CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

ACV Culemborg 2025 definitief

Commissie Stadszaal 25 juni 2026, gemeente CulemborgBij agendapunt: Jaarstukken 202520.383 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Gehanteerde rekenrente

Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle

Kostenstijging

Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Opbrengstenstijging

Toelichting

Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Gehanteerde programmering Bijlagen

Bijlagen

27 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Managementschatting

Oordeel

Evenwichtig, maar kwetsbaar

De verwachte einddatum van deze exploitatie is 31 december 2031. Door netcongestie en de afhankelijkheid van de ontwikkeling van het Stationskwartier worden de beschikbare kavels in beginsel echter niet eerder dan 2029 uitgegeven, met uitzondering van kavels 7 en 8 die in 2026 zullen worden geleverd. De jaarschijven in de exploitatieberekeningen tonen daarom ook opbrengsten in 2026 en 2027 en kosten in de periode tot en met 2028. Op basis van onze werkzaamheden achten wij de huidige fasering evenwichtig, maar kwetsbaar voor wijzigingen.

Evenwichtig, maar kwetsbaar

De verwachte einddatum van deze exploitatie is 31 december 2030. De jaarschijven tonen kosten en opbrengsten in de periode van 2026 tot en met 2028, met verkoopopbrengsten in 2027 en 2028. De fasering is naar onze mening evenwichtig ingeschat, maar is afhankelijk van de daadwerkelijk afzet van kavel 10G, planwijziging en sanerings-en procedurele risico’s. Dit maakt de schatting kwetsbaar.

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Fasering Pavijen V

Toelichting

Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fasering Lanxmeer

Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

28 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Interne beheersing van grote projecten blijft aandacht vragen De interne beheersing van grote projecten blijft dringend aandacht vragen. In ons accountantsverslag 2024 hebben wij op verzoek van de auditcommissie specifiek aandacht besteed aan de interne beheersing van grote projecten, zoals het Stationskwartier en de ontwikkeling van grondexploitaties. Onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen waren: • Op het moment van onze werkzaamheden waren meerdere projecten onderhanden of op het punt om te starten. Om dit inzichtelijk te houden is een projectenportfolio opgesteld. Dit overzicht vormt voor ons een bevestiging van onze eerdere constatering dat de ambities van de organisatie erg hoog zijn. Wij hebben u aangeraden om een duidelijke prioritering en planning (in uren en middelen) mee te geven aan deze projecten, maar ook om de projectenportfolio tijdig te actualiseren. Op deze manier kunnen keuzes gemaakt worden over fasering en uitvoering van de projecten. • Er is geen sprake van één interne beheersingsomgeving voor alle grote projecten, bijvoorbeeld in de vorm van een afgebakende projectorganisatie met standaard werkprocessen en beheersingsinstrumenten.

In plaats daarvan wordt de interne beheersing vooral vormgegeven op projectniveau, waarbij de ervaring en voorkeur van de betreffende projectleider een grote rol speelt. Wij zijn van mening dat uw organisatie, gezien de omvang van het aantal projecten en de middelen die hiermee gemoeid zijn, gebaat is bij meer structuur en standaardisatie van de interne beheersing van grote projecten. Hierbij kan gedacht worden aan een standaardopzet van voor- en nacalculaties, voortgangsrapportages, besluitvormende documenten, samenwerkingsvormen en evaluaties.

• Er worden achteraf niet structureel project- of evaluatierapportages opgesteld als sluitstuk van de P&C cyclus op projectniveau. Dergelijke rapportage kunnen inzicht geven in het verloop van het project en waardevolle leereffecten geven voor volgende projecten. Daarnaast kunnen ze dienen als intern verantwoordingsdocument richting de opdrachtgever. De aanbevelingen vanuit het accountantsverslag blijven onverkort van kracht. Dit onderwerp heeft daarom ook de hoogste prioriteit van het college en de directie. Wij (h)erkennen dat deze prioriteit noodzakelijk is gezien de (financiële en organisatorische) risico’s die de grote projecten met zich meebrengen voor uw gemeente. Wij hebben het college aangeraden om onze aanbevelingen uit het accountantsverslag 2024 op te nemen in de auditmonitor, zodat de voortgang ervan inzichtelijk wordt en blijft.

29 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Analyseer de voorziening Riolering in 2025 De gemeenteraad heeft met de vaststelling van het Water- en rioleringsprogramma (WRP) 2025-2029 bepaald om in het tarief voor de rioolheffing niet langer te sparen voor toekomstige lasten. Tot en met 2024 was dit nog wel het geval. Dit houdt daarom in dat de voorziening Riolering in 2025 is vrijvallen. Hiertegenover staat dat de nieuwe egalisatievoorziening Riolering gevormd is. In de notitie Lokale heffingen heeft de commissie BBV een aantal voorwaarden gegeven ten aanzien van het vormen van (egalisatie) voorzieningen ten behoeve van riolering. Wij hebben het college in daarom aangeraden om jaarlijks te analyseren of een deel van de omvang van de voorziening Riolering is veroorzaakt door efficiencywinsten (bijvoorbeeld bij aanbestedingen) of een hoger aantal aansluitingen dan in het WRP verwacht. Dit deel van de voorziening kan dat in dat jaar vrijgevallen ten gunste van het resultaat en hoeft niet meegenomen te worden in de egalisatievoorziening.

Beheerkaders en beheersplannen worden geactualiseerd Vorig jaar hebben wij geconstateerd dat een aantal beheerkaders en beheerplannen gedateerd zijn. Het BBV schrijft echter niet voor dat gemeenten beheerplannen moeten hebben voor het onderhouden van kapitaalgoederen. Wanneer een gemeente een voorziening wil vormen om lasten van groot onderhoud gelijkmatig te verdelen (egaliseren) over meerdere begrotingsjaren is een recent beheerplan wel vereist. Bij uw organisatie is dit het geval. Wij hebben geconstateerd dat de gedateerde beheerskaders en beheerplannen worden geactualiseerd. Het is echter niet gelukt om alle kaders en plannen in 2025 door de raad te laten vaststellen. Wij hebben met het college besproken dat dit geen effect heeft op de onderhoudsvoorziening, omdat gebruik gemaakt kan worden van de uitzonderingssituatie die in het BBV is opgenomen. Dit dient echter wel in jaarstukken 2025 te worden opgenomen, zowel in de paragraaf Kapitaalgoederen als bij de toelichting op de onderhoudsvoorzieningen in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat het college dit toereikend heeft gedaan.

Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Tenslotte raden wij u aan om bij de herziening van de beheerplannen niet alleen rekening te houden met de aanwezige middelen, maar ook met de beschikbare uitvoeringscapaciteit. De afgelopen jaren is immers gebleken dat de ambities groter waren dan de capaciteit en mogelijkheden van de organisatie.

