CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Kerkenvisie Culemborg.pdf

Raadsvergadering 1 april 2021, gemeente CulemborgBij agendapunt: Kerkenvisie16.328 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

De kerk is van grote cultuurhistorische waarde voor de

waaronder het Verhofstadorgel uit 1719, de kansel met

worden afgelezen.

stad. Het is het oudste nog bestaande kerkgebouw van

lezenaar, doophek, verschillende herenbanken, zeven

Culemborg, gebouwd in de 14e – 16e eeuw. De kerk is de

koperen kaarsenkronen (17e eeuw), het tongewelf (met

Stedenbouwkundige waarde

voormalige grafkerk van het geslacht Van Culemborg en

gedenkbord voor het gereedkomen daarvan, 1725),

De stedenbouwkundige waarde is bepaald door de lig-

uit 1626, die was gesitueerd achter de huidige kerk en

een aantal grafmonumenten waaronder de tombe van

ging in de historische binnenstad, direct achter de Markt,

pastorie. De cultuurhistorische waarde van het gebouw is

Catharina Alida van der Dussen in het koor van de kerk

de contouren van het voormalige kerkhof, het bouwvolu-

groot, vanwege de historisch-maatschappelijke betekenis

(in de kerk staat ook altijd nog de draagbaar waarop zij

me en de ingebouwde toren.

voor de stad als geheel en de Oud-katholieke geloofsge-

tijdens de uitvaartdienst in de kerk is gedragen; 1746).

Ook is de kerk een belangrijke factor in het silhouet van

meenschap in het bijzonder en vanwege het waardevolle

Daarnaast een aantal grafzerken waaronder die van

de stad.

interieur.

Elisabeth), een bronzen gedenkplaat van de doop van

8.2 Oud-Katholieke kerk van de HH Barbara en

Interieur

Jan van Riebeeck, en votiefstenen uit de 16e eeuw, het

Antonius-Abt

Het interieur bevat elementen van de Katholieke schuil-

epitaaf van Frederic d'Orville (1659).

Cultuurhistorische waarde

kerk in de pastorietuin (vanaf 1570), de preekstoel en

De kerk bezit ook een zilveren doopbekken (1764) en

De kerk is gebouwd als opvolger van de eerste statie

communiebank uit de 17e eeuw van fraai houtsnijwerk, het

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

65

Elisabeth van Buren (1451, de grootmoeder van Vrouwe

64

unieke barokke draaitabernakel op het hoofdaltaar met

8.3 Evangelisch-Lutherse kerk

Interieur

ivoren kruisbeeld uit de 15e eeuw (dit maakt deel uit van

Cultuurhistorische waarde

Belangrijke elementen in het interieur zijn het orgel uit

de buitgemaakte schatten van de Zilvervloot door Piet

De huidige kerk is de opvolger van de eerste Lutherse

1897, gebouwd door G. van Druten (herhaald gerestau-

Hein). Het rijk gedecoreerde barokke Renaissance- taber-

kerk uit 1676, die toen een verbouwing was van de voor-

reerd) met daarbovenop beelden van Ahasveros Muller

8.4 Nederlands Gerformeerde kerk (voormalige

nakel uit de 16e eeuw is vermoedelijk afkomstig uit de in-

malige kapel van het Sint-Pietersgasthuis (14e eeuw).

(1698) uit de hofkapel, de kansel met lezenaar, het doop-

synagoge)

middels afgebroken St. Janskerk van Culemborg. Het aan-

De cultuurhistorische waarde van de kerk is groot vanwe-

hek (circa 1840) met koperen lezenaar, de herenbanken

Cultuurhistorische waarde

wezige koper- en zilverwerk en textilia (altaarvoorzetsels

ge de historisch-maatschappelijke betekenis voor de stad

uit 1676-77, het orgelbalkon, en de middeleeuwse vloer-

De cultuurhistorische waarde is groot vanwege de oor-

en kazuifels) uit de 16e eeuw die tijdens de Beeldenstorm

als geheel en de Lutherse geloofsgemeenschap in het

tegels uit de St. Pieterskapel. Daarnaast het kerkzilver

spronkelijke functie als synagoge, de historisch-maat-

bewaard zijn gebleven: uniek religieus erfgoed dat op veel

bijzonder, door het interieur met elementen van de kerk

waaronder een avondmaalskan van Morley (tentoonge-

schappelijke betekenis voor de stad als monumentale

plekken door de Reformatie verloren is gegaan, waaronder

uit 1676, en het luidklokje van G. Schimmel (1686) met het

steld in Elisabeth Weeshuismuseum), geschriften zoals

herinnering aan de voormalige Joodse gemeenschap in

een kostbare zilveren lavaboschotel, permanent tentoon-

luidrecht.

bijbels, en de kroonluchter.

Culemborg.

gesteld in het Weeshuismuseum. Het monumentale orgel

De twee gebrandschilderde ramen van ds. Kok stammen

is uit 1900, gebouwd door orgelmaker J. Fr. Witte, firma

uit ongeveer 1950.

Architectonische waarde

Interieur

De kerk heeft architectonische waarde vanwege het

Het oorspronkelijke interieur is in de periode 1942 – 1945

gebouwtype (bakstenen zaalkerk met koepeltorentje en

volledig gesloopt. Daarna zat er enige tijd een meubelfa-

Architectonische waarde

inwendig een houten spitsbogig gewelf) en vanwege de

briek in het gebouw. Het gebouw is in 1949 aangekocht

De architectonische waarde is bepaald door het gebouw-

bouwstijl (neogotisch met typisch Lutheraanse ornamen-

door de plaatselijke Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt). In

type (bakstenen zaalkerk) en de bouwstijl (neobarok met

ten).

1967 heeft deze zich aangesloten bij de Nederlands Ger-

Bätz, Utrecht.

formeerde kerk. Het huidige interieur van de kerk is sober.

gotische ramen). Stedenbouwkundige waarde

Onderdelen van de oorspronkelijke inventaris, waaronder

Stedenbouwkundige waarde

De stedenbouwkundige waarde wordt bepaald door de

de Estherrollen, worden bewaard in het Weeshuismuseum.

De stedenbouwkundige waarde is bepaald door de ligging

ligging in de oude binnenstad op de hoek van de Achter-

in de historische binnenstad, in de oostelijke gevelwand

straat en de Goilberdingerstraat en het voorpleintje op

Architectonische waarde

van de Varkensmarkt.

de plaats van het koor van de kerk uit 1676.

