CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1. Ontwerpbegroting gemeente Culemborg 2025-2028 - 1676184

Commissie Stadszaal 24 oktober 2024, gemeente CulemborgBij agendapunt: Ontwerpbegroting 2025 en ontwerp-meerjarenraming 2026-202826.355 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

3. Gezondheid Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Uitvoeren van het plan ‘Gezond en Actief Culemborg’ met alle partners uit de stad. Het plan kent vijf speerpunten: 1. Passend beweegaanbod: sportakkoord 2.0, inzet van de combinatiefunctionarissen als buurtsportcoach/ beweegcoach/ verenigingsondersteuning, Feel Alife Event. 2. Gezondheidsbevordering: Gezondheidsverschillen terugdringen, bevorderen mentale gezondheid volwassenen/ouderen, ketenaanpak voor volwassen met overgewicht en opzetten virtueel gezondheidsloket. Gezond leven en gezond 3. Gezond opgroeien: kansrijke start voor alle kinderen, zijn. ketenaanpak voor bevordering van de mentale gezondheid Meer inwoners hebben van kinderen in het voorgezet onderwijs, ketenaanpak voor een gezonde leefstijl. En kinderen met overgewicht/ obesitas in het primair en meer inwoners zijn voorgezet onderwijs, vroeg signaleren van middelengebruik fysiek en mentaal onder jongeren binnen het onderwijs, sport en sociaal gezond. welzijn. 4. Vitaal ouder worden: Culemborg dementievriendelijk, ketenaanpak valpreventie, seniorenbeurs, ondersteuningsaanbod voor ouderen is inzichtelijk en toegankelijk in de wijk. 5. Sterke sociale basis: inzetten op Een tegen eenzaamheid, Welzijn op recept, mantelzorgondersteuning. Culturele activiteiten krijgen plaats in bestaande Culemborgse activiteiten in de sociale basis. (Ontwikkeling)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

70

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Monitoren van de inzet en uitvoering van publieke gezondheidstaken door GGD Gelderland-Zuid in de gemeente (vervolg) Gezond leven en gezond Culemborg, conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid. (Going concern) zijn. Meer inwoners hebben We zorgen voor een goede uitvoering van het een gezonde leefstijl. En Rijksvaccinatieprogramma en dragen daarmee bij aan een hoge meer inwoners zijn vaccinatiegraad in de stad. (Going concern) fysiek en mentaal Inwoners voorlichten en preventieve ondersteuning bieden bij gezond. middelengebruik en mentale gezondheid voor zowel jeugdigen als volwassen inwoners. (Going concern)

Gezonde leefomgeving. Meer inwoners wonen in een prettige leefomgeving, die uitnodigt tot gezond gedrag.

Deze inzet voor deze doelstelling vindt voornamelijk plaats binnen het fysieke domein, zie programma 09 Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte. Vanuit het project Gezond en Actief Culemborg worden dementievriendelijke looproutes gerealiseerd. (Ontwikkeling) Vanuit het thema gezondheidsbevordering van Gezond en Actief Culemborg (GAC) houden we bij besluitvorming over de fysieke leefomgeving rekening met beweeg-, gezondheid-, en sociale aspecten. We maken daarbij gebruik van gezondheidskundige kennis, ondersteund door de GGD. (Going concern)

4. Samen leven & ondersteunen Wat willen we bereiken?

Sociale verbinding. Meer inwoners ontmoeten elkaar, voelen zich verbonden en minder inwoners ervaren eenzaamheid.

Wat gaan we daarvoor doen? Inwoners kunnen terecht in verschillende buurthuizen. BonVie en de Salaamander worden doorontwikkeld tot bruisende locaties voor ontmoeting, activiteiten, informatie, advies en laagdrempelige ondersteuning door de Sociaal Teams. (Going concern + ontwikkeling) ElkWelzijn op meedoen & ontmoeten: ondersteunen van buurtactiviteiten en activiteiten in de buurthuizen, wijkcoaches en buurtbemiddeling. (Going concern) Diverse evenementensubsidies en ondersteuning van het verenigingsleven dragen bij aan de sociale verbinding in de stad. (Going concern) Vanuit het project Gezond en Actief Culemborg werkt de coalitie Een tegen eenzaamheid aan het tegengaan van eenzaamheid van ouderen en sinds 2024 ook van andere inwoners. (Going concern) We subsidiëren Vizier als antidiscriminatievoorziening in Culemborg. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

71

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

ElkWelzijn: coördinatie, scholing en ondersteuning van vrijwilligers, maatjesproject, mantelzorgondersteuning en mantelzorgcompliment. Omzien naar elkaar. (Going concern) Stichting Buurtgezinnen koppelt gezinnen die steun kunnen gebruiken Meer inwoners aan steungezinnen in de buurt. (Going concern) zetten zich in voor elkaar en voor de Stichting Present koppelt vrijwilligers aan hulpvragen in de buurt. directe (Going concern) leefomgeving. Wijkgericht werken en de inzet van het Initiatievenloket/Buurtpanel. Meer hierover is opgenomen in programma 1. Bestuur en Ondersteuning.

Meedoen & zelfredzaamheid. Meer inwoners kunnen meedoen in de samenleving én wonen zo veel en zo lang mogelijk thuis, zo nodig met ondersteuning.

In het kader van de vergrijzing investeren we in onze voorzieningen: • we werken een plan uit om aan laagdrempelige dagactiviteiten voor mensen met dementie te ontwikkelen in Oost Culemborg. • we versterken het programma Vitaal ouderen (uit het GAC) op de onderdelen: netwerkvorming, samenkracht en gemeenschapszin, diversiteit van de doelgroep, bewustzijn van de jongere ouderen. (Ontwikkeling) We ondersteunen diverse projecten en voorliggende voorzieningen voor het meedoen en zelfredzaamheid van ouderen, zoals: Culemborg Dementievriendelijk, Odensehuis, Alzheimer café, seniorenbeurs, onze buurthuizen met dagactiviteiten, dagactiviteiten voor migrantenouderen en de wijkcoaches met aandachtsgebied ouderen. (Going concern) We ondersteunen diverse projecten en voorliggende voorzieningen voor psychisch kwetsbare inwoners, zoals onze buurthuizen, WijkGGZ en Inloop-GGZ, de crisisbeoordelingskamer en het Meldpunt Bijzondere Zorg. (Going concern) Volwassen inwoners kunnen aan hun basisvaardigheden werken, bijvoorbeeld via het Leerhuis Culemborg. (Going concern) Via de Wmo-consulenten van het Sociaal Team Culemborg kunnen inwoners op verschillende manieren ondersteund worden: • Fysieke hulpmiddelen en overige voorzieningen voor mensen met een fysieke beperking.

• Dienstverlening voor de ondersteuning van zelfstandig wonen, zoals huishoudelijke ondersteuning, individuele en groepsbegeleiding en vervoer. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

72

5. Rondkomen Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

We faciliteren ondersteunende maatschappelijke voorzieningen zoals de Formulierenbrigade, het Leerhuis (werken aan basisvaardigheden) en SchuldHulpMaatje Culemborg. Inwoners kunnen ook ondersteund worden door de budgetcoach vanuit het STC. Professionele en vrijwilligersorganisaties werken samen en stemmen de Grip op financiën. dienstverlening op elkaar af. (Going concern) Meer inwoners hebben We geven informatie en voorlichting over grip op financiën: grip op hun financiën verjaardagskaart 18-jarigen, week van de armoede in middelbaar of krijgen hulp daarbij. onderwijs, Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) vanuit de bibliotheek, voorlichting gerelateerd aan landelijke campagnes. En we zijn aangesloten bij gezondverzekerd.nl, Geldfit.nl en de potjescheck.nl. (Going concern)

Minder armoede. Minder inwoners leven in armoede.