30 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Schattingen binnen het sociaal domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting

Nog te betalen zorgkosten

Oordeel

Evenwichtig

Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Verbetering in de beheersing van de zorgkosten Vorig jaar hebben wij aanbevelingen gedaan om de interne beheersing van de (ontwikkeling van de) zorgkosten te versterken. Hoewel deze aanbevelingen nog steeds gelden, heeft de verbetering van de interne beheersing van de (ontwikkeling van de) zorgkosten de zichtbare aandacht van het college en de directie. Dit betreft zowel het verder ontwikkelen van het bestaande dashboard als het zelfstandig (kunnen) vaststellen van de prestatielevering van de zorg, zonder afhankelijk te zijn van de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders. Dit zijn echter processen met een langere doorlooptijd. Wij juichen de inspanningen van de organisatie toe en zien een duidelijke positieve ontwikkeling in de voorspellende waarde van de zorgkosten. Een goed voorbeeld is dat dashboards laten zien dat er een verschuiving optreedt naar voorliggende voorzieningen, waarvan het langetermijneffect op de totale jeugdzorgkosten nog onvoldoende duidelijk is.

Het feit dat dit nu uit de analyses naar voren komt, is het resultaat van de inspanningen die de afgelopen periode zijn geleverd. Tegelijkertijd constateren wij dat de verbeteringen zich nog in de beginfase bevinden. De inrichting, duiding en vertaling van de analyses maken op dit moment nog geen vast onderdeel uit van de reguliere planningen controlcyclus. Hierdoor bestaat het risico dat de beschikbare informatie niet tijdig of onvoldoende wordt benut voor bijsturing, beleidskeuzes en het beheersen van financiële risico’s. De waarde van de ingezette instrumenten neemt toe wanneer deze structureel worden ingebed in processen en besluitvorming. Aanvullend op de eerdere aanbevelingen, raden wij u aan om de uitkomsten van de dashboards systematisch te koppelen aan beleidsmaatregelen, zodat tijdig kan worden bijgestuurd en begrotingswijzigingen rechtmatig worden genomen.

31 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Wij hebben de kosten van het sociaal domein nader geanalyseerd Wij hebben een analyse uitgevoerd van de kosten van uw sociaal domein. Hierbij hebben wij onderscheid gemaakt in de aard van de kosten en deze vergeleken met de primaire en bijgestelde begroting, alsmede met de werkelijke kosten over vorig jaar. In de grafiek op de volgende pagina hebben wij de opbouw en ontwikkeling van de totale kosten in het sociaal domein opgenomen. Primaire begroting is beperkt bijgesteld De primaire begroting van het sociaal domein ging uit van EUR 46,3 miljoen aan totale kosten. In de tussentijdse rapportages is dit bijgesteld naar EUR 47,3 miljoen. Deze bijstelling van EUR 1,0 miljoen (2,2%) is in vergelijking met andere gemeenten laag. Dit is een indicatie dat de primaire begroting al van een goed niveau is geweest. De aanpassing ziet vooral toe op het deelgebied Participatie. De gemeente heeft vanuit het Rijk diverse (hogere) uitkeringen gehad voor armoedebestrijding, inburgering en de opvang van ontheemden. Tegenover deze opbrengsten is ook de kostenbegroting aangepast. Per saldo is de aanpassing resultaatneutraal.

Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Werkelijke kosten lager dan in de bijgestelde begroting De werkelijke kosten in het sociaal domein zijn in de jaarrekening 2025 uitgekomen op een bedrag van EUR 44,7 miljoen. Dit is EUR 2,7 miljoen (5,6%) lager dan de bijgestelde begroting. Dit voordeel is vooral terug te zien bij de deelgebieden Participatie (EUR 0,9 miljoen) en Jeugd (EUR 1,4 miljoen). Vooral de besparing op de kosten voor jeugdzorg valt hierbij op. Hiermee bent u als gemeente een positieve uitzondering binnen de sector. Het college heeft de oorzaken van de lagere bestedingen in detail uiteengezet in de jaarstukken bij programma 7.

Kosten sociaal domein in 2025 met 9,4% afgenomen De kosten van het sociaal domein over 2025 zijn met EUR 4,6 miljoen (9,4%) afgenomen ten opzichte van 2024. Deze daling is vooral op de zorgdomeinen en het domein Participate zichtbaar. De daling op het domein Participatie heeft te maken met de eenmalige hoge kosten met de exploitatie van de CNO aan de Bellweg in 2024. Hiertegenover stond ook een hogere rijksuitkering. De daling in de zorgkosten zijn een belangrijk resultaat van de ombuiging die het college heeft meegegeven. Hier staat wel tegenover dat de kosten voor de preventie, die wordt verantwoord op het taakveld toegang en eerstelijnsvoorzieningen in 2025 zijn toegenomen met EUR 1,6 miljoen. Dit heeft echter geleid tot een besparing op de cliëntgebonden kosten van ongeveer EUR 3,5 miljoen. Dit beeld past in onze ervaring bij andere gemeenten dat een investering in de preventie (de voorkant van het proces) vaak leidt tot lagere kosten die uit de zorgprocessen zelf komen. Naar onze mening verdienen de inspanningen die uw organisatie heeft gemaakt binnen het sociaal domein een groot compliment.

32 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein

33 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van de bedrijfsvoering Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling aanvaardbaar Het college van burgemeester en wethouders van uw gemeente heeft de jaarrekening opgesteld in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Als onderdeel van onze controle en met betrekking tot de jaarrekening hebben wij: • de aanvaardbaarheid van de toegepaste grondslagen voor financiële verslaggeving beoordeeld; en • de juistheid en de volledigheid van de toelichtingen beoordeeld.

Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Wij zijn van mening dat de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling die het college heeft gehanteerd bij het opstellen van de jaarrekening 2025 aanvaardbaar zijn. Schattingen binnen het domein bedrijfsvoering zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting

Geef inhoud aan de begrippen incidenteel en structureel Onlangs heeft de commissie BBV de notitie Structurele en incidentele baten en lasten geactualiseerd. Belangrijk uitgangspunt in deze notitie is dat er veel beleidsvrijheid is bij de gemeenteraad om te bepalen wat incidenteel en wat structureel is. Om aan deze beleidsvrijheid invulling te geven, raadt de commissie aan om de definities van structureel en incidenteel in de financiële verordening vast te leggen. Wij hebben geconstateerd dat deze definities niet zijn opgenomen in de huidige financiële verordening. Om een eenduidig beeld te krijgen van de kwaliteit van de begroting en jaarrekening, raden wij u aan om op korte termijn het advies van de commissie BBV op te volgen, door in de financiële verordening scherp te definiëren wat de gemeenteraad ziet als incidenteel en structureel. Nieuwe Nota Reserves en Voorzieningen nog niet beschikbaar In ons accountantsverslag 2024 hebben wij u aangeraden om de Nota reserves en voorzieningen te actualiseren. We hebben tevens aangeraden om bij de actualisatie de nut en noodzaak van reserves die beperkt zijn in omvang en/of waar nagenoeg geen mutaties op plaatsvinden, kritisch tegen het licht te houden.