De kerk heeft architectonische waarde vanwege het

66

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

67

vrijstaande situering aan de rand van oude binnenstad, aan

derijenbezit uit de 17e en 18e eeuw met Bijbelse voorstel-

gebouw met een sterke historische gelaagdheid. De

het St. Janskerkhof, langs één van de entrees tot de binnen-

lingen en portretten. Het monumentale Bätz-orgel is van

andere vier kerkgebouwen zijn ook van grote waarde

stad.

rijkswege beschermd, evenals de Elisabeth-klok uit 1555,

en betekenis vanwege de bouwhistorie en de kenmer-

oorspronkelijk afkomstig uit de Sint Janskerk. Het zogehe-

kendheid van het gebouw voor de religie waarvoor het

8.5 Rooms-Katholieke St. Barbarakerk

ten Antwerps tabernakel is overgebracht uit de voorganger

gebouwd is. Dit laatste geldt vooral voor de Lutherse

Cultuurhistorische waarde

van de huidige kerk.

kerk, de Oud-Katholieke kerk en de synagoge.

(eind 19e eeuw) en vormt met de overgebleven onderdelen

Architectonische waarde

Interieur

van het voormalige kleinseminarie de zogenaamde Papen-

De kerk heeft architectonische waarde vanwege het

De sacraliteit van de ruimtes van de beide grote Barbara-

hoek.

gebouwtype (bakstenen basiliek met opzij geplaatste

kerken scoort hoog. Ook de sacraliteit van de Evangelisch

De cultuurhistorische waarde van de kerk is grootvanwe-

westtoren) en de bouwstijl (eclectisch), ook door de

Lutherse kerk en de Oud-katholieke Kerk scoort hoog. Bij de

ge de historisch-maatschappelijke betekenis voor de stad

plaats die het kerkgebouw inneemt in het oeuvre van

synagoge is de sacraliteit grotendeels verloren gegaan; de

als geheel en de Katholieke geloofsgemeenschap in het

architect P.J. van Genk (zijn enige kerkgebouw boven de

inventaris en de samenhangende waarde van het interieur

bijzonder.

grote rivieren).

zijn vrijwel afwezig. Voor de Oud-katholieke kerk geldt het

Het kerkgebouw stamt uit de tijd van het Katholieke reveille

tegenovergestelde: hier is sprake van een samenhangend Interieur

Stedenbouwkundige waarde

historisch interieur met verschillende elementen die samen

De neogotische St. Barbarakerk is in de decennia na de

De stedenbouwkundige waarde van de kerk wordt be-

de inventaris vormen.

ingebruikname door schenkingen verrijkt met decoraties.

paald door het bouwvolume, de markante toren en de

Daarvan getuigen tot op de dag van vandaag de zijalta-

ligging in de oude binnenstad, direct aan de Markt,.

Architectuur

gebouwtype (bakstenen zaalkerk) en de bouwstijl (neogo-

ren, de kruiswegstaties, de preekstoel en beelden en een

tisch) en de plaats die het bouwwerk inneemt in het oeuvre

groot deel van de koper- en zilverschat. De decreten van

8.6 De waardering voor de vijf monumentale kerken

Culemborg alle van betekenis zijn binnen de geschiedenis

van de architect (het enige kerkgebouw van Cornelis Sillevis).

het Tweede Vaticaans Concilie lieten echter hun sporen na

samengevat

van de architectuur. Als we ze onderling met elkaar vergelij-

in deze kerk: het hoofdaltaar en ook de communiebanken

Cultuurhistorie

ken vallen de volgende verschillen op. De St. Barbarakerk en

Stedenbouwkundige waarde

moesten het veld ruimen. Een groot deel van de oorspron-

Vooral op cultuurhistorie scoren de binnenstadskerken

de synagoge kennen een zekere mate van zeldzaamheid.

De stedenbouwkundige waarde wordt bepaald door de

kelijkheid ging zo verloren. De parochie heeft een rijk schil-

hoog. Bij de Grote of Barbarakerk is er sprake van een

Zo is de St. Barbarakerk samen met ‘tweeling’-kerk De Hei-

68

Qua architectuur geldt dat de vijf kerken op de schaal van

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

69

lige Hartkerk in Breda uniek binnen de neogotische kerken

silhouet van de stad. Als we meer inzoomen op de buurt

in Culemborg en daarmee voor de geschiedenis van

duidelijk zichtbaar vanaf de invalswegen naar de stad en

uit de laat 19e eeuw. De synagoge is kenmerkend voor haar

rondom het kerkgebouw dan is het vooral de St. Barbara-

Culemborg. De Turkse moskee is typerend voor de ont-

daarmee beeldbepalend op stadsdeelniveau. De Moluk-

bouwtijd en is ontworpen door de Culemborger Cornelis

kerk die opvalt: zij staat zeer prominent aan de Markt en

wikkeling van de Turkse gemeenschap en heeft daarmee

se kerk is van betekenis voor de buurt en beeldbepalend

Sillevis.

bepaalt daarmee mede het gezicht van het centrum. Dit in

een sociaal-culturele en religieuze waarde. De sociale of

voor de directe omgeving. Dit geldt in zekere zin ook voor

Dezelfde lijn is te zien bij de gebouwtypologie van de

tegenstelling tot Grote of Barbarakerk aan de Grote Kerk-

maatschappelijke waarde van deze gebouwen is in een

De Ark. Over het algemeen gaan deze gebouwen weinig

Evangelisch-Lutherse kerk, de Grote of Barbarakerk en de

straat. De andere kerken hebben ook een belangrijke plek

aantal gevallen groot.

relatie aan met de omliggende woonwijk of de andere

Oud-katholieke kerk. Voor deze gebouwen geldt dat ze op

op buurtniveau.

voorzieningen: ze staan op zichzelf en zijn niet of nauweInterieur

zich gaaf en van belang zijn maar niet uitzonderlijk als we

lijks specifiek voor de locatie ontworpen.

het op regionale of nationale schaal bekijken. Een meer

Op het niveau van het perceel hebben alle vijf kerken wel

Voor de vijf kerkgebouwen en de moskee geldt dat ze

uitgewerkte waardering en nader onderscheid kunnen wor-

iets van een ensemblewaarde doordat er sprake is van een

sober en doelmatig zijn ingericht.

den gemaakt op het moment dat transformatie van één of

zekere samenhang van verschillende gebouwonderdelen.

meerdere kerken aan de orde is.

Soms is dat vanwege historische relaties of elementen,

Architectuur

wordt gestart, is bovenstaande globale waardebepaling

soms door één of meerdere (bij)gebouwen of een tuin.