Onze inkomensondersteunende maatregelen sluiten beter aan op de behoefte van de doelgroep. We scherpen deze aan op basis van de Minima-effectrapportage van het Nibud (eind 2023) en de Benchmark Armoede en Schulden. (Ontwikkeling) Samen met een aantal regiogemeenten en zorgverzekeraars werken we aan de pilot voorkomen vermijden mondzorg van VWS. (Ontwikkeling) We voeren via het Sociaal Team Culemborg verschillende inkomensondersteunende maatregelen uit waaronder de bijzondere bijstand en de individuele inkomenstoeslag. (Going concern) Werkzaak Rivierenland verstrekt bijstandsuitkeringen aan onze inwoners. Daarnaast voert Werkzaak het Besluit bijstandverlening zelfstandigen (Bbz) uit. (Going concern) We faciliteren een uitgebreid pakket aan regelingen en voorzieningen, waardoor inwoners met een laag inkomen mee kunnen doen in de samenleving: Jeugd- en Volwassenenfonds Sport en Cultuur, Doe mee(r) regeling, Stichting Leergeld West Betuwe, voedselvoorzieningen, kleding- en speelgoedbank, collectieve ziektekostenverzekering, kwijtschelding gemeentelijke belastingen. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

73

Wat willen we bereiken?

Schuldenvrij. Meer inwoners zijn schuldenvrij.

Wat gaan we daarvoor doen? Een aanbod voor een saneringskrediet voor jongvolwassenen is in ontwikkeling, als hernieuwde inzet van het perspectief traject jongvolwassenen. (Ontwikkeling) Signalen van beginnende schulden worden vroeg gedeeld (vroegsignalering). Inwoners met betalingsachterstanden worden actief benaderd door Team Vroeg Eropaf (vanuit het STC). (Going concern) Inwoners met geldzorgen of schulden wordt door Schuldhulpverlening (vanuit het STC) passende begeleiding en hulpverlening geboden gericht op financiële zelfredzaamheid op de lange termijn. Inwoners met problematische schulden worden een schuldregeling geboden. (Going concern) Ons hulpaanbod aan ondernemers met schulden wordt bestendigd met het Ondernemersloket (vanuit het STC). (Going concern)

6. Werk & Maatschappelijke bijdrage Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Arbeidsparticipatie Meer inwoners werken of participeren, waar nodig met ondersteuning.

Voor de landelijke hervorming van de arbeidsmarktinfrastructuur wordt ook in de Rivierenland een Regionaal Werkcentrum opgericht. Dit wordt het centrale loket voor werkgevers, werkzoekenden en werkenden. (Ontwikkeling) Werkzaak Rivierenland ondersteunt onze (kwetsbare) inwoners bij deelname aan de arbeidsmarkt. (Going concern) Voor inwoners die dat nodig hebben zijn er beschutte werkplekken beschikbaar. (Going concern)

Ontwikkeling Meer inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt ontwikkelen zich.

Inwoners die zich langdurig in een uitkeringssituatie bevinden ontvangen persoonlijke begeleiding van een participatiecoach (vanuit het Sociaal Team Culemborg). (Going concern) Laaggeletterde inwoners kunnen terecht bij het Leerhuis (voor het versterken van de basisvaardigheden), ROC Rivor (taalcursussen NT1, NT2) en de bibliotheek voor taal- en rekenlessen en het verbeteren van de digitale vaardigheden. (Going concern) Het inburgeringsaanbod in Culemborg bestaat uit: intake door Regio Rivierenland, praktische begeleiding (eerste half jaar door Vluchtelingenwerk, daarna door ElkWelzijn) en de inburgeringsroutes door ROC Rivor. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

74

7. Wonen voor doelgroepen Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Prettig en passend wonen. Meer inwoners hebben een passende woonruimte in een passende woonomgeving.

We sturen op voldoende woningen voor doelgroepen. Meer hierover is opgenomen in begrotingsprogramma programma 9. Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte. In 2025 ontwikkelen we samen met onze partners een woonwelzijn-zorgvisie voor Culemborg, inclusief een sociaal toetsingskader voor nieuwe woon-zorginitiatieven. (Ontwikkeling) We ontwikkelen samen met andere gemeenten een visie op de Maatschappelijke Opvang in Gelderland-Zuid. (Ontwikkeling) We gaan door met de inrichting van Beschermd Thuis in Rivierenland. We werken het stappenplan uit het advies van het Transitieteam Beschermd Thuis (in opdracht van het ministerie van VWS) uit en verkennen de scenario’s voor de inrichting van Beschermd Thuis in Rivierenland. (Ontwikkeling) Via de Wmo-consulenten van het Sociaal Team Culemborg kunnen inwoners woningaanpassingen aanvragen. (Going concern) Op het gebied van wonen en zorg zorgen we voor: • Voldoende plekken voor Beschermd Wonen, Beschermd Thuis en de Maatschappelijke Opvang. • Indicering van Beschermd Wonen, Beschermd Thuis en de Maatschappelijke Opvang door GGD Gelderland-Zuid • Uitstroompunt Beschermd Wonen Rivierenland door Regio Rivierenland. • Beschikbaarheid van geclusterde woningen • Vanuit STC: afstemming met CIZ over indicatiestelling voor verpleeghuizen (overgang van Wmo naar Wlz) (Going concern)

Dak boven je hoofd. Minder inwoners zijn dak- of thuisloos.

Op basis van de visie op de Maatschappelijke Opvang ontwikkelen we in 2025 een plan van aanpak voor dak – en thuisloosheid voor Gelderland-Zuid. Dit plan wordt in lijn gebracht met de ambities uit de Woonladder en de doelen en actiepunten uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid. (Ontwikkeling) We bieden begeleiding aan dakloze EU-arbeidsmigranten via de inzet van stichting Barka. Deze stichting richt zich op de terugkeer naar werk en ondersteuning bij remigratie. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

75

Ombuigingen en ombuigingsopdrachten Binnen dit programma zijn er verschillende ombuigingen, waarmee we in de komende jaren evenwicht beogen te bereiken tussen onze uitgaven en inkomsten. Deze ombuigingen komen voort uit de Kadernota 2025-2028 en in deze begroting werken we deze verder uit. Niet verlenen subsidie aan Linawijs. We bouwen de structurele subsidie aan Linawijs af. Invoeren maatregelen Hervormingsagenda Jeugd. Een belangrijk onderdeel van de Hervormingsagenda Jeugd is het realiseren van een duurzaam financieel houdbaar stelsel. De ombuigingsopgave binnen de uitgaven voor jeugdhulp bedraagt € 1,4 miljoen voor de gemeente Culemborg. Dit bedrag is gebaseerd op het landelijke financiële kader uit de Hervormingsagenda Jeugd. Landelijk is afgesproken dat gemeenten de besparing uit de hervormingsagenda volledig in hun begrotingen verwerken. In de kadernota zijn de landelijke bedragen met een ingroeipad opgenomen, te weten € 700.000 in 2026, oplopend tot € 1,4 miljoen in 2027. Om de doelen uit de Hervormingsagenda te behalen, zullen we investeringen moeten doen om de interventies te kunnen uitvoeren, wat neerkomt op € 300.000 per jaar. De kosten gaan voor de baten uit. Over de startnotitie van de Hervormingsagenda Jeugd wordt op 17 oktober 2024 door de gemeenteraad besloten.

In deze startnotitie wordt het proces beschreven dat we doorlopen om bij te dragen aan het behalen van de benodigde besparingen en welke speerpunten we daarbij hanteren. Het programma zal in 2025 van start gaan en heeft een looptijd van vier jaar. Het streven is om het landelijke bedrag van € 1,4 miljoen te besparen. Of we dit daadwerkelijk kunnen realiseren, is afhankelijk van verschillende factoren waarop de gemeente beperkt invloed kan uitoefenen. De Hervormingsagenda Jeugd richt zich onder andere op een landelijke herziening van het Jeugdhulpstelsel. Een essentieel onderdeel van deze herziening is het opleggen van verplichte regionale samenwerking binnen robuuste regio’s. Deze samenwerking moet op termijn worden vastgelegd in een gemeenschappelijke regeling, zoals bedoeld in de Wet gemeenschappelijke regelingen. Dit vereist aanzienlijke voorbereiding en inzet op regionaal niveau. Onafhankelijke cliëntondersteuning beleggen bij één partner. Op dit moment is de onafhankelijke cliëntondersteuning belegd bij drie partners: vrijwilligers van Elk Welzijn, MEE en Zorgbelang. Om kosten te besparen is het de bedoeling om de onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO) nog maar bij één partij te beleggen. Schrappen budget ''bijdragen overheden subsidieregeling" voor 24-uursplekken.

Rivierenland heeft de bekostiging van de 24-uursplekken in 2016 tijdelijk overgenomen vanwege stijgende kosten voor Nijmegen voor de opvang van dakloze mensen. Inmiddels bekostigt Nijmegen de 24-uursplekken weer zelf en is dit budget geschrapt.

