3 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver Culemborg
Tekst van het document
Plattegronden en gevelaanzichten van de voorbouw bestaand (boven) en nieuw (onder). H. Stradmeijer arch. Amsterdam/Bussum Febr 1965/24-5-1965. RAR 1610.
blad 52 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
Aanzicht van het nieuwe trappenhuis. H. Stradmeijer arch. Amsterdam/Bussum Febr 1965/24-5-1965. RAR 1610.
4.7 BOUW NISSENHUT VOOR MEUBELFABRIEK (1972) Op 7 september 1972 vraagt A. van Heusden voor zijn fabriek (Meubelindustrie Culemborg N.V. ) vergunning aan voor de bouw van een opslagruimte in de vorm van een nissenhut. Die nissenhut wordt geleverd en gebouwd door de firma C. Smits Loodsen en golfplaat uit Apeldoorn. Uit de situatieschets blijkt dat er dan inmiddels ook een langwerpige houtloods op het terrein staat. De nissenhut komt op een betonnen plaat te staan. De loods krijgt T-ijzeren spanten met houten gordingen waarop de gegalvaniseerde golfplaten met plastic golfplaten in stroken als daklichten worden opgenomen. Ondanks een negatief advies van de Gelderse Welstandscommissie wordt de vergunning verleend.
Tekening van de nissenhut die geplaatst werd achter de meubelfabriek. Tekening: C. Smits Loodsen en golfplaten, Zwolseweg 391 Apeldoorn. 1972. RAR 2681
4.8 HOOGSPANNINGSRUIMTE EN LOODSEN VOOR MEUBELFABRIEK
Situatieschets met plaats nieuw te bouwen opslagruimte in de vorm van een nissenhut t.b.v. Meubelindustrie Culemborg N.V. 22-9-1972 . RAR 2681
A. van Heusden dient op 14 augustus 1978 de aanvraag in voor de bouw van een hoogspanningsruimte volgens een standaardtype van de PGEM. Deze ruimte kwam achter de vijver te staan. De diverse loodsen op het achterterrein zijn ontstaan vanaf de jaren 70. De noordelijke loods staat al aangegeven als bestaand op de tekening van de nissenhut uit 1972. Daarna zijn er geen tekeningen bewaard gebleven die de andere loodsen weergeven. Deze zullen in de loop van de jaren 70 en 80 zijn ontstaan. In de noordgevel van de oude hal zijn in de jaren 80 drie traveeën wat betreft de indeling gewijzigd door de aanleg van roldeuren. Ook de grote vensters van de hal uit 1960 zijn later eerst vervangen door kleinere vensters die vervolgens later weer zijn afgeplaat. blad 53
Hoogspanningsruimte. Tekening PGEM 14-8-1969/wijziging 11-3-1975. Vergunning 26 september 1978. RAR 3576
blad 54 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
Veldschets van het dienstjaar 1987 tbv vaststellen grenzen aan achterzijde in verband met bouw schuurtjes van de woningen aan de Meerlaan. De eigenaar van perceel C 1435 met de bedrijfsbebouwing is dan de heer Van Zanten. De loodsen op het achtererf zijn niet ingetekend! Kadasterviewer.
Op de luchtfoto uit 1989 van Jacqueline Midavaine is het loodsencomplex achter op het erf (binnen de gele ovaal) wel duidelijk te zien. RAR Beeldbank 1236-3930
De voorbouw met bovenwoning en een deel van de fabriekshal van Parallelweg Oost 12 in Culemborg. Foto A. Derwig 1997. Het wit schilderen van de voorbouw en modernisering van de ramen heeft vermoedelijk in de jaren 60 al plaats gevonden. RAR Beeldbank 1236 (Fotocollectie Culemborg) nr. 5053
blad 55
blad 56 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
4.9 DE ARCHITECTEN GIJSBARTUS PRINS (1852-1933) & CORNELIS PRINS (1886-1944)
van de neostijlen (eclecticisme, neorenaissance, chaletstijl en rationalisme). Zijn ontwerpen uit die periode bezitten geen bijzondere eigen stijlelementen, het zijn wel zorgvuldig en harmonisch vormgegeven huizen.