De gebouwen hebben slechts een beperkte architecto-

onvoldoende. Bij transformaties wordt een gedetailleerde

nische waarde. Qua architectuur is er met name bij de

waardebepaling opgesteld, bestaande uit een bouwhisto-

Qua materialisering, detaillering en constructie zijn de Gro-

8.8 Gedetailleerde waardebepaling bij transformatie Als voor een kerkgebouw een proces van transformatie

te of Barbarakerk, de St. Barbarakerk en de Evangelisch-

8.7 Waardering van de zes overige kerkgebouwen

Turkse moskee sprake van een voor de religie typerend

rische opname met waardenstelling van gebouw, interieur

-Lutherse kerk niet heel bijzonder ten opzichte van verge-

De overige zes kerken in Culemborg onderscheiden zich

gebouw en typologie. De Koninkrijkszaal en De Ark verte-

en inventaris. Daarnaast wordt er een transformatiekader

lijkbare gebouwen elders in het land. Dat geldt wel voor de

qua waardering duidelijk van de vijf monumentale binnen-

genwoordigen qua architectuur geen bijzondere waarde.

opgesteld, waarin op basis van de gedetailleerde waar-

Oud-katholieke Kerk (m.n. interieur) en de synagoge (m.n.

stadskerken.

denbepaling de ruimte voor transformatie wordt vastgeStedenbouwkundig

exterieur). Cultuurhistorische waarde

Stedenbouwkundig is de waarde van de kerkgebouwen

Stedenbouwkundig

De cultuurhistorische waarde van de overige kerkgebou-

buiten de binnenstad beperkt. Alleen voor de Open Hof

Op stedenbouwkundig gebied steken de Grote of Barbara-

wen is geringer dan van de monumentale kerken. Het

geldt dat er sprake is van een zekere ensemblewaarde:

kerk en de St. Barbarakerk letterlijk met kop en schouders

sociaal-culturele verhaal en de situatie van de Molukse

een samenhangende compositie met meerdere volu-

boven de andere kerken uit: zij zijn beeldbepalend voor het

kerk is van waarde voor de huidige Molukse gemeenschap

mes en open ruimte. De Turkse moskee en Filadelfia zijn

70

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

legd.

71

9. DE TRANSFORMATIE VAN HUIDIG NAAR TOEKOMSTIG GEBRUIK Beleidslijnen voor transformaties van kerkge-

zijn, is op dit moment onbekend (met uitzondering van

bouwen in Culemborg

de St. Barbarakerk en de Grote of Barbarakerk).

I

sociale rol en betekenis; ƒ

n de komende tijd zullen steeds meer kerkgebouwen

bij voorkeur blijven de gebouwen publiek toegankelijk:

worden; ƒ

er wordt gezocht naar oplossingen met een open

bij eventuele herbestemming heeft een herbestem-

blik en bredere scope dan alleen het gebouw zelf; kijk

in Nederland en mogelijk ook in Culemborg hun

We schetsen in dit hoofdstuk een algemene beleidslijn die

ming met een publieke functie de voorkeur boven een

dus ook naar de omgeving (de ‘markt’ en de fysieke

religieuze functie verliezen. De gebouwen hebben

we bij transformaties van Culemborgse kerkgebouwen

herbestemming met een private functie;

omgeving);

echter nog steeds een culturele en maatschappe-

willen volgen, waarbij het besef aanwezig is dat de waar-

lijke betekenis. Om een kerkgebouw te kunnen behou-

den alleen 'levend' kunnen blijven door aanpassingen te

den voor de toekomst zijn transformaties soms onver-

(blijven) doen.

ƒ

ook na herbestemming moet het (cultuurhistorische) verhaal van kerk en stad verteld en beleefd kunnen

ƒ

er wordt gezocht naar combinaties in plaats van alleen naar eendimensionale oplossingen;

mijdelijk. Naast de rol en betekenis van het kerkgebouw voor de

Transformaties

cultuurhistorie, leefbaarheid in de stad en de waarden van

Transformaties kunnen bestaan uit wijzigingen in

het gebouw (exterieur, interieur en inventaris) ziet de ge-

gebruik, wijzigingen in de eigendoms- en beheersstruc-

meente ook het belang van hergebruik van kerkgebouwen,

tuur en wijzigingen aan, in of bij het gebouw. Trans-

passend in de doelstelling van duurzaamheid in materiële

formaties zijn niet uniek in de geschiedenis: ook in het

zin maar ook op bijvoorbeeld sociaal-cultureel vlak.

Proces 'van religie naar toekomst'

verleden hebben veel kerkgebouwen transformaties ondergaan om het gebouw te behouden of om het

Uitgangspunten voor de binnenstadskerken

aan te passen aan eigentijdse gebruikswensen.

Op basis hiervan heeft de gemeente voor de afwegingen in het proces van transformatie van de vijf kerkgebouwen

In deze kerkenvisie bepalen we niet voor elk gebouw

in de binnenstad de volgende uitgangspunten vastge-

afzonderlijk en specifiek het pad naar de toekomst.

steld:

Het enige wat we weten is dat er in de toekomst

ƒ

de vijf binnenstadskerken blijven als gebouw behou-

transformaties nodig zullen zijn. Bij welke kerken die

den, zo mogelijk met een religieuze functie, aan-

zullen spelen, wanneer en wat de redenen daarvan

gevuld met een maatschappelijke, culturele en/of

72

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

73

vanzelfsprekend kijken we daarbij ook naar haalbaar-

gebouw, interieur, inventaris en de locatie, uitgevoerd

heid en betaalbaarheid.

door een gespecialiseerd bureau. Deze waardebepa-

Stap 1

als concerten, exposities, evenementen. Door het gebouw

ling betreft de bouwhistorische en cultuurhistorische

Voortgaand religieus gebruik als hoofdfunctie

meervoudig te gebruiken komt het gebouw meer midden

Het transformatieproces

waarden en gaat veel verder dan de globale waarde-

Dit wordt altijd als eerste onderzocht: religieus gebruik

in de samenleving te staan en krijgt het een sterkere en

Transformaties van kerkgebouwen in Culemborg worden

ring in hoofdstuk 8. Kerkeigenaar en gemeente komen

door de huidige eigenaar, door een andere geloofsge-

bredere maatschappelijke betekenis. Soms zijn daarvoor

als volgt aangepakt:

samen overeen welke waarden een kerkgebouw

meenschap of een combinatie van beide. Bouwkundige

aanpassingen aan het gebouw noodzakelijk.

vertegenwoordigt en wat dat betekent voor de trans-

aanpassing van het gebouw is meestal beperkt of zelfs

Initiatief bij de kerkeigenaar

formatie. Ook de sociaal-maatschappelijke en steden-

niet nodig. Naast het religieus gebruik kan het gebouw in

Stap 3

De kerkeigenaar meldt aan de gemeente dat hij niet

bouwkundige waarden zoals omschreven in hoofdstuk

meer of mindere mate voor medegebruik worden inge-

Herbestemming met publiek

meer in staat is de lasten van de instandhouding van

7 worden nader uitgewerkt. Ook kan worden nage-

zet. Hiervoor zijn soms wel (bouwkundige) aanpassingen

toegankelijke functie

het kerkgebouw te dragen of dat hij voorziet dat het

gaan of in het verleden verloren gegane waarden of

nodig.

Als meervoudig gebruik niet mogelijk is of onvoldoende

huidige religieus gebruik van het gebouw op (korte)

historische verbanden nog zichtbaar kunnen worden

termijn zal worden beëindigd. De kerkeigenaar neemt

gemaakt, of dat er aan kan worden gerefereerd, of

Stap 2

is een verdere stap richting herbestemming nodig. Bij de

daarmee het initiatief om te komen tot een transfor-

dat ze nog kunnen worden teruggebracht.

