op aanvullen. Programma Energietransitie (2020) De gemeenteraad heeft tot doel gesteld om in 2040 energieneutraal te zijn. Dit betekent dat er evenveel duurzame energie wordt opgewekt als dat er verbruikt wordt.
Hieronder worden de korte termijndoelen uitvoeringsagenda 2017.
Energieverbruik (TJ)* Windenergie (TJ) Zonnestroom (TJ) Overige hernieuwbare energie (TJ) Percentage hernieuwbare energie (%)
2015 1778 42 6 36 4,7
2020 1685 42 35 41 7
2023 1595 149 60 44 15,8
2026 1491 215 85 47 23,2
Eén-derde van het energieverbruik betreft de verbranding van aardgas. Landelijk is het beleid er op gericht dat het gebruik van aardgas richting 2050 met 95% of meer wordt gereduceerd. Om deze omschakeling handen en voeten te geven heeft de gemeente een Transitievisie warmte opgesteld. Transitievisie Warmte De gemeente Culemborg heeft een Transitievisie Warmte opgesteld. Uitgangspunten van de visie zijn: - Betaalbaarheid voor de eindgebruiker; - Betrouwbaarheid voor de eindgebruiker; - Samenwerking met stakeholders en andere gemeenten; - Participatie met bewoners en ondernemers;
Blad 14 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
- Nu beginnen, maar flexibel zijn; - Faciliteren van ontwikkelingen; - De gemeente heeft een voorbeeldrol. De gemeente zet in op twee lijnen van aanpak: - Aanpak beperking warmtevraag: Een aanpak gericht op het zoveel mogelijk isoleren van woningen en andere gebouwen. - Aanpak participatie: Een aanpak om de verdere transitie naar een warmtenet gezamenlijk (met gemeente, andere overheden, marktpartijen én inwoners) betaalbaar te krijgen (haalbaarheidsstudies). Afwegingskader Het volgende beoordelingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Gezondheid en welzijn’. Thema Gezond milieu
2.2.2
Aspect Luchtkwaliteit
Streefwaarde/Ambitie Wettelijk vastgestelde normen
Geur
Afwezigheid geurhinder klachten
Geluid
Wettelijk vastgestelde normen
Gewenste beweging Reduceren luchtverontreiniging Verminderen geurhinder bronnen Terugdringen van ernstige geluidshinder en slaapverstoring
Huidige en toekomstige situatie Luchtkwaliteit Er bestaat geen grens voor een veilige concentratie van fijnstof of stikstofoxiden waarbij geen gezondheidseffecten optreden. Wel bestaan er wettelijke grenswaarden. De concentraties NO2, PM10, en PM2,5 voldoen in de volledige gemeente aan de wettelijke normen (bron: NSL Monitoring). Tabel 2.2: Normen luchtverontreinigende stoffen Stof NO2 PM10 PM10 PM2,5
Norm Jaargemiddeld Jaargemiddeld Etmaalgrenswaarde Jaargemiddeld
Normen vanuit Europa/Nederland1 40 μg/m3 Maximaal 40 μg/m3 Maximaal 35 maal per jaar meer dan 50 μg/m3 Maximaal 25 μg/m3
WHO Streefwaarde 40 μg/m3 Maximaal 20 μg/m3 Maximaal 10 μg/m3
Op het gebied van luchtkwaliteit en gezondheid zijn vooral de effecten van veehouderijen en wegverkeer van belang. Hierbij kunnen lokaal gezondheidsrisico’s optreden. In de gehele gemeente liggen de waarden voor PM2,5 onder de wettelijke normen, maar boven de streefwaarden van de WHO. Met name rondom de A2 en in het centrum van Culemborg zijn de waarden voor PM2,5 licht verhoogd.
1
Zoals vastgelegd in de Wet milieubeheer
Blad 15 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.6: Jaargemiddelde PM2,5-concentraties in 2019
Voor de PM10 concentratie geldt een vergelijkbaar beeld. Rondom de snelweg en in de kern Culemborg zijn de waarden licht verhoogd. Direct naast de snelweg stijgen waarden tot 20-21 microgram per m3. Dit betekent dat alleen direct naast de snelweg de WHO normen niet worden behaald. In de rest van de gemeente voldoet de PM10 concentratie aan zowel de wettelijke normen als aan de WHO streefwaarden.
Figuur 2.7: Jaargemiddelde PM10-concentraties in 2019
De uitstoot van NO2 gebeurt voornamelijk door verkeer. De concentratie NO 2 voldoet in de hele gemeente aan de normen die gesteld worden vanuit Europa en Nederland. De NO2 concentratie is sterk verhoogd langs de A2 en in mindere mate langs de provinciale weg, N320.
