CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

ACV Culemborg 2025 definitief

Commissie Stadszaal 25 juni 2026, gemeente CulemborgBij agendapunt: Jaarstukken 202520.383 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Accountantsverslag 2025 Gemeente Culemborg

2 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Aan de raadsleden van gemeente Culemborg Ridderstraat 250 4101 BK Culemborg

1 juli 2026 Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Financiële positie

Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2025. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2025 en onze overeenkomst gedateerd 7 augustus 2024. Onze bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de ambtelijke organisatie, de wethouder Financiën en met de Auditcommissie. Het accountantsverslag begint met een samenvatting van onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen. Daarna gaan wij in op de reikwijdte van onze controle, de diepgang waarmee wij gecontroleerd hebben en tot welke oordeel wij gekomen zijn. Vervolgens geven wij onze visie op de informatiewaarde en leesbaarheid van de paragrafen en de programmaverantwoording. Nadat wij onze analyse hebben gegeven van de financiële positie van uw gemeente, gaan wij in meer detail in op de belangrijkste bevindingen uit onze controlewerkzaamheden. Dit doen wij langs de drie domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering. Vervolgens geven wij op hoofdlijnen ons beeld van de interne beheersing van uw organisatie en gaan we dieper in op de speerpunten die u ons heeft meegegeven tijdens de controle.

We sluiten het accountantsverslag af met bijlagen waarin we bevindingen hebben opgenomen over een aantal wettelijk verplichte onderwerpen, zoals Sisa, WNT en onze onafhankelijkheid. In de bijlage hebben we ook enkele actuele ontwikkelingen gegeven die voor u van belang kunnen zijn.

Dit accountantsverslag is opgezet als interactief document waar u eenvoudig doorheen kunt navigeren door op de menuopties aan de linkerzijde of de onderstreepte woorden te klikken. Wij vragen u terughoudend te zijn met het printen van het accountantsverslag. Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen. Met vriendelijke groet, ETL Assurance & Overheidsaccountants B.V.

J.G. Schuijt MSc RA

3 Samenvatting

Samenvatting

Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Financiële positie

Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt bij de jaarrekening van uw gemeente. Dit houdt in dat wij van oordeel zijn dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. De tolerantie die wij bij de controle hebben gehanteerd bedraagt EUR 2.148.000. Onzekerheden aanwezig, maar onder controletolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er geen onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. De totale onzekerheid in de jaarrekening is EUR 631.000 en bestaat vooral uit het niet kunnen vaststellen van de levering van zorg en inkopen. Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 1.281.000 bedragen. Dit is lager dan de vastgestelde verantwoordingsgrens van EUR 2.148.000, maar ook nog eens de helft minder dan vorig jaar.

De onrechtmatigheid wordt volledig veroorzaakt door een acceptabele begrotingsonrechtmatigheid. Er hebben geen onrechtmatige aanbestedingen plaatsgevonden. Wij zijn niet tot een andere conclusie gekomen dan het college.

De informatiewaarde van de programmaverantwoording kan beter Ons samenvattend beeld van de jaarstukken is dat ze inhoudelijk goede informatie bevatten, visueel verzorgd en bestuurlijk goed leesbaar zijn. De doelstellingen uit de begroting 2025 worden in de jaarstukken overwegend herkenbaar beantwoord. De programma’s volgen dezelfde indeling als in de begroting en per voorgenomen prestatie is een status opgenomen. Daardoor kan de raad redelijk goed volgen wat wel, deels of niet is gerealiseerd. Het SMART-gehalte is echter beperkt. Veel doelen zijn voldoende specifiek en tijdgebonden, maar minder vaak meetbaar of expliciet gekoppeld aan een maatschappelijk effect. Ook ontbreekt het aan kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) op basis waarvan de raad goed kan sturen. Geen indicaties voor fraude Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voortgekomen voor fraude. Schattingen door het college zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de waardering van de (im)materiële vaste activa en de voorzieningen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt beoordeeld en over het algemeen als evenwichtig aangemerkt.

Alleen de opbrengststijging die is ingerekend in de jaarschijven van de grondexploitaties vinden wij voorzichtig ingeschat.

4 Samenvatting

Samenvatting

Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Financiële positie

Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

Financiële positie van uw gemeente is voldoende, maar kwetsbaar De financiële positie van uw gemeente als geheel is voldoende, maar blijft kwetsbaar. De gunstige ontwikkeling van de kengetallen wordt mede veroorzaakt door een sterke incidentele rekeningresultaten in de laatste jaren, hogere baten dan begroot en een investeringsrealisatie die achterblijft bij eerdere verwachtingen. Met andere woorden: er is sprake van een grote positieve invloed op de kengetallen door incidentele voordelen en het feit dat niet alle ambities konden worden uitgevoerd door de beperkte capaciteit binnen de organisatie. Tegelijkertijd signaleren we dat de solvabiliteit de komende jaren (sterk) zal afnemen als u alle ambities wilt realiseren. Tevens zal dit leiden tot een toename in de netto-schuldquote. Daarom raden wij u aan om bij iedere begroting, bestuursrapportage en jaarrekening, alsmede bij losse raadsbesluiten met een materieel financieel effect, de (verwachte) ontwikkeling van de solvabiliteit en schuldquote zichtbaar te maken. Weerstandsvermogen is verbeterd Uit de analyse van het college blijkt dat de bandbreedte van het weerstandsvermogen in 2025 tussen 1,6 en 3,4 is. Beide liggen boven de norm van 1,0 die uw raad heeft gesteld. Vorig jaar lag de bandbreedte nog tussen 1,1 en 2,5. Hiermee is het weerstandsvermogen behoorlijk toegenomen.

De oorzaak hiervan is de verbetering van de beschikbare weerstandscapaciteit, mede door het positieve resultaat over 2025. Net als vorig jaar zijn wij echter ven mening dat de bandbreedte van het weerstandsvermogen te positief is berekend, omdat bestemmingsreserves meegenomen zijn bij de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit. In het BBV is echter bepaald dat dit niet mogelijk is. Indien er geen rekening gehouden wordt met bestemmingsreserves, dan daalt de bandbreedte van het weerstandsvermogen tussen 1,2 en 2,5.