Oordeel

Waardering financiële vaste activa

Evenwichtig

Waardering kortlopende vorderingen

Evenwichtig

Waardering voorzieningen

Evenwichtig

Tijdens onze controle was er nog geen nieuwe Nota reserves en voorzieningen beschikbaar. In artikel 10 van de nieuwe financiële verordening is door uw raad bepaald dat het college eens in de vier jaar beoordeeld of de nota reserves en voorzieningen moet worden aangepast. Dit is een wijziging ten opzichte van de oude verordening, waarin deze actualisatie verplicht werd gesteld. Desalniettemin raden wij u aan om de Nota in 2026 te actualiseren op de door ons genoemde punten.

34 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van de bedrijfsvoering P&C documenten volgen elkaar logisch op De inhoudelijke en financiële lijn tussen de Programmabegroting, de Voorjaarsrapportage, de Najaarsrapportage en de jaarrekening 2025 is goed te volgen. Dat is een sterk punt van de P&C documenten van uw gemeente. De kadernota zet al in op ombuigingen, nieuw voor oud en incidentele inzet van de algemene reserve. De begroting vertaalt deze lijn naar een sluitend beeld en koppelt daar zichtbare ombuigingen aan. De bestuursrapportages zetten deze lijn voort met beleidsmatige voortgang en financiële bijstellingen. De najaarsnota dient vervolgens ook als instrument om rechtmatigheid en actualiteit te borgen.

De P&C-keten heeft naar onze mening dus een logische opbouw. Wel wijkt het eindbeeld fors af van de verwachtingen: van een voordelig saldo van EUR 0,1 miljoen in de Najaarsrapportage tot uiteindelijk een voordeel van EUR 8,3 miljoen in de jaarrekening. Dat onderstreept dat de laatste twee maanden van het jaar een zwaar sturende invloed hebben gehad op het resultaat. In de tabel hieronder hebben we dit beeld in cijfers samengavet.

Bevindingen controle

Bevindingen controle

P&C document

Resultaat

Analyse

Begroting 2025

Nihil

De primitieve begroting bevat een nadelig saldo van EUR 0,9 miljoen dat via onttrekking aan de algemene reserve op nul wordt gebracht.

Voorjaarsrapportage 2025

EUR 0,3 miljoen voordelig

Verbetering met EUR 0,3 miljoen vooral door hogere baten uit de algemene uitkering en een aantal meevallers vanuit bestaand beleid.

Najaarsrapportage 2025

EUR 0,1 miljoen voordelig

Lager positief resultaat vooral door de noodzakelijke dotatie aan de voorziening wethouderspensioen en hogere personeelslasten, deels gecompenseerd door meevallers op rente en het gemeentefonds.

Jaarstukken 2025

EUR 8,3 miljoen voordelig

Forse verbetering van het resultaat van EUR 8,2 miljoen ten opzichte van de actuele begroting; vooral veroorzaakt door laat ontvangen rijksmiddelen (decembercirculaire), de herziening van de grondexploitaties en een gunstige kostenontwikkeling binnen het sociaal domein.

Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

35 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van de bedrijfsvoering Het jaarresultaat 2025 is veel beter dan verwacht Het resultaat na bestemming in de jaarrekening 2025 is uitgekomen op EUR 8,3 miljoen positief. In de primaire begroting werd een resultaat verwacht van nul, in de bijgestelde begroting van EUR 0,1 miljoen positief. Derhalve wijkt het werkelijke resultaat EUR 8,2 miljoen af met de verwachtingen. Zoals uit de grafiek hieronder blijkt, is het verschil ongeveer net zo hoog als vorig jaar. En net als vorig jaar wordt het verschil vooral veroorzaakt door incidentele factoren, zoals hogere rijksbijdragen in de decembercirculaire, onderuitputting van budgetten en de financiële effecten uit de herziening van grondexploitaties.

Een positief verschil met de jaarstukken 2024 is dat het college dit jaar in het onderdeel Financiële samenvatting een heldere samenvatting heeft opgenomen van de verschillen tussen begroting en realisatie. Vorig jaar werd dit inzicht niet gegeven. Uit deze analyse blijkt dat ongeveer EUR 2,5 miljoen van het positieve resultaat komt door onderuitputting van budgetten, vooral voor zorguitgaven. Ook bij sommige andere budgetten was, in mindere mate, sprake van onderuitputting. Wij hebben het college aangeraden om te onderzoeken hoe deze onderuitputting al eerder kan worden meegenomen in de Najaarsrapportage.

36 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van het afsluitproces en de totstandkoming van de jaarrekening Jaarrekening

Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie

In dit onderdeel van ons accountantsverslag geven wij ons beeld van (de kwaliteit van) het afsluitproces en de totstandkoming van de jaarrekening. Kwaliteit van afsluitdossier is minder goed dan vorig jaar Net als vorig jaar zijn wij blij met de samenwerking met de organisatie en met de bij de BWB ondergebrachte VIC. Ten opzichte van vorig jaar zien wij echter wel dat de kwaliteit van de aangeleverde aansluitingen, analyses en onderbouwingen in het afsluitdossier van de gemeente minder goed is dan vorig jaar.

Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing Afsluitproces

Afsluitproces

Naar onze mening is een belangrijke oorzaak van deze constatering dat vorig jaar een medewerker bij de BWB een aantal specificaties en onderbouwingen heeft aangepast om de kwaliteit van het dossier te waarborgen. Dit jaar was een dergelijk filter in het afsluitproces niet aanwezig. Hierdoor is de kwetsbaarheid van de eerste en, in minder maten tweede lijn zichtbaar geworden.

Overzicht processen

Overzicht processen Frauderisico’s

IT-omgeving

Frauderisico’s IT-omgeving de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Wij hebben het college aangeraden om de financiële kennis van de medewerkers die betrokken zijn bij het tot stand komen van de jaarrekening verder te verbeteren. Tevens hebben wij aangeraden om interne controles binnen de financiële administratie op een hoger niveau te brengen, waardoor de kwaliteit van het afsluitdossier omhoog gaat. Graag leveren wij hier vanuit onze natuurlijke adviesfunctie een bijdrage aan.

Beperkt aantal correcties naar aanleiding van onze controle Een indicatie voor de kwaliteit van het afsluitproces is het aantal correcties dat voorkomt uit onze controle. Wij hebben een zeer beperkt aantal correcties voorgesteld. Vorig jaar constateerde we dat de kwaliteit van de concept-jaarstukken bij aanvang van de controle kwalitatief nog niet toereikend was. Veel teksten waren niet geactualiseerd en de cijfers sloten onderling niet altijd aan. De concept-jaarstukken 2025 waren van een kwalitatief (veel) hoger niveau. Het aantal tekstuele wijzigingen, aansluitingsverschillen en omissies was zeer beperkt. Dit alles is een indicatie dat de kwaliteit van de financiële functie en de vertaling hiervan naar de jaarstukken goed is. Hiervoor willen wij de betrokken medewerkers complimenten geven.