Het ontwerp van het veilinggebouw voor fruit met kantoor met bovenwoning en achterliggende hal was afkomstig van architect Cornelis Prins, mogelijk nog bijgestaan door zijn vader gemeentearchitect Gijsbartus Prins. Gijsbartus Prins (1852-1933) was op dat moment reeds een in de regio gevierd architect die het ambt van stadsarchitect heeft vervuld tussen 1883 en zijn overlijden in 1933. Een zoektocht naar het werk van zoon Cornelis Prins heeft voorlopig maar zeer beperkt resultaat opgeleverd. Omdat uit het onderzoek naar voren is gekomen dat vader en zoon een tijdlang samen en parallel aan elkaar hebben gewerkt en in hun werk overeenkomsten zijn te zien, waaruit afgeleid zou kunnen worden dat Cornelis het werk van zijn vader als voorbeeld/vertrekpunt nam schetsen we hier eerst een beeld van het werk van Gijsbartus Prins, waarover ook meer bekend is, mede vanwege zijn ambt als stadsarchitect. In de periode tussen 1890 en 1930 ontwerpt hij talrijke Culemborgse fabrieken, openbare gebouwen en particuliere woningen. Niet alleen voor de rijke bovenlaag (onder meer aan de Voorburg) maar ook voor de arbeiders van de in die periode snel groeiende tabaks- en meubelindustrie. Helemaal aan de andere kant van de stad, aan de huidige Triosingel, verrijst tussen 1896 en 1906 de Triowijk, waarvoor Prins 32 arbeiderswoningen, een bakkerij en zes burgerwoningen ontwerpt.
Deze wijk werd in opdracht van de sigarenmakers Cor Dresselhuijs en Jacob Nieuwenhuijsen van de Triofabriek aangelegd voor overwegend van buitenaf afkomstige arbeiders, die werkzaam waren bij de sigarenfabriek Trio.9
Arbeiderswoningen aan de Julianastraat en Oostersingel (rechts). Foto uit 1920. Beeldbank RAR 1236-5793
Over het oeuvre en de ontwikkeling daarbinnen van Gijsbartus Prins is nog weinig bekend. De hier getoonde ontwerpen dateren allemaal uit de periode 1890-1910 en betreffen overwegend woonhuizen. Bij die voorbeelden voegt Prins zich in de dan populaire landelijke bouwtraditie http://www.culemborgzoalshetwas.nl/triowijk.html. De oude wijk werd vanaf 1975 vervangen door nieuwbouw. 9
blad 57
Het Voorburg 8, herenhuis gebouwd in 1892 in opdracht van J. Keijzer door stadsarchitect Gijsbartus Prins (1852-1933). Foto Marion Golsteijn. Monumenten.nl
blad 58 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
Culemborg, Goilberdingerstraat 1. Opdrachtgever: J.H. van Eck (1884). Architect G. Prins . Foto R. Wevers 2007. RAR Beeldbank 1236-5758
Tollenstraat 17, Bakkerij Verhallen. Opdrachtgever: S.M van Everdingen, 1895. Architect G. Prins. Foto R. Wevers 2007. RAR Beeldbank 1236-5764 Tollenstraat 15 Het herenhuis is gebouwd in 1895 door de Culemborgse architect Gijsbartus Prins. Foto Marion Golsteijn. Monumenten.nl blad 59
Drie geschakelde woningen met eindgevel van het type herenhuis, deel uitmakend van een gesloten straatwand in de Slotstraat (nrs. 18-22), gebouwd in 1895 in een stijl die invloeden vertoont van de neorenaissance door stadsarchitect Gijsbartus Prins. Foto Marion Golsteijn. Monumenten.nl
Villa "Bella Vue", Elisabethdreef 2 Culemborg. Opdrachtgever: C. Radenmaker (1900). Architect G. Prins. Foto R. Wevers, 2007. RAR 1236-5760
. blad 60 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
Cornelis Prins start zijn carrière vermoedelijk rond 1910 in een periode waarin de zogenaamde overgangsarchitectuur (soms met elementen van de chaletstijl of de Jugendstil) en het rationalisme (invloed van Berlage) nog de boventoon voeren. Net als zijn vader voegt Cornelis zich ook in het algemene landelijke beeld, wat duidelijk wordt als we zijn vroege ontwerpen voor middenstandswoningen (o.a. een koetsierwoning aan de Triosingel) beschouwen. De architectuur van deze woningen met hun vensters met schuiframen met veel-ruits bovenlichten en gevels in een zogenaamde negatief decoratie (wit gesausd metselwerk met accenten in rode steen zoals vensterbogen, hoekblokken, spekbanden en plint) is te omschrijven als overgangsarchitectuur. Het huis Waldeck-Pyrmontdreef 22, een ontwerp uit 1920 vertoont invloeden van het expressionisme met het erkervenster in de top met siermetselwerk, terwijl de combinatie van een onderbouw in schoon metselwerk met een gepleisterde witte bovenbouw bij dit huis ook vaak voorkwam in die periode.
