2 Adviesrapport doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier - 2220664
Tekst van het document
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 36
04 | Analyse | Toelichting per overweging Contracten binnen de gemeentelijke organisatie worden gesloten volgens aanbestedingsbeleid wat rechtmatigheid en transparantie waarborgt maar ook tijdrovend kan zijn. Een externe entiteit kan binnen de aanbestedingsregels contracten sneller en efficiënter sluiten, terwijl het publieke belang behouden blijft via richtlijnen en verantwoording Overweging 4 | Verbintenissen met derden
Intern versus extern
De mate waarin de organisatievorm flexibel en effectief contracten en samenwerkingen
(\ ;\ Intern
kan aangaan met externe partijen. Organisatievormen met meer autonomie en flexibiliteit kunnen vaak sneller inspelen op kansen voor samenwerking of financiering. Tegelijkertijd moet transparantie en rechtmatigheid altijd gewaarborgd blijven bij het aangaan van contracten.
Legenda
@
Negatief
Neutraal @ Positief
Contracten en aanbestedingen verlopen via het gemeentelijke inkoop- en aanbestedingsbeleid. Hiermee wordt rechtmatigheid, gelijke behandeling en toetsing door de accountant geborgd. Europese en nationale aanbestedingsregels vergen tijd en capaciteit. Werken met raamcontracten en/of innovatieve aanbestedingsvormen zijn mogelijkheden om sneller verbintenissen met derden aan te gaan. In theorie kan een ambtenaar met mandaat even snel verbintenissen met derden aangaan als een externe entiteit, de praktijk is echter vaak anders.
.
Extern Ook bij een privaatrechtelijke entiteit waarvan de Gemeente enig aandeelhouder is zijn de gemeentelijke aanbestedingsregels van toepassing. De externe entiteit kan echter sneller (één-op-één) contracten sluiten, mits binnen de wettelijke kaders voor aanbesteding en mededinging. De markt kan in één proces alle thema's (grond, vastgoed, mobiliteit, energie) met de externe entiteit afhandelen. Rechtmatigheid blijft een publieke verantwoordelijkheid. Een interne aanbestedingsrichtlijn, integriteitscodes en transparante rapportage aan de gemeenteraad zijn onmisbaar om vertrouwen te behouden.
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
37
04 | Analyse | Toelichting per overweging De Gemeente heeft gegeven een vastgesteld functiehuis een slechtere marktpositie in de arbeidsmarkt, terwijl een externe organisatie marktconforme arbeidsvoorwaarden kan bieden en zich volledig kan richten op de gebiedsontwikkeling waardoor gespecialiseerde kennis beter duurzaam wordt geborgd en behouden Overweging 5 | Kennis en capaciteit
Intern versus extern
De mate waarin specialistische kennis en expertise rondom de gebiedsontwikkeling
(\ ;\ Intern
geborgd en benut kan worden. In sommige organisatievormen is het eenvoudiger om externe experts aan te trekken of kennis uit te wisselen, waardoor de kwaliteit van het ontwikkelproces wordt verhoogd. Ook het behoud van kennis binnen de organisatie op de lange termijn speelt hierbij een belangrijke rol.
Legenda
@
Negatief
Neutraal @ Positief
Belangrijke kennis en expertise blijven binnen de Gemeente, maar capaciteit is beperkt. De arbeidsmarkt voor planeconomen, warmtespecialisten en mobiliteitsexperts is krap. De Gemeente concurreert op loon en ontwikkelperspectief met marktpartijen. Dit leidt tot een grote afhankelijkheid van tijdelijke externe inhuur, met risico’s op verlies van kennis en continuïteit bij vertrek van ingehuurde specialisten. De beperkte vaste capaciteit bemoeilijkt duurzame kennisborging en continuïteit.
