CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Integraal huisvestingsplan IHP

Raadsvergadering 28 september 2023, gemeente CulemborgBij agendapunt: Integraal huisvestingsplan Onderwijs28.043 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

IHP Culemborg

definitief

Opdrachtgever Gemeente Culemborg Datum 21 augustus 2023 Referentie 1629402-0108.0.2 Auteur(s) Johanna Scherer - HEVO B.V. Kim Vermeulen - HEVO B.V.

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Statenlaan 8

5223 LA 's-Hertogenbosch

T 073 - 6 409 409

info@hevo.nl

KvK Brabant 16029774

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Burg. Roelenweg 40

8021 EW Zwolle

T 038 - 4 258 101

ISO 9001-gecertificeerd

BTW 0011.60.461.B01

Voorwoord In opdracht van de gemeente Culemborg heeft HEVO, de gemeente en de schoolbesturen van het primair onderwijs (PO) inclusief het speciaal basisonderwijs (SBO) en het voortgezet onderwijs (VO) begeleid om te komen tot een Integraal Huisvestingsplan (IHP). Het IHP omschrijft op basis van een gezamenlijk bepaalde visie, gerichte analyse, opgaven en financiële vertaling de kaders voor investeringen in onderwijshuisvesting. Een strategisch IHP stelt gemeente en schoolbesturen in staat om op de korte en lange termijn toekomstbestendige keuzes te maken en een proactief (investerings)beleid te voeren. Het IHP geeft voor de eerste vijf jaar (2023-2028) concreet aan wat de opgave is en geeft een doorkijk voor de langere termijn van circa 30 jaar (2023-2053). Het IHP bestaat uit vier fasen, ofwel vier deelproducten, die in onderliggend document zijn samengebracht: 1. Visie: notitie bouwstenen voor beleid. 2. Inventarisatie van het gebouwenbestand. 3. Opgaven gemeente Culemborg. 4. Financiële vertaling.

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 2 van 84

Inhoudsopgave 1. 1.1. 1.2. 1.3. 1.4.

Inleiding Aanleiding en urgentie Doelstelling Aanpak Leeswijzer

5 5 7 11 11

2. 2.1. 2.2. 2.3. 2.4.

Onderwijslandschap gemeente Culemborg Primair onderwijs Speciaal basisonderwijs Voortgezet onderwijs Leerlingenprognose

12 12 12 14 15

3. 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. 3.7.

Visie en beleidsambities (bouwstenennotitie) Visie op onderwijs(huisvesting) Visie stelt eisen aan de huisvesting Bouwsteen 1: beleid en regie Bouwsteen 2: kwaliteit Bouwsteen 3: duurzaamheid Bouwsteen 4: capaciteit Bouwsteen 5: samenwerking

16 16 16 17 19 20 22 23

4. 4.1.1 4.1.2 4.1.3 4.1.4 4.1.5 4.1.6

Opgaven schoolgebouwen Culemborg Toelichting kaarten Scholenlandschap PO en SBO Totaaloverzicht van de opgaven: periode 0-5 jaar Opgaven PO en SBO Scholenlandschap VO Opgaven VO

25 25 26 27 28 33 34

5. 5.1.1 5.1.2 5.1.3

Opgaven gymzalen Culemborg Bewegingsonderwijs in het primair onderwijs (PO) Bewegingsonderwijs in het voortgezet onderwijs (VO) Beschikbare capaciteit bewegingsonderwijs Culemborg

38 38 38 39

Referentie: 1629402-0108.0.2.

5.1.4

Locaties bewegingsonderwijs gemeente en op scholen

41

6. 6.1. 6.2. 6.3. 6.3.1 6.3.2 6.3.3 6.3.4 6.4. 6.5. 6.6.

Financiële vertaling Overzicht investeringskosten schoolgebouwen Gewenste kwaliteit Investeringskostenkengetallen Nieuwbouw Vernieuwbouw Renovatie Verbetering binnenmilieu en verduurzaming gebouwen Uitgangspunten financiële vertaling onderwijs De interpretatie van investeringskosten uit dit IHP Total Cost of Ownership

42 42 43 44 44 44 44 45 45 46 46

7.

CO2-reductie

47

8. 8.1. 8.2. 8.3.

Vervolg IHP Opstellen uitvoeringsprogramma en businesscases Actielijst vervolg IHP Voorbehoud

48 48 48 49

Bijlage I: wettelijke en beleidskaders

50

Bijlage II: energieprestaties

53

Bijlage III: toegepaste methodieken Capaciteitsanalyse Quickscans light Afwegingscriteria Herkomstanalyse

54 54 55 58 59

Bijlage IV: financiële vertaling Kostenconfigurator PO en SBO Kostenconfigurator VO

71 72 73

Pagina 3 van 84

Bijlage V: investeringskostenoverzicht

74

Bijlage VI: draaiboeken

83

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 4 van 84

1. Inleiding

onderwijshuisvesting wordt nu en in de toekomst door gemeente en schoolbesturen intensief samengewerkt.

1.1. Aanleiding en urgentie ‘Ieder kind in Culemborg heeft recht op een goede, gezonde en positieve ontwikkeling. Kinderen hebben het recht gezond op te groeien en te ontwikkelen, eerst thuis, later bij een vorm van kinderopvang en bij onze peuterspeelzalen. En vanaf vier jaar op één van de vele basisscholen die onze stad rijk is.’1

Deze samenwerking is hard nodig. De noodzaak tot samenwerking komt primair voort uit de gedeelde verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting: de gemeente heeft een zorgplicht voor onderwijshuisvesting (onder andere nieuwbouw en uitbreiding) en schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor onderhoud en exploitatie.

Dit citaat is afkomstig uit het Bestuursakkoord 2022-2026 met de titel ‘Samen aan de slag’. Voor het Culemborg van morgen is goede onderwijshuisvesting een randvoorwaarde: om kinderen een goede start voor een mooie toekomst te kunnen geven. Voor het onderwijs staat de ambitie voor ‘een leven lang leren’ centraal. De drie speerpunten uit het Bestuursakkoord zijn: 1. We verduurzamen en vergroenen schoolpleinen en -gebouwen. 2. We stimuleren een soepele verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt. 3. We werken aan samenwerking tussen onderwijsinstellingen met een Lokale Educatieve Agenda.

Het afstemmen van deze verantwoordelijkheden bij het tegemoet treden van nieuwe opgaves wordt steeds urgenter. Op landelijk niveau krijgt onderwijshuisvesting meer en meer aandacht. In het rapport van de Rijksbouwmeester uit 20092 werd reeds geconstateerd dat de gebouwenvoorraad in het funderend onderwijs sterk verouderd is, vaak een slecht binnenklimaat heeft en niet duurzaam is. In 2011 concludeerde ook het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat het binnenmilieu in de scholen vaak onder de maat is: uit verschillende onderzoeken kwam naar voren dat de CO2-concentraties in Nederlandse scholen vaak te hoog zijn. In 2016 concludeerde de Algemene Rekenkamer3 daarnaast dat het tempo waarin schoolgebouwen worden vervangen te laag is: schoolgebouwen staan gemiddeld 69 jaar voordat ze vervangen worden. In het onderzoek van de Algemene Rekenkamer is ook de tevredenheid van leraren over hun schoolgebouwen onderzocht. Leraren bleken ontevreden te zijn over een aantal aspecten van de huisvesting: zij vonden vooral de temperatuur en de luchtkwaliteit onvoldoende. Ook gaf een meerderheid van de ondervraagde leraren aan dat het schoolgebouw opgeknapt moet worden.

Daarnaast dient extra aandacht besteed te worden aan leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte, bijvoorbeeld vanwege laaggeletterdheid of voor nieuwkomers. ‘Voor alle kinderen en jongeren geldt dat zij het recht hebben om te leren en zich te ontwikkelen. We bieden dan ook ruimte aan initiatieven die kansen geven aan kinderen en jongeren die niet op een reguliere school terecht kunnen. We zetten in op het behoud van deze initiatieven, waarbij we weten dat voor initiatieven die bredere aantrekkingskracht hebben regionale en landelijke financiële bijdragen nodig zullen zijn om ieder kind (passend) onderwijs te bieden.’ (Bestuursakkoord 20222026). Daarbij staat het onderwijs niet solitair. Samenwerking tussen scholen maar ook met zorg en welzijn zijn belangrijk om dit doel te bereiken.

Ook in het onderzoek uit 2020 door McKinsey4 naar de algemene staat van het onderwijs in Nederland wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan de onderwijshuisvesting; gemeenten geven ondanks hogere eisen en gestegen bouwkosten nog een vergelijkbaar bedrag uit aan onderwijshuisvesting als in 2009.