Markt 40 op de hoek met de Grote Kerkstraat. Was voorheen Stadsapotheek. Architect G. Prins. Opdrachtgever: Hr. Ausems (1906). Rationalistisch ontwerp met Jugendstilinvloeden. Foto R. Wevers 2007. RAR 1236-5763
Huize "Bagatelle" aan de Van Pallandtdreef / hoek Dahliastraat (thans Dahliastraat 2) in Culemborg. Foto kort na de voltooiing. Architect C. Prins, Culemborg. RAR 1236-2697
blad 61
Huis "Njis Riei" Triosingel 41. Koetsierswoning gebouwd voor de heer Versteeg. Architect C. Prins. Foto kort na de voltooiing in 1908-1909. RAR 1236-2696
Triosingel 41 op een recente foto van Google Streetview.
blad 62 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
Een bouwtekening (kopie uit 1990) van het landhuisje voor mejuffrouw A. de Haan aan de Waldeck-Pyrmondtdreef (22) te Culemborg, gebouwd in 1920 door architect C. Prins. RAR 1158-133.
Arbeiderswoningen aan de Oostersingel. De bouw vond plaats in 1919 in opdracht van bouwvereniging “De Lelie”. Ontwerp G. Prins. Foto uit 1970. RAR Beeldbank 1236-5791
Arbeiderswoningen Leliestraat. In 1919 opdracht gegeven tot bouw door bouwvereniging "DE LELIE". Architect G. Prins. R. Wevers 2007. RAR 1236-5766.jp2
Detail van de voormalige poortdoorgang van Parallelweg Oost 12-12a met het siermetselwerk in de vorm van een reeks baksteenkruizen. De gevel is later witgeverfd. De pui in de poort dateert uit 1965. Foto F. Haans MAB 2022
Ook het ontwerp voor het veilinggebouw leunt nog sterk op de overgangsarchitectuur van rond 1900, maar bevat bij het siermetselwerk in de vorm van baksteenkruisjes rond de poort wel bescheiden invloeden van het expressionisme. Ook zijn duidelijke parallellen aan te wijzen met de ontwerpen van vader Gijsbartus Prins voor arbeiderswoningen aan de Leliestraat uit 1919. Deze woningen hebben ook brede vensters (oorspronkelijk met drielichten) en sobere gemetselde puntgevels gekregen net als het veilinggebouw. Opmerkelijk is wel de gekozen hoofdopzet van het veilinggebouw, met een representatieve voorbouw met centraal een poort naar de hal, geflankeerd door kantoren en een bovenwoning op de verdieping en zolder.
blad 63
4.10 DOCUMENTATIE VAN HET FABRIEKSCOMPLEX De voorbouw heeft in het midden van de voorgevel een voormalige doorrit die werd geflankeerd door kantoorruimten op de begane grond en een woning op de verdieping en zolder. De doorrit is in 1965 afgesloten toen er een trappenhuis in werd gebouwd met een pui met deur verdiept gelegen achter de poortopening. Rond de poortopening is siermetselwerk in de vorm van een lint van baksteenkruizen aangebracht. De voorgevel van de voorbouw heeft een drie-assige, symmetrische indeling met een door een segmentboog afgesloten poort in de middenas. Deze middenas is uitgevoerd als een licht risalerende partij, bekroond door een puntgevel. Het pand heeft een dwars geplaatst schilddak met rode tuile du nordpannen en de puntgevel is door een steekkap verbonden met de hoofdkap. De gevels zijn thans wit geverfd met een grijze plint, de achtergevel is voorzien van damwandplaat. In de voorgevel van het kantoor met bovenwoning kregen beide kantoorruimten een breed venster onder strek met drielichtkozijn, met later gewijzigde vullingen (enkelruits, bij draaiende delen met raam). Op de verdieping bevinden zich links en rechts van de risaliet en in de risaliet thans drielichtvensters (oorspronkelijk was links een tweelicht met enkelruits ramen en 4-ruits bovenlichten gepland en rechts twee enkele vensters met dito ramen).