A
)
Extern
Een externe organisatie kan marktconforme arbeidsvoorwaarden bieden. Dit vergroot de kans om schaars gespecialiseerd personeel voor meerdere jaren te binden. Volledige focus op het Stationskwartier beperkt bovendien de afleiding door andere gemeentelijke dossiers. Zonder aanvullende maatregelen loopt de Gemeente het risico dat kennis bij projectafronding weglekt.
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
38
04 | Analyse | Toelichting per overweging Interne organisatievormen zijn kwetsbaar voor politieke wisselingen en veranderingen in het college van B&W en de gemeenteraad wat kan leiden tot koerswijzigingen terwijl externe entiteiten met eigen governance meer continuïteit bieden en bescherming tegen politieke schommelingen Overweging 6 | Politieke stabiliteit
Intern versus extern
De mate waarin de organisatie bestand is tegen politieke wisselingen en waarin democratische controle goed geborgd is. Organisatievormen met een duidelijke governancestructuur en vastgelegde afspraken zijn vaak minder gevoelig voor het politieke speelveld. Tegelijkertijd moet er voldoende ruimte blijven voor democratische controle en verantwoording richting de gemeenteraad.
©
o
Legenda
@
Negatief
Neutraal @
Positief
Intern
Het college van B&W en de gemeenteraad kunnen op elk moment bijsturen. Vragen, moties of amendementen landen rechtstreeks in het project, wat past bij het transparante bestuursmodel van Culemborg. Wisselingen in coalitie of portefeuille kunnen tot koerswijzigingen leiden. Meerjarige kaders en harde go/no-go-momenten helpen om continuïteit te bewaken
Extern
Een externe rechtspersoon met statuten en een helder geformuleerde opdracht vormt een buffer tegen politieke schommelingen. De operationele koers ligt minder open voor dagelijkse politieke discussies. Politiek draagvlak blijft wél randvoorwaarde voor succes. Jaarlijkse raadsledendagen, openbaar maken van maatschappelijke KPI's en de mogelijkheid voor de raad om instructies mee te geven, houden de democratische legitimiteit in stand.
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
39
04 | Analyse | Toelichting per overweging Een interne herinrichting vraagt relatief beperkte organisatorische aanpassingen en is daardoor snel uitvoerbaar met weinig verstoring van de bestaande bedrijfsvoering. De oprichting van een externe entiteit vergt uitgebreide voorbereiding, juridische en fiscale procedures en extra overleg wat meer tijd, capaciteit en budget kost Overweging 7 | Proces van implementatie
Intern versus extern
De mate waarin het organiseren, inrichten en implementeren van een (nieuwe) organisatievorm extra inzet en kosten met zich mee brengt en de gevolgen voor de bestaande organisatie. Denk hierbij aan de verplaatsing van medewerkers, dubbele aansturing, motivatie en betrokkenheid van medewerkers en de herziene rollen van de betrokken gremia (zoals directie, gemeenteraad en college).
.
Legenda
@
Negatief
Neutraal @
Positief
Intern Implementatie van een interne variant vraagt beperkte organisatorische aanpassingen. De bestaande structuren en processen worden benut, waardoor de overgang relatief snel verloopt en de bedrijfsvoering weinig wordt verstoord. Continue sturing vanuit de ambtelijke leiding en discipline bij alle betrokkenen op de aangepaste structuur is vereist: de stap terug naar de bekende werkwijzen ligt steeds op de loer.
Extern
Oprichting van een aparte entiteit biedt een “clean start”: een eigen governancemodel, ICT-omgeving en cultuur die volledig zijn afgestemd op een langjarige gebiedsontwikkeling. Bestaande processen spelen nauwelijks een rol in de herijkte projectorganisatie. Besluitvorming over onder andere de oprichting, het vaststellen van de notariële akte, fiscale rulings en werving van de juiste personen voor de projectorganisatie kosten aan de voorkant echter tijd en geld.