Het Integraal Huisvestingsplan beoogt om als beleidskader deze randvoorwaarde in te vullen, waarbij ‘samenwerking als basis’ centraal staat: op het gebied van

1 Bestuursakkoord gemeente Culemborg 2022-2026 2 Rapport ‘Gezond en goed. Scholenbouw in topconditie’, Rijksbouwmeester, Den Haag, 2009

Referentie: 1629402-0108.0.2.

3

Schoolgebouwen primair en voortgezet onderwijs: de praktijk gecheckt, Algemene Rekenkamer (2016) 4 Een verstevigd fundament voor iedereen, McKinsey (2020)

Pagina 5 van 84

Figuur 2: vernieuwingsopgave onderwijshuisvesting landelijk versus Culemborg

Tevens geldt voor de gemeente Culemborg, in tegenstelling tot veel (vooral landelijke) gemeenten, dat de leerlingenaantallen stabiel blijven; er wordt een lichte stijging verwacht (circa 9-10%)6. Figuur 1: ontwikkeling van leerlingenaantallen volgens leerlingenprognose Culemborg (december 2022)

Tegelijkertijd stellen de sectorale routekaarten voor het klimaatakkoord hoge eisen aan de duurzaamheid en het tempo van de uitvoering van de vervangingsopgave5: de uitgaven moeten verdubbelen van circa € 21 miljard bij ongewijzigd beleid naar circa € 42 miljard. De vernieuwingsopgave van de onderwijshuisvesting geldt deels ook voor Culemborg. Alhoewel uit de bouwjaren is af te lezen dat Culemborg ten opzichte van het landelijk beeld een relatief jong gebouwenbestand heeft, zijn er nog vijf locaties in het PO en één locatie in het VO die ouder zijn dan 40 jaar.

De context waarin dit IHP is opgesteld laat grote uitdagingen zien voor de onderwijshuisvesting in Culemborg. De belangrijkste uitdagingen daarbij zijn: • Vervanging of renovatie van oude schoolgebouwen die niet meer voldoen aan de eisen van eigentijds onderwijs. • Samenwerking tussen kinderopvang en basisscholen in hetzelfde gebouw, zoveel mogelijk in de vorm van integrale kindcentra (IKC’s). • Voorzieningen voor bewegingsonderwijs (gymzalen): optimale benutting van de capaciteit. • Invulling geven aan de verduurzamingsopgave (ook ten opzichte van exploitatie). • De wens om ‘Frisse Scholen’ met een gezond binnenklimaat en groene pleinen te realiseren. Alleen met vereende krachten en optimale samenwerking tussen gemeente en schoolbesturen kunnen deze uitdagingen in de komende jaren worden aangegaan en kunnen met de beschikbare middelen de beste keuzes worden gemaakt. Daarbij staan

5

Sectorale routekaart voor verduurzaming van schoolgebouwen in het primair en voortgezet onderwijs, PO-raad, VO-raad en VNG

Referentie: 1629402-0108.0.2.

6 Bron: prognose Pronexus, februari 2022

Pagina 6 van 84

bij het opstellen van dit IHP steeds de Culemborgse kinderen centraal; zij hebben recht op goed onderwijs in goede schoolgebouwen!

wanneer (welk jaar) het zal worden uitgevoerd en in gebruik genomen en wat de omvang van de stichtingskosten dan exact zullen zijn.

1.2. Doelstelling

De Raad wordt gevraagd om in te stemmen met het IHP als kader, waarbinnen dan de haalbaarheidsstudies worden uitgevoerd voor die projecten die in de eerste periode worden verwacht. De uitkomsten van deze haalbaarheidsstudies worden gevat in het Uitvoeringsprogramma. Dit wordt hierna verder toegelicht.

Een strategisch IHP stelt gemeente en schoolbesturen in staat om op korte en lange termijn toekomstbestendige keuzes te maken en een proactief (investerings)beleid te voeren. Het IHP geeft voor de eerste vijf jaar (2023-2028) concreet aan wat de opgave is en geeft een doorkijk voor de langere termijn van 30 jaar (2023-2053). In aanvulling op de werkwijze op basis van de verordening, voegt het IHP een proactief onderwijshuisvestingsbeleid toe. In formele zin laat de gemeente hiermee zien op welke wijze zij haar zorgplicht, op grond van de taak die zij heeft in het voorzien van huisvesting voor het funderend onderwijs, wenst in te vullen (zie bijlage I voor extra informatie over de beleidskaders op het gebied van onderwijshuisvesting). Het IHP: • Stelt de gemeente en schoolbesturen in staat om op korte en lange termijn strategische keuzes te maken en proactief beleid te voeren. • Biedt een meerjarenperspectief waarop het eigen (investerings)beleid van de schoolbesturen kan worden afgestemd. • Vormt het beleidskader voor het onderwijshuisvestingsbeleid voor de periode 2023-2053. Het IHP wordt elke 4 jaar herijkt, zodat het beleidskader blijft aansluiten bij de vragen en behoeften van dat moment. De eerste termijn van het IHP omvat een periode van 5 jaar.

De functie van IHP als richtinggevend beleidskader Het IHP is een strategisch kader voor onderwijshuisvesting en duidt de geïnventariseerde investeringsopgaven voor de eerste 5 jaar met een doorkijk naar de periode daarna. De wijze waarop een IHP wordt vastgesteld kent een zekere beleidsvrijheid. In de meeste gevallen – en zo stellen we dat ook voor voor Culemborg – wordt het IHP gezien als beleidskader, waarbinnen de verschillende daar gedefinieerde investeringsbehoeften na vaststelling IHP nader worden uitgewerkt. Deze uitwerking ziet toe op het eerst per voorzien project uitvoeren van een haalbaarheidsstudie, die dan definitief duidelijk maakt wat de scope van het project is,

Referentie: 1629402-0108.0.2.

In de basis mag verwacht worden dat indien uit de haalbaarheidsstudie blijkt dat betreffend(e) project(en) zich bevinden binnen dit beleidskader, dat deze projecten dan ook zullen worden voorzien van een daaropvolgend positief besluit ter kredietstelling. Deel van de haalbaarheidsstudie betreft de wijze van dekken van het Uitvoeringsprogramma; zeker in het geval van Culemborg, waarbij er ook een aanzienlijke investeringsbehoefte is gedefinieerd op het gebied van verduurzaming en verbetering binnenklimaat van schoolgebouwen die in het IHP in de basis niet voorzien worden voor vervanging of vernieuwbouw, verdient dit vraagstuk bijzondere aandacht in de fase van de haalbaarheidsstudie.

Het proces na vaststelling IHP op weg naar de feitelijke huisvestingsingrepen Na vaststelling van het IHP wordt een Uitvoeringsprogramma (tactisch niveau) opgesteld voor de projecten met een termijn van 5 jaar. Het Uitvoeringsprogramma geeft het totaal aan resultaten weer uit de haalbaarheidsstudies. Daaruit blijkt dan de definitief vast te stellen scope van het project, wanneer (welk jaar) het zal worden uitgevoerd en in gebruik genomen en wat de omvang van de stichtingskosten dan exact zullen zijn. In het Uitvoeringsprogramma worden tevens afspraken gemaakt over de samenwerking op programma- en projectniveau. Voor het uitvoeren van de haalbaarheidsstudies en het vaststellen van het Uitvoeringsprogramma dient – indien voortvarend te werk wordt gegaan – een periode te worden uitgetrokken van ten minste een half jaar. Zeker bij de verduurzamingsopgaven en de vraag om renovatie (zoals voorzien in het VO), zal dat gepaard gaan met technisch onderzoek naar de gebouwen, onderzoek naar de technische en financiële haalbaarheid/realiteit van het bereiken van de gevraagde kwaliteitsniveaus en het bereiken van overeenstemming over de dekking van de dan

Pagina 7 van 84

bepaalde stichtingskostenniveaus. De onderzoeken vinden daarbij dan plaats op projectniveau (en niet meer in termen van algemene kaderstelling op IHP-niveau). De haalbaarheidsstudies hebben daarmee dus onder andere als doel om: • Een definitieve keuze te maken tussen (ver)nieuwbouw of renovatie op basis van de verkenning van verschillende scenario’s; • De financiële consequenties per scenario inzichtelijk te krijgen met daarin de bekende investeringskosten en geïnventariseerde risico’s inclusief een raming van de locatiegebonden en projectspecifieke kosten. Daar waar in het IHP met kostenkengetallen wordt gewerkt, wordt hier de stap gemaakt naar een project specifieke raming; • De TCO-benadering te concretiseren ter bepaling van eigen bijdrage schoolbesturen en mogelijkheden voor subsidie; • Het vaststellen in welke jaarschijven de voorbereiding en uitvoering plaats zullen vinden, en daarmee wanneer de investering zal leiden tot afschrijvings- en rentelasten voor de gemeente. Vanuit het Uitvoeringsprogramma, kunnen vervolgens de jaarprogramma’s worden vastgesteld, die door College en vervolgens Raad voorzien worden van besluitvorming en kredietstelling.