Blad 16 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.8: Jaargemiddelde NO2-concentraties in 2019
Geluid Geluid hoort bij onze leefomgeving. Het kan prettig zijn, maar hinderlijk als het langdurig hard en ongewenst is. Het is daarnaast een bedreiging van de gezondheid door het ontstaan van stress en vermoeidheid door slaapverstoring. In Nederland zijn wegverkeer en buren de belangrijkste bronnen van geluidhinder. Op de kaart voor cumulatieve geluidsbelasting is zichtbaar hoeveel geluid verschillende bronnen bij elkaar opgeteld veroorzaken (buren zijn hier niet in meegenomen). Het gaat hier om het gemiddelde geluidsniveau per jaar van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. Geluid is wettelijk vastgelegd in de Wet geluidhinder (weg- en railverkeer, grote bedrijven), de Luchtvaartwet (vliegverkeer) en de Wet milieubeheer (alle andere vormen van bedrijvigheid). Waarden worden gesteld met betrekking tot de maximale geluidbelasting op de gevel. Deze waarden gelden voor geluidsgevoelige objecten, zoals woningen en scholen. De voorkeursgrenswaarde voor geluidsgevoelige objecten ligt op 48 dB voor wegen; 55 dB voor spoorwegen en 50 dB bij industrie.
Blad 17 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.9: Cumulatieve geluidsbelasting
De geluidsbelasting in de gemeente Culemborg is verhoogd in de nabijheid van (spoor)wegen en op bedrijventerrein Pavijen. Langs de A2 zijn geen geluidswallen aanwezig. Dit leidt tot een ‘uitsmering’ van het geluid in het zuidwesten van de gemeente. In dit gebied staan er woningen, de kern Culemborg ligt echter buiten het gebied dat geluidbelasting ervaart van de A2. Geur Geurhinder kan optreden door de aanwezigheid van veehouderijen, wegverkeer of plaatselijke bronnen als houtkachels of barbecues. De impact van houtkachels en barbecues is niet goed generiek inzichtelijk te maken. Ongeveer 10% van de Nederlandse huishoudens bezit een met hout gestookte installatie. Het stoken van hout kan voor omwonenden overlast opleveren in de vorm van geurhinder, gezondheidsklachten en roetneerslag. Lokaal kan de achtergrondbelasting van geuren leiden tot (ernstige) hinder of misselijkheid, hoofdpijn, prikkeling van slijmvliezen, irritatie van ogen en neus, verstoring van dagelijkse activiteiten en slaapproblemen. Lichthinder Bewoners kunnen last hebben van licht. Vaak komt de overlast door schijnwerpers tegen inbraak, lichtbakken met reclame of verlichte sportvelden. De kaart die is opgenomen (Figuur 2.10) toont de hemelhelderheid van de gemeente in de nacht. De kern Culemborg is goed zichtbaar vanuit het ISS.
Dit betekent dat in de kern een hogere mate van lichtemissie is vergeleken met bijv. het buitengebied. Buiten de zone die wordt beïnvloed door de licht emissies vanuit de kern is het buitengebied nagenoeg niet zichtbaar. In de gemeente zijn geen grote lichtvervuilende bronnen, zoals kassengebieden, aanwezig.
Blad 18 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.10: Hemelhelderheid in de nacht, onbewolkt
2.2.3
Beoordeling Door de gemeente Culemborg loopt de A2, een belangrijke verkeersader die negatieve effecten op gezondheidsaspecten, als luchtkwaliteit, geluidhinder en zelfs geur kan veroorzaken. Tegelijkertijd zijn belangrijke verkeersaders zoals snelwegen, over het algemeen, vrij goed afgebakende structuren en zijn gevoelige bestemmingen als woningen op afstand gelegen. De impact wordt daardoor behoorlijk beperkt. Ook worden toekomstige ontwikkelingen worden vigerende kaders gelegd die negatieve effecten zoveel mogelijk voorkomen. De luchtkwaliteit in de gemeente is over het algemeen goed. In de gehele gemeente liggen de waarden voor PM2,5 onder de wettelijke normen, maar boven de streefwaarden van de WHO. Voor PM10 wordt alleen direct naast de snelweg niet voldaan aan de striktere WHO streefwaarden. De concentratie NO2 voldoet in de hele gemeente aan de normen die gesteld worden vanuit Europa en Nederland. Langs de grotere wegen in de gemeente (A2, N320) is de uitstoot verhoogd. De geluidsbelasting in de gemeente Culemborg is verhoogd in de nabijheid van (spoor)wegen en op bedrijventerrein Pavijen. Door de ontwikkeling van schone mobiliteit treedt er een verbetering op voor het verkeersgeluid en de luchtkwaliteit.
In de bebouwde omgeving worden daarnaast ook nieuwe technieken geïntroduceerd, zoals airco’s en warmtepompen, die mogelijk bijdragen aan de geluidsbelasting in de woonomgeving. In de gemeente Culemborg bevinden zich geen grote bronnen (bijv. kassencomplexen) van lichthinder. Er bestaan geen grote knelpunten op het vlak van geuroverlast.