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

76

Afbouw subsidie Jobhulp. De subsidie aan Jobhulp wordt afgebouwd. Conform de motie "Jobhulp steunen bij ombuiging" (juni 2024) vindt er overleg plaats tussen Werkzaak en Jobhulp over de dienstverlening door Jobhulp voor Culemborgse werklozen. Vroegsignaleringsprogramma. Met de huidige aanbieder van het vroegsignaleringssysteem is een nieuwe overeenkomst afgesloten, waarmee de maandelijkse kosten aanzienlijk worden verlaagd.

Welke ontwikkelingen zijn er verder in 2025? Afbouw residentiële jeugdzorg Een ambitie binnen de Hervormingsagenda jeugd is om jeugdigen zo thuis mogelijk te laten opgroeien, wat heeft geleid tot een afbouw van de residentiële zorg. Dit betekent dat er soms intensieve ambulante zorg in de thuissituatie nodig is, wat druk uitoefent op het Sociaal Team en de kosten voor ambulante hulp verhoogt. Daarnaast zien we de afgelopen jaren een trend waarbij steeds meer complexe veiligheidscasuïstiek naar de Sociale Teams komt. Dit is enerzijds te wijten aan wachtlijsten in de specialistische zorg en anderzijds aan het afnemen van het aantal uithuisplaatsingen en trajecten in het gedwongen kader. Participatiewet in balans Het wetsvoorstel ‘Participatiewet in balans’ ligt momenteel bij de Raad van State voor advies. De planning is dat deze wetswijziging op 1 januari 2025 in werking treedt. Dit wetsvoorstel is bedoeld om knelpunten in de huidige wet weg te nemen door mensen centraal te stellen en uit te gaan van vertrouwen. Zo wil het kabinet de Participatiewet beter laten aansluiten op wat mensen (aan)kunnen en nodig hebben. Professionals krijgen meer ruimte om hen hierbij te ondersteunen. Deze wijziging heeft met name invloed op de werkzaamheden van Werkzaak Rivierenland.

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

77

Welke verbonden partijen leveren een bijdrage aan dit programma? Werkzaak Rivierenland Werkzaak streeft naar een zo hoog mogelijke arbeidsparticipatie van de inwoners van de deelnemende gemeenten en, indien nodig, het Betrokkenheid verstrekken van uitkeringen aan de doelgroep voor de kosten van bij de doelen uit levensonderhoud. De gemeenschappelijke regeling voert de wettelijke dit programma taken uit die deelnemers hebben op grond van de Participatiewet, met uitzondering van bijzondere bijstand.

Belangrijkste ontwikkelingen in 2025

In 2025 wordt de nieuwe wet Participatiewet in Balans ingevoerd. Met deze moet de uitvoering voor gemeenten (ontwikkelbedrijven) eenvoudiger en kunnen professionals meer rekening houden met wat er speelt in iemands leven. De ambities van Werkzaak voor 2025 zijn onder andere de uitbouw van strategisch partnerschap met werkgevers en focus op duurzaam werk. Reeds in 2024 is de rijksbijdrage SW verhoogd gericht op het versterken van de infrastructuur van sociale ontwikkelbedrijven. Landelijk gaat dit om 63,9 miljoen euro; voor de gemeenten van Werkzaak gaat het om een eenmalige toevoeging van 753.000 euro. In voorjaar 2025 worden een aantal voorstellen besproken binnen deze bestuurlijke opdracht.

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

78

GGD Gelderland-Zuid Voor de uitvoering van gemeentelijke taken in de begrotingsperiode 2025 e.v. stuurt de gemeente op de volgende speerpunten richting de GGD: 1. Reactie op het zorginfarct: de GGD moet als schakel tussen het sociaal en medisch domein primair inzetten op preventie, gezondheidsbevordering en -bescherming, in lijn met de GALA en IZA. Dit Betrokkenheid vereist een sterkere verbinding tussen zorg en welzijn, waarbij de sociale bij de doelen uit basis wordt versterkt. dit programma 2. Versterking van het samenspel tussen gemeenten en GGD: het gezamenlijk sturen op maatschappelijke en lokale opgaven, zoals binnen Culemborg, is cruciaal. Dit vraagt om heldere afspraken over taken, rollen en verantwoordelijkheden, verbeterde overlegvormen, en tijdige agendering. De GGD moet relevante sturingsinformatie tijdig verstrekken, ruimte bieden voor maatwerk binnen facultatieve uren en zorgen voor goede informatievoorziening aan het Algemeen Bestuur en de raad. De maatschappelijke opgaven van verbonden gemeenten, de gezondheidssituatie van inwoners, en ontwikkelingen op lokaal, regionaal en landelijk niveau vormen de basis voor de Meerjarenstrategie van de GGD Gelderland-Zuid 2024–2027. De GGD richt zich op vier strategische thema’s:

Belangrijkste ontwikkelingen in 2025

1. Informatiegestuurde aanpak als basis voor betrouwbare advisering; 2. Adviseren over preventie en vormgeven groepsgerichte preventie; 3. Versterken samenwerking zorg en veiligheid ten behoeve van betere inwonersondersteuning; 4. Gezondheidsbescherming en -bevordering in het sociale en fysieke domein. De GGD hanteert daarbij twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten: de GGD is de gezondheidsdienst van en voor gemeenten, waarbij lokale nabijheid en de rol van gemeenten als opdrachtgever en netwerkpartner centraal staan. 2. Netwerkaanpak: samenwerken met partners op lokaal, regionaal en landelijk niveau voor het versterken van dienstverlening en het waarborgen van kwaliteit voor inwoners, waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners op lokaal, regionaal en landelijk niveau centraal staat.

ENDPMEND

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

79

Indicatoren Hieronder zijn de verplichte indicatoren opgenomen vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) voor provincies en gemeenten. Over de voortgang van alle indicatoren uit de Koers Sociaal Domein rapporteren we op een later moment. Indicatoren

Werkelijk 2021

Verplichte indicatoren Opgroeien 23. Kinderen in 4% uitkeringsgezin 30. Jongeren met 0,8% jeugdbescherming 22. Jongeren met een 1% delict voor de rechter 29. Jongeren tot 18 jaar 14,7% met jeugdhulp 31. Jongeren met geen data jeugdreclassering Samen leven en ondersteunen 32. Cliënten met een maatwerkarrangement 60 Wmo per 10.000 inwoners Werk & maatschappelijke bijdrage 21. Banen (per 1.000 inwoners 15732,7 64 jaar) 24. Netto 71,5% arbeidsparticipatie 26. Werkloze jongeren 27. Personen met een bijstandsuitkering per 10.000 inwoners 28. Lopende reintegratievoorzieningen per 10.000 inwoners

Werkelijk 2022

Werkelijk Meetinstrument 2023

5%

nog geen Wsgj.nl - BBV gegevens (Verwey Jonker)

0,7% 1% 14,3%

0,8% 1) Wsjg.nl - BBV (CBS) 1%

Wsgj.nl - BBV (Verwey Jonker)

13,9% 1) Wsjg.nl - BBV (CBS)

geen data geen data Wsjg.nl - BBV (CBS)

62

62

Wsjg.nl – BBV (GMSD)

756

741,4 Wsjg.nl - BBV (LISA)

72,9%

74,1% Wsjg.nl - BBV (CBS) nog geen Wsjg.nl - BBV gegevens (Verwey Jonker)

1%

1%

345,1

286,5

287 Wsjg.nl - BBV (CBS)

79,7 2)

85,2 2)

84,9 2) Wsjg.nl - BBV (CBS)

1) Voorlopige cijfers 2) Het aantal re-integratievoorzieningen is substantieel lager dan gemiddeld in Nederland,

omdat Werkzaak een werkcoach niet als re-integratievoorziening beschouwt/registreert, terwijl vergelijkbare dienstverleners dit wel doen.