Kwaliteit van afsluitdossier is minder goed dan vorig jaar Net als vorig jaar zijn wij blij met de samenwerking met de organisatie en met de VIC. Ten opzichte van vorig jaar zien wij echter wel dat de kwaliteit van de aangeleverde aansluitingen, analyses en onderbouwingen in het afsluitdossier van de gemeente minder goed is dan vorig jaar. Naar onze mening is een belangrijke oorzaak dat vorig jaar een medewerker bij de BWB een aantal specificaties en onderbouwingen heeft aangepast om de kwaliteit van het dossier te waarborgen. Dit jaar was een dergelijk filter in het afsluitproces niet aanwezig. Hierdoor is de kwetsbaarheid van de eerste en, in minder maten tweede lijn zichtbaar geworden. Daarom hebben wij het college aangeraden om de financiële kennis van de medewerkers die betrokken zijn bij het tot stand komen van de jaarrekening verder te verbeteren. Tevens hebben wij aangeraden om interne controles binnen de financiële administratie op een hoger niveau te brengen, waardoor de kwaliteit van het afsluitdossier omhoog gaat. Informatiebeveiliging en privacy blijven hoge aandacht vragen Naar onze mening zijn verdere verbeteringen noodzakelijk in de inrichting van de informatiebeveiliging binnen de gemeente om deze in lijn te brengen met de uitgangspunten van de aankomende Cyberbeveiligingswet (Cbw).

De belangrijkste reden voor deze conclusie is dat er nog onvoldoende sprake is van een aantoonbare gestructureerde beheersingsaanpak op basis van een zogenaamd Information Security Management System (ISMS). Positief is wel dat het ISMS in 2025 is aangeschaft en ingericht. De volgende stap in deze ontwikkeling is een aantoonbare uitvoering van de beheersing. We zullen dit meenemen bij onze interim-controle 2026.

5 Samenvatting

Samenvatting

Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Financiële positie

Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen in het fysiek domein

Onze belangrijkste bevindingen in het sociaal domein

Verwacht resultaat actieve grondexploitaties verbeterd Ondank de beperkte activiteiten binnen de grondexploitaties is het nog te verwachten resultaat van alle actieve grondexploitaties verder toegenomen van EUR 2,9 miljoen positief naar EUR 3,5 miljoen positief. De belangrijkste reden van deze positieve ontwikkeling is de bijstelling van de exploitatie Lanxmeer is. Dit komt doordat de grond van kavel 10G tegen een hogere prijs wordt verkocht dan eerder verwacht.

Verbetering in de beheersing van de zorgkosten Vorig jaar hebben wij aanbevelingen gedaan om de interne beheersing van de (ontwikkeling van de) zorgkosten te versterken. Hoewel deze aanbevelingen nog steeds gelden, heeft de verbetering van de interne beheersing van de (ontwikkeling van de) zorgkosten de zichtbare aandacht van het college en de directie. Dit betreft zowel het verder ontwikkelen van het bestaande dashboard als het zelfstandig (kunnen) vaststellen van de prestatielevering van de zorg, zonder afhankelijk te zijn van de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders. Dit zijn echter processen met een langere doorlooptijd.

Risico’s binnen grondexploitaties voldoende gedekt De Reserve Grondexploitatie is afgenomen van EUR 10,0 miljoen naar EUR 2,6 miljoen. De belangrijkste reden hiervan is dat er een nieuwe specifieke reserve is gevormd voor het Stationskwartier van EUR 12,6 miljoen. Dit bedrag is geheel onttrokken uit de reserve. De totale omvang van de risico’s, zonder het Stationskwartier, is berekend op EUR 1,5 miljoen. Daarnaast zijn de berekeningen in het MPG 2025 voldoende voorzichtig. Vanuit dit perspectief lijkt de omvang van de Reserve Grondexploitaties hoog. Wij geven u daarom in overweging om nadere afspraken te maken met het college over de wenselijke omvang van deze reserve in het licht van toekomstige ontwikkelingen. Interne beheersing van grote projecten blijft aandacht vragen De interne beheersing van grote projecten blijft dringend aandacht vragen. Het onderwerp heeft daarom ook de hoogste prioriteit heeft van het college en de directie. Wij hebben het college aangeraden om onze aanbevelingen op te nemen in de auditmonitor, zodat de voortgang ervan inzichtelijk wordt en blijft.

Werkelijke kosten lager dan in de bijgestelde begroting De werkelijke kosten in het sociaal domein zijn in de jaarrekening 2025 uitgekomen op een bedrag van EUR 44,7 miljoen. Dit is EUR 2,7 miljoen (5,6%) lager dan de bijgestelde begroting. Dit voordeel is vooral terug te zien bij de deelgebieden Participatie (EUR 0,9 miljoen) en Jeugd (EUR 1,4 miljoen). Vooral de besparing op de kosten voor jeugdzorg valt hierbij op. Hiermee bent u als gemeente een positieve uitzondering binnen de sector. Het jaarresultaat 2025 is veel beter dan verwacht Het resultaat na bestemming in de jaarrekening 2025 is uitgekomen op EUR 8,3 miljoen positief. Dit resultaat wijkt EUR 8,2 miljoen af met de verwachtingen. Het verschil wordt veroorzaakt door incidentele factoren, zoals hogere rijksbijdragen, onderuitputting van budgetten en de herziening van grondexploitaties. Een positief verschil met de jaarstukken 2024 is dat het college dit jaar in het onderdeel Financiële samenvatting een heldere samenvatting heeft opgenomen van de verschillen tussen begroting en realisatie.

6 Samenvatting

Samenvatting

Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Financiële positie

Bevindingen controle

Bevindingen controle

Interne beheersing

Interne beheersing

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Bijlagen

Uw speerpunten zijn uitgewerkt in dit verslag Voor 2025 heeft u ons via de auditcommissie de volgende speerpunten meegegeven: • Financiële beheersing van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) • De financiële uitgangspunten binnen hervormingsagenda Jeugd Financiële beheersing van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Het IHP is op dit moment vooral een strategisch ambitiekader en nog geen volledig financieel uitvoeringsprogramma. De gemeente kiest bewust voor besluitvorming per project. Deze keuze is begrijpelijk, omdat ramingen door prijsontwikkeling, planning en leerlingaantallen snel verouderen. Tegelijkertijd vraagt deze aanpak om een stevig totaaloverzicht, zodat de raad niet alleen per afzonderlijk project, maar ook in samenhang ziet welke druk op de meerjarenbegroting ontstaat. Voor het KWC raden wij u aan om vóór het definitieve investeringskrediet een expliciet financieel beheersingskader vast te stellen, inclusief afspraken met de bouwheer, rapportagevorm, betaalwijze, risicobuffer en escalatie bij dreigende overschrijdingen.