Blad 19 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Blad 20 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
2.3
Veiligheid
2.3.1
Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding “Veiligheid” is een breed begrip waar een heleboel onder geschaard kan worden. Zo kan onder andere verkeersveiligheid, externe veiligheid en sociale veiligheid onder het thema geschaard worden. Onder de omgevingswet wordt externe veiligheid verbreed tot omgevingsveiligheid. Voor de fysieke leefomgeving op het abstractieniveau van de Omgevingsvisie is voornamelijk van belang of er grote knelpunten ten aanzien van deze onderwerpen bestaan. Hoewel verkeersveiligheid en externe veiligheid allebei iets zeggen over de ‘ruimtelijke’ veiligheidssituatie, is er ook een duidelijk verschil. Zo gaat externe veiligheid over de ‘kans op’ een ongeval met gevaarlijke stoffen, terwijl verkeersveiligheid duidelijk te meten is aan de hand van slachtoffers die jaarlijks optreden bij ongevallen. Beleid Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (GVVP) (2020) De hoofddoelstelling van het GVVP is optimale bereikbaarheid van de gemeente. Belangrijke randvoorwaarden worden gevormd door duurzaamheid, leefbaarheid en veiligheid. Voor elk van deze aspecten zijn doelstellingen geformuleerd. Voor verkeersveiligheid zijn deze hieronder in willekeurige volgorde overgenomen uit het GVVP. Verkeersveiligheid - Verbeteren van de verkeersveiligheid op de plekken waar langzaam verkeersroutes en de routes voor gemotoriseerd verkeer elkaar kruisen.
- Actiever beleid voeren op de naleving van de verkeersregels in 30 km/uur gebieden. - Verbeteren van de verkeerveiligheid in schoolomgevingen en op school-thuisroutes. - Meer aandacht voor verkeerseducatie en andersoortige communicatie gericht op veiliger gedrag. - Aandacht voor veilige en toegankelijke looproutes, met specifieke aandacht voor kwetsbare doelgroepen zoals kinderen, ouderen en mindervaliden. De doelstellingen uit het GVVP leiden tot verschillende maatregelen. De gemeente Culemborg neemt als uitgangspunten voor de maatregelen: duurzaamheid; veilige en comfortabele fiets- en voetgangersroutes en een optimale bereikbaarheid met het openbaar vervoer. Kadernota Integrale Veiligheid 2019-2022 (2019) In de kadernota worden verschillende prioriteiten uitgelicht voor de komende vier jaar. Deze veiligheidsprioriteiten zijn: - Ondermijning - Verkeersveiligheid - Overlast verwarde personen - Overlast door alcohol en drugs Dit leidt tot deze doelstellingen: - Het verbeteren van het (gevoel rondom) de verkeersveiligheid. Indicatoren worden gevormd door het aantal verkeersongevallen en het aantal meldingen omtrent
Blad 21 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
-
parkeerproblemen en verkeersstremming; agressief verkeergedrag; en overlast aangaande te hard rijden. Inzicht krijgen op minder zichtbare vormen van criminaliteit (ondermijning en cybercrime) en daar een gerichte projectmatige aanpak voor opzetten. Het bevorderen van de veiligheid(sbeleving) in onveilige wijken door een integrale aanpak. Indicatoren worden gevormd door het aantal meldingen val overlast door verwarde personen, alcohol en drugsgebruik en jeugd.
De nadere uitwerking van de aanpak van de veiligheidsprioriteiten in de Kadernota vindt plaats in de jaarlijkse uitvoeringsplannen. Het doel van het uitvoeringsplan is dat de gemeente met de verschillende partners op het gebied van veiligheid duidelijke afspraken maakt over welke activiteiten het betreffende jaar worden verricht. Beleidsvisie externe veiligheid De essentie van de visie is hieronder weergegeven aan de hand van algemene uitgangspunten, generieke beleidsuitspraken en gebiedsspecifieke beleidsuitspraken. Algemene uitgangspunten: • De beleidsvisie externe veiligheid is opgesteld in lijn met de ruimtelijke ontwikkeling zoals verwoord in de vastgestelde Structuurvisie Culemborg 2030. • De gemeente conformeert zich aan de wettelijke verplichtingen en de bepalingen die in relevante circulaires zijn opgenomen. Beleidsuitspraken voor bestaande situaties: • De bestaande situaties in de omgeving van de relevante risicobronnen (het spoor, rijksweg A2, de hoge druk aardgasleiding, de brandstofleiding van defensie en de Beviinrichtingen) worden geaccepteerd. • Ten aanzien van bestaande Bevi-bedrijven (in of nabij woongebieden) wordt een actief intrekkingsbeleid gehanteerd. • De gemeente besteedt (bij voorkeur in samenwerking met de hulpdiensten) bijzondere aandacht aan de voorbereiding op een eventuele calamiteit met gevaarlijke stoffen op het spoor en bij de Bevi-bedrijven.