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 40
04 | Analyse | Toelichting per overweging Binnen de interne organisatie blijven administratieve lasten beheersbaar en geïntegreerd in bestaande processen wat zorgt voor overzicht, controle en consistentie. Externe entiteiten voeren een eigen administratie en jaarrekening wat meer flexibiliteit biedt maar ook leidt tot extra rapportageverplichtingen en hogere kosten Overweging 8 | Administratieve werkzaamheden
Intern versus extern
De mate waarin de organisatievorm extra administratieve en bureaucratische belasting
(\ ;\ Intern
met zich meebrengt. Dit verwijst naar de omvang en complexiteit van aanvullende processen en rapportages die nodig zijn, wat kan leiden tot extra tijdsinvestering en kosten. Het is belangrijk deze belasting zorgvuldig te wegen om onnodige belemmeringen voor de efficiëntie en voortgang van het project te voorkomen.
Legenda
@
Negatief
Neutraal @ Positief
De administratieve lasten blijven binnen de Gemeente beheersbaar door integratie in de bestaande processen. Dit zorgt voor overzichtelijke rapportages en consistente controle, zonder bijkomende bureaucratische belasting. Binnen een gemengde exploitatie met bouwgrondexploitatie- en faciliterende projecten mag het resultaat gesaldeerd worden indien de deelgebieden onlosmakelijk in de ontwikkeling met elkaar verbonden zijn.
A
)
Extern
De entiteit gaat onder de (wettelijke) controleplicht vallen, maar voert eigen administratie, financiële verslaglegging en rapportageverplichtingen uit. De uitvoeringsentiteit hanteert een eigen jaarrekening. Dat geeft ruimte voor slanke, projectgerichte rapportages en flexibele waarderingsgrondslagen. De Gemeente moet naast de jaarrekening van de entiteit ook rapporteren in de paragraaf Verbonden Partijen.
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
41
05 | Conclusie
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 42
05 | Conclusie De overwegingen zijn geprioriteerd en in de werksessie afgezet tegenover de vier organisatievormen, waarbij een externe organisatie als voorkeur door de Gemeente naar voren is gekomen
Conclusie (1/2) *
Afbeelding | Schematische weergave aparte juridische entiteit
De herontwikkeling van het Stationskwartier is een omvangrijke en complexe gebiedsontwikkeling die een integrale en toekomstbestendige aanpak vereist. De Gemeente staat voor de uitdaging om circa 3.000 woningen te realiseren, met hoge ambities op het gebied van duurzaamheid, mobiliteit en sociale kwaliteit, terwijl zij tegelijkertijd complexe maatschappelijke opgaven in sociaal en ruimtelijk domein moet blijven oppakken. Dit alles dient plaats te vinden binnen een financieel krappe en risicovolle context, waarbij de bestaande gemeentelijke organisatie niet optimaal is toegerust om deze omvangrijke en dynamische opgave zelfstandig en efficiënt te
®®®
N \ \ \ \
beheren.
*
Legenda
capaciteit binnen de gemeente beperkt, terwijl de benodigde specialistische kennis
H
a
op het gebied van mobiliteit, energie en ruimtelijke ontwikkeling schaars is en
N
Bestuurlijk Overleg
* Gezien deze omstandigheden verdient het de voorkeur om de uitvoering van het
Stationskwartier onder te brengen in een externe, juridische entiteit. Deze organisatievorm stelt de Gemeente in staat om naast de gewenste flexibiliteit en het kunnen aantrekken en afschalen van capaciteit de financiële en juridische risico’s effectief te isoleren van de gemeentelijke balans.
©
2025 Deloitte The
Netherlands
\
Externe juridische entiteit
\ \
Directeur Ruimte en \
Het huidige programma Stationskwartier opereert binnen de bestaande gemeentelijke beleidskaders, waaronder het inkoopbeleid, wettelijke regelingen en een gelaagde besluitvormingsstructuur die de flexibiliteit en wendbaarheid beperken. Dit remt de snelheid van besluitvorming en uitvoering en maakt het lastig om adequaat in te spelen op veranderende omstandigheden, marktontwikkelingen en de hoge complexiteit van deze gebiedsontwikkeling. Verder is de beschikbare vaste
moeilijk duurzaam aan te trekken en te behouden is.