De financiële uitgangspunten binnen hervormingsagenda Jeugd De gemeente heeft in 2025 aantoonbaar stappen gezet in de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd. De beweging naar meer gemeentelijke regie, betere data-analyse, monitoring van dure casuïstiek, aandacht voor verlengde jeugdhulp en daling van verblijfszorg zijn positief. Tegelijkertijd blijft de financiële opgave onzeker. Wij raden u aan om de hervormingsagenda in de P&Cdocumenten te presenteren als een ontwikkelopgave met actieve monitoring, niet als een gegarandeerde bezuiniging. De raad krijgt de meeste grip wanneer per rapportage zichtbaar is: de gerealiseerde uitgaven, de bandbreedte van onzekerheid, de belangrijkste volumeen prijsontwikkelingen, de capaciteit van de gemeentelijke toegang en de maatregelen die beschikbaar zijn als de ontwikkeling afwijkt van de verwachting.

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening Reikwijdte van de controle

Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel

Ons getrouwheidsoordeel

7

De reikwijdte van onze controle U heeft ons verzocht om de jaarrekening 2025 van uw gemeente te controleren. De jaarstukken bestaan uit meerdere onderdelen, welke wij niet allemaal met dezelfde diepgang controleren. In het controleplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle.

Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het controleplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen op welke wijze wij de verschillende onderdelen van de jaarstukken in onze controle hebben betrokken.

Samenvatting bevindingen

Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording

Jaarstukken gemeente Culemborg

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie

Jaarverslag

Jaarrekening

Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing

Programmaverantwoording

Paragrafen

Balans, overzicht van baten en lasten en toelichting

Rechtmatigheidsverantwoording

Overige gegevens

SiSa-bijlage

Bijlage taakvelden

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij vast dat deze niet strijdig zijn met de jaarrekening

Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening Reikwijdte van de controle

Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen

Samenvatting bevindingen

8

Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle Toleranties De jaarrekening hoeft niet helemaal vrij te zijn van fouten en onzekerheden voordat wij een goedkeurend oordeel mogen afgeven bij de jaarrekening. Wij mogen op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) rekening houden met goedkeuringstoleranties. U bepaalt binnen de wettelijke kaders welke goedkeuringstoleranties wij hanteren.

Rechtmatigheidsverantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing

De maximale omvang van de goedkeuringstolerantie in het BADO is met ingang van het boekjaar 2025 gewijzigd en bedraagt 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves. Als raad kunt u wel besluiten om ons te vragen de jaarrekening met een lagere tolerantie te controleren. Dit heeft u niet gedaan. Wij geven pas een niet-goedkeurende verklaring af als wij afwijkingen in de jaarrekening constateren boven deze grenzen. Om de totale omvang van de afwijkingen te bepalen, moeten wij met ingang van dit jaar de fouten en onzekerheden bij elkaar optellen. De relatie tussen de goedkeuringstolerantie, eventueel geconstateerde afwijkingen en ons oordeel kan als volgt worden samengevat:.

< 2%

de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Afwijkingen en onzekerheden

Goedkeurend

< 4%

> 4%

Beperking

Oordeelonthouding of Afkeuring

Uitvoeringstolerantie Omdat wij in de controle gebruik maken van deelwaarnemingen en steekproeven zijn wij volgens onze beroepsregels verplicht om een deel van de goedkeuringstolerantie te ‘reserveren’ voor onontdekte fouten. Om die reden doen wij een afslag van 20% op de goedkeuringstolerantie om te komen tot onze uitvoeringstolerantie. De uitvoeringstolerantie wordt door ons gebruikt in de uitvoering van de controle. Rapporteringstolerantie De rapporteringstolerantie is de grens waarboven wij gevonden afwijkingen aan u rapporteren. Deze grens bepaalt u zelf en is afhankelijk van de mate van detail waarmee u geïnformeerd wilt worden. De hoogte van de rapporteringstolerantie heeft geen invloed op de nauwkeurigheid of diepgang van onze aanpak. U heeft deze grens vastgesteld op 0,1% van de totale lasten. Dit bedraagt in 2025 EUR 107.400 Samenvatting van onze tolerantiegrenzen Voor dit controlejaar hebben wij de onderstaande goedkeuringstoleranties gehanteerd. Omdat de werkelijke lasten exclusief toevoegingen aan de reserves hoger zijn dan in de begroting werd verwacht, zijn deze toleranties hoger dan dat wij eerder hebben gemeld in ons controleplan. Tolerantie

Bedrag

Goedkeuringstolerantie

2.148.000

Uitvoeringstolerantie

1.718.400

Rapporteringstolerantie

107.400

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening Reikwijdte van de controle

Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen

Samenvatting bevindingen

9

Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle Single information, Single audit (SiSa) Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af over van ministeries en provincies ontvangen specifieke uitkeringen. De hiervoor toegepaste uitvoeringstolerantie wijkt niet af van de jaarrekening. In het BADO zijn specifieke rapporteringstoleranties gegeven waaraan wij ons moeten houden. Hiervoor verwijzen we graag naar artikel 5 van het BADO.

Rechtmatigheidsverantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Wet Normering Topinkomens (WNT) Voor de controle op de verantwoording in het kader van de WNT gelden de toleranties zoals jaarlijks gepubliceerd in het Controleprotocol WNT. De betreffende toleranties variëren van 0 (in geval van wel/niet opnemen functionarissen) tot enkele duizenden euro’s ten aanzien van onjuistheden in de verantwoording.

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening Reikwijdte van de controle

Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen

Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

10

Wij geven een goedkeurend oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening Ons oordeel bij uw jaarrekening Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie.

Bevindingen blijven binnen de tolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er geen onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Dit hebben wij in onderstaande tabel samengevat. Op de volgende pagina kunt u lezen om welke specifieke onzekerheden het gaat.