37 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van de interne beheersing vanuit de interim-controle (zoals opgenomen in de boardletter) Jaarrekening

Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing

Net als vorig jaar hebben wij een goedkeurende controleverklaring kunnen verstrekken en heeft het college een goed onderbouwde rechtmatigheidsverantwoording kunnen afgeven, omdat de Verbijzonderde Interne Controle (VIC) en wij veel gegevensgerichte detailwerkzaamheden hebben uitgevoerd. Tegelijkertijd constateren we dat de kwaliteit van de interne beheersing binnen de eerste en tweede lijn van uw gemeente op onderdelen verbeterd kan worden. De gemeente voert veel wettelijke taken en bijbehorende processen in eigen beheer uit. Door de beperkte formatie is het echter niet altijd mogelijk gebleken om in alle processen adequate (zichtbare) functiescheiding te realiseren. Daarnaast vragen de primaire processen veel tijd en aandacht van de beschikbare capaciteit, waardoor de mogelijkheden voor interne controle binnen de eerste lijn beperkt zijn.

Afsluitproces

Afsluitproces Overzicht processen

Overzicht processen Frauderisico’s

IT-omgeving

Frauderisico’s IT-omgeving de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Wij constateren dat de organisatie zich hiervan bewust is en reeds stappen onderneemt om de kennis van en bewustwording voor interne beheersing bij de eerste lijn te vergroten. Dit komt in het bijzonder tot uitdrukking in de uitvoering van het programma Grip op Financiën. Deze inspanningen dragen bij aan een verdere professionalisering van de interne beheersing, al zal het gezien de omvang van de organisatie en de beschikbare formatie een uitdaging blijven om op korte termijn grote stappen te zetten.

Naast het versterken van de eerste lijn is het van belang dat de bestaande processen structureel worden vastgelegd, inclusief interne beheersmaatregelen, en periodiek worden geactualiseerd. Duidelijke procesbeschrijvingen vormen een belangrijke basis voor een robuuste interne beheersing. Hoewel een goede aanzet gemaakt is om diverse processen op te zetten in grafische processchema’s en werkinstructies per functieprofiel / rol in het proces, zijn in de uitwerkingen geen interne beheersingsmaatregelen opgenomen. Hierdoor is het niet duidelijk welke controlepunten het college wil opnemen in de processen en welke beheershandelingen minder waarde toevoegen en daarom achterwege kunnen blijven. Tevens ontbreekt het aan duidelijke toetspunten voor de eerste lijn en de VIC om vast te stellen dat de interne beheersing juist en rechtmatig heeft gewerkt. Daarom hebben wij het college aangeraden om de ingezette verbeteringen voort te zetten, maar deze aan te vullen met concrete interne beheersingsmaatregelen per proces.

38 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van de interne beheersing vanuit de interim-controle (zoals opgenomen in de boardletter) Jaarrekening

Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing Afsluitproces

Afsluitproces

Op de volgende pagina hebben wij voor de belangrijkste processen onze visie gegeven op de kwaliteit van de interne beheersing in het kader van de jaarrekening en de rechtmatigheidsverantwoording. Uit dit overzicht blijkt dat er langzaam stappen gezet worden om de interne beheersing verder te verbeteren binnen de mogelijkheden die de gemeente heeft. Voor vijf processen zijn verbeteringen zichtbaar, in het bijzonder in de zorgprocessen. Maar ook ten aanzien van de inkopen en aanbestedingen is gedurende 2025 een goede aanzet gemaakt om de interne beheersing te verbeteren. Hiervan moeten de resultaten echter nog zichtbaar worden. De verbeteringen hebben er onder andere voor gezorgd dat ‘het rode bolletje’ dat in de managementetter 2024 stond bij het proces treasury, is gewijzigd naar een oranje bolletje. Dit komt vooral omdat de functiescheiding binnen het proces steeds meer zichtbaar is.

Overzicht processen

Overzicht processen Frauderisico’s

IT-omgeving

Frauderisico’s IT-omgeving de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Ondanks de verbeteringen zijn er nog rode bolletjes zichtbaar bij de processen huren en pachten, inkopen en factuurverwerking en Wmo en Jeugd, Bij de laatste twee processen vormt naar onze mening nog steeds als belangrijkste aandachtspunt, het kunnen aantonen van de (aannemelijke) prestatielevering van de inkopen respectievelijk de zorg. Wij hebben geconstateerd dat ook hiervoor verbetermaatregelen zijn ingezet, maar de resultaten hieruit zijn voor ons vooralsnog niet zichtbaar. Daarom nemen wij de status en voortgang van deze verbeteringen mee bij onze interim-controle 2026.

39 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van de interne beheersing vanuit de interim-controle (zoals opgenomen in de boardletter) Jaarrekening

Jaarrekening Proces

Status

Tov 2024

Debiteuren en verkoopfacturatie

Gelijk

Niet tijdige en onvolledige aanlevering van informatie door gemeente aan BWB

Ontvangen subsidies

Gelijk

Volledigheid subsidiebaten en toetsing aan voorwaarden niet gewaarborgd

Huren en pachten

Gelijk

Volledigheid niet geborgd; geen koppeling reserveringssysteem en financiële administratie; niet tijdige en onvolledige aanlevering van informatie door gemeente

Treasury

Beter

Functiescheiding beter ingeregeld, treasurycommissie actief

Inkopen en factuurverwerking

Beter

Prestatielevering niet voldoende gewaarborgd en (nog) niet altijd aantoonbaar

Onderhoud kapitaalgoederen

Beter

Enkele beheerkaders zijn verouderd; vaststelling nieuwe kaders in 2026

Betalingsorganisatie

Gelijk

Aanbestedingen

Beter

Personeel- en salarisadministratie

Gelijk

Wmo en Jeugd

Beter

Voorspelbaarheid zorgkosten verbeterd, maar prestatielevering nog niet geborgd

Overzicht processen

Verstrekte subsidies

Gelijk

Subsidieverordening (ASV) was in 2025 nog verouderd; in februari 2026 is een nieuwe ASV vastgesteld

Frauderisico’s

Memoriaalboekingen

Gelijk

IT-omgeving

Risicomanagement

Gelijk

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing

Belangrijkste reden classificatie niet-groen

Proces in opzet goed ingericht, discipline en bewustzijn vraagt aandacht

Afsluitproces

Afsluitproces Overzicht processen

Frauderisico’s

IT-omgeving

(Fraude)risicomanagement niet geborgd in de organisatie; eigenaarschap ontbreekt

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Legenda

Betekenis

Urgente bevindingen in het proces; materiële bedreiging voor de getrouwheid en rechtmatigheid

Belangrijke bevindingen in het proces; geen materiële bedreiging voor de getrouwheid en rechtmatigheid

Geen belangrijke bevindingen in het proces

40 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van uw risicomanagementproces, inclusief frauderisico’s Jaarrekening

Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing

(Fraude)risicomanagement beperkt ontwikkelt Net als bij veel gemeenten vormt (fraude)risicomanagement nog onvoldoende een onderdeel van de normale bedrijfsvoering. Zo is er binnen de organisatie geen expliciet beleid ten aanzien van risicomanagement. Op dit moment worden risico’s uit de organisatie gehaald en geëvalueerd als gevolg van de door het BBV afgedwongen actualisatie bij de begroting en jaarrekening, en nog niet een gestructureerd proces om het risicoprofiel van de gemeente te beheersen. Voor risico’s die wel geïdentificeerd zijn, zijn (nog) geen interne beheersingsmaatregelen bepaald om de risico's af te dekken. Hierdoor blijft het risico aanwezig dat risico’s niet volledig inzichtelijk zijn en/of niet integraal worden beheerst, waardoor de gemeente mogelijk onwenselijke financiële risico’s loopt.