Generieke beleidsuitspraken voor nieuwe situaties: • Bij de vaststelling van een omgevingsbesluit voor de vestiging van (beperkt) kwetsbare objecten buiten de invloedsgebieden van een Bevi-inrichting en een relevante buisleiding alsmede buiten de toetsingszone van 200 meter vanaf het spoor en de A2 wordt het groepsrisico in beginsel niet verantwoord, tenzij nieuwe regelgeving (bijv. het Btev) voorschrijft dat dit wel nodig is. Bij grootschalige ontwikkelingen binnen het invloedsgebied van het spoor maar buiten de toetsingszone van 200 meter wordt wel aandacht besteed aan vluchtroutes. • Nieuwe bijzondere kwetsbare objecten worden in beginsel niet toegestaan binnen nader vast te stellen zones rondom relevante risicobronnen (het spoor, rijksweg A2, de hogedruk aardgasleiding, de brandstofleiding van defensie en de Bevi-inrichtingen) waarbij vluchten de enige zelfredzaamheidsstrategie is.
Blad 22 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Gebiedsspecifieke beleidsuitspraken voor nieuwe situaties: • In het stationsgebied zijn nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk, maar daarbij besteedt de gemeente wel nadrukkelijk aandacht aan (alle elementen van) de verantwoording van het groepsrisico voor zover de gemeente daar invloed op kan uitoefenen. In het kader van de planontwikkeling wordt de veiligheidsregio (wettelijke adviseur) en een EV-deskundige vroegtijdig betrokken. • Binnen het invloedsgebied van Bevi-bedrijven gelden dezelfde uitgangspunten als in het stationsgebied. Aanvullend zijn nieuwe beperkt kwetsbare objecten niet toegestaan binnen de PR 10-6 contour (de richtwaarde wordt beschouwd als grenswaarde). • In of direct nabij woongebieden wordt de uitbreiding van Bevi-inrichtingen niet toegestaan en worden geen nieuwe risicobronnen (m.n. Bevi-inrichtingen, propaantanks en vuurwerkverkooppunten) geïntroduceerd. • In het landelijk gebied worden in beginsel ook geen nieuwe risicobronnen geïntroduceerd, maar gebiedseigen en functiegerelateerde risicobronnen met een beperkte risicobelasting zijn toegestaan zolang zij andere woningen en bedrijven niet hinderen. Ook een LPG tankstation kan (bijv. bij uitplaatsing vanuit de bebouwde kom van Culemborg) onder voorwaarden worden toegestaan in het landelijk gebied.
• Op Pavijen accepteert de gemeente een enigszins minder streng veiligheidsregime dan in woongebieden en in het landelijk gebied. Op deze terreinen wordt de vestiging van bedrijven met een groot externe veiligheidsrisico niet toegelaten, maar de komst van inrichtingen met een beperkte risicobelasting op de omgeving is onder voorwaarden mogelijk. De nieuwvestiging van Bevi-bedrijven, waarbij (toekomstig) woongebied ligt binnen het invloedsgebied of een (bouw)perceel van derden ligt binnen de PR 10-6 contour, is in beginsel niet toegestaan. Wettelijke voorschriften alsmede de vastgestelde ambities zullen nadrukkelijk rond de eventuele vestiging van dergelijke bedrijven aan de orde komen. Afwegingskader Het volgende afwegingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Veiligheid’. Thema Veiligheid
2.3.2
Aspect Externe veiligheid
Streefwaarde/Ambitie Aanvaardbaar veiligheidsrisico
Verkeersveiligheid
0 verkeerslachtoffers en -doden
Sociale veiligheid
Hoog niveau van sociale veiligheid
Gewenste beweging Terugdringen van fysieke veiligheidsrisico’s Afname verkeersslachtoffers en doden Toename van gevoel van sociale veiligheid
Huidige en toekomstige situatie Externe veiligheid Externe veiligheid gaat over de kans dat mensen kunnen komen te overlijden door een calamiteit met gevaarlijke stoffen. In de Omgevingswet wordt in het kader van omgevingsveiligheid (dat onder huidige wetgeving nog externe veiligheid heet) drie aandachtsgebieden onderscheiden: • Brandaandachtsgebied van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn
Blad 23 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
• Explosieaandachtsgebied van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn2 • Gifwolkaandachtsgebied van mogelijke enkele kilometers Bij inrichtingen hangt het aandachtsgebied erg af van de hoeveelheid stof en andere factoren hoe groot dit gebied is. Het brandaandachtsgebied is een beperkte zone met name rondom de A2. In dit gebied zijn maar een zeer beperkt aantal woningen aanwezig; en nieuwe activiteiten kunnen geen doorgang vinden tenzij er maatregelen worden genomen. Hier zijn dan ook geen knelpunten aanwezig in de gemeente Culemborg. Het explosieaandachtsgebied speelt met name langs de rijksweg A2 en bij LPG-tankstations. Over de A2 kunnen vrachtwagens, die onder andere LPG vervoeren, die bij een ongeval kunnen exploderen. Voor het gifwolkaandachtsgebied geldt eigenlijk dat mensen in een goed geïsoleerd huis (en zeker bij nieuwbouw) waar de ventilatie uitgezet kan worden, voldoende veilig zijn. Bovendien zijn de meeste inrichtingen die werken met giftige stoffen waar een dergelijke calamiteit zich voor kan doen, gevestigd op grote afstand van woongebieden.