Meervoudig gebruik

monumentale kerken zal in eerste instantie moeten worden

Naast het religieus gebruik vindt er ook medegebruik door

gezocht naar herbestemming met een of meer functies die

anderen plaats. Voorbeelden zijn culturele activiteiten zo-

passend zijn bij het gebouw, en waarbij het gebouw publiek

ƒ

1.

matie van het gebouw. De gemeente zal nooit eigenstandig een initiatief tot transformatie nemen.

4. De transformatieladder: van huidig gebruik naar

soelaas biedt of als de religieuze functie toch zal verdwijnen

toekomstig gebruik 2. Gezamenlijke stappen

De transformatie van een kerkgebouw vergt zorgvul-

Kerkeigenaar en gemeente onderzoeken gezamenlijk

dige en gefundeerde afwegingen. Daarvoor wordt

de mogelijke toekomstscenario’s van het gebouw.

gewerkt met de transformatieladder. Op deze ladder kunnen zes stappen van steeds verdergaande vormen

3. De eerste stap is het opstellen van een gedetailleer-

van transformatie worden gezet. Het onderzoek naar

de waardebepaling

een nieuwe toekomst voor kerkgebouwen begint altijd

Bij een transformatie wordt altijd gestart met het

bij stap 1. Pas als die stap niet leidt tot bevredigende

opstellen van een gedetailleerde waardebepaling van

oplossingen of niet van toepassing is komt stap 2 in beeld, en zo verder.

74

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

75

toegankelijk blijft. Om een gebouw (deels) publiek toegan-

Stap 5

oog op behoud van waardevolle inventarissen en interi-

Nieuwbouw

kelijk te houden ligt een transformatie naar een culturele of

Tijdelijke functie of leegstand

eurelementen. Bij een gunstige ligging in de stad kan een

Het bovenstaande betekent ook dat een aanvraag van

sociaal-maatschappelijke functie het meest voor de hand.

Als de voorgaande stappen geen haalbare transforma-

gebouw ook als ontmoetingsplaats worden gebruikt.

een geloofsgemeenschap voor het bouwen van een nieuw

Daarnaast kunnen functies met een publiek toegankelijke

tie opleveren, kan het kerkgebouw wellicht een tijdelijke

foyer ook worden toegepast. In sommige gevallen kan een

functie krijgen (of tijdelijk leeg staan). Daarmee blijft het

Factoren die bij het onderzoek een rol spelen, zijn onder

vraagt. Gezien het stappenschema van de ladder komen

combinatie van functies met een verschillend karakter

gebouw nog behouden, wachtend op een betere toe-

andere de mogelijkheden van religieus, sociaal-maat-

leegstaande of leegkomende kerkgebouwen allereerst in

noodzakelijk zijn. Dit kan aanpassingen aan het gebouw

komst. De ervaring leert dat dit in veel gevallen uiteindelijk

schappelijk en cultureel gebruik, de financiële situatie van

aanmerking om in die ruimtebehoefte te voorzien. Een

vergen met bijvoorbeeld het toevoegen van volume buiten

alsnog tot een geslaagde transformatie leidt.

de kerkeigenaar, de omvang en karakteristieken van het

besluit tot nieuwbouw behoort daarom altijd te worden

kerkgebouw, de verschillende waarden van het gebouw,

voorzien van een deugdelijk onderzoek naar mogelijk (her)

de oorspronkelijke kerk.

kerkgebouw een zorgvuldige en onderbouwde afweging

Door het kerkgebouw op deze manier te transformeren

Stap 6

de mogelijkheden om wijzigingen aan te brengen aan het

gebruik van bestaande (kerk)gebouwen. Reeds lopende

blijft het gebouw van betekenis voor de samenleving en

Sloop

gebouw en het interieur en de mogelijkheden op het per-

nieuwbouwtrajecten vormen hierop een uitzondering.

blijft het een levendige plek met een verbindend karakter.

Sloop van het gebouw met herontwikkeling van de locatie

ceel in relatie tot de openbare ruimte en de omliggende

Voorbeelden: bibliotheek, boekhandel, detailhandel, hore-

betekent dat de aanwezige waarden verloren gaan. Dit

bebouwing (bestemmingsplan).

ca, concertzaal.

is de allerlaatste en onwenselijke stap, en voor de monumentale binnenstadskerken in principe niet aan de orde.

Stap 4

Relatie met andere kerkgebouwen en voorzieningen Bij de mogelijkheden voor een nieuwe toekomst wordt ook

Herbestemming met private functie, niet publiek toe-

Specifieke onderbouwing nodig

gekeken naar de relaties met de andere kerkgebouwen

gankelijk

Bij een transformatie van een kerkgebouw is altijd een

en voorzieningen in de stad. Is hier samenwerking mo-

Als een publieke functie niet haalbaar blijkt, kan er worden

specifieke onderbouwing en uitwerking nodig. Specifiek

gelijk, zijn we misschien elkaars concurrenten? Dit moet

gekeken naar private functies. Ook dan zal er moeten wor-

omdat elk gebouw verschilt in betekenis voor de stad, het

goed worden onderzocht om gezamenlijk het gewenste

den gezocht naar een mogelijkheid om (een deel van) het

sociale en culturele leven. Ook biedt elke locatie zijn eigen

stadsprofiel van Culemborg samen zoveel mogelijk te

kerkgebouw en het verhaal ervan beleefbaar te houden. In

(on-)mogelijkheden voor een transformatie. Van veel kerk-

versterken en bestaande voorzieningen voldoende ruimte

dit geval blijft het gebouw slechts in materiële zin visueel

gebouwen zijn de (historische) betekenis voor de stad en

te blijven bieden. De nieuwe toekomstige rol en betekenis

aanwezig in het straat- of stadsbeeld. Voorbeeld: apparte-

de beleving daarvan onderbelicht, en dat geldt ook voor

kan en zal per kerkgebouw verschillend zijn.

mentengebouw.

de educatieve waarde en museale waarde, ook met het

76

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

77

10. TOEKOMSTPERSPECTIEF VAN DE KERKGEBOUWEN

A

fhankelijk van de situatie van het kerkge-

Van de overige kerkgebouwen zijn geen voornemens van

voor sociaal-maatschappelijke activiteiten en culturele

behouden kan blijven voor religieus gebruik, bij voorkeur

bouw (bouwkundige staat, financiën) en de

de kerkeigenaren bekend. Van die gebouwen is niet onder-

activiteiten zoals concerten, exposities en evenementen.