Het verdient de aanbeveling om de Raad de doorkijk te geven over de volle periode van de eerste 5 jaar, waarbij het dan geprognosticeerde middelenbeslag geheel zichtbaar is, waarbinnen dan de jaarprogramma’s door de Raad kunnen worden voorzien van de bijpassende kredietstelling. Het Uitvoeringsprogramma geeft daarbij dus het kader, gelijk aan het in de verordening genoemde “bekostigingsplafond” voor betreffend jaren.

Op welke wijze wordt de inspanning zichtbaar in de begroting van de gemeente Er zijn drie momenten waarop er sprake is van beschikbaar stellen van middelen: 1. Na vaststellen IHP: de gemeente stelt een krediet beschikbaar voor het uitvoeren van de haalbaarheidsstudies; Deze onderzoeken maken geen deel uit van de reguliere stichtingskosten, en zijn direct zichtbaar in de begroting / jaarrekening van de gemeente. 2. Na goedkeuring kredietstelling per project: a. Ontwerpfase: de gemeente stelt een voorbereidingskrediet beschikbaar zodat het schoolbestuur (indien zij bouwheer is) het project nader uitwerkt

Referentie: 1629402-0108.0.2.

b.

tot aanbestedingsgereed ontwerp. Dit is ca. 5 tot 8 % van de totale kosten. De hoogte is afhankelijk van de omvang en complexiteit van het project. De voorbereidingskredieten kunnen worden geactiveerd op het moment van activatie van de totale investering; Realisatiefase: de gemeente stelt het krediet voor de bouw beschikbaar. Dit is het totaal van de stichtingskosten, na aftrek van de beschikbaar gestelde voorbereidingskredieten. Beschikbaarheidsstelling vindt doorgaans plaats op basis van een nader af te stemmen termijnschema. Afschrijvings- en rentelasten worden pas zichtbaar op de gemeentelijke begroting in het eerste kalenderjaar ná oplevering van het betreffende gebouw/project.

Vanuit de praktijk is duidelijk dat grootschalige renovaties een doorlooptijd (voorbereiding en uitvoering) kennen van ten minste 3 jaar; nieuwbouw ten minste 4 jaar. Dat betekent dat begrotings-effecten van projecten ook pas na 3 of 4 jaar (of nog later al naar gelang voortgang project) zichtbaar worden. Bij vaststelling krediet in jaar 1, is dus opname van kapitaallasten in de begroting pas te voorzien voor jaar 4 of 5. Voor (ver) nieuwbouwprojecten wordt uitgegaan van een afschrijvingstermijn van 40 jaar in lijn met de financiële verordening van de gemeente Culemborg. Voor renovatie wordt uitgegaan van een minimale afschrijvingsperiode van 25 jaar. Investeringen voor de verduurzaming van panden worden afhankelijk van de omvang van de ingrepen en de terugverdientijd afgeschreven. Hierbij is maatwerk nodig, hetgeen onderdeel zal zijn van de eerder genoemde haalbaarheidsstudies.

Dekkingsopgave Het IHP geeft een overzicht van de investeringsbehoefte die gemeente en schoolbesturen herkennen op het gebied van onderwijshuisvesting. De dekking daarvan zal op projectniveau kunnen worden vastgesteld. Alhoewel het grootste deel van de dekking vanuit de gemeentelijke zorgplicht wordt ingevuld, zijn er ook aanvullende dekkingsbronnen denkbaar.

Pagina 8 van 84

Bijdrage schoolbesturen Schoolbesturen zijn volgens het huidige stelsel verantwoordelijk voor het onderhoud en de exploitatie van onderwijshuisvesting. Als verantwoordelijke hiervoor en als gebruiker van de schoolgebouwen zijn schoolbesturen gebaat bij de kwaliteitsambitie. Voor het leveren van een bijdrage kunnen schoolbesturen gebruik maken van de vergoeding voor materiële instandhouding die zij ontvangen van het rijk (deel lumpsumvergoeding). Een deel van de kwaliteitsambitie kan bijvoorbeeld gefinancierd worden vanuit (1) een besparing op onderhoud aan het bestaande gebouw voorafgaand aan een nieuwbouwopgave (besparing op investeringen in het lopende meerjarenonderhoudsplan) of (2) door duurzame keuzes te maken in het ontwerp (besparingen in de exploitatie). Het exacte bedrag voor de eigen bijdrage van de schoolbesturen is afhankelijk van de uit te voeren maatregelen en terugverdientijden. Schoolbesturen van het Primair Onderwijs (Speciaal- en Basisonderwijs) zijn vooralsnog beperkt in het mogen leveren van een eigen bijdrage, in verband met het investeringsverbod7. Er wordt per 2025 een versoepeling verwacht van deze beperking.8 Schoolbesturen van het Voortgezet Onderwijs zijn niet gebonden aan het investeringsverbod. De eigen bijdragen van de schoolbesturen kunnen in het kader van het haalbaarheidsstudies definitief bepaald worden.

– tevens een ambitie geformuleerd op verduurzaming en verbetering binnenklimaat voor de gebouwen die niet worden vervangen of gerenoveerd. Voor de eerste periode (eerste 5 jaar) is daarvoor in het IHP een investeringsbehoefte geformuleerd voor alle gebouwen die op binnenmilieu en/of exploitatie in de quickscans een 5,5 of lager (5 of 4) scoren en die pas over meer dan 5 jaar aan de beurt zijn voor (ver)nieuwbouw. Het is van belang om te onderkennen dat enerzijds deze investeringsbehoefte in de verbetering van dit deel van de voorraad reëel is; anderzijds vormt dit (tot op heden) geen onderdeel van de invulling van de gemeentelijke zorgplicht zoals bedoeld in de wet en verordening. Met name dit deel van de investeringsbehoefte (circa 40% van de totale investeringsopgave in de eerste periode) vraagt specifieke aandacht ten aanzien van de wijze waarop deze worden geplaatst op het Uitvoeringsprogramma. De haalbaarheidsstudies zullen ook hier – op weg naar het Uitvoeringsprogramma – per locatie moeten uitwijzen wat de exacte werkzaamheden zijn per locatie en hoeveel van de totale post naar welke school gaat, en welk deel van deze investering gedekt wordt door de gemeente en/of het schoolbestuur. Het is het advies om de betreffende schoolbesturen te vragen om dit deel van de haalbaarheidsstudies onder hun regie te laten uitvoeren.

Eventuele randvoorwaarden voor betreffende onderzoeken kunnen gezamenlijk worden geformuleerd, in lijn met de kaders uit het IHP.

Subsidies Een beperkt deel van de dekking zou wellicht gevonden kunnen worden in subsidieregelingen zoals SUVIS, DUMAVA, Groen schoolplein, groeifonds etc. Per project wordt tijdens het haalbaarheidsstudie verkend welke mogelijkheden er zijn en of het project daarvoor in aanmerking komt. Dit is sterk afhankelijk van de beschikbaarheid van subsidies, de resterende financiële middelen per subsidietraject en de voorwaarden voor toekenning van de subsidie. Differentiatie in het IHP naar ingrepen gericht op zorgplicht en aanvullende ambities In het IHP is naast de behoefte aan vervangingen en grootschalige renovaties – voortkomend uit de invulling van de gemeentelijke zorgplicht voor onderwijshuisvesting 7 Verdere informatie over het investeringsverbod:

8 https://www.vo-raad.nl/nieuws/ocw-vraagt-reactie-op-voorgenomen-wetswijziging-

https://www.poraad.nl/werkgeverschap/financien/investeren-in-het-schoolgebouw-wat-mag-wel-en-watmag-niet

onderwijshuisvesting

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 9 van 84

Info-graphic van IHP naar Project

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 10 van 84

1.3. Aanpak In opdracht van de gemeente Culemborg begeleidt HEVO de gemeente en de schoolbesturen om te komen tot een Integraal Huisvestingsplan (IHP). Het IHP is samen met gemeente en schoolbesturen ontwikkeld. Daarbij zijn gezamenlijk de volgende stappen doorlopen: • Stap 1: om te komen tot een gezamenlijke visie zijn in diverse bijeenkomsten met de schoolbesturen en gemeente ambities gedefinieerd en wensen geïnventariseerd. • Stap 2: het gebouwenbestand van de onderwijshuisvesting in de gemeente Culemborg is door middel van quickscans light in beeld gebracht. Er zijn capaciteitsanalyses en kwaliteitsanalyses uitgevoerd. Verder zijn de gymvoorzieningen in de gemeente kwantitatief geïnventariseerd. • Stap 3: op basis van de quickscans en aanvullende afwegingscriteria gebaseerd op de visie zijn opgaven geformuleerd. De laatste versie van de opgaven zijn nog niet met de schoolbesturen in gezamenlijkheid besproken. • Stap 4: op basis van de opgaven is een financiële vertaling gemaakt. • Stap 5: de vier deelproducten zijn samengebracht in het Integraal Huisvestingsplan 2023-2053.