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening Reikwijdte van de controle

Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel

Ons getrouwheidsoordeel

11

Fouten en onzekerheden in de jaarrekening nader uitgelicht Fouten Er zijn geen niet-gecorrigeerde fouten boven de rapporteringstolerantie. Onzekerheden De onzekerheden kunnen als volgt worden gespecificeerd:

Samenvatting bevindingen

Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Omschrijving onzekerheid

Bedrag in EUR 1.000

Levering Wmo-zorg niet vastgesteld

89

Levering Jeugdzorg niet vastgesteld

304

Prestatielevering inkopen niet vastgesteld

238

Totaal

631

Levering zorgprestaties niet vastgesteld De zorgverleners die een totale productie leveren van meer dan EUR 200.000, dienen een verantwoording te verstrekken voorzien van een accountantsverklaring waaruit blijkt dat de zorg daadwerkelijk geleverd is. Het college heeft geconstateerd dat enkele zorgverleners die niet (tijdig) hebben gedaan, dan wel een niet-goedkeurende verklaring hebben meegestuurd. De totale productiewaarde van deze aanbieders is EUR 393.000. Hiervan heeft EUR 89.000 betrekking op Wmo-zorg en EUR 304.000 op jeugdzorg. Prestatielevering inkopen niet vastgesteld De VIC heeft een statistische steekproef uitgevoerd op de prestatielevering van kosten in de financiële administratie. Wij hebben hun werkzaamheden beoordeeld. Hierbij hebben wij een onzekerheid geconstateerd die 1,02% bedraagt van de totale waarde van de steekproef. Op basis van onze vaktechnische regels dienen wij in onze foutafweging de geconstateerde fout te projecteren op de hele populatie waaruit de steekproef getrokken is. Dit houdt in dat wij in ons afweging een geprojecteerde fout meenemen van EUR 238.000.

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening Reikwijdte van de controle

Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen

Samenvatting bevindingen

12

Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Achtergrond Dit jaar heeft het college wederom een eigen oordeel gegeven bij de rechtmatigheid van de jaarrekening. Deze rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening en valt daarom binnen de reikwijdte van onze controle. Daarmee zijn voor de raad waarborgen ingebouwd dat het college niet zomaar de verantwoording kan opstellen en afgeven.

Rechtmatigheidsverantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Bij rechtmatigheid in dit kader bestaat er een duidelijke relatie met het financiële beheer. Baten, lasten en balansmutaties moeten rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rechtmatigheidsverantwoording door het college gaat dus primair om de financiële beheershandelingen. Rechtmatigheidscriteria In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af over de volgende drie rechtmatigheidscriteria: • Begrotingsrechtmatigheid: handelt het college binnen de door u beschikbaar gestelde budgetten en kredieten. • Misbruik en oneigenlijk gebruik: zijn in (de uitvoering van) het beleid voldoende waarborgen opgenomen om misbruik of oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving te voorkomen of tegen te gaan? • Voorwaardencriterium: zijn de baten, lasten en balansmutaties in overeenstemming met wet- en regelgeving tot stand gekomen? Alle andere criteria worden afgedekt door het oordeel van de accountant over het getrouwe beeld van de jaarrekening. Deze hoeven niet vermeld te worden in de rechtmatigheidsverantwoording.

Verantwoordingsgrens In de rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college over geconstateerde afwijkingen. Onder afwijkingen wordt verstaan fouten en onduidelijkheden over de rechtmatigheid van een financiële beheershandeling. U heeft ervoor gekozen om de verantwoordingsgrens vast te stellen op de maximale grens van 2% van de werkelijke lasten, exclusief toevoegingen aan de reserves. Dit is gelijk aan (afgerond) EUR 2.148.000 miljoen. Vaststelling door het college Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 1.281.000 bedragen. Dit is lager dan de verantwoordingsgrens, maar ook nog eens de helft minder dan vorig jaar. Zoals het college op een duidelijke manier in de paragraaf Bedrijfsvoering heeft toegelicht, wordt de onrechtmatigheid volledig veroorzaakt door een begrotingsonrechtmatigheid. Deze onrechtmatigheid is ook nog eens volledig acceptabel. Het is erg goed om te zien dat er geen noemenswaardige onrechtmatige aanbestedingen hebben plaatsgevonden. Ons oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben de werkzaamheden die door en namens het college zijn uitgevoerd om tot de rechtmatigheidsverantwoording te komen in detail beoordeeld.

Op basis van deze werkzaamheden zijn wij niet tot een andere conclusie gekomen dan het college, Daarom hebben wij geoordeeld dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.

Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

13

Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven M&O criterium

Reikwijdte van de controle

Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen

Samenvatting bevindingen

Overkoepelend M&O beleid aanwezig In de kadernota Rechtmatigheid adviseert de commissie BBV om een overkoepelend beleidsstuk M&O te maken. Deze bevat naast de filosofie, algemene uitgangspunten en risicoanalyse ook maatregelen ter voorkoming en afdoening.

Rechtmatigheidsverantwoording

Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Uw gemeente beschikt reeds over een dergelijk specifiek M&O beleid in de vorm van de Notitie Voorkoming van Misbruik en Oneigenlijk (M&O) gebruik Gemeente Culemborg 2023. Daarnaast zijn er binnen de organisatie in opzet beheersmaatregelen aanwezig ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik.

Begrotingscriterium Financiële verordening geeft goed inhoud aan het begrotingscriterium Naar onze mening geeft uw financiële verordening in artikel 20 goed inhoud aan de randvoorwaarden van het begrotingscriterium. In dit artikel is door de raad antwoord gegeven op de vraag welke overschrijdingen van de begroting als acceptabel worden aangemerkt. Deze overschrijdingen moeten wel benoemd worden in de rechtmatigheidsverantwoording, maar hoeven niet nader te worden toegelicht. Tevens is in dit artikel opgenomen wat de spelregels zijn ten aanzien van het tijdig melden van onderschrijding van lasten en afwijkingen van de begrote baten. Hiermee heeft u voldaan aan de eisen en aanbevelingen van de commissie BBV.

14 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de jaarstukken in het algemeen In dit deel van ons accountantsverslag geven wij ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de jaarstukken. Ons oordeel is gebaseerd op de inzichtelijkheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses vanuit het perspectief van de raadsleden. Daarnaast beoordelen wij of de programmaverantwoording en paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan deze documenten stelt.

Jaarstukken algemeen

Jaarstukken algemeen

Programmaverantwoording

Programmaverantwoording Paragrafen

Paragrafen

Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

We geven eerst ons algemene beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de jaarstukken. Vervolgens gaan we specifiek in op de programmaverantwoording en paragrafen.