door meerdere geloofsgemeenschappen; hiermee zou

verwachte ontwikkelingen van het religieuze

zocht of er plannen zijn voor verdere ontwikkeling of trans-

De kerk staat op de transformatieladder op trede 2: religi-

het gebouw ‘kerk van de stad’ kunnen worden. Daar-

gebruik en het overig gebruik kan een kerkei-

formatie. Mocht dit op enig moment aan de orde zijn dan

eus gebruik en medegebruik door andere activiteiten.

naast kan het gebruik van de kerk voor andere doelein-

genaar het initiatief nemen om met de gemeente en an-

gelden in principe dezelfde kaders voor die transformaties.

dere kerken en eventueel andere partijen te onderzoeken

den worden uitgebreid. Omdat hiermee niet voldoende Exploitatie

extra inkomsten ontstaan om de exploitatie en instand-

wat de mogelijkheden zijn voor het toekomstig gebruik

10.1 Grote of Barbarakerk, 14e – 16e eeuw

Door de teruglopende ledenaantallen en daardoor lagere

houding van het gebouw te kunnen betalen, wordt

van de kerk. Daarbij wordt gewerkt met de transforma-

Gebruik van het kerkgebouw

inkomsten zijn de de hoge kosten van instandhouding van

gezocht naar een breder gedragen financiële en beheers-

tieladder.

De kerk wordt gebruikt voor religieuze bijeenkomsten en

de kerk door de Protestantse gemeente niet zelfstandig

verantwoordelijkheid met als doel het behoud van het

andere bijeenkomsten door de Protestantse gemeente:

meer op te brengen. De inkomsten uit verhuur voor het

kerkgebouw. Samen met de gemeente wordt onderzocht

Onderstaand wordt voor de vijf monumentale kerkgebou-

ochtenddiensten, vespers en cantatevespers op de zon-

medegebruik zijn onvoldoende als aanvullende financie-

of een Stichting Grote Barbara kan worden gevormd, die

wen het toekomstperspectief geschetst dat de kerkeige-

dagavond. Het gemiddeld kerkbezoek in de ochtenddien-

ringsbron.

verantwoordelijk wordt voor beheer en instandhouding

naren voor ogen hebben, tegen de achtergrond van het

sten is 200-250 mensen. Dit aantal loopt langzaam terug.

Het gebouw verkeert door het reguliere onderhoudspro-

en voor de verhuur en exploitatie van het kerkgebouw.

transformatieproces (hoofdstuk 9).

Naast het kerkelijk gebruik wordt het gebouw ook gebruikt

gramma in goede staat, maar zal zonder aanvullende financiering op termijn in verval raken.

Beoordeling vanuit de methodiek van het transformatieproces

78

Toekomstperspectief

In dit toekomstperspectief blijft deze kerk op dezelfde

Het kerkbestuur vindt dit een onwenselijk scenario en

trede van de transformatieladder staan: religieus gebruik

heeft zich daarom eind 2018 gewend tot het gemeente-

en medegebruik. Gezien de grootte van het gebouw

bestuur met het verzoek om gezamenlijk te zoeken naar

heeft de kerk een unieke positie als grootste ontmoe-

een oplossing. De Protestantse gemeente heeft daarbij

tingsruimte van de stad; hier kunnen grote producties

voor ogen om op de tweede trede van de transforma-

worden gerealiseerd. Daarmee is de kerk in dit opzicht

tieladder te blijven, dus geen herbestemming van het

voor de andere kerken en andere zalen in de stad niet of

kerkgebouw. Het kerkbestuur wil graag dat het gebouw

nauwelijks een concurrent te noemen. Bij een eventueel

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

79

(sterk) gewijzigd gebruik in de toekomst zal ook nader

Het medegebruik genereert extra inkomsten. Het regu-

den met de waarden van de kerk. Hiervoor moet dan een

moeten worden onderzocht wat de verhouding is met de

liere onderhoud van de kerk kan worden gefinancierd uit

gedetailleerde waardenbepaling worden uitgevoerd.

bestaande (culturele) voorzieningen in Culemborg. Ook

deze extra inkomsten en uit eigen middelen. De parochie

kan worden onderzocht of de toren weer meer publiek

kan het gebouw hiermee zeker de komende 10 jaar zelf-

10.3 Evangelisch-Lutherse kerk, 1839

toegankelijk kan worden gemaakt.

standig draaiend houden. Eventueel heeft de parochie

Gebruik van het kerkgebouw

Mochten in de toekomst aanpassingen aan het gebouw

nog de mogelijkheid om de pastorie als appartementen

De Evangelisch-Lutherse gemeente viert 10 tot 15 kerk-

nodig zijn voor het toekomstig religieus gebruik of mede-

te verhuren. Naast het regulier onderhoud wil de paro-

diensten per jaar in haar kerkgebouw en deze diensten

gebruik, dan dient hierbij rekening te worden gehouden

chie plannen maken voor verbetering en verduurzaming

worden doorgaans door 10-15 gemeenteleden bezocht.

met de waarden van de kerk. Hiervoor moet dan een

van het gebouw: toiletten, restauratie orgel, zonnepane-

gezamenlijke diensten. De parochie zoekt ook naar uitbrei-

In de periode 1962 tot en met 2018 huurde een kerkelijke

gedetailleerde waardenbepaling worden uitgevoerd.

len, isolatie. Dit vergt externe financiering.

ding van de verhuuractiviteiten.

gemeente het kerkgebouw voor haar kerkdiensten. Er werd dus structureel medegebruik gemaakt van de kerk.

10.2 Oud-Katholieke St. Barbara en Antoniuskerk,

Toekomstperspectief

Beoordeling vanuit de methodiek van het transforma-

De kerk wordt ook verhuurd voor andere activiteiten: cul-

1836

Het gebouw voldoet uitstekend als kerkgebouw voor de

tieproces

tureel, conferenties en workshops, maaltijden en trouw- en

Gebruik van het kerkgebouw

parochie. Het parochiebestuur wil het gebouw dan ook

In dit toekomstperspectief blijft deze kerk op dezelfde

rouwdiensten.

De kerk wordt gebruikt voor religieuze bijeenkomsten en

blijven gebruiken voor de vieringen. De parochie zoekt ook

trede van de transformatieladder staan: religieus gebruik

De kerk bevindt zich daarmee op de transformatieladder

andere bijeenkomsten door de Oud-Katholieke parochie:

naar medegebruik door andere geloofsgemeenschappen.

en medegebruik. Gezien de cultuurhistorische betekenis en

op trede 2: religieus gebruik en medegebruik door andere

wekelijkse vieringen (gemiddeld 25 mensen). Naast het

Dit leidt tot een beter gebruik van het gebouw en ook tot

de waarde van het interieur en de ligging in de stad heeft

activiteiten.

kerkelijk gebruik worden kerk en zaaltjes verhuurd voor

hogere inkomsten. De Oud-Katholieke parochie houdt

het gebouw de potentie voor uitbreiding van het medege-

concerten, lezingen en exposities. Op dit moment komen

af en toe samen met de Evangelisch-Lutherse gemeente

bruik. Wat betreft het medegebruik is het gebouw deels

Exploitatie

er onder andere door Kerk Open door de week veel

een concurrent te noemen van de Lutherse kerk en de

De verhuur van de kerk vormt een bron van inkomsten

niet-kerkelijke bezoekers.

synagoge. Dit heeft vooral met de schaal van het gebouw

voor de Evangelisch-Lutherse gemeente. Het medege-

De kerk bevindt zich daarmee op de transformatieladder

te maken.

bruik in de vorm van veel kleinschalige, incidentele ver-

op trede 2: religieus gebruik en medegebruik.