Boven de vensters in de buitenste traveeën bevindt zich een rechthoekig liggend verdiept gepleisterd veld, oorspronkelijk bestemd voor opschriften (mogelijk nog onder de huidige afwerking aanwezig). Het venster in de topgevel heeft een gewijzigd venster met enkelruits raam. De dakkapellen links en rechts van de topgevel hebben hun oorspronkelijke vensters verloren. De laagbouw rechts heeft ook een gewijzigd drielichtvenster in de voorgevel. De indeling van de linker zijgevel is later gewijzigd. Op de verdieping bevindt zich hier een niet oorspronkelijk liggend venster. Ook de vensters op de verdieping in de achtergevel zijn niet oorspronkelijk.
blad 64 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
De voormalige driebeukige fruithal achter de voorbouw is éénlaags op een rechthoekig grondvlak met een plat dak. De hal kreeg een diepte van zes traveeën. De traveeën zijn door een liseen van elkaar gescheiden. De noordgevel heeft thans in de beide hoektraveeën en de tweede travee van links een moderne invulling met sectionaaldeuren. De andere drie traveeën bezitten nog het oorspronkelijke venster onder strek met drielichtkozijn. De invulling van de ramen is gewijzigd, de bovenlichten zijn afgeplaat. De zuidgevel (oorspronkelijk een houten gevel van een extra beuk onder plat dak) is later van metselwerk voorzien en heeft naoorlogse later weer sterk gewijzigde uitbouwen onder lessenaardaken. Inwendig verdelen houten kolommen met schoren naar de dwarsliggers de rechthoekige hal in drie beuken. De constructies van deze delen zijn nog overwegend traditioneel. Het gebouw werd gefundeerd op staal, met gemetselde poeren onder de kolommen van de fruithal. De draagconstructie van het platte dak van de hal bestond zoals eerder genoemd uit twee rijen houten kolommen die langs- en dwarsliggers ondersteunen. Op die liggers werd een enkelvoudige balklaag aangebracht als drager van het platte dak.
Bij de voorbouw werden de verdiepingsvloer en zoldervloer voorzien van houten enkelvoudige balklagen en de kapconstructie kreeg de toen gebruikelijke opzet met Hollandse spanten met kreupele stijlen en gordingen met beschot.
Op het gebouw van 1919 sluit een verbindingslid onder plat dak aan dat lager is dan de oude fabriekshal en aan de zuidzijde bakstenen gevel heeft met vier toiletvensters en aan de noordzijde een later weer gewijzigde pui met een deur en enkelruits vensters. De daarop aansluitende fabriekshal op rechthoekig grondvlak is ook éénlaags onder een flauw hellend zadeldak waarvan de dakvlakken boven de zijgevels zijn omgeknikt (omhoog gewipt). Gelamineerde spanten dragen een dakbalklaag. De bouw telt vijf traveeën met een gemetselde borstwering en later sterk gewijzigde bovenbouw met niet oorspronkelijke thans van platen voorziene vensters.
De voorgevel van de voorbouw uit 1919 is na de oorlog in de detaillering, met name bij de verdieping aangepast en het metselwerk is wit geschilderd.
De entree naar de kantoren in de later gewijzigde poortdoorgang.
De voormalige doorgang kreeg in 1965 een pui waarachter een trappenhuis werd gemaakt. blad 65
De zijvleugel met kantoor.
De rechter travee van de voorbouw.
blad 66 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
De verdieping en topgevel van de middenrisaliet.
De later sterk gewijzigde noordgevel van de bedrijfshal.
De voorgevel en linker zijgevel van de voorbouw.
De zijgevel van de voorbouw en aansluitende gevel met latere sectionaaldeur van de bedrijfshal.