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

80

NB. de nummers voor de verplichte indicatoren komen overeen met het BBV, ontbrekende nummers zijn niet meer in gebruik

Toelichting op de indicatoren Kinderen in uitkeringsgezin Het percentage kinderen tot 18 jaar dat in een gezin leeft dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Jongeren met jeugdbescherming Het percentage jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. Jongeren met een delict voor de rechter Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Jongeren met jeugdhulp Hulp en zorg zoals deze bedoeld is in de Jeugdwet. Jongeren met jeugdreclassering Het percentage jongeren met jeugdreclassering ten opzichte van alle jongeren in de leeftijd van 12 tot 23 jaar. Dit is een verplichte indicator, maar niet van alle gemeenten zijn data bekend. Cliënten met een maatwerkarrangement WMO Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de WMO. Voor de WMO gegevens geldt dat een referentiegemiddelde gebaseerd is op het aantal deelnemende gemeenten. Banen Het aantal banen per 1000 inwoners in de leeftijd van 15 tot en met 64 jaar. Netto arbeidsparticipatie Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking. Werkloze jongeren Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV Werkbedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer.

Personen met een bijstandsuitkering Het aantal personen met een uitkering op grond van de Participatiewet. Uitkeringen aan personen in een instelling en dak- en thuislozen zijn niet inbegrepen.

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

81

Lopende re-integratievoorzieningen Deze indicator toont het aantal inwoners dat gebruik maakt van een re-integratievoorziening op basis van de Participatiewet. Dit is een voorziening die door de gemeente wordt ingezet om de afstand tot de arbeidsmarkt van een cliënt te verkleinen, waarbij het doel op de langere termijn altijd arbeidsinschakeling is.

Actueel beleid en regelgeving Wettelijke kaders • Jeugdwet (2015) • Wet Maatschappelijke Ondersteuning (2015) • Participatiewet (2015) • Wet Publieke Gezondheid • Wet Inburgering (2021) • Wet kinderopvang • Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (2021) • Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) Beleidskaders, verordeningen en beleidsregels • Algemene Subsidieverordening gemeente Culemborg (2014) • Meerjaren Ontwikkelingsplan Subsidiebeleid 2023-2025 • Beleidsnota WMO-Jeugd 2021-2024 • Verordening maatschappelijke ondersteuning en jeugdhulp Culemborg 2020 • Beleidsregels Wmo/jeugd (2021) • Beleidsregels Wmo 2022 gemeente Culemborg • Besluit maatschappelijke ondersteuning Culemborg 2024 • Beleidsplan Rondkomen (2019) • Verordening beslistermijn schuldhulpverlening gemeente Culemborg 2021 • Beleidsregels Schuldhulpverlening gemeente Culemborg 2019 • Beleidsregels Saneringskrediet (2021) • Verordening kwijtschelding 2023 • Verordening Langdurigheidstoeslag 2012 • Beleidsregels bijzondere bijstand gemeente Culemborg juli 2020 • Beleidsregels debiteuren bijzondere bijstand Culemborg 2021 • Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid • Beleidsplan Jeugd Kansrijk Opgroeien 0 -12 jaar (2022) • Beleidsplan Jeugd Kansrijk Opgroeien 12+ (2023) • Verordening Tegemoetkoming Sociaal Medische Indicatie Kinderopvang gemeente Culemborg 2021 • Besluit om te anticiperen op de Verzamelwet hersteloperatie

toeslagen (2021) • Beleidsregels Jeugdhulp gemeente Culemborg 2022 • Beleidsregels handhaving Wet kinderopvang Culemborg (2021) • Regioaanpak 'Samenwerken voor een sluitende aanpak jongeren' 2019 -2021 • Actieplan Aanpak jeugdwerkloosheid 2021-2025 • Meerjarenbeleidsplan Werkzaak Rivierenland

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

82

• • • • • • • • • • • • • •

Verordening Cliëntenparticipatie Werkzaak Rivierenland 2016 Beleidsregels algemene en bijzondere bijstand, Participatiewet, IOAW, IOAZ en BBZ 2004 Afstemmingsverordening Participatiewet, IOAW en IOAZ (2019) Re-integratieverordening Participatiewet (2017) Verordening tegenprestatie Participatiewet gemeente Culemborg 2016 Verordening loonkostensubsidie Participatiewet 2017 Verordening individuele inkomenstoeslag Participatiewet Culemborg (2017) Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive Doe mee(r) regeling Verordening inrichting antidiscriminatievoorziening gemeente Culemborg Regionaal beleidsplan beschermd wonen/maatschappelijke opvang 'Samen dichtbij' Sluitende aanpak psychisch kwetsbare mensen 2018/2019 Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming Verordening bekostiging leerlingenvervoer gemeente Culemborg 2022

Wat mag het kosten? De lasten en baten voor dit programma zijn gebaseerd op de Kadernota 2025-2028. Alle uitgangspunten en nieuwe ontwikkelingen zijn doorgerekend. Dit is de primitieve begroting 2025. Sociaal domein en Gezondheid (bedragen x € 1.000)

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028

Samenkracht en burgerparticipatie

-7.880

-12.911

-4.933

-4.459

-4.304

-4.320

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

-2.355

-2.713

-4.159

-4.127

-4.160

-4.193

Inkomensregelingen

-13.910

-14.161

-14.784

-14.768

-14.880

-15.085

WSW en beschut werk

-3.086

-3.132

-3.461

-3.242

-3.055

-2.870

-984

-1.051

-1.185

-1.261

-1.283

-1.320

Maatwerkvoorzieningen (WMO)

-3.016

-2.377

-1.343

-1.335

-1.335

-1.335

Hulp bij het huishouden (WMO)

-2.571

-2.830

-3.326

-3.476

-3.559

-3.643

Begeleiding (WMO)

-2.735

-3.510

-3.341

-3.438

-3.438

-3.439

Dagbesteding (WMO)

-433

0

0

0

0

0

Jeugdhulp begeleiding

-1.601

0

0

0

0

0

Jeugdhulp behandeling

-1.346

-4.009

-7.442

-6.802

-6.062

-6.022

Jeugdhulp zonder verblijf overig

-114

-283

-294

-294

-294

-294

Pleegzorg

-449

0

0

0

0

0

Gezinsgericht

-732

0

0

0

0

0

Jeugdhulp met verblijf overig

-1.280

0

0

0

0

0

Jeugdhulp behandeling GGZ zonder verblijf

-2.221

-1.500

-208

-208

-208

-208

Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf

-763

-648

0

0

0

0

-1

0

0

0

0

0

Arbeidsparticipatie

Gesloten plaatsing

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

83

Sociaal domein en Gezondheid (bedragen x € 1.000) Beschermd wonen (WMO)

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028 -23

-46

-270

-270

-270

-270

0

0

0

0

0

0

Jeugdbescherming

-840

-1.520

-1.626

-927

-913

-913

Jeugdreclassering

-42

0

0

0

0

0

Volksgezondheid

-1.848

-2.112

-2.440

-2.392

-2.251

-2.251

Lasten

-48.228

-52.803

-48.814

-47.000

-46.013

-46.164

Samenkracht en burgerparticipatie

5.034

8.984

286

261

182

182

Toegang en eerstelijnsvoorzieningen

39

0

0

0

0

0

7.764

8.232

8.684

8.744

8.796

8.948

Maatwerkvoorzieningen (WMO)

91

42

42

42

42

42

Overige maatwerkarrangementen (WMO)

0

40

140

401

395

395

Jeugdhulp behandeling

9

0

0

0

0

0

Beschermd wonen (WMO)

256

0

440

463

394

328

Volksgezondheid

391

0

188

141

0

0

Baten

13.585

17.298

9.780

10.053

9.810

9.896

Saldo van baten en lasten

-34.644

-35.505

-39.035

-36.948

-36.203

-36.268

Stortingen

-30

-30

-30

-30

-30

-30

Onttrekkingen

602

33

33

33

33

33

Mutaties reserves

572

3

3

3

3

3

-34.072

-35.501

-39.031

-36.944

-36.200

-36.265

Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)

Inkomensregelingen

Sociaal domein en Gezondheid

NB. Door wijzigingen in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is de indeling in taakvelden recent verfijnd, er zijn in plaats van de oude taakvelden (veel) nieuwe taakvelden geïntroduceerd. Dat is de achtergrond van de verschillende regels met een raming van 0 voor de komende jaren.