Zou in de toekomst aanpassing van kerkgebouw of pas-

huren vraagt relatief veel energie van de vrijwilligers in

torie nodig zijn voor het toekomstig religieus gebruik of

verhouding tot de opbrengsten.

Exploitatie

medegebruik, dan dient hierbij rekening te worden gehou-

80

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

81

Beoordeling vanuit de methodiek van het transforma-

De kerk bevindt zich daarmee op de transformatieladder-

lisch-Lutherse kerk en mogelijk ook van andere voorzienin-

tieproces

op trede 2: religieus gebruik en medegebruik door andere

gen in de stad.

In dit toekomstperspectief blijft deze kerk vooralsnog op

activiteiten.

Als de kerkeigenaar de gebouwexploitatie echt zou willen

dezelfde trede van de transformatieladder staan: religi-

verbeteren zou kunnen worden onderzocht welke unieke

eus gebruik en medegebruik. Gezien het geringe eigen

Exploitatie

positie de synagoge als gebouw heeft en hoe deze ‘in de

religieus gebruik van de kerk lijkt verhuur aan een andere

Met regulier onderhoud kan het gebouw in goede staat

markt’ kan worden gezet.

geloofsgemeenschap mogelijk. Voor uitbreiding van het

worden gehouden. De gemeenteleden doen veel zelf. De

Zou in de toekomst aanpassing van kerkgebouw worden

medegebruik door verhuuractiviteiten vormen de Oud-

Nederlands Gereformeerde kerk kan het onderhoud zelf fi-

overwogen ten behoeve van het gebruik, dan dient daarbij

-Katholieke kerk en de Christelijk Gereformeerde kerk

nancieren; de verwachting is dat dat ook voor de komende

rekening te worden gehouden met de waarden van de

concurrerende gebouwen. Zou in de toekomst aanpassing

10 jaar zal lukken. Voor grote vervangingen en restauraties

kerk. Hiervoor moet dan een gedetailleerde waardenbe-

van kerkgebouw worden overwogen ten behoeve van het

is externe subsidie nodig.

paling worden uitgevoerd.

Toekomstperspectief

gebruik, dan dient daarbij rekening te worden gehouden

De Evangelisch-Lutherse gemeente zoekt daarom naar

met de waarden van de kerk. Hiervoor moet dan een ge-

Toekomstperspectief

Er liggen kansen om de kwaliteit van de omgeving en

een huurder als structurele mede-gebruiker van het

detailleerde waardenbepaling worden uitgevoerd.

De Nederlands Gereformeerde kerk staat open voor

daarmee de kwaliteit van het gebouw en de relatie met de

gebouw zoals ze dat ook al tientallen jaren gewend was.

samenwerking met andere geloofsgemeenschappen,

historie van de stad en de vroegere Joodse gemeenschap

Deze huurder hoeft geen kerkgenootschap te zijn.

bijvoorbeeld in de vorm van medegebruik van het kerkge-

veel meer voor het voetlicht te brengen. Dit betekent dat

bouw. Ook wil zij het gebruik door derden intensiveren.

ontwikkelingen rondom het kerkgebouw in de openbare

Mocht medegebruik niet lukken dan wil het kerkbestuur

10.4 Nederlands Gereformeerde kerk (synagoge),

nadenken over de mogelijkheid om het gemeentezaaltje

1868

als appartement te gaan verhuren. Momenteel maken de

Gebruik van het gebouw

Beoordeling vanuit de methodiek van het transforma-

Evangelisch-Lutherse kerk en de Oud-Katholieke kerk op

De kerk wordt gebruikt voor religieuze vieringen op de

tieproces

incidentele basis over en weer gebruik van elkaars kerkge-

zondagen. Daarnaast wordt de kerk veel verhuurd voor

In dit toekomstperspectief blijft deze kerk op dezelfde

bouwen.

kleinschalige bijeenkomsten, vooral van culturele aard, on-

trede van de transformatieladder staan: religieus gebruik

der andere van De Roos van Culemborg (exposities, kleine

en medegebruik. De kerk is wat betreft het medegebruik

concerten, lezingen) maar ook voor bv. koorrepetities.

een concurrent van de Oud-katholieke kerk en de Evange-

82

ruimte of de gebouwde omgeving moeten worden afge-

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

stemd op deze potentiële waarden.

83

Toekomstperspectief

herontwikkeling van het gebouw beschrijft.

10.6 Overige kerken De toekomstperspectieven van de overige kerken zijn

Het parochiebestuur wil binnen een aantal jaren afstand doen van het kerkgebouw en onderzoekt in samenwer-

Er liggen kansen om de historische lagen van het terrein

slechts in algemene zin onderzocht. Er zijn grote ver-

king met de gemeente de mogelijkheden tot herbestem-

direct achter de St. Barbarakerk tot aan de Kapel (Papen-

schillen tussen deze kerken, zowel qua gebouw als qua

10.5 Rooms-Katholieke St. Barbarakerk, 1886

ming. Het streven is dat het kerkgebouw (gedeeltelijk)

hoek) zichtbaar te maken en mede bepalend te laten zijn

locatie. Bij eventuele transformaties in de toekomst

Gebruik van het gebouw

ook gebruikt kan bijven worden voor maatschappelijke

voor de kwaliteit van de transformatie van het gebouw en

geldt ook voor deze kerken dat onderzoek nodig is naar

De kerk wordt voornamelijk religieus gebruikt. De vie-

doeleinden. Het parochiebestuur wil ten minste de voor-

de directe omgeving. Hierdoor kan de historische relatie

de cultuurhistorische en architectonische waarde van

ringen van de parochie worden door gemiddeld 80-100

zijde van het kerkgebouw en de dagkapel in stand hou-

van de kerk met het seminarie tastbaar en beleefbaar

het gebouw. Ook zal moeten worden onderzocht wat de

mensen bezocht; dit aantal neemt elk jaar verder af. Ook

den. De gemeente is gevraagd hulp te bieden bij onder

worden en kan de ruimtelijke kwaliteit van het gebied

sociaal-maatschappelijke betekenis van de gebouwen is.

het aantal vrijwilligers voor onderhoud en exploitatie

andere de planologische procedures.

toenemen.