Zicht langs de bedrijfshallen naar het achterterrein. Links achter het hekwerk ligt de houtvijver. blad 67
Het tussenlid met de later gewijzigde pui van de schaftruimte en de bedrijfshal uit 1960 met een eveneens sterk gewijzigde gevel.
De later sterk gewijzigde zuidgevel van de bedrijfshal uit 1960.
Het tussenlid naar de voorbouw gezien.
De achtergevel van de bedrijfshal uit 1960.
blad 68 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
De zuidgevel van het verbindingslid tussen de hal uit 1919 en de hal uit 1960.
De langwerpige loods op het noordelijke deel van het achtertterrein.
De stookruimte (links) en een latere uitbreiding tegen de zuidgevel van de hal van 1919.
De loodsen uit de jaren 70 achter op het terrein naar het oosten gezien.
blad 69
Zicht vanuit de loods op het achtererf naar de fabriek.
Raam met glas-in-lood dat vermoedelijk uit de achtergevel van de voorbouw afkomstig is.
De loodsen op het achterterrein en op de voorgrond de betonvloer waarop tot voor kort de nissenhut uit 1972 stond.
Trafohuis van de PGEM uit 1978 achter de houtvijver.
blad 70 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
5 5.1
WAARDERING
Witte Raaf” van A.S. Verwoerd, die gevestigd was op twee nabijgelegen terreinen aan de Lanxmeersestraat. De connectie tussen de houtvijver en de Parallelweg-Oost is historisch, vanwege het feit dat via deze weg de stammen werden aangevoerd die te water werden gelegd in de vijver. Behalve deze bedrijfsmatige relatie is er sprake van een visueel-ruimtelijke samenhang tussen de vijver en de weg. De perceelsvorm van de houtvijver en de fabriek is een overblijfsel van de pré-stedelijke verkaveling in langgerekte kavels (resten van cope-ontginning).
BIJZONDERE WAARDEN
Deze paragraaf beschrijft de in het gebied aanwezige landschappelijke en cultuurhistorische waarden van het terrein met vijver, beplanting en bebouwing. Historische waarden Het voormalige fabrieksgebouw en de houtvijver hebben een zeer hoge cultuurhistorische waarde, als tastbare herinneringen aan de rijke geschiedenis van Culemborg als handels- en industriestad. Het verhaal van de plek is verbonden met de opkomst en bloei van verschillende bedrijfstakken die vanaf het einde van de 19de eeuw belangrijke pijlers van de lokale economie vormden: de groente- en fruitveiling, de tabaksverwerkende industrie en de meubelindustrie. Ruimtelijke waarden De nog bestaande fabrieksgebouwen uit de periode 1919-1980 en de houtvijver hebben ruimtelijke waarde als onderdeel van de ontwikkelingsgeschiedenis van de stad Culemborg. De ligging van het voormalig veiling- en fabrieksgebouw hangt samen met de nabijheid van het stationsgebouw en ontsluiting door de spoorlijn Utrecht-’sHertogenbosch. De houtvijver vormt een overblijfsel van houtzagerij “De
Architectuurhistorische waarden Het nog bestaande fabrieksgebouw bezit wat betreft de oudste delen (de voorbouw met bovenwoning en de aansluitende éénlaags hal) architectuurhistorische waarde, enerzijds vanwege de karakteristieke opzet met een hoge representatieve voorbouw met kantoren, doorrit en bovenwoning en een daarachter gelegen laagbouw (voormalige veilinghal) en anderzijds als een voorbeeld van het vroege werk van Cornelis Prins, zoon van de toenmalige stadsarchitect G. Prins, op wiens werk hij zich zeker ook inspireerde. Opgemerkt moet worden dat Prins een sober, afgewogen, maar in constructief opzicht tevens voor die tijd zeer traditioneel gebouw heeft gerealiseerd. De latere aanbouwen, waaronder de hal uit 1960 en de loodsen zijn niet aan te merken als voor hun ontstaansperiode bijzondere bedrijfsgebouwen. Gaafheid en herkenbaarheid De architectonische gaafheid van de nog resterende fabrieksgebouwen is beperkt. De hoofdvorm en oorspronkelijke gevelindelingen van de oudste delen zijn nog in belangrijke mate intact. Wel zijn de detailleringen (ramen, recente deuren in noordgevel van de bedrijfshal) gewijzigd en is in de poortdoorgang een woonpui geplaatst. De latere aanbouwen en hal uit 1960 zijn sterk verwaarloosd en hebben afgeplate gevelopeningen. Het blad 71
gehele complex vormt nog wel een goed herkenbare uitdrukking van de oorspronkelijke functie als fabriek. Zeldzaamheid Het fabrieksgebouw vormt een markant overblijfsel van het industriële verleden van Culemborg. De oudste delen van het gebouw zijn van belang vanwege een zekere architectuurhistorische, bouwtechnische- en typologische zeldzaamheid.