Toelichting op de wijzigingen in deze begroting ten opzichte van de kadernota Jeugdzorg In de kadernota hebben we al aangegeven dat de kosten voor Jeugdzorg stijgen, niet alleen door de indexatie van tarieven, maar ook door de toenemende vraag naar zorg. In de afgelopen maanden hebben we deze ontwikkeling verder onderzocht. Culemborg past binnen een landelijke trend: er maken meer jeugdigen gebruik van jeugdhulp, terwijl de trajecten langer duren, er meer specialistische zorg wordt ingezet en er sprake is van stapeling van zorg. Bovendien blijkt dat een klein aantal jeugdigen met complexe problematiek verantwoordelijk is voor een aanzienlijk deel van de kosten. In oktober 2024 hebben we deze bevindingen uitgebreid toegelicht in een informatienotitie aan de raad.

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

84

Uit de analyses blijkt dat de kosten voor jeugdzorg hoger zullen blijven dan het budget dat in onze begroting is opgenomen, ook nadat we maatregelen hebben genomen om de kosten te beperken. Omdat we realistisch willen ramen, stellen we in deze begroting voor om voor 2025 tot en met 2028 structureel € 1.550.000 bij te ramen. Met deze extra raming zitten we aan de onderkant van de bandbreedte van de toename die we verwachten. Dat durven we aan, omdat we erop vertrouwen dat de Commissie van Wijzen2 in het voorjaar een uitspraak doet in het voordeel van de gemeenten. Gebeurt dat niet, dan zullen we de raming wellicht in de volgende kadernota nog moeten bijstellen. Wij blijven informeren over de realisatie en ontwikkelingen via de P&C-cyclus. Beschermd Wonen De doordecentralisatie van Beschermd Wonen is uitgesteld. Dat betekent dat de uitvoering en de bekostiging hiervan in ieder geval tot en met 2025 een taak van centrumgemeente Nijmegen blijft. Maatschappelijke Opvang blijft sowieso een taak van de centrumgemeente. Maar er liggen ook taken bij onze gemeente.

Voor de ambulante ondersteuning van mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen heeft Culemborg structureel meer middelen nodig, om uitvoering te kunnen geven aan bestaand beleid voor de doelgroep, zoals de uitvoering van de Wijk-GGZ, de Inloop-GGZ, participatie-coaching, preventie en aanpak van dak- en thuisloosheid, begeleiding van dakloze arbeidsmigranten, uitstroom van mensen uit Beschermd Wonen en de inhuur van een procesregisseur voor de regionale ambtelijke werkgroep. Voor de ambulante ondersteuning van mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen ontvangen gemeenten in Gelderland-Zuid vanaf 2025 jaarlijks een deel van de overgebleven middelen uit het budget voor Beschermd Wonen en de Maatschappelijke Opvang. Na aftrek van de lokale kosten voor de ambulante ondersteuning blijven er tussen 2025 en 2028 naar verwachting middelen over op het budget voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang. Deze bedragen zijn echter lager dan waar we in onze begroting vanuit gingen. Dat komt omdat er in de nieuwe regio-begroting veel minder middelen overblijven om te verdelen over de regiogemeenten.

Oorzaken hiervan zijn de stijgende kosten voor de winternachtopvang, het oplopende tekort op de Maatschappelijke Opvang (méér dak -en thuisloosheid) en de beperking van de instroom in de Wet langdurige zorg, waardoor er meer mensen in Beschermd Wonen via de Wet maatschappelijk ondersteuning terecht komen. Eerdere taakstellingen op het subsidieprogramma Met verschillende maatregelen zijn voor 2025 en verder besparingen binnen het subsidieprogramma gerealiseerd. Daarnaast zijn enkele ombuigingsvoorstellen in gang gezet, waardoor de subsidies verder zijn verlaagd. Hierdoor zijn belangrijke inhoudelijke maatregelen genomen, waarvan de bedragen de komende jaren zullen oplopen.

2 Ten aanzien van jeugdhulp is in de Hervormingsagenda Jeugd de afspraak gemaakt dat een deskundigencommissie begin 2025 een zwaarwegend advies geeft over hoe om te gaan met een kostenontwikkeling die afwijkt van het overeengekomen meerjarig financieel kader.

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

85

In deze begroting zijn ook subsidieplafonds voorgesteld voor 2026, waarmee we aan de voorkant een grens stellen aan de ontwikkeling van de subsidiebudgetten. Het blijkt echter niet realistisch om met deze maatregelen ook tegemoet te komen aan de resterende taakstellingen uit de begrotingen van 2023 en 2024. Daarom stellen we in deze begroting voor om deze taakstellingen te laten vervallen en ons te richten op de ombuigingen. Daarnaast hebben we in deze begroting subsidieplafonds opgenomen voor 2026 (met de nadrukkelijke toevoeging dat de raad deze bij de vaststelling van de Begroting 2026-2029 naar beneden kan bijstellen), zodat er voor dat jaar meer budgettaire sturing mogelijk is. Verlagen raming combinatieregeling brede spuk Voor de combinatiefunctionarissen van de Brede Regeling Combinatiefuncties dient de gemeente 60% cofinanciering bij te dragen. Deze bijdrage was in verschillende budgetten geraamd en bedroeg meer dan nodig is voor de cofinanciering. Daarom kunnen deze budgetten worden verlaagd tot het bedrag dat vereist is voor de 60% cofinanciering. Gedeeltelijk uitstellen raming voor vergrijzing tot moment dat Rijksmiddelen beschikbaar komen Door vergrijzing groeit de behoefte aan voorzieningen voor ouderen in Culemborg. In de kadernota is daarom een toenemende raming opgenomen voor Wmo-voorzieningen, voorliggende voorzieningen en de capaciteit om deze te organiseren.

We gingen ervan uit dat het Rijk hiervoor groeiende inkomsten beschikbaar zou stellen, zoals aangekondigd in de Rijks-Voorjaarsnota. Inmiddels is echter duidelijk geworden dat het Rijk wel middelen ter beschikking stelt, maar pas vanaf 2026. Om voor 2025 een sluitende raming in onze begroting te kunnen presenteren, verlagen we het bedrag dat voor dit doel in 2025 was opgenomen met € 100.000. Van de oorspronkelijke raming blijft hierdoor nog € 150.000 over voor 2025.

Samengevat perspectief voor dit programma (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Primitieve begroting

-33.297

-32.399

-32.267

-32.265

Voorjaarsrapportage 2024

-417

-416

-416

-416

Kadernota 2025-2028

-586

-598

-624

-535

-34.301

-33.413

-33.307

-33.216

Ombuigingen

73

818

1.647

1.690

Nieuw beleid

-919

-1.093

-1.209

-1.326

-3.886

-3.254

-3.327

-3.405

3

-2

-4

-7

Begroting 2025-2028

-4.731

-3.532

-2.893

-3.048

Saldo inclusief Programmabegroting 2025-2028

-39.031

-36.944

-36.200

-36.265

Uitgangspositie Programmabegroting 2025-2028 Begroting 2025-2028

Loon- en prijsontwikkeling Kapitaallasten

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

86

Programma 08. Duurzaamheid Visie We werken aan een duurzame gemeenschap die bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. We komen tegemoet aan de behoeften van nu, zonder dat dit ten koste gaat van de kansen van generaties in de toekomst. In 2025 gaan we verdere stappen zetten in de duurzame ontwikkeling van Culemborg. Tegelijkertijd zijn we realistisch: we kunnen niet alles tegelijkertijd aanpakken. We hechten waarde aan het gesprek met inwoners en het gezamenlijke eigenaarschap. Verduurzamen en vergroenen kunnen we alleen als we het samen doen, en daar zetten we actief op in.

Wat willen we bereiken en gaan we daarvoor doen? De vier pijlers uit het programma (energietransitie, klimaatadaptatie, circulariteit en milieukwaliteit) worden ondergebracht onder de onderstaande drie thema's. Daarnaast staat biodiversiteit in begrotingsprogramma 9: Wonen, stedelijke vernieuwing en ruimte. De verdere uitwerking van specifieke inspanningen is terug te vinden in het programma Duurzaamheid en de daarbij behorende uitvoeringsprogramma's. 1. Riolering 2. Afval 3. Milieubeheer

1. Riolering Wat willen we bereiken?

Een gezond en veerkrachtig stedelijk watersysteem waarbij Culemborg is voorbereid op de klimaatveranderingen.