Daarnaast is er bij transformatie (zeker bij herontwikke-

van het kerkgebouw neemt af. De St. Barbarakerk (met

ling) van de locatie ook aandacht nodig voor het steden-

450 zitplaatsen) is te groot geworden voor de parochie.

Beoordeling vanuit de methodiek van het transforma-

Vergelijking van het toekomstperspectief van de St.

bouwkundige aspect: de ruimtelijk-visuele betekenis en

De kerk wordt niet of nauwelijks verhuurd voor andere

tieproces

Barabarakerk met dat van de Grote of Barbarakerk laat

inpassing in de context en de (historische) opzet van de

activiteiten.

Blijft het toekomstperspectief voor de andere monumen-

een groot verschil zien, dat volledig verklaard kan worden

wijk of buurt rond het gebouw. Ook hier geldt de trans-

De kerk bevindt zich daarmee op de transformatieladder

tale kerken op dezelfde trede van de transformatieladder

uit de verschillende cultuur-historische waarden, lokale

formatieladder.

op trede 1: vrijwel uitsluitend religieus gebruik.

(trede 2), het toekomstperspectief van de St. Barbarakerk

betekenis, eigenschappen en situatie van de gebouwen.

wordt gezocht in herbestemming, dat is trede 3 (herbe-

Daarnaast kent de St. Barbarakerk afnemend religieus

Exploitatie

stemming met publiek toegankelijke functies), eventueel in

gebruik, heeft vrijwel geen medegebruik en is bouwtech-

De kosten van het reguliere onderhoud zijn hoog. Daar-

combinatie met private functies. Hiervoor zullen aanpas-

nisch niet in goede staat. De Grote of Barbarakerk kent

naast is er sprake van achterstallig onderhoud, zo moet

singen aan het kerkgebouw nodig zijn. De eerste stap

intensiever religieus gebruik, veel meer medegebruik, en is

het dak worden vernieuwd. Deze operatie is voor de

in dit kader, de gedetailleerde waardebepaling, heeft al

bouwtechnisch in goede staat.

parochie te kostbaar.

plaatsgehad. Op dit moment wordt aan de hand van de

De door de kerkbesturen gekozen zoekrichtingen lijken te

waardebepaling de laatste hand gelegd aan het trans-

passen bij de in deze visie opgenomen waarden, kaders en

formatiekader, dat de uitgangspunten en de ruimte voor

ontwikkelrichtingen.

84

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

85

11. BELEIDSONTWIKKELING VAN DE GEMEENTE EN DE AFSPRAKEN MET DE KERKEN 1. Verantwoordelijkheid gemeente in de kerkenvisie

2. Het gemeentelijk beleid en de kerkenvisie

3. Een regulier kerkenvisie-overleg tussen gemeente

niet elkaars concurrent zijn maar qua aanbod elkaar

In deze kerkenvisie is in goede samenspraak tussen ge-

Tot nog toe komen de kerken niet of nauwelijks voor in de

en de binnenstadskerken

juist aanvullen. Dit geldt niet alleen de kerken onder-

meente en de monumentale binnenstadskerken verwoord

gemeentelijke beleidsplannen. Naar aanleiding van deze

Gemeente en kerken zullen elkaar regelmatig spreken

ling maar ook de relatie met andere partijen zoals De

hoe gemeente en kerken zich in de stad tot elkaar verhou-

kerkenvisie komt hierin verandering:

in het kerkenvisie-overleg om zoveel mogelijk te voorko-

Fransche School en De Gelderlandfabriek en mogelijk

den en is een aanpak ontwikkeld hoe te komen tot een

ƒ

De gemeente zal in haar toekomstige beleidsplannen

men, dat kerken met een grote cultuurhistorische waarde

ook met andere private partijen. Gemeente en kerken

toekomstperspectief voor de kerkgebouwen in de ge-

(zoals Omgevingsvisie, ruimtelijk, cultuurhistorisch en

onnodig in een situatie belanden waarin de transforma-

zullen dit onderwerp regelmatig agenderen om na te

meente, wanneer leegstand dreigt, of wanneer een kerkei-

vrijwilligersbeleid) de link leggen met de kerkenvisie

tieagenda aan de orde komt. De gemeente kijkt daarbij

gaan of hier verbetering mogelijk is.

genaar niet meer in staat is de lasten van instandhouding

om daarmee de rol en betekenis van de kerkgebou-

ook naar de samenhang met de andere kerkgebouwen en

van zijn gebouw te dragen. Voor de Grote Barbarakerk en

wen voor de stad en de gemeenschap beter in haar

voorzieningen in de stad.

4. De kerken buiten de binnenstad

de Heilige Barbarakerk is dit laatste realiteit.

beleid te verankeren. De gemeente streeft ernaar

Afspraken gemeente en binnenstadskerken:

De eigenaren van de overige kerken zijn niet direct betrok-

bij de uitvoering van bestaand beleid voor zover dat

ƒ

Gemeente en kerken gaan meer samenwerken op de

ken geweest bij de opstelling van deze kerkenvisie. Ge-

De gemeente hecht aan het behoud van de vijf monu-

raakt aan de belangen van de binnenstadskerken,

terreinen waarop ze elkaar kunnen versterken, om

meente en binnenstadskerken hopen dat ook deze overige

mentale kerkgebouwen voor de stad en haar inwoners,

deze belangen expliciet te betrekken en mee te

daarmee op voorhand het risico te verkleinen dat

kerken in de toekomst zullen participeren in het kerkenvi-

zowel in fysieke zin als qua functie(s) en gebruik en ook

wegen (Binnenstadsvisie, Cultuurvisie, toeristisch

cultuurhistorisch erfgoed onnodig verloren gaat, en

sie-overleg van gemeente en kerken.

vanwege de (potentiële) museale en educatieve waarde

beleid).

ook in het belang van een sociale en leefbare (bin-

De gemeente zal op bestuurlijk niveau het contact

nen)stad.

ervan. Hiermee erkent de gemeente haar verantwoorde-

ƒ

lijkheid om bij te dragen aan het behoud van deze gebouwen. Deze verantwoordelijkheid krijgt op drie manieren invul-

met de kerken beleggen bij één of meer wethouders. ƒ ƒ

ƒ

Gemeente en kerken zullen regelmatig overleggen

De gemeente zal een ambtelijk aanspreekpunt voor

over actuele onderwerpen die ook de kerken aan-

vragen van en over kerken instellen.

gaan.

De gemeente zal in haar communicatie op de web-

en een florerend cultureel klimaat waarin partijen

Gemeente en kerken gaan meer samenwerken op de terreinen waarop ze elkaar kunnen versterken, om het risico te verkleinen dat cultuurhistorisch erfgoed onnodig verloren gaat.