Ons samenvattend beeld van de jaarstukken Ons samenvattend beeld van de jaarstukken is dat ze inhoudelijk goede informatie bevatten, visueel verzorgd en bestuurlijk goed leesbaar zijn. De doelstellingen uit de begroting 2025 worden in de jaarstukken overwegend herkenbaar beantwoord. De programma’s volgen dezelfde indeling als in de begroting en per voorgenomen prestatie is een status opgenomen. Daardoor kan de raad redelijk goed volgen wat wel, deels of niet is gerealiseerd. Het SMART-gehalte is echter beperkt. Veel doelen zijn voldoende specifiek en tijdgebonden, maar minder vaak meetbaar of expliciet gekoppeld aan een maatschappelijk effect. Dat blijkt bijvoorbeeld uit indicatoren die nog “n.n.b.” zijn of slechts over het eerste halfjaar 2025 beschikbaar zijn. Daarmee wordt de formele verantwoording niet onmogelijk, maar wel minder scherp. Door de ogen van een gemeenteraadslid is naar onze mening vooral de financiële samenvatting sterk: saldoverloop, resultaatcategorieën en voorstellen voor resultaatbestemming zijn inzichtelijk gemaakt. De programmadelen lezen bovendien toegankelijk. De informatiewaarde van de paragrafen is echter wisselend.

Op de volgende pagina hebben wij de enkele tips opgenomen voor het college om de leesbaarheid en informatie waarde van de jaarstukken ter verbeteren. De pagina’s daarna gaan dieper in op de programmaverantwoording en paragrafen.

15 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de jaarstukken in het algemeen Onderdeel

Beeld

Voeg per programma een korte bestuurlijke samenvatting toe: wat ging goed, wat viel tegen, wat vraagt besluitvorming of bijsturing? Dit verhoogt de leesbaarheid voor de raad verder.

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Jaarstukken algemeen

Jaarstukken algemeen

Programmaverantwoording

Programmaverantwoording

Programmaverantwoording

Paragrafen

Paragrafen

De programmaverantwoording is relatief sterk gestructureerd. Per programma wordt gewerkt met een korte visie, daarna met doelen en prestaties, indicatoren, actuele regelgeving en financiële verantwoording. Voor een raadslid is dit beter leesbaar dan veel andere BBV-documenten.

Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Tip

Paragrafen

De paragrafen zijn inhoudelijk bruikbaar en in een aantal gevallen sterk qua opzet en inhoud. Vooral de paragrafen Lokale heffingen en Weerstandsvermogen zijn informatief, terwijl de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen beter kan op dit vlak.

Maak consequenter onderscheid tussen activiteit, output en maatschappelijk effect. Hierdoor ziet de raad in één oogopslag wat het maatschappelijk effect was én wat het heeft gekost. Dit verbetert het SMART-gehalte en maakt de stukken meer sturingsgericht. Gebruik bij ontbrekende landelijke indicatoren vaker eigen tussentijdse managementinformatie. Nu blijven meerdere indicatoren n.n.b. of beperkt tot halfjaarcijfers, waardoor de informatiewaarde afneemt

Voeg per paragraaf een samenvattend kader toe met trends, risico’s en bestuurlijke conclusie. Dit vergroot de informatiewaarde. Werk in de paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen met expliciete kwaliteitscijfers en achterstandsduiding. De status “Niet bekend” is voor kernkapitaalgoederen bestuurlijk te mager.

16 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording Hieronder hebben wij ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording samengevat in tabelvorm. Aspect verantwoording

2025

2024

Leesbaarheid

Informatiewaarde

Overeenstemming met jaarrekening

In overeenstemming met het BBV

In onderstaande tabel hebben wij dit samengevat: SMART-element

Score

De prestaties uit de begroting zijn over het algemeen concreet geformuleerd en komen herkenbaar terug in de jaarstukken. De bewoordingen zijn nog wel erg algemeen.

Er zijn wel (beleids)indicatoren, maar een deel is nog niet beschikbaar of onvoldoende gekoppeld aan concrete streefwaarden en gewenste effecten.

De keuzes passen bij de schaal van Culemborg en de bestuurlijke omgeving, maar de bezetting van de organisatie en vertraging in de uitvoering van de ambities zorgen dat niet alles gerealiseerd kan worden.

De keuzes passen bij de schaal van Culemborg en de bestuurlijke omgeving, maar de bezetting van de organisatie en vertraging in de uitvoering van de ambities zorgen dat niet alles gerealiseerd kan worden.

Veel acties en maatregelen hebben een planning of einddatum, maar worden niet tijdig uitgevoerd. Dit wordt vaak pas achteraf inzichtelijk.

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Jaarstukken algemeen

Jaarstukken algemeen

Programmaverantwoording

Programmaverantwoording Paragrafen

Paragrafen

Legenda

Betekenis

Voldoet niet of beperkt aan de norm

Voldoet aan de norm; verbetering is mogelijk om de raadsleden beter in positie te brengen

Voldoet aan de norm en brengt het algemeen bestuur goed in positie

Specifiek

Meetbaar

Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Uit deze beoordeling blijkt dat de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording naar onze mening voldoende is, maar ook dat verbetering mogelijk is om de raadsleden nog beter in positie te brengen. Dit zit vooral in het nog concreter (SMART) maken van de doelstellingen en resultaten. Er is vooral beschreven welke activiteiten zijn uitgevoerd. Minder sterk zijn de elementen meetbaarheid en effectgerichtheid. Niet elk voornemen en actie bevat een duidelijke norm, een beoogd resultaat voor de inwoner of een expliciete evaluatievraag. Ook ontbreekt het aan kritische prestatieindicatoren (kpi’s) op basis waarvan de raad goed kan sturen.

Acceptabel

Realistisch

Tijdsgebonden

Toelichting

17 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Jaarstukken algemeen

Jaarstukken algemeen

Programmaverantwoording

Programmaverantwoording Paragrafen

Paragrafen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen In onze visie vormen de paragrafen een belangrijk onderdeel voor de raad om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. In deze paragrafen moet het college verantwoording afleggen over een aantal belangrijke beleidsmatige onderwerpen die dwars door de programma’s heen snijden. Daarom geven wij ook ten aanzien van de paragrafen ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde. Tevens beoordelen we of de paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan de paragrafen stelt. Samenvattend zijn wij van mening dat de paragrafen in de breedte een bruikbaar beeld geven van de beheersmatige onderwerpen. Positief is dat Culemborg meer doet dan alleen “afvinken”: meerdere paragrafen bevatten echt uitleg. Proces

Financiële positie

2025

Bijlagen

Bijlagen

Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om het algemeen bestuur beter in positie te brengen