\
WethouderRO
aarheid
Ruimtelijke ontwikkeling
x
--
vastgoed
_ Dagelijks bestuur
E —
Programma, projecten en
Ozeelijks uitvoering _
Hiërarchische Functionele
Realisatie en beheer
relatie
relatie
Out of Scope Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
43
05 | Conclusie Een zorgvuldig uit te voeren stappenplan met heldere bestuurlijke afspraken, een solide juridische inrichting en transparante communicatie is essentieel om de externe entiteit succesvol op te richten en te implementeren, zodat de overgang soepel verloopt en de organisatie direct effectief kan opereren Conclusie (2/2) *
*
De externe organisatie kan daarnaast slagvaardiger opereren, met kortere besluitvormingslijnen en grotere flexibiliteit bij bijvoorbeeld grondverwerving, contracteren en personeelswerving. Er is een toegewijd team onder leiding van een projectdirecteur met uitsluitend taken gericht op de ontwikkeling van het Stationskwartier en niet belast met overige gemeentelijke taken. Dit draagt bij aan het sneller realiseren van projectdoelen en het verkrijgen van de subsidies en investeringen gezien de harde deadlines vanuit Rijk en provincie. Essentieel is dat de Gemeente haar rol als publiekrechtelijke kadersteller behoudt. De belangrijke ambities die ten grondslag liggen aan de doelstellingen van het Stationskwartier op het gebied van betaalbaarheid, duurzaamheid en sociale kwaliteit, moeten stevig worden verankerd in de statuten en governancestructuur van de externe entiteit. Bestuurlijke betrokkenheid via vertegenwoordiging in het bestuur
De projectinrichting ondersteunt de actieve rolneming van de Gemeente, maar voorkomt dat nieuwe verplichtingen de netto schuldquote verder verhogen; financiële en juridische risico's blijven in beginsel beperkt tot het gestorte kapitaal of expliciete borgstellingen. Tot slot vereist de oprichting van een externe entiteit een zorgvuldig transitieproces, waarbij de juridische vormgeving, het opstellen van statuten, de inrichting van toezicht en governance, en de overdracht van personeel en middelen zorgvuldig worden gepland en uitgevoerd. Heldere communicatie richting medewerkers, gemeenteraad en overige stakeholders is daarbij essentieel om draagvlak en betrokkenheid te creëren. Alleen met een integrale en goed georganiseerde aanpak kan de Gemeente de ambitieuze doelstellingen voor het Stationskwartier realiseren en tegelijkertijd de continuïteit, kwaliteit en publieke belangen waarborgen.
of toezichthoudende organen van de juridische entiteit, en/of een actieve aandeelhouderscommissie, waarborgt de democratische controle en het publieke belang. Transparante en regelmatige rapportages aan het college van B&W en de gemeenteraad zijn noodzakelijk om politieke legitimiteit en vertrouwen te waarborgen. *
Daarnaast dienen de lessen uit eerdere publiek-private samenwerkingen, zoals de evaluatie van CV Parijsch, integraal te worden meegenomen. Dat betekent dat duidelijke afspraken over rollen, verantwoordelijkheden, communicatie en risicoverdeling tussen de gemeente en de externe organisatie onmisbaar zijn. Ook dient de governance-structuur voldoende flexibiliteit te bieden om in te spelen op toekomstige veranderingen en economische cycli, zonder aan transparantie in te
©
2025 Deloitte The
boeten. Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
44
05 | Conclusie Samenvattend kan worden gesteld dat de projectorganisatie onderbrengen in een externe juridische entiteit het beste aansluit bij de gemeentelijke randvoorwaarden en overwegingen
Korte toelichting weggevallen alternatieven Variant A | Bestaande gemeentelijke organisatie
Variant C | Aparte programmaorganisatie
*
*
Deze optie is expliciet afgestreept, omdat zij onvoldoende aansluit op de aard en schaal van de opgave. De lijnorganisatie borgt weliswaar continuïteit, maar kent versnipperde verantwoordelijkheden, diffuus eigenaarschap en lange hiërarchische besluitvormingslijnen. De projectsturing blijft grotendeels afhankelijk van externe inhuur en ad-hoc afstemming tussen teams, waardoor tempo en integraliteit onder druk staan. Financiële en juridische risico’s drukken rechtstreeks op de gemeentelijke balans en verslechteren de netto schuldquote, terwijl flexibele arbeidsmarktinzet wordt beperkt door het BBV-kader en het gemeentelijk HR-beleid. Variant A voldoet daarom niet aan de randvoorwaarden voor slagvaardigheid, risicobeheersing en snelheid die nodig zijn om de voortgangsafspraken met Rijk en provincie na te komen.