Afsluitproces

Afsluitproces Overzicht processen

Overzicht processen Frauderisico’s

IT-omgeving

Frauderisico’s IT-omgeving de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Interne frauderisicoanalyse in opzet aanwezig Sinds 2024 beschikt de organisatie over een eerste opzet van een interne frauderisicoanalyse. In deze analyse zijn voor meerdere processen de potentiële frauderisico’s en de getroffen beheersmaatregelen benoemd. Tevens is per proces een risiconiveau opgenomen, alsmede welke rol de VIC heeft in het toetsen of deze beheersmaatregelen hebben gewerkt. Hiermee heeft u in opzet een goed instrument om frauderisico’s te kunnen beheersen, maar die nog wel uitbreiding en doorontwikkeling vraagt. Een volgende stap is om de frauderisico’s ook verder te integreren in de dagelijkse bedrijfsvoering van de organisatie, mede als onderdeel van het uit te voeren M&O beleid, zodat ze gaan ‘leven’ in de organisatie. Wij hebben begrepen dat dit nu vooral nog gebeurd binnen het sociaal domein.

Verantwoordelijkheid voor fraude ligt bij de raad en het college De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude ligt bij zowel de raad als het college van burgemeester en wethouders. Zij dienen een adequaat stelsel van interne beheersingsmaatregelen in te richten dat fraude helpt voorkomen en tijdig detecteren. Als accountant is het onze verantwoordelijkheid om door middel van de planning en uitvoering van onze controle een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen over de vraag of de jaarrekening als geheel vrij is van afwijkingen van materieel belang, ongeacht of deze het gevolg zijn van fraude of van fouten. Fraude in de controleverklaring Conform de actuele controlestandaarden zijn wij verplicht om in onze controleverklaring een afzonderlijke paragraaf op te nemen over fraude. In deze paragraaf lichten wij toe welke werkzaamheden zijn uitgevoerd om frauderisico’s te identificeren die kunnen leiden tot een afwijking van materieel belang, en op welke wijze deze risico’s in de controle zijn betrokken en gemitigeerd. Daarnaast vermelden wij in de verklaring de belangrijkste bevindingen en waarnemingen die uit deze werkzaamheden naar voren zijn gekomen.

41 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van uw risicomanagementproces, inclusief frauderisico’s Jaarrekening

Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing Afsluitproces

Afsluitproces Overzicht processen

Overzicht processen Frauderisico’s

IT-omgeving

Frauderisico’s

Frauderisico’s in onze controle Naast de beoordeling van de interne frauderisicoanalyse van de organisatie hebben wij, op basis van onze beroepsregels, aanvullende controlewerkzaamheden uitgevoerd. Deze werkzaamheden omvatten onder meer: • Het uitvoeren van een eigen risicoanalyse per proces, waarbij de drie kenmerken van fraude: rationalisatie, druk en gelegenheid, zijn afgezet tegen kans en impact; • Het bespreken van frauderisico’s met de auditcommissie, het college en de gemeentesecretaris; • Het beoordelen of nevenfuncties van het college en de directie aanleiding geven tot verhoogde frauderisico’s; • Het analyseren van notulen, persberichten en andere openbare bronnen op mogelijke signalen van fraude; • Het uitvoeren van een analyse van de financiële administratie om ongebruikelijke boekingen of verschuivingen tussen budgetten en kredieten te signaleren; • Het uitvoeren van een controle op prestatielevering binnen het inkoopproces; • Het uitvoeren van onvoorspelbare steekproeven op geselecteerde processen of transacties.

IT-omgeving de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Op basis van deze werkzaamheden zijn geen bijzonderheden geconstateerd die wijzen op fraude of op verhoogde frauderisico’s binnen de organisatie.

42 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van uw IT-omgeving en innovatie in de interne beheersing Jaarrekening

Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie

Algemeen In het kader van de jaarrekeningcontrole hebben wij een IT-audit naar de opzet van de algemene IT- beheersmaatregelen uitgevoerd. Dit zijn de beheersmaatregelen die uw organisatie heeft getroffen om ervoor te zorgen dat de IT-systemen betrouwbaar en integer zijn. Ze leveren een belangrijke bijdrage aan het mitigeren van de risico’s op onbeheerste wijzigingen, ongeautoriseerde handelingen en het optreden van verstoringen met impact op de gegevensverwerking. Hierbij richten wij ons op de voor de jaarrekening belangrijkste applicaties.

Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing Afsluitproces

Afsluitproces Overzicht processen

Overzicht processen Frauderisico’s

IT-omgeving

Frauderisico’s IT-omgeving de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Onze IT-auditwerkzaamheden hebben niet als doel gehad om te komen tot een beoordeling van de IT-organisatie of IT-omgeving als geheel, maar zijn uitsluitend gericht geweest op het verkrijgen van voldoende zekerheid ten aanzien van de continue, betrouwbare werking van de IT-omgeving en beheersing van de betreffende processen met behulp van uw systemen en data voor zover relevant in het kader van de controle van de jaarrekening. In het kader van onze controle op de jaarrekening hebben wij geen acute bedreigingen voor de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking vastgesteld.

Informatiebeveiliging en privacy blijven hoge aandacht vragen Naar onze mening zijn verdere verbeteringen noodzakelijk in de inrichting van de informatiebeveiliging binnen de gemeente om deze in lijn te brengen met de uitgangspunten van de aankomende Cyberbeveiligingswet (Cbw). De belangrijkste reden voor deze conclusie is dat er nog onvoldoende sprake is van een aantoonbare gestructureerde beheersingsaanpak op basis van een zogenaamd Information Security Management System (ISMS). Positief is wel dat het ISMS in 2025 is aangeschaft en ingericht. De volgende stap in deze ontwikkeling is een aantoonbare uitvoering van de beheersing. We zullen dit meenemen bij onze interim-controle 2026. In onze managementletter hebben wij het college ook aangeraden om op basis van het strategisch informatiebeveiligingsbeleid jaarlijks een afgeleid informatiebeveiligingsplan op te stellen, waarin een risicoanalyse wordt opgenomen met actiepunten om op te volgen en waaruit blijkt hoe monitoring en handhaving van maatregelen wordt uitgevoerd. Daarnaast hebben wij aangeraden om een controleplan informatiebeveiliging op te stellen. Ten tijde van onze werkzaamheden was er beperkt opvolging gegeven aan deze aanbevelingen. Wij hebben geconstateerd dat het nieuwe strategisch informatie-beveiligingsbeleid 2025-2029 is vastgesteld.