Voldoet aan de norm en brengt het algemeen bestuur goed in positie

Deze paragraaf bevat het beleid, tarieven, lokale lastendruk en kwijtscheldingsbeleid. De duiding van betaalbaarheid en van de stijging van de woonlasten boven het landelijk gemiddelde kan scherper. Daarnaast wordt, net als vorig jaar, geen inzicht gegeven in de mate van kostendekkendheid per heffing voor alle rechten en bestemmingsheffingen die de gemeente in rekening brengt.

de gemeenteraad Speerpunten van

Voldoet niet of beperkt aan de norm

Interne beheersing

Lokale heffingen

De paragraaf bevat een goed overzicht van de risico’s, weerstandscapaciteit en alle verplichte BBV-kengetallen. De analyse blijft echter deels generiek. De relatie tussen de gunstige 2025-ratio’s en de structurele druk vanaf 2026-2028 kan explicieter worden gemaakt. Een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie, zoals gevraagd door het BBV, ontbreekt. De kengetallen worden weliswaar individueel behandeld, maar een totaalbeoordeling ontbreekt.

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Betekenis

Belangrijkste bevindingen en observaties

Bevindingen controle

Weerstandsvermogen

Legenda

2024

Financiële positie Bevindingen controle

Tegelijkertijd bestaan er wel duidelijke verschillen tussen de verschillende paragrafen. Dit hebben wij in dit onderdeel per paragraaf gedaan. Hierbij is de volgende legenda gehanteerd:

18 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces

Jaarrekening

2025

2024

Belangrijkste bevindingen en observaties In de paragraaf wordt nog steeds beperkt inzicht gegeven in de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien. Deze worden wel kwalitatief genoemd, maar het ontbreekt aan een goede verschillenanalyse tussen werkelijkheid en de begroting. Voor wegen, openbare verlichting, civieltechnische kunstwerken en speeltoestellen is het actuele kwaliteitsniveau “niet bekend”. Juist dat beperkt de controlerende waarde wezenlijk.

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Onderhoud kapitaalgoederen

Grondbeleid

Jaarstukken algemeen

Jaarstukken algemeen

Programmaverantwoording

Programmaverantwoording Paragrafen

Paragrafen Financiering

Bedrijfsvoering

Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Verbonden partijen

Naar onze mening is dit een sterke paragraaf met lokale duiding van renteontwikkeling, kasgeldlimiet en financieringsbehoefte. De paragraaf is goed, maar kan compacter. Een visueel overzicht van de ontwikkelingen zou de raad helpen. In de paragraaf blijkt niet duidelijk op welke wijze rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden is toegerekend.

In de paragraaf staat een helder onderscheid tussen typen verbonden partijen en verwijzing naar programma’s. De paragraaf is vooral beschrijvend. Financiële risico’s en restrisico’s per partij kunnen nadrukkelijker worden samengevat. De risico’s die voor de verbonden partijen zelf van toepassing zijn, zijn goed uitgewerkt. Het BBV vraagt echter om een opgave van de risico's voor de financiële positie van de gemeente zelf, niet die van de verbonden partij.

19 Samenvatting

Samenvatting

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces

Jaarrekening

2025

2024

Belangrijkste bevindingen en observaties

In 2024 was deze paragraaf nog niet expliciet opgenomen in het BBV. Met de wijziging in het besluit is ook meer richting gegeven aan de inhoud van de paragraaf. In de jaarstukken is de paragraaf compact en vooral compliancegericht. Voor de raad zou meer inzicht in prestaties en doorlooptijden van Wooverzoeken helpen.

Dit is een niet verplichte paragraaf, maar een financieel gerichte paragraaf die door het college extra is toegevoegd om inzicht te geven in de uitputting van de subsidieplafonds. De verplichting hiervoor vanuit de financiële verordening ontbreekt echter.

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Wet Open Overheid (Woo)

Jaarstukken algemeen

Jaarstukken algemeen

Programmaverantwoording

Programmaverantwoording Paragrafen

Paragrafen

Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Subsidieplafonds

20 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Kengetallen BBV

Kengetallen BBV

Onze analyse van uw financiële positie In onze controle moeten wij expliciet aandacht besteden aan de geschiktheid van de door het college gehanteerde en onderbouwde veronderstellingen inzake het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Om aan deze eis te voldoen hebben wij onder andere kennis genomen van de in jaarstukken opgenomen paragraaf “Weerstandsvermogen”, waarin het college de relatie heeft gelegd tussen de onderkende risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen. Ten aanzien van deze analyse hebben wij overwogen of deze alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van de controle van de jaarrekening kennis hebben. Een nadere analyse van uw weerstandsvermogen hebben we op deze pagina gegeven.

Weerstandsvermogen

Weerstandsvermogen Bevindingen controle

Bevindingen controle

De benodigde weerstandscapaciteit is naar haar aard subjectief Een belangrijk nadeel van de benodigde weerstandscapaciteit is dat deze subjectief is. Het is volledig afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement en de mogelijkheid om de maximale omvang en kans van voordoen van de risico’s te bepalen. In de praktijk is dit vaak weerbarstiger dan uit de paragraaf Weerstandsvermogen blijkt.

Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Later in dit rapport hebben wij aangegeven dat er verdere ontwikkeling van het risicomanagement nodig is, met name rond de structurele verankering van risicobeheersing in processen in de eerste lijn. Hierdoor kan niet zomaar gesteld worden dat de risico’s die genoemd zijn in de paragraaf juist en volledig zijn. Wel vormen ze naar onze mening een goede afspiegeling van het risicoprofiel van uw gemeente in vergelijking met andere gemeenten.

De financiële positie is voldoende, maar blijft kwetsbaar Wij hebben vastgesteld of de door het BBV verplichte financiële kengetallen in lijn liggen met de gangbare normen. Uit de analyse van het college in de jaarstukken blijkt dat de financiële positie van de gemeente voldoende is. Dat oordeel is verdedigbaar, maar moet wel met nuance worden gelezen. De gunstige ontwikkeling van de kengetallen wordt mede veroorzaakt door een sterke incidentele rekeningresultaten in de laatste jaren, hogere baten dan begroot en een investeringsrealisatie die achterblijft bij eerdere verwachtingen. Met andere woorden: er is sprake van een grote positieve invloed op de kengetallen door incidentele voordelen en het feit dat niet alle ambities konden worden uitgevoerd door de beperkte capaciteit binnen de organisatie. Tegelijkertijd signaleren we dat de solvabiliteit de komende jaren (sterk) zal afnemen als u alle ambities wilt realiseren. Tevens zal dit leiden tot een toename in de netto-schuldquote. Daarom raden wij u aan om bij iedere begroting, bestuursrapportage en jaarrekening, alsmede bij losse raadsbesluiten met een materieel financieel effect, de (verwachte) ontwikkeling van de solvabiliteit en netto-schuldquote expliciet zichtbaar te maken.