Variant B — Oprichting gemeentelijk ontwikkelbedrijf *
Een programmatische inrichting biedt meer integraliteit dan variant A en borgt een eigen meerjarenbudget. De organisatie blijft echter functioneren binnen hetzelfde bestuurlijk-ambtelijke kader, met bijbehorende besluitvormingseycli, aanbestedingsregels en inkoopprocedures. De praktijk — zie de lessen uit CV Parijsch — laat zien dat politieke wisselingen, interne prioriteitsstrijd en capaciteit schaarste de noodzakelijke slagkracht beperken. Financiële en juridische risico’s worden niet afgeschermd en drukken volledig op het gemeentelijk weerstandsvermogen. Bovendien vereist deze variant een substantiële herschikking van personeel en processen, terwijl de werving van schaars gespecialiseerd personeel binnen het gemeentelijke arbeidsvoorwaardenregime onzeker blijft. Variant C voldoet daarom
onvoldoende âan de randvoorwaarden voor risicobeheersing, flexibiliteit en marktbenadering.
Een ontwikkelbedrijf versterkt de financiële en juridische borging bij grondexploitatie, maar adresseert slechts één deel van de integrale gebiedsopgave. Mobiliteit, energie en bovenwijkse voorzieningen vallen buiten het mandaat — juist de onderdelen waarvoor reeds is besloten onderzoek te doen naar de oprichting van afzonderlijke publiekrechtelijke entiteiten. Daarnaast vergt het opzetten van een ontwikkelbedrijf een intensief implementatietraject: nieuw functiehuis, aparte administratie, separate treasuryfunctie en extra BBV-rapportages. Alle risico’s blijven volledig op de gemeentelijke balans staan, zodat de beoogde verlaging van de netto schuldquote uitblijft. Variant B is daardoor te eenzijdig en financieel bezwaarlijk ten opzichte van de gestelde randvoorwaarden.
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 45
06 | Aanbevelingen en vervolgstappen
2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 46
06 | Aanbevelingen en vervolgstappen Heldere en gedetailleerde afspraken over de mogelijke overdracht van grond en financiële verantwoording zijn noodzakelijk om flexibiliteit te creëren, risico’s beheersbaar te houden en te zorgen voor een sluitende gebiedsbegroting die ruimte biedt voor een gefaseerde ontwikkeling en continuïteit in de gebiedsontwikkeling Aanbevelingen (1/2) De Gemeente — in ieder geval bij het oprichten van de externe entiteit als enig aandeelhouder — dient een heldere opdracht te formuleren aan de externe entiteit met aandacht voor het verder brengen van de gebiedsontwikkeling:
— De Gemeente moet via formele instrumenten (zoals de aandeelhoudersvergadering en jaarlijkse rapportages) grip houden op de koers en de realisatie van publieke ambities, zoals betaalbaarheid, duurzaamheid en sociale kwaliteit.
— Het ontwikkelen van een samenhangend plan voor het totale plangebied, rekening houdend met de gemeentelijke ambities op onder andere het gebied van mobiliteit en energie.