Wat gaan we daarvoor doen? Samen met Waterschap Rivierenland zorgen we ervoor dat de kwaliteit van het oppervlaktewater op peil blijft. (Going concern) We bieden een goed werkend, beheerd en onderhouden rioolstelsel vanuit de zorgplicht uit de Omgevingswet voor de inzameling stedelijk afvalwater. (Going concern) We verzorgen een doelmatige inzameling en transport van hemelwater en voorkomen structurele (grond)wateroverlast vanuit de zorgplicht voor hemelwater en grondwater uit de Omgevingswet. (Going concern) We houden het water langer vast in de zomer om droogte te verminderen. (Going concern) We voeren het Water- en rioleringsprogramma uit. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

87

Wat willen we bereiken?

We richten Culemborg zo in dat deze klimaatbestendig en waterrobuust is.

Wat gaan we daarvoor doen? We werken aan de implementatie en borging van klimaatadaptief werken. (Ontwikkeling) Op basis van het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie gaan we locaties van de prioriteitenlijst onderzoeken en deze klimaatbestendiger maken. (Ontwikkeling) We ontwikkelen een subsidieregeling voor inwoners die financiële ondersteuning kunnen ontvangen voor het treffen van watergerelateerde maatregelen aan hun woning. (Ontwikkeling) We werken aan de aanpak van hitte in de binnenstad door vergroening mee te koppelen bij de binnenstadsprojecten (Prijssepoort, Mariakroon, Lekpoort) (Ontwikkeling) In nieuwbouw- en transitieprojecten en als meekoppel mogelijkheid bij het groot onderhoud van wegen richten we parkeervakken waar mogelijk klimaatadaptief in. (Going concern) We gebruiken het Kader voor leefbare verstedelijking Gelderland voor een passende inrichting van de openbare ruimte Culemborg. (Going concern) We werken binnen de werkregio (Klimaat Actief Rivierenland) vanuit een samenwerkingsagenda aan een waterrobuuste en klimaatbestendige regio. (Going concern) We creëren meer bewustzijn over biodiversiteit en klimaatadaptatie. (website en socials Culemborg Duurzaam). We zetten duurzaamheidseducatie in om bewustwording te stimuleren. (De financiële middelen hiervoor komen uit het Lokaal Onderwijs budget) (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

88

2. Afval Wat willen we bereiken?

Culemborg heeft een schone leefomgeving

We streven naar een hoeveelheid te verbranden restafval van maximaal 30 kg per inwoner per jaar in 2030 en een verbetering van de kwaliteit van de grondstoffen.

Wat gaan we daarvoor doen? De Avri richt een inwonerspanel op en doet een inwonersonderzoek naar grondstoffenscheiding en dienstverlening. (Ontwikkeling) De besturingsstructuur van AVRI wordt onder de loep genomen. (Ontwikkeling) We gaan bijplaatsingen aanpakken volgens een gericht actieplan. (Ontwikkeling) We dragen bij aan bewustwording, en ondersteuning om zwerfafval tegen te gaan. (Going concern) We beperken hondenpoep. (Going concern) We zijn betrokken bij en leveren input voor het opstellen van het beleidsplan ‘van afval naar grondstoffen’, met daarin concrete acties om de doelstelling te halen. (Ontwikkeling) We faciliteren inwoners om hun restafval te verminderen. (Going concern) We sturen op kostenefficiëntie bij de AVRI. (Going concern)

3. Milieubeheer Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

Culemborg is energieneutraal in 2040.

We helpen inwoners financieel bij het verduurzamen van hun huis. (Ontwikkeling) We betrekken inwoners actief bij de energietransitie. (Going concern) We bestrijden energiearmoede actief. (Going concern) We werken aan efficiënt gebruik van het elektriciteitsnet. (Going concern We voeren de Regionale energiestrategie uit. (Going concern

Culemborg is aardgasvrij in 2050.

We verkennen de mogelijkheden voor een duurzame energievoorziening voor nieuwbouw. (Ontwikkeling) We stellen wijkuitvoeringsplannen op naar aanleiding van de transitievisie warmte 1.0 voor bestaande wijken. (Ontwikkeling) We betrekken inwoners actief bij de warmtetransitie. (Ontwikkeling) We werken aan de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

89

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

We realiseren duurzame mobiliteit.

In het gemeentelijke verkeers- en vervoersplan werken we de verduurzaming van het verkeer in Culemborg uit. (Ontwikkeling) We ontwikkelen een duurzaam mobiliteitsconcept voor Culemborg en voeren dit gefaseerd uit. (Ontwikkeling) We werken aan de ontwikkeling van een openbaarvervoershub en de verbetering van het station om duurzame mobiliteit vanuit de regio naar de Randstad en vice versa te stimuleren. (Ontwikkeling) We zetten in op het pro-actief plaatsen van laadinfra door het faciliteren van marktpartijen en dragen zorg voor een goede verdeling van de laadinfra over de gehele gemeente. (Going concern)

Behoud en versterking van de fysieke leefomgevingskwaliteit.

We adviseren integraal over diverse milieuthema's in het kader van beleidsvoorbereiding, Omgevingsplanprocedures en Omgevingsvergunningen. (Going concern) We voeren maatregelen in het kader van het Schone Lucht Akkoord uit. (Going concern)

Ombuigingen en ombuigingsopdrachten Binnen dit programma zijn er verschillende ombuigingen, waarmee we in de komende jaren evenwicht beogen te bereiken tussen onze uitgaven en inkomsten. Deze ombuigingen komen voort uit de Kadernota 2025-2028 en in deze begroting werken we deze verder uit. Budget Milieubeheer dekken uit rijksmiddelen Het budget Milieubeheer wordt éénmalig gedekt uit de ontvangen rijksmiddelen (Centraal Distributief OndersteuningsKantoor en Energie-gelden, CDOKE-gelden). Dit aangezien dit budget benut wordt voor duurzaamheid. Vergroten aandeel zwerfafval in afvalstoffenheffing In de Kadernota is als ombuigingsopdracht opgenomen om onderzoek te doen naar het vergroten van het aandeel zwerfafval in de afvalstoffenheffing. Het idee was om de kosten van het opruimen daarvan zoveel mogelijk toe te rekenen aan de afvalstoffenheffing. Dat zou vanaf 2026 een besparing van € 93.000 op moeten leveren. Uit onderzoek blijkt dat we op dit moment een kostendekkend bedrag doorrekenen in de afvalstoffenheffing. Verhogen we dit bedrag, dan is het niet meer kostendekkend. Dit is niet toegestaan. Deze bezuiniging blijkt daarom geen realistische optie te zijn. Niet uitvoeren motie wasbare luiers In de Kadernota is aangegeven dat vanwege capaciteitsgebrek nog geen uitvoering is gegeven aan de motie uit 2023 over het stimuleren van hergebruik met wasbare luiers.

Het niet uitvoeren van deze motie is daarom als ombuiging opgenomen. Zie verder onder 'Wat mag het kosten'.

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

90

Welke ontwikkelingen zijn er verder in 2025? In 2025 zijn er verder geen ontwikkelingen binnen dit programma, anders dan hiervoor beschreven.

Welke verbonden partijen leveren een bijdrage aan dit programma? Avri Bijdrage aan doel Programma 8 Duurzaamheid Betrokkenheid De regio Rivierenland heeft de ambitie om in 2050 volledig circulair te bij de doelen uit zijn. Als uitvoeringsorganisatie van de gemeenten in deze regio heeft Avri dit programma de opdracht om hieraan bij te dragen.

Belangrijkste ontwikkelingen in 2025

- We zijn betrokken bij en leveren input voor het opstellen van het beleidsplan ‘van afval naar grondstoffen’, met daarin concrete acties om de doelstelling te halen. - Er wordt een inwonerspanel opgericht en er volgt een inwonersonderzoek grondstoffenscheiding en dienstverlening. - We gaan bijplaatsingen aanpakken volgens een gericht actieplan.