5.2
CONCLUSIE: KENMERKEN, BEHOUDEN EN/OF BESCHERMEN
Kenmerkende en behoudenswaardige elementen stedenbouw - Prestedelijke structuren zoals herkenbaar in de stedenbouwkundige opzet van het onderzoeksgebied, waaronder historische wegen en persistente perceelsgrenzen; - De voormalige houtvijver van de houtzagerij A.S. Verwoerd; - Relicten van het industriële verleden in de terreininrichting, waaronder de stelconplaten op het terrein van het voormalig fabrieksgebouw en ijzeren hekwerken; - De schaal en maat van het voormalige fabrieksgebouw; Kenmerkende en behoudenswaardige elementen architectuur - Het industriële karakter van de bebouwing binnen het onderzoeksgebied. De architectuur van het voormalige fabrieksgebouw (oude veilinggebouw) wordt gekenmerkt door een traditioneel karakter, met bakstenen gevels, een dak met rode pannen, houten kozijnen, ramen en deuren;
blad 72 Cultuurhistorische quickscan Houtvijver & meubelfabriek Parallelweg Oost Culemborg
Versterking cultuurhistorische kwaliteiten - Geadviseerd wordt om de ontwikkelingsgeschiedenis van het fabrieksgebouw en de houtvijver bij eventuele gebiedstransformaties als inspriatiebron te nemen. Vanuit cultuurhistorisch perspectief verdienen de prestedelijke verkaveling en het industriële karakter van de bebouwing en de terreininrichting bijzondere aandacht bij nieuwe stedenbouwkundige ontwikkelingen. Door de historische gelaagdheid van de plek en de nabijheid van de herbestemde meubelfabriek Gelderland bestaan er uitgelezen kansen om bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen het verhaal over het industriële verleden van Culemborg beter beleefbaar te maken. Behoud en herbestemming -
-
Geadviseerd wordt naast de voor bescherming in aanmerking komende houtvijver ook de gebouwde onderdelen die gewaardeerd zijn met een hoge waarde (de voorbouw van de fabriek) te beschermen als gemeentelijk monument, wellicht ook in samenhang met met het lage deel van de oorspronkelijke bouw (dit heeft een positieve waarde). Bij herbestemming zou men de voorbouw middels relatief eenvoudige ingrepen kunnen opwaarderen (verwijderen verflaag van de gevels, herstel vensters met ramen met roedeverdelingen) en de voormalige poortdoorgang in ere kunnen herstellen, waardoor deze voorbouw als een poortgebouw gaat fungeren van het achter gelegen te ontwikkelen gebied/terrein, waarop de achterbouwen van de fabriek liggen.