Een gestructureerde aanpak volgens een Plan-DoCheck-Act (PDCA) cyclus is echter nog niet ingericht. Wij hebben wel begrepen dat een applicatie (Trustbound) is aangeschaft om deze inrichting concreet vorm te geven. Hiermee wordt direct een belangrijke randvoorwaarde ingevuld om aantoonbaar te kunnen voldoen aan de Cbw richtlijnen. Gezien de status op dit moment zien wij informatiebeveiliging, net als vorig jaar, nog steeds als een kritisch aandachtspunt.

43 Samenvatting

Samenvatting

U heeft ons specifieke speerpunten meegegeven Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bij de uitvoering van de controle heeft de gemeenteraad ons speerpunten meegegeven. Dit zijn aspecten van de organisatie, bedrijfsvoering of jaarrekening die in het verlengde van onze reguliere controle liggen, maar waarover wij met meer aandacht en diepgang rapporteren in ons accountantsverslag. Voor 2025 heeft u ons via de auditcommissie de volgende speerpunten meegegeven: • Financiële beheersing van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) • De financiële uitgangspunten binnen hervormingsagenda Jeugd

Financiële positie Financiële beheersing van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

Kernboodschap; blijf het (financiële) totaalbeeld bewaken Het IHP is op dit moment vooral een strategisch ambitiekader en nog geen volledig financieel uitvoeringsprogramma. De gemeente kiest bewust voor besluitvorming per project. Deze keuze is begrijpelijk, omdat ramingen door prijsontwikkeling, planning en leerlingaantallen snel verouderen. Tegelijkertijd vraagt deze aanpak om een stevig totaaloverzicht, zodat de raad niet alleen per afzonderlijk project, maar ook in samenhang ziet welke druk op de meerjarenbegroting ontstaat.

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

Bestuurlijke context De raad heeft het IHP in 2023 vastgesteld als ambitiedocument. Daarmee is richting gegeven aan de kwaliteit en toekomstbestendigheid van schoolgebouwen, maar is nog geen volledige financiële verplichting aangegaan voor de gehele opgave. In het raadsvoorstel is nadrukkelijk gekozen voor een gefaseerde werkwijze; per voorziening wordt een businesscase en haalbaarheidsonderzoek uitgewerkt en aan de raad voorgelegd.

De achtergrond hiervan is dat de totale opgave omvangrijk is en dat de raad destijds niet op basis van globale ramingen in één keer over de volledige financiële opgave wilde besluiten. De uitvoering is daardoor vooral op projectniveau georganiseerd. De belangrijkste projecten op de korte termijn zijn het Koningin Wilhelmina College (KWC)., de uitbreiding van Brede School West en de huisvesting voor Al Amana (dit laatste project is overigens geen onderdeel van het IHP). Daarnaast wordt nagedacht over vervolgstappen voor onder meer Blink/ONS en de Palster. De onderwijshuisvesting blijkt in de praktijk beweeglijk: groei in het westelijk deel van Culemborg, daling in het oosten, verschuivingen tussen scholen en de komst van een nieuwe Islamitische basisschool leiden tot aanpassingen in planning en prioritering. De geplande herijking van het IHP in 2027 is daarom relevant en noodzakelijk. Ons beeld bij de financiële beheersing De financiële beheersing van het IHP bevindt zich nog in een vroege fase. Voor het KWC is wel sprake van voorbereiding, maar het definitieve investeringskrediet wordt pas later aan de raad voorgelegd. Dat betekent dat de belangrijkste financiële beheersingsmaatregelen juist vóór dat moment scherp moeten worden vastgelegd.

De onderschrijding op het voorbereidingskrediet in 2025 moet daarbij niet worden gezien als een inhoudelijke besparing, maar vooral als een timingverschil doordat de voorbereiding en aanbestedingen later lopen dan eerder was voorzien.

44 Samenvatting

Samenvatting

U heeft ons specifieke speerpunten meegegeven Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Wij zien dat de organisatie zich bewust is van de financiële risico’s. Bij het KWC treedt het schoolbestuur op als bouwheer. Dat is gebruikelijk bij voortgezet onderwijs, maar vraagt wel om duidelijke afspraken over opdrachtgeverschap, kredietbewaking, aanbesteding, wijzigingen in scope, betaalmomenten en rapportage. Positief is dat de gemeente en het KWC samen optrekken bij aanbestedingen en dat is besproken dat de gemeente toegang krijgt tot de financiële administratie van het KWC, zodat zij gedurende het project kan meekijken. Ook is voorzien in periodiek overleg over de financiën. Dat zijn belangrijke handvatten voor grip.

Financiële positie

Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

Tegelijkertijd moeten deze afspraken nog concreet en bestuurlijk worden gemaakt. Zeker bij een project van deze omvang is het van belang dat middelen niet zonder voorwaarden in één keer worden overgemaakt. Een werkwijze die lijkt op een bouwdepot, waarbij betalingen plaatsvinden op basis van voortgang, onderbouwing en vooraf afgesproken rapportage, past beter bij de controlerende rol van de gemeente. Daarmee blijft zichtbaar of uitgaven passen binnen scope, planning en krediet. Aandachtspunten voor raad en college De belangrijkste risico’s liggen niet alleen in de omvang van de investering zelf, maar ook in de factoren daaromheen: prijsstijging, renteontwikkeling, tijdelijke huisvesting, netcongestie, mogelijke subsidies, bijdragen van het schoolbestuur en de administratieve verwerking van kosten. De ramingen uit het oorspronkelijke IHP zijn gebaseerd op prijspeil 2023. In de gesprekken is aangegeven dat alleen al indexatie richting 2027 tot een forse verhoging leidt. Dat onderstreept het belang om de raad bij elk nieuw kredietvoorstel niet alleen een bedrag te presenteren, maar ook duidelijk te maken wat is veranderd ten opzichte van eerdere ramingen.

Specifiek voor tijdelijke huisvesting bij het KWC moet nog helder worden hoe de kosten worden verwerkt: als jaarlijkse exploitatielast of als onderdeel van het investeringskrediet. Beide routes kunnen bestuurlijk verdedigbaar zijn, maar hebben een ander effect op de begroting en op de kapitaallasten. Ook de bijdrage van het schoolbestuur moet zichtbaar worden gekoppeld aan de gekozen verwerking. De raad heeft hiervoor een duidelijke toelichting nodig bij het definitieve kredietvoorstel. Voor de raad is daarnaast het totaalbeeld belangrijk. De werkwijze per businesscase is zorgvuldig, maar kan ertoe leiden dat de financiële consequenties versnipperd zichtbaar worden. Wij raden u daarom aan om in de P&C-documenten periodiek een IHPoverzicht op te nemen. Daarin kan per project worden opgenomen: de status, het laatst vastgestelde besluit, het actuele krediet of de actuele raming, de verwachte kapitaallasten, de belangrijkste risico’s, de planning, de kasstroom en de nog niet bestuurlijk vrijgegeven opgaven. Zo blijft het geheel bestuurlijk te volgen. Samenvattende conclusie De gekozen projectmatige aanpak is passend bij de fase waarin het IHP zich bevindt. De raad heeft nog niet het gehele investeringsprogramma vrijgegeven, maar besluit stapsgewijs op basis van businesscases. Dat voorkomt besluitvorming op verouderde of nog te globale ramingen.