Indicatoren Indicatoren Verplichte indicatoren 33. Omvang huishoudelijk afval kg per inwoner 34. Hernieuwbare elektriciteit In percentage

Werkelijk 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot Meetinstrument 2026

69

70

60

CBS

28,6%*

28,3%**

33,39%

35,17% RWS

NB. de nummers voor de verplichte indicatoren komen overeen met het BBV

Toelichting op de indicatoren Fijn huishoudelijk restafval Betreft de hoeveelheid niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval. Hernieuwbare elektriciteit *Het meest recente bekende percentage komt uit 2022, dat is 28,6% hernieuwbare elektriciteit in Culemborg. Trek je de gemiddelde groei door naar 2025 dan is de prognose voor 2025 33,39% in Culemborg aan hernieuwbare elektriciteit. Bron: RWS klimaatmonitor DASHBOARD - Energieneutraal - Culemborg (databank.nl)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

91

Actueel beleid en regelgeving • • • • • • • • • • • • • • • • •

De Omgevingswet Uitvoeringsagenda Duurzaamheid Programma Energietransitie Windvisie gemeente Culemborg Startnotitie Circulaire Economie Met NME naar een groener en duurzamer Culemborg Groenbeleidsplan Culemborg Biodiversiteitsplan Hondenbeleid Schone Lucht Akkoord De Transitievisie Warmte De regionale energiestrategie De regionale adaptatiestrategie De regionale samenwerkingsagenda Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie Notitie toekomstbestendig bouwen (onderdeel van de woonvisie) Water- en rioleringsprogramma 2024 - 2028

Wat mag het kosten? De lasten en baten voor dit programma zijn gebaseerd op de Kadernota 2025-2028. Alle uitgangspunten en nieuwe ontwikkelingen zijn zorgvuldig doorgerekend. Dit vormt de primitieve begroting voor 2025. Duurzaamheid (bedragen x € 1.000)

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2023 2024 2025 2026 2027 2028

Riolering

-2.349

-2.478

-3.085

-2.995

-3.213

-3.304

Afval

-3.799

-3.508

-4.076

-4.076

-4.076

-4.076

-916

-717

-894

-382

-429

-479

Lasten

-7.064

-6.703

-8.055

-7.452

-7.718

-7.859

Riolering

4.092

4.090

4.565

4.436

4.641

4.740

Afval

4.156

3.871

4.455

4.455

4.455

4.455

542

244

518

0

0

0

Baten

8.790

8.205

9.538

8.891

9.096

9.195

Saldo van baten en lasten

1.726

1.502

1.484

1.439

1.379

1.337

Onttrekkingen

55

200

218

201

201

251

Mutaties reserves

55

200

218

201

201

251

Duurzaamheid

1.781

1.702

1.701

1.640

1.580

1.588

Milieubeheer

Milieubeheer

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

92

Toelichting op de wijzigingen in deze begroting ten opzichte van de kadernota Correctie niet uitvoeren motie wasbare luiers Zoals eerder in dit programma beschreven, was in de Kadernota als ombuiging opgenomen dat de motie uit 2023 over het stimuleren van hergebruik met wasbare luiers niet wordt uitgevoerd. De opbrengst van deze ombuiging blijkt echter nihil, omdat het budget waar dit op geraamd stond, al door een andere ombuiging werd verlaagd. De geraamde opbrengst uit de kadernota corrigeren we daarom in deze begroting.

Samengevat perspectief voor dit programma (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

Primitieve begroting

1.762

1.781

1.809

1.821

Voorjaarsrapportage 2024

-9

-9

-9

-9

Kadernota 2025-2028

21

21

21

21

1.774

1.792

1.821

1.833

Ombuigingen

32

103

93

93

Nieuw beleid

0

0

-47

-47

Loon- en prijsontwikkeling

-105

-255

-287

-291

Begroting 2025-2028

-73

-152

-241

-245

1.701

1.640

1.580

1.588

Uitgangspositie Programmabegroting 2025-2028 Begroting 2025-2028

Saldo inclusief Programmabegroting 2025-2028

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

93

Programma 09. Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte Visie Culemborg is Nederland in het klein. De uitdagingen waarmee we in Nederland worden geconfronteerd, vinden we ook terug in Culemborg. Denk bijvoorbeeld aan het zorgen voor voldoende woningen, de overgang naar duurzame energiebronnen zoals zon en wind, en kwesties rondom veiligheid (sociaal, verkeer en milieu), gezondheid, en verkeer en vervoer. De ruimte voor deze opgaven is schaars, waardoor de uitdaging is om slimme combinaties van oplossingen te bedenken. Ook regionale opgaven, zoals de Gelderse puzzel, kunnen in Culemborg landen. We willen onze woningbouwopgave zo snel, integraal en kwalitatief hoogwaardig mogelijk realiseren. Daarbij richten we ons niet alleen op het bouwen van woningen, maar ook op het ontwikkelen van nieuwe buurten en het verbeteren van bestaande buurten. We zorgen ervoor dat buurten aangename plekken blijven en worden om te wonen. Bijvoorbeeld in de Stationsomgeving, waar we minimaal de komende 10 jaar werken aan de ontwikkeling van een nieuwe buurt. Dit betekent dat we ervoor zorgen dat elke Culemborger een woning kan vinden die past bij zijn of haar budget. We streven naar een gezonde en sociale woonomgeving die beweging en spel stimuleert, waar bewoners zich betrokken voelen en naar elkaar omkijken. Prettig wonen in een omgeving omvat immers meer dan alleen het hebben van een fijne woning.

Daarnaast richten we wijken toekomstbestendig in door natuurinclusief, klimaatadaptief, energieneutraal en steeds meer circulair te ontwikkelen. Bij nieuwe ontwikkelingen staat de beleving van de leefomgeving van de inwoners centraal. Ook bieden we meer ruimte voor maatwerk en nieuwe ideeën, en waarborgen we de kwaliteit van de leefomgeving.

Wat willen we bereiken en gaan we daarvoor doen? Binnen dit programma streven we verschillende doelen na, waaraan we in 2025 (verder) werken. Hieronder volgen die doelen en de bijbehorende activiteiten, verdeeld over vijf thema’s: 1. 2. 3. 4. 5.

Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) Wonen en bouwen Openbaar groen en (openlucht) recreatie Begraafplaatsen en crematoria

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

94

1. Ruimte en leefomgeving Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen? We maken nieuwe initiatieven onder de Omgevingswet mogelijk Een stad waarin met omgevingsplanactiviteiten. (Going concern) iedereen zich thuis voelt We begeleiden het proces van initiatieven die aansluiten bij de in de fysieke gemeentelijke doelen en maken daarbij afspraken over de rollen leefomgeving en waarbij van de initiatiefnemer en de gemeente. (Going concern) sprake is van een fijne, We ondersteunen partners in facilitaire grondexploitaties. Waar prettige, sociale nodig geven we invulling aan het verplichte kostenverhaal. De woonomgeving, met rapportage hierover vindt plaats via het Meerjaren Programma woonruimte die passend Grondexploitaties (MPG). (Going concern) is bij de verschillende We hanteren een intake- en omgevingstafel voor het in budgetten van behandeling nemen van nieuwe initiatieven en verbeteren deze inwoners. werkwijze door te leren van de opgedane ervaringen. (Going concern) Onze dienstverlening is transparant, laagdrempelig en gebruiksvriendelijk en afgestemd op verschillende initiatiefnemers, waarbij een integrale behandeling en advisering van aanvragen zo snel als mogelijk plaatsvindt.

We starten met het opstellen van het Culemborgs omgevingsplan. (Ontwikkeling) We implementeren het werken met omgevingsprogramma’s in de organisatie. (Ontwikkeling) We passen verschillende instrumenten van de Omgevingswet toe en werken hiermee om initiatieven, die aansluiten bij de gemeentelijke doelen, mogelijk te maken. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

95

2. Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) Wat willen we bereiken?

Wat gaan we daarvoor doen?

In de projecten verbeteren we onze projectcontrole, afgestemd op de omvang, complexiteit en subsidievoorwaarden. De ervaringen die we in de Stationsomgeving opdoen, worden gebruikt voor de overige projecten. (Ontwikkeling) We voeren procesmanagement uit binnen de stedelijke ontwikkelingsprogramma's en projecten. Afhankelijk van het project kiezen we daarbij een faciliterende of actieve rol. (Going concern) Integraal afgewogen We voeren risicomanagement uit binnen de stedelijke ruimtelijke besluiten die ontwikkelingsprogramma's en –projecten en actualiseren de ontwikkelingen in de uitkomsten periodiek. (Going concern) gemeente mogelijk We actualiseren en sturen periodiek bij op het programmatisch maken. en financieel meerjarenperspectief. (Going concern) We verhalen de gemeentelijke plankosten op initiatiefnemers, conform de wettelijke kaders. (Going concern) We werken aan de realisatie van het programma Woningbouwopgave 2020 - 2030. In het Meerjaren Programma Grondexploitaties deel III geven we ieder jaar een geactualiseerd beeld van de voortgang, samen met de meerjarige financiële impact voor de gemeentelijke middelen. (Going concern)

3. Wonen en bouwen Wat willen we bereiken? Mensen die een woning zoeken in Culemborg vinden binnen een kortere tijd een bij hun woonwensen en budget passende woning in een prettige wijk en buurt. Nieuwbouwwoningen zijn toegankelijk, levensloopbestendig en geschikt voor een brede doelgroep.