1.4. Leeswijzer Na dit eerste inleidende hoofdstuk beschrijft hoofdstuk 2 het onderwijslandschap van de gemeente Culemborg. Hoofdstuk 3 gaat in op de visie en beleidsambities. Hoofdstuk 4 en 5 zoomt in op de opgaven die zijn gedefinieerd voor de onderwijshuisvesting en de gymzalen. In dit IHP zijn alle opgaven voor de periode 0-10 jaar uitgebreid uitgewerkt. De opgaven die na 10 jaar spelen zijn niet uitgebreid uitgewerkt, maar zijn wel kort benoemd en financieel meegenomen. De nadere invulling van deze opgaven dient nader uitgewerkt te worden bij de volgende actualisatie van het IHP. Hoofdstuk 6 voorziet de opgaven uit hoofdstuk 4 en 5 van financiële uitgangspunten en een financiële vertaling. In hoofdstuk 7 is doorgerekend wat de CO2-reductie is die de opgaven bewerkstelligen. In hoofdstuk 8 zijn een aantal processtappen en uitgangspunten vermeld waar rekening mee dient te worden gehouden bij de uitvoering van het IHP.

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 11 van 84

2. Onderwijslandschap gemeente Culemborg 2.1. Primair onderwijs De PO-scholen in de gemeente Culemborg verschillen onderling qua denominatie, omvang en onderwijsconcept. Het primair onderwijs in de gemeente wordt verzorgd door een viertal schoolbesturen. Deze bieden basisonderwijs volgens bijvoorbeeld het leerstofjaarklassensysteem, jenaplanonderwijs en Agora-onderwijs. De meeste schoolbesturen werken intensief samen met een kinderopvangpartner. Samen met deze partner vormen scholen in sommige gevallen een integraal kindcentrum (IKC) waarbij de nadruk ligt op doorgaande (leer)lijnen/ontwikkellijnen voor kinderen van 2 tot 12 jaar. Deze samenwerking is belangrijk voor een optimale ontwikkeling van kinderen en werkt het best als kinderopvang en basisschool samen in één gebouw gehuisvest zijn. De betrokken kinderopvangpartners staan hieronder weergegeven: • Kinderopvang SKCN. • Kinderopvang Kaka. • Kinderhuis De Fuut.

2.2. Speciaal basisonderwijs Het speciaal basisonderwijs in de gemeente Culemborg wordt aangeboden door één schoolbestuur. Dit schoolbestuur biedt onderwijs aan leerlingen van binnen en buiten de gemeente. Het gaat om basisschoolleerlingen (4-12 jaar). Tabel 2: overzicht onderwijslandschap Culemborg SBO

Schoolbestuur Denominatie

Aantal scholen

Protestantschristelijk

1

CPOB Totaal

1

Type onderwijs SBO

Aantal leerlingen % 1-10-2022 170

100%

170

100%

Tabel 1: overzicht onderwijslandschap Culemborg PO

Schoolbestuur Denominatie

Aantal scholen

Type onderwijs

Aantal leerlingen % 1-10-2022

SKOR

Rooms-katholiek

3

BO

477

20%

OPO-R

Openbaar

4

BO

795

33%

5

BO

1.026

43%

1

BO

90

4%

2.388

100%

CPOB Trinamiek

Protestantschristelijk Algemeen bijzonder

Totaal

Referentie: 1629402-0108.0.2.

13

Pagina 12 van 84

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 13 van 84

2.3. Voortgezet onderwijs Het voortgezet onderwijs in de gemeente Culemborg wordt aangeboden door twee schoolbesturen: Openbare Regionale Scholengemeenschap Lek en Linge (hierna: Lek & Linge) en het Koningin Wilhelmina College (hierna: KWC). Het voortgezet onderwijs in Culemborg voorziet op deze manier in Agora-onderwijs, praktijkonderwijs, een vmbo, havo en vwo.

Tabel 3: overzicht onderwijslandschap Culemborg VO

Schoolbestuur Denominatie

Type onderwijs

Aantal leerlingen % 1-10-2022

Lek & Linge

Openbaar

4

VO

2.400

58%

KWC

Bijzonder

2

VO

1.712

42%

4.112

100%

Totaal

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Aantal scholen

6

Pagina 14 van 84

2.4. Leerlingenprognose In de grafieken in deze paragraaf zijn de leerlingenprognoses van de gemeente Culemborg te zien voor respectievelijk het PO, SBO en VO. De grafieken geven een beeld van hoe de leerlingenaantallen zich in de komende jaren naar verwachting gaan ontwikkelen. De prognoses komen voort uit de opdracht die de gemeente Culemborg aan Bureau Postmus heeft gegeven. Bij het aflezen van de grafieken moet er op gelet worden dat de verticale schaal per grafiek verschilt. Ontwikkeling van geprognosticeerde leerlingenaantallen PO (BO en SBO) In het PO is vanaf 2023 tot en met 2032 een toename in het aantal leerlingen van circa 10% zichtbaar. In het SBO neemt het leerlingenaantal naar verwachting toe met 9%,

waarbij voorspellingen voor het SBO in de praktijk erg lastig zijn. Ontwikkeling van geprognosticeerde leerlingenaantallen VO

In het VO nemen de leerlingenaantallen de komende jaren tot 2032 af met circa 9% alvorens ze weer gaan stijgen. Deze krimp tot 2023 is te verklaren vanuit de methodiek die door Bureau Postmus gebruikt is om de prognoses op te stellen. In de geprognotiseerde leerlingenaantallen wordt rekening gehouden met nieuwbouwplannen. De toekomstige woningbouw voor Culemborg is gebaseerd op de opgave van de gemeente. Voor de overige gemeenten is de Primosbevolkingsprognose gebruikt; een ontwikkelde raming voor een samenhangende bevolkingsprognose op gemeentelijk niveau in totaal overeenkomend met de middenvariant van de CBS-bevolkingsprognose. Dit betekent dat er voor de regio niet is uitgegaan van de plaatselijke verwachtte woningbouwtoename. Deze plaatselijke woningbouwtoename kan echter groter zijn dan het gemiddelde dat in de methodiek is gehanteerd. Het VO heeft een belangrijke regiofunctie. Het is hierdoor mogelijk dat de verwachtte krimp wellicht in de toekomst minder sterk zal zijn dan Figuur 4 nu laat zien.

Figuur 3: ontwikkeling van geprognosticeerde leerlingenaantallen PO (BO en SBO)

Figuur 4: ontwikkeling van geprognosticeerde leerlingenaantallen VO

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 15 van 84

3. Visie en beleidsambities (bouwstenennotitie) Dit hoofdstuk behandelt de visie en de beleidsambities van dit IHP. De wettelijke taken en relevante ontwikkelingen zijn uitgebreid omschreven in bijlage I. Er wordt eerst ingegaan op de visie. Daarna worden de beleidsambities van de gemeente en de schoolbesturen benoemd.