Figuur 2.11: Risicokaart (Risicokaart.nl)
In de gemeente Culemborg bevinden zich verschillende bronnen waar de drie eerder benoemde effecten kunnen optreden. Vanuit het oogpunt van externe veiligheid is afstand houden de beste maatregel die genomen kan worden. Bij vrijwel alle stationaire bronnen is dit geen probleem. Veel bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken of deze opslaan zijn buiten het bebouwde
2
Bij inrichtingen hangt dit af van hoeveel brandbare gassen in welke omstandigheden worden opgeslagen. Voor bijvoorbeeld LPG-tankstations geldt een explosie-aandachtsgebied van 160 meter.
Blad 24 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
gebied van de gemeente Culemborg gelegen. Daarnaast zijn er in het buitengebied verscheidene propaantanks bij woningen gelegen. In de gemeente Culemborg is één LPG station gelegen. Deze wordt aangegeven met een rood driehoekje. Aandachtspunten met betrekking tot externe veiligheid vormen met name de A2 en de N320, de spoorweg en de hogedruk aardgasleiding. Hier zijn in de huidige situatie veel transporten van gevaarlijke stoffen aanwezig. Woningbouwplannen in de nabijheid van deze bronnen dienen getoetst te worden op het aspect Externe veiligheid. Verkeersveiligheid In Culemborg vinden minder verkeersongevallen per 1000 inwoners dan in Nederland gemiddeld. Tussen 2016 en 2020 is het aantal ongelukken afgenomen. Hierbij wordt globaal de ontwikkeling van het aantal verkeersongelukken in Nederland gevolgd. Per 100.000 inwoners vonden in Culemborg in 2020 411 ongelukken plaats. In Nederland betrof het gemiddeld 463 ongelukken per 100.000 inwoners.
Figuur 2.12: Verkeersongevallen per 100.000 inwoners in de gemeente Culemborg
Relatief veel ongelukken die plaatsvinden in de gemeente Culemborg leiden alleen tot materiële schade. In Nederland leidde in 2020 78,9 procent van de ongelukken alleen tot materiële schade. In Culemborg betrof dit 93,1 procent van de ongelukken. De rest van de ongelukken leiden over het algemeen tot een ziekenhuis opname. Geen data is bekend over het aantal dodelijke ongelukken in 2020. Tussen 2014 en 2019 is een lichte toename waarneembaar; maar het aantal blijft ver onder het Nederlands gemiddelde.
Blad 25 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.13: Geregistreerde verkeersongevallen naar zwaarte Culemborg (* geen data beschikbaar voor dodelijke ongelukken)
Figuur 2.14: Verkeersdoden (5-jaars cumulatief) per 100.000 inwoners in Culemborg
Figuur 2.15 toont de locatie van verkeersongelukken in de gemeente Culemborg. Het totaal aantal ongelukken in de periode 2014-2017 lag op 669. Een deel van de ongelukken vindt plaats op wegen die niet in het beheer van de gemeente zijn (rijkswegen, provinciale wegen), zoals op de A2. Op de gemeentelijke wegen concentreren zich ongelukken op enkele plekken, met name in de kern Culemborg.
Blad 26 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.15: Locatie ongevallen; Bron: GVVP (Viastat)
Sociale veiligheid Onder sociale veiligheid wordt (het gevoel van) bescherming tegen misdrijven, o.a. in de openbare ruimte. In de gemeente Culemborg trad er een verbetering van het gevoel van sociale veiligheid op tussen 2012 en 2017. Urgente veiligheidsthema’s die benoemd werden in het onderzoek van het Verwey-Jonker instituut zijn: overlast van jeugd en jeugdcriminaliteit, drugsgebruik en drugshandel, overlast van personen met verward gedrag, loverboyproblematiek en sexting en woninginbraken. In de gemeente Culemborg vinden relatief veel meldingen van jeugdoverlast plaats. Figuur 2.16 toont de meldingen van jeugdoverlast per half jaar. In verschillende wijken vormt jeugdoverlast een aandachtpunt. In het Uitvoeringsplan 2020 is opgenomen dat de gemeente start met de pilot aanpakwijk Schoolhof. De geleerde lessen uit deze pilot kunnen vervolgen worden toegepast in andere wijken.