Wat gaan we daarvoor doen? Samen met onze partners stellen we een WoonWelzijnZorgvisie op, waarin we ons beleid voor de huisvesting van bijzondere doelgroepen beschrijven. (Ontwikkeling) We heroverwegen het welstandsbeleid en actualiseren de welstandsnota tot een concept Nota Ruimtelijke Kwaliteit. (Ontwikkeling We geven uitvoering aan de regionale woondeal die we hebben afgesproken met het Rijk. (Going concern) Uitvoering prestatieafspraken met KleurrijkWonen en Huurdersbelangenvereniging. (Going concern) We geven uitvoering aan het woningbouwprogramma uit de Woonvisie. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

96

Wat willen we bereiken? De aan ons toegewezen statushouders krijgen op tijd een passende woning in een passende buurt, met voldoende begeleiding en voorzieningen om te integreren.

Wat gaan we daarvoor doen? We realiseren een tijdelijke opvanglocatie voor vluchtelingen. (Ontwikkeling) We werken samen met KleurrijkWonen, Vluchtelingenwerk, ElkWelzijn en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) aan de begeleiding en huisvesting van de aan ons toegewezen statushouders en hervestigde vluchtelingen. (Going concern)

4. Openbaar groen en (openlucht) recreatie Wat willen we bereiken?

We werken toe naar een passende en robuuste soortenrijkdom (flora en fauna) voor Culemborg en directe omgeving in 2040. Daarbij is onze stad klimaatveranderingsbestendig.

We realiseren speel- en beweegplekken passend voor de verschillende doelgroepen.

Wat gaan we daarvoor doen? We versterken in ieder geval één groenblauwe verbinding. (Ontwikkeling) In samenwerking met Waterschap Rivierenland, Provincie Gelderland, Rijkswaterstaat en belanghebbenden werken we aan een toegankelijk buitengebied. (Ontwikkeling) We stellen een groenbeheerplan op. (Ontwikkeling) Bij woningbouwprojecten hebben we aandacht voor leefbaarheid, biodiversiteit en klimaatadaptatie. (Going concern) We ondersteunen groene bewonersinitiatieven. (Going concern) We onttegelen en vergroenen versteende gebieden. (Going concern) We beheren onze groene openbare ruimte op een ecologische manier. (Going concern) We realiseren nieuwe groene speel- en beweegplekken binnen de financiële mogelijkheden van de gemeente. (Ontwikkeling)

5. Begraafplaatsen en crematoria Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? We werken samen met de Beheersstichting Begraafplaatsen Culemborg (BBC). (Going concern) Culemborg biedt voldoende mogelijkheden om te We volgen de beschikbaarheid van begraafplaatsen in Culemborg. begraven. (Going concern)

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

97

Ombuigingen en ombuigingsopdrachten Binnen dit programma zijn er verschillende ombuigingen waarmee we in de komende jaren evenwicht tussen onze uitgaven en inkomsten willen bereiken. Deze ombuigingen zijn voortgekomen uit de Kadernota 2025-2028 en in deze begroting worden ze verder uitgewerkt. Minder toezicht op de uitvoering van civiele werken Parijsch De bouwwerkzaamheden in Parijsch nemen af. In 2025 zal het toezicht op de aanleg van de buitenruimte van de laatste fasen van Parijsch vanuit de gemeente worden afgebouwd. Heroriëntatie bloembakken en hanging baskets binnenstad De hanging baskets worden verzorgd door een extern bedrijf. De bloembakken en de hanging baskets dragen bij aan onze aantrekkelijke binnenstad. De gemeente gaat met de ondernemers van de binnenstad in gesprek om te komen tot een financiële bijdrage voor het onderhoud. Handhaven illegaal in gebruik genomen gronden en verhuren van groenstroken In 2025 zal er geen actieve inzet plaatsvinden op de handhaving van illegaal in gebruik genomen grond, omdat hiervoor geen capaciteit beschikbaar is. Nieuwe verzoeken van bewoners om stroken grond van de gemeente aan te kopen worden met terughoudendheid behandeld. Reclame-uitingen meer toestaan in de openbare ruimte Ondernemers kunnen een verzoek indienen voor het plaatsen van reclame in de openbare ruimte. De gemeente houdt een lijst bij van geschikte locaties.

Om hier meer inkomsten uit te genereren, wordt er vanuit verschillende kanalen aandacht besteed aan de bekendheid van deze mogelijkheden voor ondernemers. Rotondes als reclameobject in beheer uitgeven We bepalen welke rotondes in aanmerking komen voor uitgifte en brengen in kaart wat het huidige onderhoud aan deze rotondes kost. In 2025 stellen we beleidsregels op ten aanzien van de uitgifte en toewijzing en bepalen we een tarief voor de verhuur. Na de vaststelling van de beleidsregels starten we met de uitgifte. Heroriëntatie op speelvoorzieningen Vanwege de beperkte financiële middelen kunnen niet alle speeltoestellen die zijn afgeschreven of na inspectie als onveilig worden bevonden, worden vervangen. Per situatie wordt beoordeeld of de speeltoestellen worden vervangen of dat de speelplek wordt opgeheven. De kaders uit het speelbeleidsplan "Spelen met Speelruimte" uit 2020 bieden hiervoor handvatten. Bewoners worden hier tijdig bij betrokken. Bermen minder vaak maaien Een deel van het buitengebied wordt teruggebracht van twee keer per jaar maaien naar één keer per jaar maaien. De bermen die onderdeel zijn van de biodiversiteitsverbindingen in het

Programmabegroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028

98

buitengebied (de zogenoemde groenblauwe dooradering), blijven we twee keer maaien. Indien er veel overlast ontstaat door ruige vegetatie in de berm, zoals bramengroei, zullen we twee keer klepelen. Gemeentelijke kosten in de legesverordening Omgevingswet verhogen We zorgen ervoor dat we in de legesverordening de kosten van de intaketafel in rekening brengen. Naar beneden bijstellen kwaliteitsniveau openbare ruimte In 2025 wordt de kwaliteit van de volgende onderdelen van het openbaar groen verlaagd door minder intensief onderhoud uit te voeren. Naast het verminderen van het maaien van de bermen, wordt ook de intensiteit van het maaibeheer in Werk aan ’t Spoel teruggebracht, waarbij het gebied zijn kernkwaliteiten behoudt. Deze kernkwaliteiten zijn vastgelegd in het handboek “Kernkwaliteiten Nieuwe Hollandse Waterlinie.” Vanwege areaaluitbreiding en hogere onderhoudskosten is er desondanks een bijraming nodig op het budget voor de openbare ruimte. Meer hierover is opgenomen onder 'Wat mag het kosten'. Heroriëntatie Plantage en kinderboerderij In de kadernota is een ombuigingsopdracht opgenomen om verschillende opties te onderzoeken voor de invulling van de Plantage en de kinderboerderij.

Bij de heroriëntatie van de Plantage wordt onder andere bekeken of een minder intensieve manier van pluimvee houden mogelijk is, of dat verzorging en onderhoud door buurtbewoners en vrijwilligers kan plaatsvinden, of sluiting van de dierenverblijven. Bij de heroriëntatie van de kinderboerderij worden verschillende alternatieve manieren van exploiteren onderzocht. Inmiddels is hiervoor een denktank van inwoners gestart. Onderzoeken dereguleringsmogelijkheden Omgevingsplan Bij de besluitvorming over het gemeentelijk Omgevingsplan kunnen keuzes worden gemaakt om bepaalde aspecten vergunningsvrij te maken, wat de uitvoeringslasten verlaagt. Deze ombuiging wordt bij het opstellen van het Omgevingsplan verder onderzocht, waarbij het belangrijk is om ook af te wegen wat het effect is op inkomsten en handhavingslasten.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=ab21fd43-e0ff-4941-82d0-3fdc100615f7