— De externe entiteit moet werken binnen de kaders van het gemeentelijk beleid en de visie documenten waarop de plannen worden getoetst. Daarnaast moeten bepaalde essentiële publieke ambities worden vastgelegd in de governance van de externe entiteit zodat deze voor de lange termijn zijn geborgd en de Gemeente hier
— Transformeren van de grond tot uitgeefbare kavels en de verkoop daarvan, rekening houdend met de planning, fasering en tussentijdse winsten.
— Aanleg van het openbaar gebied in het totale plangebied, rekening houdend met de gemeentelijke ambities en verbindingen met het gebied daarbuiten. Hoewel taken en uitvoering extern worden georganiseerd, dient de entiteit zodanig gepositioneerd te worden dat beleidsinput, financiële sturing en controle bij de Gemeente blijven: — Het is van belang dat er duidelijke scheiding is tussen de publiekrechtelijke (kaderstellende) rol van de Gemeente en de externe organisatie. Dit betekent dat onder andere vanuit de teams ruimtelijke ontwikkeling en realisatie en beheer duidelijke keuzes dienen te worden gemaakt op welke uitgangspunten de Gemeente wil sturen in de gebiedsontwikkeling en op welke onderwerpen de externe entiteit meer vrijheid krijgt.
©
2025 Deloitte The
Netherlands
via de formele instrumenten op kan sturen/grip op kan houden. Hierdoor wordt voorkomen dat in de toekomst commerciële of technische overwegingen deze ambities verdringen.
— De Gemeente wil via bestuurlijke vertegenwoordiging invloed houden op het strategische beleid en de richting van de ontwikkeling. Hierdoor kan de Gemeente de plannen van de externe entiteit tussentijds bijsturen voordat zij officieel worden vastgesteld. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat één of meerdere wethouders, bijvoorbeeld wethouder Financiën of wethouder Ruimtelijke Ordening, gezien ze vanuit bestuurlijk oogpunt inhoudelijke betrokken zijn bij beleidsmatige en financiële zaken.
— De gemeenteraad zal actief moeten worden geïnformeerd over het project en waar mogelijk betrokken worden. Hiervoor is het raadzaam om formeel in te regelen dat vertegenwoordigers vanuit de verschillende partijen (half)jaarlijks bijgepraat worden door de directie van de externe entiteit en op deze manier geïnformeerd zijn over de huidige stand van zaken en de mogelijke keuzes die voorliggen. Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
47
06 | Aanbevelingen en vervolgstappen Duidelijke afspraken over de wijze van grondoverdracht en financiële verantwoording zijn cruciaal om flexibiliteit te creëren, risico’s beheersbaar te houden en te zorgen voor een sluitende gebiedsbegroting die een gefaseerde, haalbare en transparante ontwikkeling van het Stationskwartier mogelijk maakt Aanbevelingen (2/2) Kies een duidelijke grondstrategie:
Projectmatige aanpak:
— De Gemeente kan op twee manieren omgaan met de reeds verworven en te verwerven gronden. De eerste is dat de grondpositie door de Gemeente direct volledig wordt overgedragen aan de externe entiteit. De tweede is dat de grondpositie gefaseerd of op afroep wordt ingebracht in de externe entiteit. De gronden die dan nog niet zijn ingebracht worden dan op grond van de bestuurlijke intentie bij de Gemeente als voorraden verantwoord. Een nadere analyse vanuit financieel, fiscaal en operationeel perspectief is nodig en dient inzage te geven in de benodigde besluitvorming.
— Ten aanzien van een effectieve projectmatige aanpak verwijzen wij naar de door de accountant gemaakte aanbevelingen in het kader van de jaarrekeningcontrole.
Maak afspraken over de manier van (financiële) verantwoording:
— Hiervoor zijn enkele functionarissen binnen de governance essentieel. Dit betreffen de ambtelijke opdrachtgever binnen de Gemeente, de projectdirecteur als leidinggevende van de externe entiteit en de onafhankelijk functionaris verantwoordelijk voor langjarige borging van de zorgvuldige naleving van de governancestructuur. Voor de projectdirecteur en de onafhankelijk functionaris dient een helder functieprofiel ontwikkeld te worden, waarin opdracht, mandaat en prestatie-indicatoren zijn uitgewerkt.
— De externe entiteit kan op basis van het totale plangebied deelplannen en bijhorende deelgrondexploitaties vaststellen en in ontwikkeling nemen. Voor een eventueel tekort op een deelexploitatie moet direct een voorziening worden getroffen en resultaten kunnen worden genomen als ze gerealiseerd zijn. Alternatief is dat wordt gewerkt met een gebiedsbegroting. Hierbinnen kunnen deelplannen tot ontwikkeling worden genomen zonder daarvoor een deelgrondexploitatie vast te stellen. Eventuele plussen en minnen worden gecompenseerd binnen de vastgestelde gebiedsbegroting.
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Start zo snel mogelijk met de werving van kernfunctionarissen voor de externe projectorganisatie: — Vanuit de evaluatie van CV Parijsch blijkt dat duidelijke afspraken, continue aandacht voor communicatie en vertrouwen en een effectieve governancestructuur essentieel zijn om de beoogde resultaten van een gebiedsontwikkeling te behalen.
— Deze functionarissen vormen het team dat de afspraken tussen de Gemeente en de op te richten entiteit uitwerkt en vastlegt. Op deze manier zijn reeds bij de op- en inrichting het eigenaarschap voor- en de uitvoerbaarheid van de afspraken te betrekken in de juridische inrichting. Deze kernfunctionarissen werken ook uit hoe zijn met vervanging en eventuele roloverdracht in de toekomst zullen omgaan. Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
48
06 | Aanbevelingen en vervolgstappen Bij de op- en inrichting van de externe entiteit dient de Gemeente een heldere opdracht met een bijpassend mandaat te formuleren
Vervolgstappen
608
Voorbereiding
Vraag als college van B&W de opdracht van de gemeenteraad om de mogelijke vormgeving van een juridische, externe entiteit in detail (onder andere financieel en operationeel) uit te werken. Definieer doel, scope en taken en een bijpassend mandaat: stel duidelijk vast welke onderdelen van de gebiedsontwikkeling onder de verantwoordelijkheid
en
van de externe
besluitvorming
Stel een business case op: werk een businesscase uit die de financiële, juridische en organisatorische implicaties inzichtelijk maakt Leg advies en besluitvorming voor aan college van B&W en de gemeenteraad: zorg voor bestuurlijk draagvlak en Ieg de voorgestelde governancestructuur tijdig ter besluitvorming voor aan College en Raad. Kies een passende rechtsvorm: kies voor een privaatrechtelijke entiteit, bijvoorbeeld een BV of NV die past bij de gewenste mate van autonomie,
risicobeheersing en governance en de gewenste flexibiliteit om in de toekomst binnen dezelfde structuur zuster- en/of dochtervennootschappen (voor Juridische
bijvoorbeeld warmte, mobiliteit of samenwerking met marktpartijen) op te richten. Stel statuten en aandeelhoudersovereenkomst op: Ieg doelstellingen, taken, bevoegdheden, winstbestemming, besluitvorming en goedkeuringsrechten zorgvuldig vast. Borg publieke belangen: Ieg in de statuten en contracten vast welke publieke belangen en doelstellingen aftijd geborgd blijven.
inrichting
Inrichting van governance
en
toezicht
Implementatie en transitie
©
entiteit vallen.
2025 Deloitte The
Netherlands
Zorg voor een duidelijke rolverdeling in toezichtop strategie, uitvoering en risicobeheer, duid de maatschappelijke en financiële KP's. Beleg een actieve aandeelhoudersrol bij de Gemeente. Implementeer adequate rapportage- en verantwoordingsstructuren: zorg voor periodieke verantwoording van de externe entiteit richting de Gemeente. