CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Water en Rioleringsprogramma Culemborg 2025-2029 - 1617300

Raadsvergadering 3 oktober 2024, gemeente CulemborgBij agendapunt: Water- en rioleringsprogramma30.250 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 4

Buitendienst

Uitvoeren maatregelen (onderhoud en exploitatie)

Beleid

Financiën Beheerder Communicatie Inhoudelijke ondersteuning

Projectleider Werkvoorbereider Toezichthouder Beheerder bermen/watergangen Beheerder pompen/gemalen Medewerker kolkenzuiger

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

Resultaat Formatiescan – theoretisch benodigde inzet Voor de huidige situatie is met de Formatiescan theoretisch de benodigde inzet berekend. Culemborg heeft aangegeven dat een deel van de benodigde inzet wordt uitbesteed. Dit betreft inhuur voor bepaalde activiteiten, zoals het opstellen van een Water- en Rioleringsplan, het uitvoeren van berekeningen voor een SSW of het reinigen van kolken. Detacheringen zijn geen onderdeel van uitbesteed maar horen bij de vaste formatie. De benodigde inzet minus de inzet die wordt uitbesteed is de inzet die Culemborg theoretisch nodig heeft voor het uitvoeren van de watertaken. Tabel 2 geeft het resultaat van de formatiescan. Tabel 3 Resultaat Formatiescan voor gemeente Culemborg.

Functieprofielen RIONED

Benodigde inzet (fte)

Benodigd min uitbesteed (fte)

Uitbesteed (fte)

Beleidsmedewerker

1,19

0,31

0,88

Beheerder

1,46

0,17

1,30

Ontwerper

0,29

0,14

0,14

Gegevensbeheerder

0,29

0,00

0,29

Projectleider, werkvoorbereider, toezichthouder

0,57

0,00

0,57

Buitendienst

4,13

0,63

3,50

Totaal

7,93

1,25

6,68

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

A10

Grondwaterplan gemeente Culemborg

Gemeente Culemborg heeft in 2023 een grondwaterplan laten opstellen. Het beleid, de strategie en de uitvoeringsstrategie uit dat plan zijn integraal onderdeel van dit Water en Rioleringsprogramma.

17 juli 2024

WATER EN RIOLERINGSPROGRAMMA CULEMBORG

Grondwaterplan Gemeente Culemborg Definitief rapport

datum projectnummer

24 augustus 2023 223853

Rapport

Aveco de Bondt BV Holten - Amstelveen - Breda - Eindhoven - Nieuwegein Postbus 64, 7450 AB Holten T +31 88 004 82 12 info@avecodebondt.nl avecodebondt.nl

Grondwaterplan Gemeente Culemborg project projectnummer projectleider

Grondwaterbeleid gemeente Culemborg 223853 Beatrijs Koet

opdrachtgever

Gemeente Culemborg

contactpersoon

Beatrijs Koet

status auteur

Definitief Beatrijs Koet

paraaf

Digitaal in kwaliteitsmanagementsysteem

gecontroleerd

dr. Lieselotte Tolk/Stèphanie de Hilster

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2

Inleiding Inleiding Doelstelling

1 1 1

2 2.1 2.1.1 2.1.2 2.1.3

Begrippen grondwateroverlast en onderlast Stedelijk grondwater Stedelijk grondwater en definities Vormen van grondwateroverlast Vormen van grondwateronderlast

2 2 2 3 3

3 3.1 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3

Huidige situatie grondwater Culemborg Natuurlijke invloeden grondwatersysteem Overige invloeden grondwatersysteem Inzichten uit het grondwatermeetnet Gemiddelde grondwaterstand (GG) Hoge grondwaterstanden (HG3) Lage grondwaterstanden (LG3)

4 4 4 6 7 7 10

4 4.1 4.2 4.2.1 4.2.2 4.2.3 4.3

Beleidskader Waterwet - grondwaterzorgplicht Landelijke en regionale beleidsontwikkelingen Water en bodem sturend Klimaatadaptatie (DPRA) Regionaal grondwater Taakverdeling en verantwoordelijkheden

11 11 12 12 12 12 12

5

Grondwater missie en visie

15

6 6.1 6.1.1 6.1.2 6.2 6.3 6.3.1 6.3.2

Strategie toepassing technische maatregelen Voorkeursvolgorde Voorkeursvolgorde (gemeentelijke) maatregelen grondwateroverlast op openbaar terrein Voorkeursvolgorde (gemeentelijke) maatregelen grondwateronderlast op openbaar terrein Ontvangst particulier aangeboden grondwater Gewenste grondwaterstanden en streefwaarden Streefwaarde lage grondwaterstand (grondwateronderlast) Streefwaarde hoge grondwaterstand (grondwateroverlast)

16 16 16 16 16 17 17 18

7 7.1 7.2 7.3 7.4

Stappenplan aanpak grondwaterproblematiek Stap 1: Identificeren locaties mogelijke grondwaterproblemen Stap 2: Identificeren problemen Stap 3: Identificeren verantwoordelijkheid Stap 4: Bepalen doelmatigheid

21 21 22 22 23

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6

Operationele invulling zorgplicht Meldingen Meetnet en analyse Werken in de openbare ruimte Nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen Groenbeheer, natuurinclusivisteit en klimaatadaptatie Communicatie en betrekken bewoners

24 24 25 26 27 28 29

9

Uitvoeringsagenda

30

Bijlagen Bijlage 1 Bronnen Bijlage 2 Verbodsgebied Bescherming voor drinkwater en een Restrictie Specifiek Provinciaal beleid Bijlage 3 Mogelijke maatregelen grondwaterproblematiek

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

1

Inleiding

1.1 Inleiding Grondwater heeft veel betekenis voor de leefomgeving. Door ontwikkelingen als klimaatverandering en de bouwopgave krijgt grondwater, en de ondergrond meer in het algemeen, steeds meer betekenis. Ook omdat grondwater bewoners en bedrijven steeds meer raakt. Grondwater biedt kansen, bijvoorbeeld om regenwater te bergen en vegetatie te laten groeien. Het grondwater kan ook tot problemen leiden, als het te hoog of te laag staat, of als de grondwaterstand verandert door waterinfiltratie, vergroening en bouw. Het is daarom belangrijk om duidelijkheid te geven over grondwateroverlast of -onderlast situaties. De aanwezigheid van (oudere) bebouwing in de hoger gelegen kern van de gemeente Culemborg en de lager gelegen nieuwe wijken en bedrijventerreinen zorgen ervoor dat er aandacht moet worden besteed aan de effecten van lage en hoge grondwaterstanden. Ook de nabijheid van de Lek, en haar invloed op het grondwatersysteem, funderingsproblematiek en boomwortelopdruk zorgen voor de noodzaak voor een goed grondwaterplan. De gemeente Culemborg heeft de afgelopen jaren goede stappen gezet in de ontwikkeling van haar grondwaterkennis, onder andere door een grondwatermeetnet op te zetten, een grondwaterbeleid op te stellen (2013) en een SSW te starten (2022). Met dit grondwaterplan wordt de invulling van de grondwaterzorgplicht planmatig weer verder gebracht.

Dit plan zorgt ervoor dat de kansen en knelpunten voor de komende jaren worden benut en opgelost zodat de gemeente Culemborg een toekomstbestendig grondwaterbeleid heeft. De planperiode van dit grondwaterplan loopt gelijk met die van het Water en Rioleringsplan 2024-2028 van de gemeente Culemborg. 1.2 Doelstelling Dit grondwaterplan brengt de verplichtingen en ambities van de gemeente Culemborg binnen de grondwaterzorgplicht in beeld. Het biedt een beleidskader voor het (praktische) grondwaterbeheer in de gemeente en helpt om inzicht te krijgen in de knelpunten en nodige maatregelen. Met deze notitie wordt op een planmatige manier invulling gegeven aan de grondwaterzorgplicht van de gemeente, conform de Waterwet. Hierin is opgenomen hoe met grondwater wordt omgegaan, welke maatregelen genomen gaan worden en wanneer en wie hiervoor de trekker zal zijn. De gemeente geeft met dit beleid aan wat perceel- en pandeigenaren van de gemeente mogen verwachten om grondwateroverlast of -onderlast zoveel mogelijk te beperken en te voorkomen. En omgekeerd wat de gemeente van perceel- en pandeigenaren (en ook van het waterschap) verwachten om grondwateroverlast of onderlast te beperken of te voorkomen. Hiermee neemt de gemeente de regie met betrekking tot grondwater, geeft de inwoners van Culemborg ook eigen verantwoordelijkheid en een handelingsperspectief.

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 1/37

2

Begrippen grondwateroverlast en onderlast

2.1 Stedelijk grondwater 2.1.1 Stedelijk grondwater en definities Grondwater in bebouwd gebied (of ook wel: stedelijk grondwater) maakt naast het stedelijk oppervlaktewater, de neerslag en verdamping, de drinkwatervoorziening en het afvalwater, een wezenlijk onderdeel uit van het stedelijk watersysteem en de leefomgeving in het algemeen. Het stedelijk grondwater wordt onderscheiden in enerzijds het grondwater in dieper gelegen watervoerende bodempakketten en anderzijds het grondwater in het bovenste bodempakket (het freatisch pakket). De hoogte van het grondwaterpeil (freatisch grondwater) is van belang voor het grondgebruik en eventueel te nemen maatregelen bij dit gebruik. De belangrijkste hydrologische begrippen, genoemd in de volgende hoofdstukken, zijn schematisch weergegeven in Figuur 1.

Figuur 1: Schematische weergave van enkele hydrologische begrippen

De afstand van het maaiveld tot het grondwater (ontwateringdiepte, zie Figuur 1) is een belangrijk item in de aanpak van grondwateroverlast en -onderlast. Bij een te geringe ontwatering kan overlast ontstaan, terwijl bij een te grote ontwatering onderlast kan optreden. De gewenste grondwaterstanden zijn vaak afhankelijk van de gebruiksfunctie van de grond.

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 2/37

2.1.2 Vormen van grondwateroverlast Overlast op het particulier terrein Grondwateroverlast bij woningen heeft vaak betrekking op natte of vochtige kruipruimtes, of optrekkend vocht door muren en/of vloeren. Hierdoor kunnen in de woningen problemen ontstaan zoals schimmelvorming en een te vochtig binnenklimaat. Ook natte tuinen kunnen het gevolg zijn van te hoge grondwaterstanden. Stabiliteitsverlies wegen Door hoge grondwaterstanden is sprake van een vergrote kans op stabiliteitsverlies (spoorvorming) van wegen. Hierdoor zal de weg vaker opnieuw geprofileerd dienen te worden dan bij een voldoende grote ontwatering. Kabels en leidingen in het grondwater Door te hoge grondwaterstanden kan bij aanleg en vervanging van kabels, leidingen en riolering een tijdelijke bemaling nodig zijn voor uitvoering in den droge. Kosten zijn met name voor nutsbedrijven (maatschappelijke kosten). Daarnaast kan het voorkomen dat wanneer lekke riolering die zich in het grondwater bevindt, wordt vervangen of hersteld, dat de drainerende functie wegvalt en de grondwaterstand stijgt. Groenbeheer Door te hoge grondwaterstanden groeien bomen en ander groen minder goed. Daarnaast zorgen hoge grondwaterstanden voor ondiepe wortels (boomwortelopdruk), waardoor schade aan de bestrating kan ontstaan.

Directe kosten zitten in het vervangen van bomen (eventueel met andere boomsoorten), of het herstellen van de schade die ondiepe wortels veroorzaken en het verbeteren van de groeicondities. Voor de bomen is het daarnaast van belang dat de grondwaterstand niet structureel gaat stijgen. Bij een structurele stijging zullen boomwortels afsterven, waardoor de conditie van de bomen vermindert. Uiteindelijk kan dit resulteren in sterfte. 2.1.3 Vormen van grondwateronderlast Bodemdaling De ondiepe bodem van gemeente Culemborg bevat zettingsgevoelige kleilagen, en plaatselijk veenlagen. Door te lage grondwaterstanden kan versnelde maaivelddaling optreden door de krimp van klei of oxidatie van veen. Wanneer dit ongelijkmatig gebeurt, kunnen panden met ondiepe funderingen (zonder palen) mee zakken en hiervan schade ondervinden. Ook kan de krimp van klei zorgen voor extra onderhoud in de openbare ruimte en schade aan de infrastructuur, zoals wegen, bomen en riolering. Aantasting houten paalfunderingen Woningen op houten palen, of houten palen met korte betonopzetters zijn kwetsbaar voor lage grondwaterstanden. Wanneer het funderingshout zich boven de grondwaterstand bevindt kan paalrot optreden, met uiteindelijk schade aan de fundering en het pand als gevolg. Vochttekort bij openbaar groen Bij dalende grondwaterstanden kan vochttekort bij bomen en andere planten en struiken ontstaan.

Dit speelt met name bij jonge bomen.

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 3/37

3

Huidige situatie grondwater Culemborg

Onderstaand hoofdstuk is opgesteld met informatie uit de SSW en de optimalisatie van het grondwatermeetnet. 3.1 Natuurlijke invloeden grondwatersysteem In de ondergrond van de gemeente Culemborg is de invloed van de Lek duidelijk zichtbaar. Nabij de Lek hebben de rivierafzettingen gezorgd voor dikke kleilagen. Verder van de Lek af wordt deze deklaag van klei dunner en zandiger. De binnenstad (de oude kern) ligt het hoogst op ongeveer 4 m NAP, het bedrijventerrein Pavijen ligt het laagst op ongeveer 1 m NAP. Het hoge gelegen oudere deel van Culemborg kan gevoelig zijn voor lage grondwaterstanden, en de lagere delen voor hoge grondwaterstanden en mogelijk bodemdaling. De waterstand in de Lek heeft effect op de stijghoogte van het grondwater in het eerste watervoerend pakket, en kan daarmee zorgen voor een kwelstroom door de deklaag. Het oppervlaktewater en de aanwezige drainage zorgen voor ontwatering van het gebied en de afvoer van de kwelstroom ter voorkoming van te hoge freatische grondwaterstanden. Het meeste oppervlaktewater centreert zich rondom de oude kern, in Parijsch en tussen Terweijde en Voorkoop in. In Culemborg worden verschillende waterpeilen gehanteerd. De drooglegging is daarnaast niet overal gelijk.

De gebieden met een geringe drooglegging (0,6 – 1,0 m) in Culemborg zijn: • deel van Terweijde; • Parijsch Noord; • zuidelijk deel van Hoge Prijs en Landzicht; • Pavijen. 3.2 Overige invloeden grondwatersysteem Drainagesystemen zijn aanwezig in Voorkoop ter voorkoming van grondwateroverlast, in de Oranjebuurt (deze is tegelijk met de rioolvervanging gelegd) en in meerdere wijken in de cunetten van de wegen. Tijdens natte perioden vindt in bijna de gehele gemeente kwel plaats, de mate van de kwel hangt af van de locatie. Het is nog onbekend wat de exacte invloed van de Lek op de kwel is. Alleen op de dijk en in het Veerweggebied vindt infiltratie plaats. Tijdens droge perioden is er infiltratie in de gehele binnenstad. Daarbuiten is nog steeds sprake van kwel, deze is aanzienlijk kleiner dan tijdens natte perioden. In Figuur 2 is te zien waar de kwel en wegzijging zich voor doet. Op verschillende locaties binnen de gemeente bevinden zich lekke riolen. Deze concentreren zich voornamelijk in de wijken Dijkzicht, Terweijde en Voorkoop. Ook onder de Erasmusweg en de Stationsweg en -singel zijn lekkages in de riolen geconstateerd. Deze riolen hebben, wanneer ze onder de grondwaterstand liggen, een drainerende werking op de omgeving, en mogelijk bij (zeer) lage grondwaterstanden een infiltrerende werking.

De gemeente Culemborg heeft de typen funderingen in kaart gebracht, zie Figuur 3. Bij deze kaart zijn ook de locaties met hoge grondwaterstanden weergegeven. Dit geeft, samen met de puntmetingen van de hoge grondwaterstanden, een eerste inzicht in de grondwatersituatie in Culemborg en de bijbehorende risico’s of indicatieve aandachtsgebieden voor grondwateronderlast. Om verdere invulling te geven aan zorgplicht (zoals wordt beschreven in hoofdstuk 4) is meer kennis nodig.

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 4/37

Figuur 2: Kwelkaart, bij gemiddelde grondwaterstanden, met de blauwe kleuren wordt kwel aan gegeven en met rode kleuren wegzijging [4].

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 5/37

Figuur 3: Funderingskaart en locaties structurele grondwateroverlast. In paars zijn de panden aangegeven welke op hout gefundeerd zijn, in blauw de panden die op staal zijn gefundeerd en de zandgele panden zijn op beton gefundeerd.

3.3 Inzichten uit het grondwatermeetnet Het grondwatermeetnet van de gemeente Culemborg is in 2015 ingericht en bevat 62 meetpunten en 76 peilbuizen. Hiervan meten 62 peilbuizen de freatische grondwaterstand en 14 de stijghoogte in het watervoerende pakket. De meetpunten zijn tot stand gekomen naar aanleiding van het grondwaterbeleidsplan van 2013 [1]. Aanleiding voor de aanleg van het grondwatermeetnet was de wens van de gemeente om de fluctuaties van de grondwaterstanden, al dan niet in relatie tot de waterstanden in de Lek en neerslag, beter inzichtelijk te krijgen. De analyseresultaten worden jaarlijks gerapporteerd. Voor de onderstaande beschrijving van de inzichten uit het grondwatermeetnet is gebruik gemaakt van de meest recente rapportages [2,4]. De meetreeksen van het grondwatermeetnet zijn niet lang genoeg om de gemiddeld hoge grondwaterstand (GHG) en de gemiddeld lage grondwaterstand (GLG) te berekenen. Hiervoor dienen de drie hoogste (GHG) of laagste (GLG) grondwaterstanden te worden gemiddeld over de periode van 1 april tot en met 31 maart (hydrologisch jaar). Pas als dit over een periode van tenminste 8 jaar kan worden gedaan, kan gesproken worden van een GHG of GLG. Is deze periode kleiner dan 8 jaar, dan spreekt met onder andere over een HG3 of een LG3.

Over de afgelopen jaren zijn de meetresultaten gebruikt ten behoeve van onderzoeken naar grondwateroverlast binnen de gemeente.

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 6/37

De metingen van het grondwatermeetnet zijn gebruikt om een dekkend beeld van de grondwaterstand van de gehele gemeente te maken door middel van een interpolatie. Door het heterogene karakter van de ondergrond (afwisseling klei- en veenlagen) van Culemborg en omdat de meetpunten met name zijn geplaatst in de zandige wegcunetten, geeft dit echter een onjuist beeld van de grondwatersituatie. Voor een representatief en vlakdekkend beeld van de grondwaterstand binnen de gemeente is een grondwatermodel nodig. 3.3.1 Gemiddelde grondwaterstand (GG) In Figuur 4 is de gemiddelde grondwaterstand t.o.v. maaiveld geïnterpoleerd weergegeven voor alle meetpunten. De grondwaterstand varieert van 10 cm-mv tot 225 cm-mv. Voornamelijk in de volledig bebouwde woonwijken, zoals Parijsch-Noord, is de ontwateringsdiepte klein.