Waardering
+++ hoge waarde
++ positieve waarde
+ basiswaarde
0 geen waarde
Bedrijventerrein Parallelweg Oost 12 & houtvijver
Score
I
Historische waarden
1
Belang van het complex als bijzondere uitdrukking van (een) culturele, sociaaleconomische en/of bestuurlijke/beleidsmatige en/of geestelijke ontwikkeling;
+++
2
Belang van het complex als bijzonder uitdrukking van (een) geografische, landschappelijke en/of historisch-ruimtelijke ontwikkeling;
++
3
Belang van het complex als bijzondere uitdrukking van (een) technische en/of typologische ontwikkeling(en);
+
4
Belang van het complex wegens innovatieve waarde of pionierskarakter;
+
5
Belang van het complex wegens bijzondere herinneringswaarde;
+++
II
Ruimtelijke, situationele en ensemblewaarden
1
Betekenis van het complex als onderdeel van een groter stedenbouwkundig geheel of ensemble;
+++
2
Bijzondere betekenis van het complex voor het aanzien van zijn omgeving, wijk, stad of streek;
++
3
Bijzondere betekenis van het complex wegens de hoogwaardige kwaliteit van de bebouwing in relatie tot de onderlinge historisch-ruimtelijke context en in relatie tot de daarbij behorende groenvoorzieningen, wegen, wateren, bodemgesteldheid en/of archeologie;
++
III
Architectuur- en kunsthistorische waarden
1
Bijzonder belang van het complex voor de geschiedenis van de architectuur en/of bouwtechniek
++
2
Bijzonder belang van het complex voor het oeuvre van een bouwmeester, architect, ingenieur of kunstenaar;
++
3
Belang van het complex wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp;
+
4
Belang van het complex wegens het bijzondere materiaalgebruik, de ornamentiek en/of monumentale kunst;
+
5
Belang van het complex wegen de bijzondere samenhang tussen exterieur en interieur(onderdelen)
-
IV
Gaafheid en herkenbaarheid
1
Belang van het complex wegens de architectonische gaafheid en/of herkenbaarheid van ex- en/of interieur;
++
2
Belang van het complex wegende de materiële, technische en/of constructieve gaafheid;
+
3
Belang van het complex als nog goed herkenbare uitdrukking van de oorspronkelijke of een belangrijke historische functie;
++
4
Belang van het complex wegens de waardevolle accumulatie van belangwekkende historische bouw- en/of gebruiksfasen;
+++
5
Belang van het complex wegens de gaafheid en herkenbaarheid van het gehele ensemble van de samenstellende onderdelen (hoofd- en bijgebouwen, hekwerken, groenaanleg, etc.);
++
6
Belang van het complex in relatie tot de structurele en/of visuele gaafheid van de stedelijke, dorpse of landschappelijke omgeving;
+
V
Zeldzaamheid
1
Belang wegens absolute zeldzaamheid in architectuurhistorisch, bouwtechnisch, typologisch, functioneel of ruimtelijk/stedenbouwkundig opzicht;
++
2
Uitzonderlijk belang van het complex wegens relatieve zeldzaamheid in relatie tot één of meer van de onder I t/m III genoemde kwaliteiten;
++
6
BRONNEN EN LITERATUUR
6.1
BRONNEN
6.2
Kopieën bouwtekeningen aangeleverd door Regionaal Archief Rivierenland (Bouw- en milieuvergunningen). Kopieën bouwtekeningen aangeleverd door gemeente Culemborg. Archief 1008 Prins architecten te Culemborg, Collectie tekeningen van Gijsbartus Prins en Cornelis Prins, 1884-1931 (Regionaal Archief Rivierenland )
INTERNET
6.3
Regionaal Archief Rivierenland/beeldbank Topotijdreis.nl Kadasterviewer.
LITERATUUR
Benthem, M. van & M. Massop (1999): Het wateren van hout. Naar een verbeterde kwaliteit van Nederlands hout. Amsterdam.
Eillebracht, A. & J. Grimbergen & P. Schipper (1986) De sigarennijverheid in Culemborg. Mensen en fabrieken. Culemborg: Uitgeverij G.J.L. Koolhof. Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden (2004): De Witte Raaf. Interviews uit de Culemborgse Courant verschenen in de periode 1963-1965. Culemborg. N. Hoevenaars, “Architect Gijsbartus Prins, architect te Culemborg” in: De drie steden: regionaal-historisch tijdschrift voor Tiel, Buren en Culemborg ; Jrg. 29 ; nr. 2 (2008), pagina's 10-13 Provincie Gelderland (1993): Monumenten Inventarisatie Project - Gemeentebeschrijving Culemborg. Oosterbeek. Rutte, R. en J.E. Abrahamse (2014), Atlas van de verstedelijking in Nederland. 1000 jaar ruimtelijke ontwikkeling, Bussum. Vate, van de K. & J. van Unen, “Speelhuijs genaamt Campsigt”, in: “Culemborgse Voetnoten”, jaar 2017, nummer 60 (Genootschap A.W.K. Voet van Oudheusden).