In de tabel op de volgende pagina hebben wij een korte analyse opgenomen per kengetal.

21 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Onze analyse van uw financiële positie Kengetal

Begroting 2025

Realisatie 2025

Realisatie 2024

Netto schuldquote

67,0%

41,1%

49,6%

Sterke verbetering ten opzichte van zowel de jaarrekening 2024 als de begroting 2025. Deze verbetering hangt samen met de aflossing van langlopende leningen en het uitblijven van nieuwe leningen in 2025, mede doordat tijdelijk middelen in de Rijksschatkist beschikbaar waren en investeringen achterblijven bij de verwachtingen. Dit is positief voor 2025, maar naarmate de gemeente de ambities beter tot uitvoering brengt, zal de netto schuldquote weer toenemen.

Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

55,0%

36,2%

42,6%

De nettoschuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen laat eenzelfde trend zien als de reguliere netto schuldquote. Dit houdt in dat de komende jaren geen geld geleend zal worden ten behoeve van derde partijen.

26,8%

Het eigen vermogen is sterker geworden, mede door het hoge positieve resultaat over 2024 en 2025. De ratio beweegt naar een comfortabeler niveau. Tegelijk blijft de gemeente gevoelig bij toekomstige investeringen en kapitaallasten.

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag

Analyse

Financiële positie

Financiële positie Kengetallen BBV

Kengetallen BBV

Weerstandsvermogen

Weerstandsvermogen Solvabiliteitsratio

25,0%

32,8%

Bevindingen controle

Bevindingen controle Structurele exploitatieruimte

0,5%

9,1%

4,1%

De realisatie is duidelijk gunstiger dan de begroting 2025. Dat wijst op betere structurele dekking dan in de begroting was voorzien. Kanttekening hierbij is binnen de gemeente een eenduidige definitie ontbreekt wat incidenteel of structureel is.

Speerpunten van de gemeenteraad

Grondexploitatie

2,2%

4,0%

2,6%

Het risico binnen de grondexploitaties is beperkt. De verwachte verliezen zijn al volledig voorzien. De komende jaren stijgt deze ratio door nieuwe grondexploitaties.

Bijlagen

Belastingcapaciteit

110,0%

111,3%

109,7%

Culemborg zit met haar woonlasten boven het landelijk gemiddelde. Dat betekent dat de ruimte om toekomstige problemen via lokale lasten op te lossen bestuurlijk en maatschappelijk beperkt is.

Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Bijlagen

22 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Kengetallen BBV

Kengetallen BBV

Weerstandsvermogen

Weerstandsvermogen Bevindingen controle

Bevindingen controle Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Onze analyse van uw weerstandsvermogen In de paragraaf Weerstandsvermogen is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen van uw gemeente per 31 december 2025. Eerder in dit rapport hebben wij een aangegeven hoe wij aankijken tegen de leesbaarheid en informatiewaarde van deze paragraaf. In dit onderdeel van de rapportage gaan we dieper in op de analyse die door het college gemaakt is. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de financiële risico’s die de gemeente loopt en de buffers die gemeente vrij beschikbaar heeft om deze risico’s op te vangen (de weerstandscapaciteit). Uit de analyse van het college blijkt dat de bandbreedte van het weerstandsvermogen in 2025 tussen 1,6 en 3,4 is. Beide liggen boven de norm van 1,0 die uw raad heeft gesteld. Vorig jaar lag de bandbreedte nog tussen 1,1 en 2,5. Hiermee is het weerstandsvermogen behoorlijk toegenomen. Bestemmingsreserves onderdeel van beschikbare weerstandscapaciteit Net als vorig jaar zijn wij ven mening dat de gepresenteerde bandbreedte van het weerstandsvermogen te positief is berekend. Het college betrekt wederom enkele bestemmingsreserves bij de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit. In het BBV is echter bepaald dat dit niet mogelijk is. Er mag uitsluitend rekening worden gehouden met reserves die daadwerkelijk vrij aanwendbaar zijn, de algemene reserves.

Indien er geen rekening gehouden wordt met bestemmingsreserves, dan daalt de bandbreedte van het weerstandsvermogen tussen 1,2 en 2,5.

Weerstandsvermogen verbetert door hogere algemene reserve Het college heeft in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vermeld dat een aantal risico’s anders is dan in de begroting 2026. Er zijn deze keer geen nieuwe risico's toegevoegd, wel zijn er nieuwe ontwikkelingen verwerkt in een aantal risico's. Dat leidt tot nieuwe kansberekeningen. Zo is het bedrag voor de risico's in de openeinderegelingen in het sociaal domein verlaagd, evenals het bedrag bij de verstrekte leningen en garantstellingen. Daarnaast is de kans bij het risico op netcongestie fors verhoogd. Wij begrijpen deze keuzes. Ten opzichte van vorig jaar is de omvang van het minimale risiconiveau toegenomen van EUR 4,8 miljoen naar EUR 5,1 miljoen. Het ingeschatte maximale niveau is echter afgenomen van EUR 10,8 miljoen naar EUR 10,4 miljoen. Hiermee is de bandbreedte tussen de risico’s kleiner geworden. De echte oorzaak van de toename van het weerstandsvermogen is de verbetering van de beschikbare weerstandscapaciteit, mede door het positieve resultaat over 2025. Vorig jaar was de risicobuffer EUR 12,3 miljoen, dit jaar EUR 16,9 miljoen. Deze toename is minder hoog dan het resultaat over 2025. De reden hiervan is dat er geen rekening meer wordt gehouden met de bestemmingsreserve Bovenwijkse voorzieningen. Tevens is het bedrag dat beklemd wordt door bestemmingsvoorstellen fors lager.

Hierdoor blijft er een hoger vrij bedrag over dat kan worden ingezet om risico’s af te dekken.

23 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Grondexploitaties zijn geactualiseerd. Als onderdeel van de jaarafsluiting heeft er een actualisatie van de grondexploitaties plaatsgevonden. Op de volgende pagina hebben wij de resultaten hiervan grafisch weergegeven.