Figuur 4: Gemiddelde grondwaterstand (GG) in cm onder maaiveld. De rode kleuren geven een geringe ontwatering aan, met groen een grote ontwatering [4]. Deze grondwaterstanden zijn een interpolatie van de metingen in de peilbuizen en zijn daarmee geen representatief beeld van de werkelijkheid.

3.3.2 Hoge grondwaterstanden (HG3) In Figuur 5 wordt de hoge grondwaterstand ten opzichte van het maaiveld weergegeven. De HG3 varieert van 5 cm-mv tot 195 cm-mv. Grote delen van Culemborg hebben een ontwatering die kleiner is dan 70 cm. Bij enkele locaties is een structureel hoge grondwaterstand gesignaleerd. Deze locaties zijn omcirkeld in Figuur 6. Hoge grondwaterstanden worden voornamelijk gemeten bij Parijsch Noord, Dijkzicht en Molenzicht en in het bedrijventerrein Pavijen. Ook in het buitengebied, de Parallelweg west, wordt overlast ervaren door hoge grondwaterstanden.

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 7/37

Bij 17 van de 62 freatische meetpunten is er sprake van een hoge grondwaterstand en een structurele overschrijding van de gewenste ontwateringsdiepte uit het gemeentelijke grondwaterbeleidsplan. De locaties met structureel hoge grondwaterstanden zijn bepaald aan de hand van de oude definitie: een grondwaterstand is structureel hoog wanneer deze meer dan 8 weken aaneengesloten zorgt voor een ontwateringsdiepte kleiner dan 70 cm. In dit beleidsplan verandert de definitie van structurele hoge grondwaterstanden, zie ook paragraaf 6.3.2. Hoge grondwaterstanden kunnen namelijk ook problemen veroorzaken als een periode (kleiner dan 8 weken) onderbroken wordt met (tijdelijk) lagere grondwaterstanden. In het vervolg zal worden gewerkt met de volgende definitie voor structureel hoge grondwaterstanden: Een grondwaterstand in het openbare gebied wordt als structureel te hoog gedefinieerd als deze, ten minste voor drie opeenvolgende jaren voor meer dan 10%, ofwel 36 dagen per jaar, hoger is dan 0,7 meter beneden maaiveld.

Figuur 5: Hoge grondwaterstand (HG3) in cm onder maaiveld. De rode kleuren geven een geringe ontwatering aan, met groen een grote ontwatering [4]. Deze grondwaterstanden zijn een interpolatie van de metingen in de peilbuizen en zijn daarmee geen representatief beeld van de werkelijkheid.

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 8/37

Figuur 6: Overzichtskaart van locaties waar structureel hoge grondwaterstanden gemeten worden in de peilbuizen [3]. De gebieden zijn indicatief omcirkeld, maar er is nog geen gebiedsanalyse beschikbaar. Bij de rode (stippen) peilbuizen is de grondwaterstand structureel meer dan 8 weken aaneengesloten kleiner dan 70 cm -mv. Vanaf deze planperiode wordt niet meer gekeken naar een aaneengesloten periode, maar wordt een percentage gebruikt, zie ook paragraaf 6.3. Dit geldt voor het bebouwde gebied. In de Sportheldenbuurt (west-Culemborg) wordt de ontwateringsdiepte voor groen niet gehaald (50 cm).

datum referentie

24 augustus 2023 223853_AdB_RAP_0001_v2.0

P 9/37

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=804dee6f-778d-4af6-a128-12d8eaad6450