Figuur 2.16: Aantal meldingen jeugdoverlast
Blad 27 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Het aantal woninginbraken nam tussen 2017 en 2018 met ongeveer 44 procent af naar 52. Dit betekent dat de daling welke is ingezet in 2013 verder wordt doorgevoerd.
2.3.3
Beoordeling In de huidige situatie vinden op verschillende manieren transporten plaats van gevaarlijke stoffen in de gemeente Culemborg. Het betreft verschillende wegen (A2), de spoorlijn en een hogedruk aardgasleiding. Vanuit extern veiligheidsoogpunt wordt hiermee rekening gehouden. Op het vlak van omgevingsveiligheid bestaan er weinig ontwikkelingen die autonoom voor verandering zullen zorgen. Het aantal verkeersongelukken in de gemeente Culemborg ligt onder het Nederlands gemiddelde. Ook vertoont het aantal verkeersongelukken een dalende trend. De ongelukken die plaats vinden leiden relatief vaak tot alleen materiële schade. Een deel van de ongelukken vinden plaats op provinciale en rijkswegen. Op de gemeentelijke wegen concentreren ongelukken zich met name in de kern Culemborg. De gemeente Culemborg zet in op verkeersveiligheid bijv. op plekken waar langzaam verkeer en gemotoriseerd verkeer kruisen, school-thuis routes en schoolomgeving. Daarnaast worden er nieuwe vormen van mobiliteit autonoom geïntroduceerd in het verkeer, die een nieuwe plek dienen te vinden. Ook leidt een vergrijzende bevolking tot een uitdaging op het vlak van verkeersveiligheid. Dit leidt tot de volgende beoordeling:
Blad 28 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
2.4
Wonen en voorzieningen
2.4.1
Inleiding, beleid en beoordelingskader Inleiding De afgelopen jaren heeft de woningmarkt grote veranderingen doorgemaakt. Van de crisis waarin de huizenmarkt zich tien jaar geleden in bevond, is al lang geen sprake meer. Woningprijzen stijgen en nieuwbouwprojecten raken snel verkocht. De vraag naar woningen is zeer groot. Zelfs zodanig dat het woningaanbod in de bestaande voorraad sterk is afgenomen. Het aantal voorzieningen voor bewoners van dorpen en steden hangt sterk samen met de groei of krimp van de regio. Deze paragraaf gaat in op de kwantitatieve en kwalitatieve woningvraag en -aanbod en het voorzieningenniveau. Beleid Woonvisie Culemborg 2017-2026 De woonvisie van de gemeente Culemborg stelt op verschillende vlakken doelen voor wonen in Culemborg. Differentiatie en menging - Met nieuwbouw voorzien in de lokale woningbehoefte tot 2025 ( 25-30% goedkope woningbouw; 35-40% middel dure woningbouw; 20-35% dure woningbouw); - Het beter faciliteren van de Culemborgse doelgroepen van beleid in de toewijzing en bereikbaarheid van woningen; - Ondanks een overvol woningbouwprogramma kansrijke en bijzondere projecten een mogelijkheid bieden voor ontwikkeling; - Daar waar nodig en mogelijk het differentiëren van de woningvoorraad; - Een flexibele en aanpasbare woningvoorraad waarbij sloop niet langer het uitgangspunt is.
Wonen en zorg bijzonder doelgroepen - Voldoende passende en innovatieve woonvormen voor zorg- en bijzondere doelgroepen (mensen met langdurige ziekte of beperking, ouderen) in de nabijheid van voorzieningen met aandacht voor een passende woonomgeving; - De decentralisatie van beschermd wonen is op een goede manier ingepast in de Culemborgse woningmarkt. Signalering en aanpak zijn goed op elkaar afgestemd; - Het huisvesten van statushouders en hervestigde vluchtelingen in passende woonvormen; - Nieuwbouwwoningen zijn toegankelijk, levensloopbestendig en geschikt voor een brede doelgroep en in de nabijheid van voorzieningen. Doorstroming en betaalbaarheid - Geen ontruimingen meer op basis van huurschuld; - Het vergroten van de slaagkans en bereikbaarheid van de Culemborgse woningmarkt. Leefbaarheid en woonomgeving - In alle wijken van Culemborg is het prettig wonen; - Een ruimere opzet van nieuwbouwprojecten waarbij er meer aandacht is voor overzicht/veiligheid en groen.