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

87

ƒ

De kerkeigenaar zal de gemeente vroegtijdig infor-

ling, namelijk met de aanvulling van het gemeentelijk

site en in de media aandacht geven aan de kerkenvi-

meren als hij problemen van financiering of leegstand

beleid met de kerkenvisie, de instelling van een regulier

sie en de gemaakte afspraken met de kerken.

van zijn kerkgebouw ziet aankomen.

kerkenvisie-overleg en in de gezamenlijke aanpak van gemeente en kerk in een transformatieproces.

86

ƒ

Als gemeente hebben we baat bij win-win-situaties

ƒ

Religieuze Culemborg | toekomst? Religieuzegebouwen gebouweninin Culemborg

16

religieuze gebouwen in Culemborg 16

4

12

oorspronkelijk gebouwd religieus gebouw 12

4 andere typologie

Als daadwerkelijk een proces van transformatie wordt religieuze functie 11

1

11

1 andere functie (i.c. wonen)

ingegaan, geldt het volgende: ƒ

monumentaal (binnenstad) 5

5

6

6 geen status (buitenwijken)

**

* *

* mogelijk nieuwe invulling: H. Barbara, Open Hof, Marokaanse moskee, Schuilplaats

Als voor een gekozen transformatiescenario planologische aanpassingen met betrekking tot gebouw of

Kerkeigenaar en gemeente volgen bij een transfor-

omgeving gewenst zijn, dan zal de gemeente daarin

matie gezamenlijk het stappenplan en de werkwijze

actief het voortouw nemen.

in de transformatieladder. ƒ

nabije toekomst?

ƒ

ƒ

De gemeente zal vanuit haar publiekrechtelijke rol

Gemeente en binnenstadskerken spreken af dat ze

meedenken in het zoeken naar subsidies, financiering

bij transformaties de in deze kerkenvisie geschetste

of andere (financiële) zaken die gericht zijn op het

aanpak zullen volgen. Centraal staat de wederzijdse

behoud van (de waarden van) de waardevol geachte

bereidheid om tijdig en gezamenlijk te zoeken naar

kerkgebouwen.

goede en breed gedragen oplossingen in het geval

ƒ

De gemeente heeft ook een rol als het gaat om het

leegstand dreigt. Belangrijke punten daarin zijn de

toetsen van de plannen aan de gemeentelijke en

nauwe samenwerking tussen gemeente en kerkeige-

wettelijke kaders zoals Erfgoedwet, Wet algemene

naren, het stappenplan en de werkwijze volgens de

bepalingen omgevingsrecht (straks Omgevingswet

transformatieladder, de aandacht voor het behoud

en omgevingsplan), bestemmingsplan en erfgoed-

transformatieproces voor een individueel kerkge-

van de verschillende waarden van de kerkgebouwen

beleid, en bij het verlenen van de vergunningen die

bouw

en de haalbaarheid en betaalbaarheid van mogelijke

nodig zijn voor een eventuele transformatie.

5

Samenwerking van gemeente en kerk in het

Binnen de verantwoordelijkheid voor het cultuurhistorisch

bouw wordt besloten tot herbestemming, als er ook

erfgoed past ook de faciliterende en ondersteunende rol

oplossingen zijn met religieus gebruik en medegebruik. De

van de gemeente in een transformatieproces wanneer dat

toekomstperspectieven. De rol van de gemeente is primair faciliterend, onder-

Deze verschillende rollen kunnen soms schuren, wat mo-

gemeente is zich ervan bewust dat het hele proces altijd

steunend en verbindend in de stappen die benoemd

gelijke vertraging van het transformatieproces tot gevolg

voor een individueel kerkgebouw speelt. Met de methodiek

een zoektocht is naar een goede balans tussen behoud

zijn in de kerkenvisie. De gemeente denkt in die rol

heeft. Daarom is regelmatig en open overleg tussen

van de transformatieladder wordt een zorgvuldig proces

van waarden enerzijds en (financiële) haalbaarheid ander-

mee over wat wenselijk en mogelijk is. De gemeen-

gemeente en kerk(en) belangrijk.

gevolgd met als doel te voorkomen dat voor een kerkge

zijds.

te neemt het transformatieproces niet over van de

ƒ

kerkeigenaar.

88

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

89

6. Nieuwbouw

7. Actualisering van de kerkenvisie

De kerkenvisie introduceert een nieuw beleidsuitgangs-

Gemeente en kerkeigenaren beschouwen deze kerken-

punt in het gemeentelijk beleid dat voortkomt uit de

visie als een richtinggevend document voor een periode

kerkenvisie. Dit beleidsuitgangspunt speelt bij de aanvraag

van pakweg 10 jaar.

van een geloofsgemeenschap voor het bouwen van een nieuw kerkgebouw. Dit beleid houdt in dat leegstaande

We vinden het verstandig om de kerkenvisie elke vijf jaar

of leegkomende kerkgebouwen allereerst in aanmerking

te actualiseren en jaarlijks aan de Raad over de gemaak-

komen om in die ruimtebehoefte te voorzien.

te en gerealiseerde afspraken en de ontwikkelingen rondom kerkgebouwen te rapporteren, zodat de Raad

Alvorens een besluit tot nieuwbouw te nemen moet de

in haar beleid en financiële cyclus rekening kan houden

initiatiefnemer de mogelijkheden van (her)gebruik van be-

met ontwikkelingen die uit Kerkenvisie voortvloeien en

staande (kerk)gebouwen onderzoeken. De noodzaak van

we steeds een periode van 10 jaar vooruit blijven kijken.

nieuwbouw moet worden aangetoond, wil de gemeente

Zo blijft de kerkenvisie een levend document dat indien

kunnen instemmen met en meewerken aan het initiatief

nodig regelmatig kan worden herzien.

van nieuwbouw. Reeds lopende nieuwbouwtrajecten vormen hierop een uitzondering.

Leegkomende kerkgebouwen komen allereerst in aanmerking om in ruimtebehoefte te voorzien. 90

Nota kerkenvisie Culemborg | concept februari 2021

91

Colofon Gemeente Culemborg, februari 2021 Opgesteld door de werkgroep kerkenvisie: Monica Wichgers, wethouder Henk van Dijk, Protestantse gemeente Henk van Duijn, Oud-Katholieke kerk Frank Duivenvoorde, Oud-Katholieke kerk Arjen Smits, Protestantse gemeente Jan Smits, gemeente Culemborg Hans Visser, Nederlands Gereformeerde kerk Bert de Weerd, Rooms-Katholieke parochie Marion van der Werf, Evangelisch-Lutherse kerk Alwin Kaashoek, adviseur KAAder Kerkadvies Foto’s o.a. van Dik Hooijer en Huub van Beurden De afbeeldingen in het document zijn voor het overgrote deel door de leden van de werkgroep of de adviseur beschikbaar gesteld. Wij hebben daarin zoveel mogelijk proberen te voorkomen dat er sprake is van onrechtmatig gebruik. Mocht iemand van mening zijn dat dit toch het geval is, verzoeken wij u contact op te nemen via info@kaader.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=d032b870-cdff-4503-a149-20ba35a2eeb6