3.1. Visie op onderwijs(huisvesting)9 De gemeente Culemborg en de schoolbesturen streven gezamenlijk naar een toekomstbestendig onderwijslandschap. Dat betekent dat er gezamenlijk haalbare ambities en uitgangspunten bepaald worden en dat deze ook in gezamenlijkheid gerealiseerd worden. Het doel is om kinderen in de gemeente Culemborg de best mogelijke kansen te bieden in hun ontwikkeling en voor te bereiden op hun toekomst. Daarbij is het van belang dat het onderwijsaanbod toegankelijk, divers en goed gespreid is en aansluit op de vraag van de maatschappij. De gemeente Culemborg en de schoolbesturen willen dit faciliteren door toekomstbestendige onderwijshuisvesting te realiseren middels het IHP. In de visie staat voorop: Ieder kind in Culemborg heeft recht op een goede, gezonde en positieve ontwikkeling. Kinderen hebben het recht gezond op te groeien en te ontwikkelen, eerst thuis, later bij een vorm van kinderopvang en bij onze peuterspeelzalen. En vanaf vier jaar op één van de vele basisscholen die onze stad rijk is. Toekomstbestendige, flexibele onderwijshuisvesting is een randvoorwaarde voor goed onderwijs. Hierbij gaan onderwijs en onderwijshuisvesting niet alleen over scholen, maar ook over andere plaatsen waar kinderen leren en zich ontwikkelen. Denk bijvoorbeeld aan kinderopvang, schoolpleinen en de omgeving.

Het onderwijs staat niet op zichzelf, maar staat in verbinding met Zorg en Welzijn gefaciliteerd door ontwikkelingspartners. Er worden kansen gezien om in onderwijshuisvesting samen te werken met andere maatschappelijke partners, zoals kinderopvang, vroegschoolse educatie, buitenschoolse begeleiding. Sommige kinderen, leerlingen en studenten hebben op bepaalde momenten extra ondersteuning

nodig. De gemeente, schoolbesturen en ontwikkelingspartners willen daarvoor maatwerk leveren. Maatwerk betekent dat de gemeente, waar dat nodig is, ongelijk investeert, zodat iedereen gelijke kansen kan krijgen. Samenwerking tussen scholen onderling is ook van belang voor leerlingen, net als samenwerking tussen scholen en ontwikkelingspartners. Het doel is om deze samenwerkingen verder te stimuleren. Ook een soepele verbinding tussen onderwijs en de arbeidsmarkt dient voort te worden gezet. Als leerlingen of studenten klaar zijn op school, gaan ze immers meestal op zoek naar werk.

3.2. Visie stelt eisen aan de huisvesting De visie op onderwijs van de gemeente en de schoolbesturen stelt eisen aan de onderwijshuisvesting. Veranderingen in onderwijsvisies, -concepten en samenwerking maakt dat er steeds meer flexibiliteit wordt gevraagd van onderwijsgebouwen. Bovendien leidt de maatschappelijke noodzaak om te verduurzamen tot hogere prestatie-eisen. Daarbij gaat duurzaamheid voor de gemeente en de schoolbesturen zeker niet alleen over energie en CO2-besparing, maar ook over een integrale visie op duurzaamheid waarbij gezondheid en functionaliteit een rol spelen. Tegelijkertijd ligt er een behoorlijke financiële en organisatorische uitdaging bij de realisatie van de plannen uit het IHP. Het traject om te komen van initiatieffase tot realisatie van onderwijshuisvesting is kostbaar en complex en vraagt veel van de gemeente en de schoolbesturen. Samenwerking is het sleutelwoord. De gemeente en de schoolbesturen hebben deze algemene visie verder geconcretiseerd in vijf thema’s die zijn verankerd in bouwstenen voor beleid: 1. Beleid en regie. 2. Kwaliteit. 3. Duurzaamheid. 4. Capaciteit. 5. Samenwerking.

9 Bestuursakkoord gemeente Culemborg 2022-2026

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 16 van 84

Het zijn beleidsuitgangspunten op verschillende thema’s. De visie vormt samen met de bouwstenen een belangrijke basis voor het IHP. Het IHP is erop gericht om, binnen de randvoorwaarden van de gemeente (financieel, ruimtelijk en organisatorisch) en schoolbesturen (onderwijsinhoudelijk, financieel, organisatorisch), deze uitgangspunten zoveel als mogelijk te realiseren. De bouwstenen geven richting aan het IHP en daarmee kan er worden gestuurd op een toekomstbestendig onderwijslandschap.

project is, wanneer (welk jaar) het zal worden uitgevoerd en in gebruik genomen en wat de omvang van de stichtingskosten dan exact zullen zijn. De Raad wordt gevraagd om in te stemmen met het IHP als kader, waarbinnen dan de haalbaarheidsstudies worden uitgevoerd voor die projecten die in de eerste periode worden verwacht. De uitkomsten van deze haalbaarheidsstudies worden gevat in het uitvoeringsprogramma.

3.3. Bouwsteen 1: beleid en regie

In de basis mag verwacht worden dat indien uit de haalbaarheidsstudie blijkt dat betreffend(e) project(en) zich bevinden binnen dit beleidskader, dat deze projecten dan ook zullen worden voorzien van een daaropvolgend positief besluit ter kredietstelling.

Gemeente en schoolbesturen hebben bouwstenen geformuleerd voor de toekomstige organisatie en financiering van de onderwijshuisvesting.

1.

Het IHP is een huisvestingskader voor onderwijshuisvesting en duidt de investeringsopgave voor de eerste 5 jaar. Het IHP geeft voor de komende 30 jaar bovendien een indicatie van benodigde investeringen. Tevens wordt de prioritering van de projecten opgenomen. Er wordt in de gemeentelijke begroting rekening gehouden met het financieren van de projecten in de eerste vijf jaar.

2.

Het IHP is in lijn met het voorstel van PO-raad, VO-raad en VNG om IHP’s in de wetgeving te verankeren. In de geest van de nieuwe wet wordt het IHP vastgesteld als langetermijnplan waar gemeente en schoolbesturen zich aan committeren.

3.

4.

Na vaststelling van het IHP wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld voor een termijn van vijf jaar. In het uitvoeringsprogramma worden afspraken gemaakt over de samenwerking op programma- en projectniveau. De keuze voor vijf jaar is bewust: één jaar langer dan een collegeperiode. In het uitvoeringsprogramma worden volgens jaarprogramma’s projecten nader geconcretiseerd en wordt beslag gelegd op de reserveringen in de begroting. Tevens wordt er in het IHP een doorkijk tot 2053 gegeven. Het uitvoeringsprogramma en de doorkijk bevatten harde afspraken die zekerheid met zich meebrengen voor gemeente en schoolbesturen.

5.

Het IHP wordt na vier jaar herijkt. Het actualiseren van het IHP duurt immers circa een jaar. Vervolgens wordt er weer een uitvoeringsprogramma opgesteld voor een termijn van vijf jaar. Het uitvoeringsprogramma wordt om het jaar geëvalueerd (bijvoorbeeld in het OOGO - op overeenstemming gericht overleg). Daarbij wordt gecontroleerd of het IHP, het uitvoeringsprogramma en de bijbehorende randvoorwaarden nog actueel zijn. De evaluatie is ook om te leren van het voorgaande jaar.

6.

Het IHP prevaleert voor het aanvragen van voorzieningen boven de verordening en vervangt de aanvraagprocedure voor nieuwbouw en overige voor blijvend of voor tijdelijk gebruik bestemde voorzieningen (artikel 2.a lid 1 t/m lid 8 van de verordening). Dat betekent dat het IHP en de hierin genoemde bedragen en termijnen leidend zijn voor de uitvoering van projecten. Er zijn echter

Vaststellen van het IHP en kredietstelling. Het IHP komt tot stand in een apart project met de schoolbesturen en gemeente, waarbij de kinderopvangorganisaties geïnformeerd zijn. Het OOGO, het College van B&W en de gemeenteraad stellen het IHP vast voor de eerste vijf jaar met een doorkijk tot aan 2053. De wijze waarop een IHP wordt vastgesteld kent een zekere beleidsvrijheid. Het IHP wordt gezien als beleidskader, waarbinnen de verschillende daar gedefinieerde investeringsbehoeften na vaststelling IHP nader worden uitgewerkt. Deze uitwerking ziet toe op het eerst per voorzien project uitvoeren van een haalbaarheidsstudie, die dan definitief duidelijk maakt wat de scope van het

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 17 van 84

d.

uitzonderingen, zoals de kosten voor huisvesting voor een nieuw te stichten school, kosten voor eerste inrichting onderwijsleerpakket en meubilair (artikel 2.a lid 1, lid 6 en lid 7 van de verordening) of spoedaanvragen door onvoorziene omstandigheden. Op dergelijke onvoorziene omstandigheden na, is de afspraak dat er geen gebruik wordt gemaakt van de route via de verordening maar dat reserveringen getroffen worden op basis van het IHP en dat deze gebruikt worden voor realisatie van de beoogde projecten. Aanvragen voortkomend uit het IHP worden impliciet geacht een aanvraag te zijn op grond van de verordening. Dit wordt ook op deze wijze in de verordening vastgelegd. De verordening wordt aangepast op basis van het IHP. 7.

Renovatie en vernieuwbouw als extra voorzieningen. Het IHP is in lijn met het voorstel van PO-raad, VO-raad en VNG om renovatie op te nemen als voorziening door de gemeente: a. In de huidige situatie zijn gemeenten alleen verantwoordelijk voor vervangende nieuwbouw wanneer een gebouw aan het einde van zijn levensduur is (onder andere artikel 2 verordening). Door renovatie en vernieuwbouw op te nemen als voorziening ontstaat de mogelijkheid om bij een gebouw dat aan het einde van zijn levensduur is ook renovatie of vernieuwbouw toe te passen. b. Renovatie is een integrale levensduurverlengende ingreep in het gebouw, waarmee de levensduur van het gebouw met ten minste 25 jaar wordt verlengd. c. Levensduurverlenging met 40 jaar wordt vernieuwbouw genoemd. Een verlenging van de levensduur betekent niet enkel de verlenging van de bouwkundige levensduur. Het betreft ook de functionele levensduur. De definitie van de functionele levensduurverlenging wordt bepaald op basis van de kennis op het moment van investeren. Wordt gekozen voor renovatie of vernieuwbouw, dan dient een duidelijke relatie gelegd te worden met het behalen van de klimaatdoelstellingen van Parijs (zie bouwsteen 3, duurzaamheid).

Er worden binnen het IHP afspraken gemaakt over ingrepen ter verbetering van ventilatie en/of duurzaamheid. In het geval van ventilatie en het binnenklimaat gaat het om verbeteringen die dermate urgent zijn dat ze niet kunnen wachten tot het moment waarop de school in aanmerking zou komen voor nieuwbouw, vernieuwbouw of renovatie. Als signaal voor een urgente ingreep worden de dan geldende normen op basis van het geldende Bouwbesluit en aanvullende richtlijnen vanuit de Gezondheidsraad gehanteerd.10 In het geval van duurzaamheid gaat het in eerste instantie om maatregelen ter beperking van het energieverbruik en de CO2-uitstoot (zie bouwsteen 3). Deze verbeteringen in ventilatie en duurzaamheid zijn kostbaar. Omdat schoolbesturen verantwoordelijk zijn voor groot onderhoud en exploitatie, en gemeenten voor onder andere nieuwbouw en vernieuwbouw, ontstaat de vraag wie deze ingrepen financiert, omdat deze op de grens liggen van groot onderhoud en vernieuwbouw. Bij voorkeur wordt geïnvesteerd op natuurlijke vervangingsmomenten, maar dat is bij urgentie niet altijd mogelijk. Gemeente en schoolbesturen zullen in overleg moeten treden over deze gevallen.

8.

Afweging renovatie versus nieuwbouw. De schoolbesturen en gemeente hebben de volgende overwegingen die kunnen leiden tot de keuze voor renovatie in plaats van nieuwbouw (deze overwegingen sluiten andere overwegingen niet uit en zijn projectafhankelijk): Het betreft een monumentaal gebouw. Het betreft een gebouw dat qua indeling optimaal aansluit bij het onderwijsconcept en bovendien veilig is, maar in slechte bouwkundige staat verkeert en/of een slecht binnenklimaat heeft. Een financiële afweging (in relatie tot te onderhouden m² en investeringen). Behoud van meer m² dan volgens de geldende normen toegekend zou worden.

9.

Financiële vertaling: de afbakening van de indicatie van de investeringen wordt geduid in het financiële hoofdstuk op basis van het gezamenlijk gedefinieerde

10 Eindrapport Beeld van de ventilatie op scholen in het funderend onderwijs in Nederland, LCVS d.d. 1 oktober 2020

(https://open.overheid.nl/repository/ronl-67bc2dd7-9ac2-4038-a05b92f07e94a8f7/1/pdf/Eindrapport%20Landelijk%20Coordinatieteam%20Ventilatie%20op%20Scholen.pdf)

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 18 van 84

kwaliteitsniveau. Investeringen worden geraamd op basis van kengetallen voor nieuwbouw (met behulp van de kostenconfigurator van HEVO) en er wordt rekening gehouden met een opslagpercentage voor aanvullende kosten zoals interim-voorzieningen, regiotoeslag, sloopkosten en locatiegebonden kosten. Er dient rekening gehouden te worden met periodieke BDB-index. 10. De leerlingenprognose van 2022 (Bureau Postmus) vormt het uitgangspunt voor het IHP. Een prognose geeft het vermoedelijk verloop aan van het leerlingenaantal; in het IHP is op basis van ervaring en verwachting van schoolbesturen ruimte voor nuance. Dit is met name van toepassing op (V)SO en SBO. De leerlingenprognose wordt geactualiseerd. De geactualiseerde gegevens worden gebruikt voor de uitwerking van businesscases en haalbaarheidsonderzoeken.

Uitgangspunt is dat ook andere functies in samenhang met onderwijs goed gefaciliteerd kunnen worden. Denk aan kinderopvang of jeugdzorg, maar ook aan de verbinding met de wijk. Er wordt tevens ingezet op flexibiliteit. Hierbij gaat het om interne flexibiliteit, maar ook om transformatiemogelijkheden (adaptief vermogen) van het vastgoed. Flexibiliteit kan ook worden ingezet om ruimtetekorten en ruimteoverschotten op te lossen door de mogelijkheid van het op- en afschalen van gebouwen. 3.

Inclusief onderwijs en toegankelijkheid: de schoolgebouwen dienen de mogelijkheid te bieden tot het faciliteren van inclusief en passend onderwijs. Dit houdt in dat gebouwen ruim van opzet zijn en beschikken over een lift. Ook leerlingen met een beperking kunnen worden ontvangen. Een toegankelijke omgeving is een omgeving waar kinderen en volwassenen zich zelfstandig door het gebouw kunnen bewegen, zonder hulp van derden. Toegankelijkheid betekent ook dat het gebouw geschikt is voor diverse gebruikersgroepen; hierbij hoort het streven naar meer samenwerking tussen primair onderwijs en speciaal onderwijs of tussen het onderwijs en zorg-/wijkvoorzieningen, daar waar er lokale behoefte is (zie bouwsteen 5, samenwerking). Voor de kwaliteit van de schoolgebouwen leidt dit tot de aanwezigheid van multifunctionele ruimten die door diverse gebruikers voor verschillende doeleinden kunnen worden ingezet.

4.

Multifunctioneel gebruik: de gebouwen dienen tevens optimaal gebruikt te worden. Multifunctioneel gebruik leidt tot een hogere bezetting en daarmee een duurzaam gebruik van de gebouwen. Dit vraagt wel om aandacht voor afspraken ten aanzien van beheervorm, eigendomsverhouding, samenwerkingsafspraken, exploitatie en financiële geldstromen. Dergelijke afspraken dienen te volgen uit de inhoudelijke afspraken die aan de samenwerking ten grondslag liggen. Met name het faciliteren van functies voor IKC’s is een belangrijk onderdeel van de gebouwkwaliteit. Locatie: belangrijke thema’s bij een goede locatie zijn: bereikbaarheid, veiligheid, voldoende buitenruimte en voldoende parkeermogelijkheden, evenals sociale veiligheid. Met name voor scholen met een regiofunctie is een (verkeerskundig) goede bereikbaarheid essentieel. Dat geldt voor PO-scholen met een in Culemborg

11. Het bouwheerschap ligt in principe bij het schoolbestuur, maar als het schoolbestuur het bouwheerschap wenst over te hevelen naar de gemeente, dan heeft het schoolbestuur hier recht op. Het besluit over het bouwheerschap dient binnen vier weken nadat het programma is vastgesteld, genomen te worden. Dit is in lijn met de Verordening Voorzieningen Huisvesting Onderwijs gemeente Culemborg.

3.4. Bouwsteen 2: kwaliteit Deze bouwsteen geeft aan welke kwaliteitsambities de gemeente Culemborg en de schoolbesturen nastreven op het gebied van onderwijshuisvesting. 1.

Gezondheid: een schoolgebouw draagt bij aan de gezondheid van gebruikers. Een gezond binnenklimaat is van zeer groot belang voor de kwaliteit van een schoolgebouw. Ook een hoge verblijfskwaliteit draagt bij aan een gezond gebouw waar leerlingen en leraren graag zijn.

2.

Onderwijskundige functionaliteit en flexibiliteit: nieuwe en gerenoveerde schoolgebouwen dienen onderwijsconcepten goed te faciliteren. Het gebouw dient aan te sluiten bij het onderwijsconcept van de school van dat moment, maar dient ook flexibel te zijn richting de toekomst zodat het aangepast kan worden wanneer het concept hierom vraagt.

Referentie: 1629402-0108.0.2.

5.

Pagina 19 van 84

unieke denominatie, evenals voor de VO-scholen en voor het SBO. Daarbij dient de bereikbaarheid met verschillende ‘vervoersmiddelen’, zoals met de auto, de fiets of te voet op een veilige manier mogelijk te zijn, bijvoorbeeld door de verschillende verkeersstromen van elkaar te scheiden. 6.

Ruimte voor sport en bewegen: bewegen is belangrijk; hoe dichter bij het onderwijs, hoe beter. Daarbij gaat het niet alleen om sporthallen en gymzalen, maar ook om ruimte voor bewegend leren in en om de scholen; binnen en buiten. Daarnaast wordt door de keuze van samenwerkingspartners ook het bewegen na schooltijd gestimuleerd.

3.5. Bouwsteen 3: duurzaamheid Het streven van de gemeente Culemborg en de schoolbesturen is een scholenlandschap dat het milieu en de natuur minimaal belast. Het realiseren van duurzame schoolgebouwen is een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Daarbij wordt een brede definitie van duurzaamheid gehanteerd. Het begrip duurzaamheid wordt breder gedefinieerd dan energiebesparing en CO2-reductie. Duurzaamheid gaat ook over Total Cost of Ownership (TCO), gezondheid, functionaliteit en betaalbaarheid. Het brede duurzaamheidsbegrip bestaat uit (in willekeurige volgorde): 1.

Aansluiten op doelstellingen gemeentelijk beleid en klimaatakkoord: het IHP sluit aan op de doelstellingen die zijn geformuleerd in het landelijk klimaatakkoord en de sectorale routekaart: 55% CO2-reductie in 2030 en 95% CO2-reductie in 2050. Ten aanzien van de doelstelling uit het klimaatakkoord om in 2050 een reductie van 95% bereikt te hebben, heeft de gemeente Culemborg een hogere ambitie: de ambitie is om in 2040 energieneutraal te zijn. Middels het IHP wil de gemeente invulling geven aan de verduurzamingsopgave voor het onderwijs en daarmee voldoen aan de eigen doelstelling. De ambitie is om energieneutrale schoolgebouwen te realiseren, waarbij gemeente en schoolbesturen afspraken maken over een mogelijk gezamenlijke investering hierin. Het streven is om de beschikbare middelen zo efficiënt mogelijk in te zetten om de doelstellingen te halen. Vanuit ervaring wordt bij voorkeur op natuurlijke vervangingsmomenten geïnvesteerd: nieuwbouw en/of vernieuwbouw.

2.

De schoolbesturen zijn mogelijk bereid vanuit Total Cost of Ownership mee te investeren in schoolgebouwen. Daarbij leveren gemeente en schoolbesturen mogelijk een extra bijdrage vanuit het gezamenlijk belang van extra kwaliteit en optimale exploitatie om een nog functioneler en prettiger gebouw te realiseren. Gemeente en schoolbesturen zetten zich proactief in om de extra ambities met alle beschikbare middelen (bijvoorbeeld ook subsidies) te realiseren. Eventuele investeringen door het schoolbestuur dienen altijd in lijn te zijn met regelgeving vanuit het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Total Cost of Ownership wordt benaderd vanuit voorbeeldfunctie, investering en jaarlasten van een gebouw. Daarbij dient rekening gehouden te worden met de beperkte middelen van zowel de school als de gemeente en het huidige investeringsverbod

Niet alleen het onderwijs maar ook andere organisaties maken gebruik van de sportfaciliteiten in de gemeente. Multifunctionaliteit van de sportvoorzieningen is hierin een vereiste om een maximale bezetting van de voorzieningen na te streven. Naast de capaciteit en kwaliteit van de voorzieningen zijn de loopafstand tot en een veilige bereikbaarheid van de sportfaciliteit relevant, omdat loopafstanden van de onderwijslocatie naar de sportfaciliteit van meer dan 15 minuten leiden tot verlies van onderwijstijd. Idealiter worden onderwijs- en sportlocaties gecombineerd. Binnen de gemeente Culemborg wordt een gezonde leefstijl en het belang van bewegen onderstreept. Om dat te faciliteren kiezen de PO- en VO-scholen in Culemborg ervoor om een uitgebreid aanbod aan bewegingsonderwijs aan te bieden. Om dat in de toekomst te kunnen faciliteren worden de volgende uitgangspunten voor het IHP gehanteerd: Voor het PO: de ambitie is om uit te gaan van 3 lesuren per groep per week in plaats van 2 lesuren per week (in lijn met de landelijke oproep tot meer bewegingsonderwijs). Voor het VO wordt ervoor gepleit om uit te gaan van 25% extra capaciteit ten opzichte van de wettelijke richtlijnen. In het verleden is gebleken dat de wettelijke richtlijnen onvoldoende toereikend zijn om de ambities, en vooral sport als examenvak, te faciliteren.

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 20 van 84

in het PO, artikel 148 WPO. In het VO is geen investeringsverbod. Vanaf begin 2024 is het wetsvoorstel erop gericht het bestaande investeringsverbod op te heffen (zie bijlage I).

5.

Onderwijskundige functionaliteit en flexibiliteit ten behoeve van toekomstbestendigheid: nieuwe en gerenoveerde schoolgebouwen dienen onderwijsconcepten goed te faciliteren, het gebouw dient aan te sluiten bij het onderwijsconcept van de school van dat moment. Het onderwijsconcept is leidend in de beoordeling van de functionaliteit van een onderwijsgebouw. Daarnaast dienen ook andere functies in samenhang met onderwijs goed gefaciliteerd te worden. Denk aan kinderopvang of jeugdzorg, maar ook aan de verbinding met de wijk. Er wordt tevens ingezet op flexibiliteit. Hierbij gaat het om interne flexibiliteit, maar ook om transformatiemogelijkheden (adaptief vermogen) van het vastgoed. Flexibiliteit kan ook worden ingezet om ruimtetekorten en ruimteoverschotten op te lossen door de mogelijkheid van het op- en afschalen van gebouwen. De (bouw-/installatie-)technische kwaliteit van de schoolgebouwen is uitstekend en onderhoudsvriendelijk. Dit zorgt ervoor dat gebouwen lang meegaan.

6.

Voorbeeldfunctie, materialisering en circulariteit: duurzame gebouwen en de omgeving dragen bij aan het duurzaamheidsbewustzijn van gebruikers (leerlingen, leraren etc.) en bewoners door duurzaamheidsmaatregelen zichtbaar te maken. Ten aanzien van circulariteit wordt ernaar gestreefd bewust om te gaan met de toegepaste materialen en waar mogelijk gebruik te maken van natuurlijke, ecologisch vriendelijke en/of herbruikbare materialen. In het geval van nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie wordt gelet op de basisprincipes van circulariteit, zoals de toekomstige losmaakbaarheid van de gebouwelementen.

Op het moment dat extra investeringen nodig zijn om de ambitie te bereiken, zijn de volgende afspraken van toepassing: Schoolbesturen investeren in verduurzamingsmaatregelen, mits deze binnen 5 jaar terug te verdienen zijn. Er wordt zoveel als mogelijk gebruik gemaakt van subsidies. Resterende financieringsbedragen worden door de gemeente gefinancierd indien deze het bestaande Bouwbesluit overstijgen. 3.

4.

Energieneutraliteit: er wordt bij nieuwbouw en vernieuwbouw gekozen voor energieneutrale schoolgebouwen (ENG). Daarbij wordt er voor nieuwbouw een hogere ambitie uitgesproken dan het Bouwbesluit per 1 januari 2021, dat uitgaat van bijna energieneutrale gebouwen (BENG - voor een toelichting op het verschil zie bijlage II). Bij renovatie (zie bouwsteen 1 voor uitgangspunten renovatie) wordt beoogd om deze energieprestatie zoveel mogelijk te realiseren. Voor renovatie geldt minimaal de ambitie voor bijna energieneutrale schoolgebouwen (BENG). Optimum ‘Frisse Scholen’: bij nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie zijn alle Frisse Scholen-thema’s relevant (lucht, licht, temperatuur, geluid en energie), waarbij bijzondere aandacht wordt besteed aan het binnenmilieu (lucht en temperatuur). Voorbeeld is dat alleen frisse lucht in de warmer wordende zomers niet voldoende is, er dient ook gekoeld te kunnen worden. De kracht ligt in de optimale afstemming tussen en integratie van deze thema’s om te komen tot zo duurzaam mogelijke gebouwen. Deze duurzame gebouwen leiden tot een kwalitatief goed leef- en leerklimaat voor leerlingen en medewerkers. Het streven is om voor alle scholen in Culemborg minimaal klasse B voor alle thema’s te bereiken.

7.

Bij de realisatie van vernieuwbouw en nieuwbouw dient ook onderzoek te worden gedaan naar passieve maatregelen die de kwaliteit van de huisvesting bevorderen. Er kan gedacht worden aan het bouwen van passieve gebouwen11 of het vergroenen van gebouwen en terreinen om voor natuurlijke koeling te zorgen. Groene en blauwe buitenruimten: de buitenruimten worden zo groen en blauw als mogelijk vormgegeven. Groene en blauwe buitenruimten laten kinderen kennismaken met de natuurlijke elementen en hebben een verkoelende werking. Daarnaast worden elementen die het ‘bewegend leren’ en sportiviteit bevorderen bewust ingezet. Naast het groen in de buitenruimten spelen onderwerpen als het bevorderen van biodiversiteit (bijvoorbeeld door het plaatsen van verblijfplaatsen

11

Bij passief bouwen wordt er uitgegaan van goede isolatie, kierdichting en daarmee een grote beperking van warmteverlies en warmtebehoefte zonder het comfort in het binnenmilieu te beperken.

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 21 van 84

voor insecten en dieren) en waterbestendigheid (bijvoorbeeld door regenwaterinfiltratie) een belangrijke rol. De buitenruimte wordt afgescheiden en is voor gebruik van de onderwijslocatie. Daarmee valt het onderhoud van de buitenruimte onder de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen. Indien nodig of bij aanvullende ambities worden afspraken gemaakt tussen schoolbestuur en gemeente over de exploitatie hiervan. 8.

Meetbaarheid van duurzaamheid. In het kwaliteitsniveau voor nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie wordt duurzaamheid ook geconcretiseerd. Onder punt 3 zijn de doelstellingen voor nieuwbouw, vernieuwbouw en renovatie op het vlak van energie geformuleerd. In bijlage II wordt de definitie van deze doelstellingen weergegeven.

9.

Duurzaamheid in bestaande gebouwen. Door vaststelling van het IHP krijgen schoolbesturen zicht op de vervangingstermijnen van hun gebouwen. Dit stelt schoolbesturen in staat om vanuit hun verantwoordelijkheid voor onderhoud en exploitatie te investeren in duurzaamheid en het binnenklimaat. Daarbij kan met name worden ingezet op duurzaamheidsmaatregelen waarbij de terugverdientijden de vervangingstermijn niet overschrijden. De tussentijdse verduurzaming en verbetering van schoolgebouwen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de schoolbesturen en gemeente. Dit kan worden verwerkt in de meerjarenonderhoudsplanning van de gebouwen. De gemeente is bereid om hierin mee te denken en eventueel een rol te spelen in planvorming en (voor)financiering.

3.6. Bouwsteen 4: capaciteit Deze bouwsteen geeft aan hoe wordt omgegaan met de capaciteit van de onderwijshuisvesting in de gemeente Culemborg. Daarbij gaat het om een optimale afstemming tussen vraag en aanbod. 1. Binnen de gemeente Culemborg is een goed onderwijsaanbod; er is een spreiding van onderwijsconcepten, denominaties en onderwijsniveaus over de gemeente, waarbij voorop staat dat Culemborg een

aantrekkelijke gemeente voor iedereen wil zijn, ook voor jongeren uit de regio. Binnen Culemborg vindt men het belangrijk dat iedereen het onderwijs krijgt dat nodig is. Culemborg heeft een divers aanbod en hier is men trots op. Een goede verbinding tussen onderwijs en arbeidsmarkt is hierbij van belang. 12 De wens is dit onderwijsaanbod te behouden en te versterken. 2.

Uitgangspunt is dat voor ieder kind een passende plek beschikbaar is. Voor partners in integrale kindcentra (IKC’s) en in alle andere voorzieningen voor het PO betekent dit dat kinderen dicht bij huis naar school kunnen gaan. In iedere wijk dient een onderwijslocatie te zijn en waar mogelijk en gewenst ook een kindvoorziening, maar er hoeft niet in iedere wijk een school van iedere denominatie aanwezig te zijn. Organisaties voor kindvoorzieningen worden derhalve betrokken in de bepaling van de opgaven. Scholen van het VO, maar ook PO-scholen met een specifiek onderwijsconcept hebben een regiofunctie. Deze scholen zijn niet gebonden aan een bepaalde plek binnen de gemeente. Er dient echter wel bijzondere aandacht te zijn voor de bereikbaarheid en toegankelijkheid van deze regioscholen.

3.

Bij investeringen in schoolgebouwen gaan schoolbesturen en de gemeente in gesprek over de toekomstbestendigheid van de locatie. De lokale opheffingsnorm heeft daarbij een signaalfunctie. In het PO is deze norm 138 leerlingen per school. De landelijke opheffingsnormen gelden voor het VO conform artikel 107 van de Wet op het voortgezet onderwijs; deze verschillen per type onderwijs. In het geval van SBO dient gekeken te worden naar de daadwerkelijke en verwachte vraag en het daadwerkelijke en verwachte aanbod. Hierbij dient afstemming met het samenwerkingsverband gezocht te worden. Voor alle typen onderwijs is een maatwerkbesluit nodig over de toekomstbestendigheid van een kleine school waarbij alle aspecten meegewogen worden (bijvoorbeeld laatste school van een denominatie of onderwijsconcept of enige school in een solitair gelegen wijk of kern). Een mogelijke oplossing voor de levensvatbaarheid van kleine scholen is het vormen van gezamenlijke huisvesting voor (kleine) scholen, eventueel in combinatie met maatschappelijke organisaties.

12 Bestuursakkoord gemeente Culemborg 2022-2026

Referentie: 1629402-0108.0.2.

Pagina 22 van 84

4.

5.

6.

De schoolbesturen streven naar een omvang van een school die past bij de vraag. Hiermee wordt bedoeld dat er geen ‘ideale’ schoolgrootte bestaat voor een school in de gemeente Culemborg. Het gaat niet zozeer om de omvang, maar om kwaliteit. Schoolbesturen maken daarbij zelf de afweging of de kwaliteit bij een bepaalde omvang gegarandeerd kan worden. Voor het PO is aangegeven dat de omvang ook afhankelijk is van het voedingsgebied (hoeveel kinderen wonen er in een wijk of kern). Aangezien het VO vaak een regiofunctie heeft, wordt door de vraag en de praktische organisatie van het onderwijs de ideale schoolgrootte bepaald. Voor iedere school wordt een zelfstandig gebouw gerealiseerd. In de praktijk is gebleken dat onvoldoende invloed uitgeoefend kan worden op het gelijkwaardig houden van twee scholen onder één dak. Om schreefgroei te voorkomen is de voorkeur uitgesproken om voor een school/IKC of meerdere scholen van één schoolbestuur met IKC-partners een zelfstandig gebouw te realiseren in plaats van meerdere scholen onder één dak te huisvesten. Daar waar partijen meerwaarde ervaren bij het gezamenlijk optrekken, is er echter de mogelijkheid om dat nader te onderzoeken en te ontwikkelen. Het streven is een optimale afstemming tussen vraag en aanbod. Daarbij gaat het ook om het voorkomen van leegstand en ruimtetekorten bij scholen.

Daarvoor zijn een tweetal instrumenten geformuleerd (in willekeurige volgorde): a. Verhuur of medegebruik van ruimten kan, na toestemming van de gemeente, een oplossing zijn voor een ruimteoverschot. Onder andere IKC-partners zoals de kinderopvang worden benaderd voor verhuur of medegebruik. De inkomsten van schoolbesturen voor onderhoud en exploitatie zijn afhankelijk van het aantal leerlingen. Bij leegstand moet een schoolbestuur met minder inkomsten hetzelfde aantal vierkante meters onderhouden. Ook afstoten van leegstand kan een mogelijkheid zijn. b. Verwijzen is ook mogelijk. Dit betreft het in medegebruik geven van leegstand in een school aan een school met een ruimtetekort. In het PO geven schoolbesturen aan deze situatie te willen voorkomen omdat het onderwijskundig minder wenselijk is, bijvoorbeeld wanneer er een doorgaande leerlijn/ ontwikkellijn is gecreëerd in een IKC. Indien er wel wordt verwezen dient dit passend te zijn voor de specifieke situatie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=f102fb20-b576-4237-8f63-8f4e350e4d30