Blad 29 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Duurzaamheid en kwaliteit - Het woning gebonden energiegebruik daalt na 2020. Uitgangspunt is dat 2020 alle nieuwbouwwoningen worden gebouwd met een EPC van 0. De corporatie woningen zijn in 2023 verduurzaamd tot een gemiddelde energie-index3 van 1,25. Er worden vanaf 2018 in beginsel geen nieuwe gasnetten meer aangelegd in nieuwbouwwijken. Vanaf 2040 is het totaal van de gebouwde omgeving in Culemborg energieneutraal. Prestatieafspraken Culemborg 2019-2023 De Woonvisie Culemborg vormt de basis voor de prestatieafspraken die gemeente Culemborg, Kleurrijk Wonen en Huurdersbelangenvereniging hebben gemaakt voor de jaren 2019 tot en met 2023. De afspraken hebben betrekking op de sociale huur- en koopwoningen van Kleurrijk Wonen, de bewoners van deze woningen en de directe omgeving. De afspraken hebben betrekking op: ▪ Betaalbaarheid en woonruimteverdeling (beschikbaarheid) ▪ Investeringen, differentiatie, kwaliteit ▪ Wonen en zorg en bijzondere doelgroepen ▪ Duurzaamheid ▪ Leefbaarheid en woonomgeving ▪ Samenwerking en communicatie In een uitvoeringsprogramma zijn de afspraken nader uitgewerkt. Detailhandelvisie Culemborg 2021 In de gemeente Culemborg zijn verschillende winkelgebieden aanwezig. Het primaat in detailhandelvisie ligt bij de drie binnenstedelijke gebieden: de binnenstad en de boodschappencentra Parijsch en Chopinplein.
Ook voor de perifere en verspreide detailhandel worden toekomstperspectieven geschetst. Het doel voor de detailhandelvisie is: Culemborg beschikt over vijf tot tien jaar over een vitale detailhandelstructuur van complementaire winkelgebieden. In het kader van de leefbaarheid wordt ingezet op een compleet voorzieningenniveau en daarmee een goede spreiding van de dagelijkse voorzieningen op een aanvaardbare afstand van de woning. Als deze voorzieningen in de historische binnenstad en de boodschappencentra Parijsch en Chopinplein vitaal en aantrekkelijk zijn, is sprake van een goed woon-, verblijfs-en ondernemersklimaat. De leegstand is sterk terug gedrongen. Voor de binnenstad betekent dit dat de nadruk ligt op het creëren van een levendige binnenstad. Het gebied heeft een verzorgingsfunctie voor Culemborg en de omgeving, inclusief (dag)toeristen. Een groot punt van aandacht is de leegstand. Binnen de visie worden drie gebiedstypen onderscheiden in de binnenstad: het kernwinkelgebied, het aanloopgebied en een woongebied. Voor elk van deze gebieden gelden andere kaders m.b.t. nevenfuncties en soort detailhandel dat wenselijk wordt geacht. In het compacte kernwinkelgebied wordt detailhandel gestimuleerd met een hoge concentratie van andere publieksfuncties. In het aanloopgebied wordt een brede mix van functies nagestreefd.
Bij leegstand kunnen panden ingevuld worden met een andere functies. Een uitsterfregeling is van kracht voor de detailhandelsfunctie van 3 De Energie-Index geeft de energetische prestatie van een woning weer. Een lagere EI betekent een betere
prestatie.
Blad 30 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
panden (bij langdurige leegstand of andere functie). Gewenste functies in dit gebied zijn doelgericht bezochte branches. Flexibiliteit en afwegingsruimte blijft nodig voor het bepalen van de geschikte locaties voor functies. Winkelcentrum Parijsch maakt deel uit van een ontwikkelingsgebied. Op termijn moet het centrum meegroeien. Uitbreiding van niet dagelijks aanbod dient beperkt te worden, omdat er weinig vraag naar is. Er wordt ruimte geboden aan wijkverzorgende branches. Het Chopinplein heeft een verzorgingsfunctie voor dagelijkse boodschappen. Er wordt ingezet op consolidatie. Voor de perifere detailhandel wordt ingezet op versterking in een af te bakenen concentratie gebied. Er wordt geadviseerd om de totale omvang aan perifere detailhandel te consolideren en om de netto plancapaciteit niet te laten toenemen. Er wordt vastgehouden aan het ruimte bieden aan perifere branches in volumineuze goederen. Voor de verspreide detailhandel in de Spoorzone west is een (concretere) visie in ontwikkeling. Er is geen aanleiding om de detailhandelsfunctie in dit gebied uit te breiden. De overige verspreide detailhandel wordt zoveel mogelijk afgebouwd door verplaatsing naar de drie binnenstedelijke winkelgebied. Sanering is echter alleen aan de orde als ondernemers of eigenaren dat zelf willen.