De keerzijde is dat het college extra aandacht moet besteden aan het totaalbeeld van de toekomstige financiële druk. Voor het KWC adviseren wij om vóór het definitieve investeringskrediet een expliciet financieel beheersingskader vast te stellen, inclusief afspraken met de bouwheer, rapportagevorm, betaalwijze, risicobuffer en escalatie bij dreigende overschrijdingen.

45 Samenvatting

Samenvatting

U heeft ons specifieke speerpunten meegegeven De financiële uitgangspunten binnen hervormingsagenda Jeugd

Jaarrekening

Kernboodschap; behandel hervormingsagenda als veranderopgave Culemborg heeft in 2025 zichtbare stappen gezet in de beheersing van de jeugdhulpuitgaven. Het positieve financiële beeld mag echter niet één-op-één worden gezien als structurele besparing. De hervormingsagenda is geen rekenmodel met gegarandeerde uitkomst, maar een veranderopgave waarin sturing, data, professionele afwegingen en bijsturing samen bepalen of de financiële opgave haalbaar blijft.

Ons beeld bij de financiële uitgangspunten Uit de gesprekken blijkt dat de oorspronkelijke financiële uitgangspunten vooral zijn gebaseerd op redelijke aannames en inhoudelijke keuzes. Dat is begrijpelijk. Jeugdhulp is een openeinderegeling en is minder goed voorspelbaar dan bijvoorbeeld onderhoud van wegen of gebouwen. Eén of twee zeer complexe casussen kunnen het financiële beeld in korte tijd veranderen. De organisatie heeft dit zelf ook onderkend: de eerste ramingen waren geen hard model, maar een onderbouwde inschatting van welke “knoppen” effect zouden kunnen hebben.

Bestuurlijke context De Hervormingsagenda Jeugd kent twee samenhangende doelen: betere en tijdige hulp voor jeugdigen die dat nodig hebben en een financieel houdbaar jeugdstelsel. Voor Culemborg is deze landelijke opgave lokaal vertaald in een startnotitie voor 2024-2028. Daarin is uitgegaan van een besparingsopgave van EUR 1,4 miljoen, met een ingroeipad en met investeringen van ongeveer EUR 300.000 per jaar. De gedachte is dat de kosten voor de baten uitgaan: eerst investeren in andere werkwijzen en daarna de uitgaven structureel omlaag brengen.

Wij vinden het positief dat de gemeente het gunstige resultaat over 2025 voorzichtig duidt. In de gesprekken is aangegeven dat Culemborg het voordeel niet volledig als nieuwe meerjarige norm heeft verwerkt. Dat is prudent. Het resultaat over 2025 lijkt mede samen te hangen met de ingezette maatregelen, maar ook met factoren die niet zonder meer structureel zijn, zoals casemix, het aflopen van eerdere dure trajecten, facturatiepatronen en extra middelen vanuit het Rijk. De gemeente kan goed verklaren wat er in 2025 is gebeurd, maar de voorspellende waarde richting volgende jaren blijft beperkt.

In 2025 is binnen de jeugdhulp een duidelijk gunstiger beeld zichtbaar dan in 2024. De uitgaven zijn gedaald, de meest complexe vormen van hulp laten een afname zien en het aantal jeugdigen in verblijfszorg daalt verder. Ook is de toegang tot hulp veranderd. Waar eerder veel verwijzingen via de huisarts liepen, komt een groter deel van de instroom nu via de gemeentelijke toegang. Dat geeft de gemeente meer mogelijkheden om te sturen op passende ondersteuning en om te beoordelen of lichte, kortdurende of voorliggende hulp volstaat.

Tegelijkertijd is de grip op de informatievoorziening duidelijk verbeterd. Er wordt gewerkt met dashboards, kwartaalrapportages en analyses op verwijzers, zorgvormen, verblijfszorg, verlengde jeugdhulp en dure casuïstiek. Ook worden gegevens gebruikt om met bestuurders en de vakafdeling het gesprek te voeren over ontwikkelingen. Daarmee is de gemeente beter in staat om trends vroeg te zien en om tijdig bij te sturen. Dat betekent niet dat de uitgaven precies voorspelbaar worden, maar wel dat afwijkingen eerder zichtbaar en bespreekbaar zijn.

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Financiële positie

Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

46 Samenvatting

Samenvatting

U heeft ons specifieke speerpunten meegegeven Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Aandachtspunten voor raad en college Het belangrijkste aandachtspunt is dat de raad het positieve beeld over 2025 niet als vanzelfsprekend structureel mag beschouwen. De gemeente doet er goed aan om in rapportages steeds onderscheid te maken tussen structurele effecten, incidentele voordelen en onzekerheden. Werken met bandbreedtes past daarbij beter dan één exact bedrag. In de gesprekken is ook aangegeven dat bij de voorjaarsrapportage rekening wordt gehouden met een onzekerheidsmarge. Dat sluit aan bij de aard van het sociaal domein.

Financiële positie

Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

Een tweede aandachtspunt is de verschuiving naar de gemeentelijke toegang. Dit vergroot de sturingsmogelijkheden, maar het werk verdwijnt niet. Een deel van de hulp wordt mogelijk minder vaak door externe aanbieders geleverd, maar vraagt dan meer inzet van het Sociaal Team, de huisarts-ondersteuner, partners in de sociale basis en informele netwerken. Voor de raad is daarom niet alleen de daling van externe zorgkosten relevant, maar ook de vraag of de eigen organisatie voldoende capaciteit en kwaliteit heeft om deze rol waar te maken. De financiële rapportage moet daarom zoveel mogelijk het volledige beeld laten zien: ingekochte jeugdhulp, inzet van het Sociaal Team, preventieve inzet en de effecten daarvan.

Een derde aandachtspunt is de samenhang met landelijke en regionale ontwikkelingen. De reikwijdte van de Jeugdwet, de tijdelijke extra rijksmiddelen, de besparing vanaf 2028 en de regionale samenwerking blijven onzeker. Culemborg kan lokaal veel doen, maar heeft niet op alle factoren invloed. Dit vraagt om transparante communicatie aan de raad: wat ligt binnen de invloed van de gemeente, wat is afhankelijk van Rijk of regio en welke maatregelen zijn beschikbaar als de financiële lijn tegenvalt? Samenvattende conclusie Culemborg heeft in 2025 aantoonbaar stappen gezet in de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd. De beweging naar meer gemeentelijke regie, betere data-analyse, monitoring van dure casuïstiek, aandacht voor verlengde jeugdhulp en daling van verblijfszorg zijn positief. Tegelijkertijd blijft de financiële opgave onzeker. Wij adviseren om de hervormingsagenda in de P&Cdocumenten te presenteren als een ontwikkelopgave met actieve monitoring, niet als een gegarandeerde bezuiniging. De raad krijgt de meeste grip wanneer per rapportage zichtbaar is: de gerealiseerde uitgaven, de bandbreedte van onzekerheid, de belangrijkste volume- en prijsontwikkelingen, de capaciteit van de gemeentelijke toegang en de maatregelen die beschikbaar zijn als de ontwikkeling afwijkt van de verwachting.