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

De boekwaarde van de grondexploitaties is toegenomen met EUR 1,7 miljoen tot een bedrag van EUR 4,6 miljoen. De reden hiervoor is dat er in 2025 geen grondverkopen hebben plaatsgevonden, maar wel investeringen zijn gedaan voor EUR 0,7 miljoen. Daarnaast is de verliesvoorziening voor Lanxmeer gedaald met EUR 0,7 miljoen en heeft er een tussentijdse winstneming plaatsgevonden op de exploitatie Pavijen V van EUR 0,3 miljoen. Van de totale investering van EUR 0,7 miljoen heeft EUR 0,6 miljoen betrekking op de in 2025 geopende grondexploitatie Jan van Riebeeckstraat, waaronder de interne overboeking van de grond van de materiële vaste activa naar de grondexploitaties voor een waarde van EUR 0,4 miljoen. Dit houdt daarom in dat er nagenoeg geen activiteiten hebben plaatsgevonden in de grondexploitaties. Buiten de opening van de nieuwe exploitatie is er slechts voor EUR 0,3 miljoen geïnvesteerd in plankosten. Er zijn geen kosten gemaakt voor bouw- en woonrijp maken. Tevens zijn er geen gronden verkocht in 2025.

Verwacht resultaat grondexploitaties verbeterd door Lanxmeer Ondank de beperkte activiteiten binnen de grondexploitaties is het totaal nog te verwachten resultaat van alle actieve grondexploitaties op eindwaarde verder toegenomen van EUR 2,9 miljoen positief naar EUR 3,5 miljoen positief. Dit kan als volgt worden gespecificeerd (bedragen in EUR 1,0 miljoen): Grondexploitatie

2024

2024

Pavijen V

7,5

7,6

Lanxmeer

(4,0)

(4,7)

Jan van Riebeeckstraat

0,0

0,0

Totaal

3,5

2,9

Hieruit blijkt dat de belangrijkste reden van de positieve ontwikkeling de bijstelling van de exploitatie Lanxmeer is. Door deze bijstelling is het verwachte eindresultaat van Lanxmeer verbeterd van EUR 4,7 miljoen negatief naar EUR 4,0 miljoen negatief. Dit komt doordat de grond van kavel 10G tegen een hogere prijs wordt verkocht dan eerder verwacht. We willen benadrukken dat in de jaren tot en met 2025 al een groot deel van de winst op de actieve grondexploitatie Pavijen V is verantwoord. Dit gaat om een bedrag ven EUR 17,3 miljoen. De komende jaren zal de resterende winst van EUR 7,5 miljoen ten gunste komen van het resultaat van de gemeente.

24 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein

25 Samenvatting

Samenvatting

Jaarrekening

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie

Financiële positie Bevindingen controle

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein

Fysiek domein

Bedrijfsvoering

Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Risico’s binnen grondexploitaties voldoende gedekt De Reserve Grondexploitatie is afgenomen van EUR 10,0 miljoen naar EUR 2,6 miljoen. Dit lijkt een forse afname, maar de belangrijkste reden hiervan is dat er een nieuwe specifieke reserve is gevormd voor het Stationskwartier van EUR 12,6 miljoen. Dit bedrag is geheel onttrokken uit de Reserve Grondexploitatie. In vergelijking met de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie per 31 december 2024 is het bedrag dat in de Reserve Grondexploitaties is verantwoord relatief hoog. In de paragraaf Grondbeleid heeft het college een analyse gemaakt van de risico’s die in de (toekomstige) grondexploitaties aanwezig zijn. De totale omvang van deze risico’s, zonder het Stationskwartier, is berekend op EUR 1,5 miljoen. Daarnaast zijn de berekeningen in het MPG 2025 voldoende voorzichtig. Ook vanuit dit perspectief lijkt de omvang van de Reserve Grondexploitaties hoog te zijn. Wij geven u daarom in overweging om nadere afspraken te maken met het college over de wenselijke omvang van deze reserve in het licht van toekomstige ontwikkelingen.

Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van

Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen

Bijlagen

Schattingen gehanteerd bij waardering van grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In de tabel op de volgende pagina zijn onze bevindingen weergegeven.

Overige schattingen binnen het fysiek domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college ook belangrijke schattingen buiten de grondexploitaties om. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting

Oordeel

Waardering immateriële vaste activa

Evenwichtig

Waardering materiële vaste activa

Evenwichtig

26 Samenvatting

Samenvatting

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein

Jaarrekening

Jaarrekening

Managementschatting

Oordeel

Evenwichtig

Het college rekent binnen de grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 0,50% (2024: 1,50%). Dit percentage is gelijk aan de berekende omslagrente in de begroting 2026. De werkelijke rente over het vreemd vermogen in 2025 bedroeg 0,6%. Gezien de beperkte omvang van de boekwaarde van de grondexploitaties is dit verschil niet materieel voor het totaalbeeld van de grondexploitaties. Daarbij is het volgens het BBV verplicht om de rente te berekenen op basis van de (verwachte) omslagrente. Daarom ahechten wij de gehanteerde rekenrente evenwichtig.

Evenwichtig

De verwachte kostenstijging bedraagt 3,5% voor 2026, 2,5% voor 2027 en 2,0% voor de periode vanaf 2028. Deze percentages vallen in het midden van het interval dat extern specialist Metafoor geeft in haar Outlook Grondexploitaties 2026. Op basis hiervan vinden wij de kostenschattingen evenwichtig.

Voorzichtig

De gehanteerde opbrengstenstijging kent een differentiatie naar soort vastgoed (woningbouw en niet-woningbouw), maar is desalniettemin voor de gehele resterende looptijd van de grondexploitaties vastgesteld op 2% per jaar voor beide soorten. Deze percentages zijn voor de eerste jaren lager dan de Outlook Grondexploitaties 2026. Op basis hiervan vinden wij de schattingen voorzichtig. Overigens wordt er geen opbrengststijging ingerekend voor verkopen waarvoor al prijsafspraken zijn gemaakt of contracten zijn getekend.

Evenwichtig

De programmering van de grondexploitaties is gebaseerd op actuele omstandigheden van de markt, gemaakte afspraken met marktpartijen. interne en externe adviezen, onderzoeken en politieke uitgangspunten ten aanzien van woningbouw en werkgelegenheid. Wij achten de op marktinformatie gebaseerde inschatting voor de programmering evenwichtig op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=6c700a56-9d13-4c1b-8856-c99ef1de92a7