Afwegingskader Het volgende afwegingskader wordt gebruikt voor het thema ‘Wonen en voorzieningen’. Thema Wonen en voorzieningen
Aspect Woningaanbod
Voorzieningenniveau
Leefbaarheid
2.4.2
Streefwaarde/Ambitie Voorzien in de lokale woningbehoefte tot 2025 met aandacht voor specifieke doelgroepen Huidige voorzieningenniveau
In de gehele gemeente minimaal een voldoende leefbaarheidsscore
Gewenste beweging Meer betaalbare en passende woningen
Meer passende voorzieningen voor iedere doelgroep. Een verbetering van de leefbaarheidsscore
Huidige en toekomstige situatie De gemeente Culemborg telt in totaal 12.729 woningen. Hiervan is 75 procent een eengezinswoning en 25 procent een meergezinswoningen. Dit betekent dat er vergeleken met de rest van Nederland meer dan gemiddeld eengezinswoningen en minder dan gemiddeld meergezinswoningen (zoals flatgebouwen)in de gemeente aanwezig zijn. De woningen in de gemeente Culemborg zijn het merendeel koopwoningen. De rest van de woningen betreft huurwoningen, zowel corporatie (26,8 procent) als overige huur (9,1 procent). In Nederland wordt gemiddeld 42 procent van woningen verhuurd (corporatie: 29,1 procent; overige huur: 13,3 procent).
Blad 31 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.17: Woningen naar eigendom in Culemborg
De gemiddelde grootte van de woningen in Culemborg ligt zeer dicht bij het gemiddelde voor Nederland. In Culemborg is de gemiddelde woninggrootte 118 vierkante meter, terwijl in Nederland de gemiddelde woninggrootte op 115 vierkante meter ligt. De woningvoorraad van de gemeente Culemborg is gemiddeld 7 jaar jonger dan de gemiddelde woningvoorraad van Nederland. Het gemiddelde bouwjaar is 1976 in de gemeente Culemborg. Voor Nederland ligt dit op 1969. Er zijn relatief veel woningen na 2000 gerealiseerd. In Culemborg betreft dit 25, 5 procent van de woningvoorraad, terwijl voor heel Nederland dit 16,6 procent van de woningvoorraad na 2000 is gerealiseerd.
In de huidige situatie ligt het aantal eenpersoonshuishoudens onder het Nederlands gemiddelde (CU: 33,5 %; NL: 38,5 %). Het aantal huishoudens bestaande uit samenwonend zonder kinderen ligt dichtbij het Nederlands gemiddelde (CU: 29,8%, NL: 29%). In Culemborg wonen relatief veel gezinnen met kinderen (CU: 36,7 %; NL: 32,5%).
Blad 32 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Figuur 2.18: Huishoudenssamenstelling Culemborg
Het aantal woningen dat in de gemeente Culemborg te koop staat is de afgelopen jaren sterk afgenomen. In januari 2012 stonden er 266 woningen te koop in de gemeente. In februari 2021 lag het aanbod aan koopwoningen op 40. De afname van het aanbod aan koopwoningen gaat gepaard met een toename in de vraagprijs gepaard. De gemiddelde vraagprijs voor een woning lag in 2012 op 312.000 euro. In 2021 ligt de gemiddelde vraagprijs op 408.000 euro.
Figuur 2.19: Aanbod koopwoningen in Culemborg (2013-2021)
Blad 33 van 75
Leefomgevingsfoto Culemborg projectnummer 0472900.100 12 november 2021 Gemeente Culemborg
Leefbaarheid omvat veel verschillende aspecten. Het is dus nodig om hier een passende definitie voor vast te stellen. Door de nationale overheid, meer specifiek het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, heeft voor het meten van de leefbaarheid de leefbaarometer ontwikkeld. De leefbaarometer is een indicator die weergeeft hoe inwoners de leefbaarheid van hun omgeving beleven. Deze score is gebaseerd op verschillende kenmerken van hun omgeving die onder de volgende vijf dimensies vallen: Woningen, Bewoners, Voorzieningen, Veiligheid en Fysieke leefomgeving. Een volledig overzicht van de 100 indicatoren die de leefbaarometer vormen kan via deze link geraadpleegd worden. De beoordeling van de leefbaarheid in de gemeente Culemborg wordt zeer divers beoordeeld. In een zeer klein deel van de gemeente wordt de leefbaarheid als ruim onvoldoende beoordeeld. De omgeving van bedrijventerrein Pavijen wordt als zwak beoordeeld. Deze locaties scoren zwak op alle indicatoren voor de leefbaarheid: Woningen, Bewoners, Voorzieningen, Veiligheid en Fysieke leefomgeving. De rest van de gemeente scoort over het algemeen ruim voldoende tot goed op leefbaarheid. Alles bij elkaar genomen scoort de gemeente gemiddeld ruim voldoende.