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen Actuele ontwikkelingen

Sisa

WNT

Actuele ontwikkelingen Sisa WNT

Onafhankelijkheid

Communicatie

Urenbesteding

Onafhankelijkheid Communicatie Urenbesteding

47

Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u Verslaggeving en financieel beeld In 2026 staat de verslaggevingspraktijk vooral in het teken van een scherpere duiding van structurele en incidentele posten en van de vraag of de jaarrekening nog wel een realistisch beeld geeft van de bestuurlijke financiële ruimte. De Commissie BBV heeft de notitie over structurele en incidentele baten en lasten geactualiseerd. Hoewel de verduidelijkingen formeel doorwerken naar de begrotingsvoorbereiding voor 2027, zijn zij in 2026 al relevant voor de beoordeling van begrotingswijzigingen, reserve-inzet en het structureel evenwicht. Tegelijkertijd is in 2026 de discussie aangezwengeld dat de klassieke BBV-kengetallen en gunstige kasposities steeds minder zeggen over de werkelijke financiële robuustheid van gemeenten. Onderbesteding, personeelstekorten, vertraagde investeringen en laat in het jaar ontvangen incidentele rijksmiddelen leiden geregeld tot jaarrekeningoverschotten zonder dat sprake is van duurzame beleidsruimte. Voor raden, colleges en besturen van gemeenschappelijke regelingen betekent dit dat de toelichting op reserves, budgetoverhevelingen, investeringsrealisatie en incidentele baten belangrijker wordt.

Voor ons als accountants verschuift het accent daardoor niet alleen naar een juiste technische toepassing van het BBV, maar ook naar de vraag of de toelichtingen voldoende inzicht geven in de houdbaarheid van de financiële positie en in de spanning tussen formeel begrotingsevenwicht en feitelijke uitvoerbaarheid.

Controle en rechtmatigheid Op 3 februari 2026 is de Handreiking controle aanbestedingsrechtmatigheid gepubliceerd. Deze nieuwe handreiking maakt duidelijk dat aanbestedingscontrole niet langer als een louter juridisch detail kan worden benaderd, maar als onderdeel van de bredere rechtmatigheidsketen moet worden gezien. Contractbeheer, spendanalyse, mandatering, dossiervorming en de werking van interne beheersmaatregelen komen daarmee nadrukkelijker in beeld. In de praktijk betekent dit dat uw college beter moeten kunnen aantonen dat afwijkingen, verlengingen en inkopen buiten contract bewust zijn afgewogen en gedocumenteerd. Bestuurlijk bezien verschuift het accent daarmee van herstel achteraf naar aantoonbare beheersing gedurende het jaar. Informatiebeveiliging en ICT Op het terrein van informatiebeveiliging en ICT staat 2026 in het teken van voorbereiding op nieuwe wettelijke eisen en een verscherpt dreigingsbeeld. De regering stuurt erop dat de Cyberbeveiligingswet, waarmee de Europese NIS2-richtlijn in Nederland wordt omgezet, in het tweede kwartaal van 2026 in werking treedt. Voor gemeenten is dat relevant, niet alleen wanneer zij rechtstreeks onder de wet vallen, maar ook omdat de normstelling voor zorgplicht, incidentmelding en ketenbeheersing de lat voor de hele publieke sector verhoogt.

Tegelijk laat het Dreigingsbeeld Informatiebeveiliging Nederlandse Gemeenten 2025-2026 zien dat ransomware, datalekken en verstoringen bij leveranciers de grootste risico’s blijven. De focus in 2026 verschuift daarom van losse beveiligingsmaatregelen naar bestuurlijke weerbaarheid: zicht op kritieke processen, afhankelijkheid van leveranciers, crisisorganisatie, logging, back-ups en het oefenen van scenario’s.

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen Actuele ontwikkelingen

Sisa

WNT

Actuele ontwikkelingen Sisa WNT

Onafhankelijkheid

Communicatie

Urenbesteding

Onafhankelijkheid Communicatie Urenbesteding

48

Actuele ontwikkelingen die interessant kunnen zijn voor u Fiscale zaken: VPB, BTW en BCF Op fiscaal terrein is 2026 geen jaar van één grote stelselwijziging, maar wel van relevante aanpassingen en een scherpere focus op de uitvoering. Dit vereist dat u als gemeente alert moet blijven op uw VPB-positie, mede omdat de Belastingdienst per 2026 opnieuw heeft gecommuniceerd welke wijzigingen in de vennootschapsbelasting gelden en de bestaande belastingplicht van overheidsondernemingen onverkort blijft gelden. Dat maakt het noodzakelijk periodiek te toetsen of activiteiten nog binnen de overheidstaak passen of inmiddels een zelfstandig ondernemingskarakter hebben gekregen. Voor de btw is met ingang van 1 januari 2026 de vrijstelling voor schuldhulpverlening relevant. Die wijziging raakt vooral gemeenten die schuldhulp zelf uitvoeren of via verbonden partijen of opdrachtnemers laten uitvoeren, omdat de fiscale inrichting en de verhouding tot kostprijs en compensatiestromen opnieuw moeten worden beoordeeld. Het Btw-compensatiefonds blijft daarnaast in de praktijk een belangrijk aandachtspunt, juist bij samenwerkingsconstructies, gemengde prestaties en doorbelasting binnen gemeenschappelijke regelingen. De bestuurlijke relevantie zit daarmee vooral in een goede fiscale governance: tijdige signalering, eenduidige contracten en consistente vastlegging van gekozen fiscale posities.

Mededinging en staatssteun Voor mededinging en staatssteun springen in 2026 twee ontwikkelingen in het oog. Ten eerste is de Wet Markt en Overheid opnieuw verlengd, ditmaal tot 1 juli 2027. Daarmee blijven de gedragsregels voor overheden ook in 2026 onverkort van toepassing op economische activiteiten van gemeenten en verbonden partijen, zoals exploitatie van accommodaties, verhuur, energie-initiatieven, laadinfra of andere activiteiten op markten waarop ook private aanbieders actief zijn. Besturen kunnen zich dus niet permitteren te veronderstellen dat dit dossier stilligt; juist zolang de wet niet definitief is herzien, blijft zorgvuldige motivering van algemeenbelangbesluiten en kostprijsdoorrekening van belang. Ten tweede geldt vanaf 1 januari 2026 voor alle decentrale overheden de verplichting om verleende de-minimissteun (steun aan bedrijven tot maximaal EUR 300.000) te registreren in het centrale EU-register eAidRegister. Dat maakt staatssteun in de uitvoering minder vrijblijvend. Subsidies, garanties, goedkope verhuur of andere voordelen die eerder pragmatisch werden afgehandeld, vragen nu om expliciete dossiervorming en registratie. Onvolledige registratie of een te lichte staatssteuntoets vormt hierdoor niet alleen een juridisch risico, maar geven ook een signaal af over de beheersing van publieke interventies in de markt.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=6c700a56-9d13-4c1b-8856-c99ef1de92a7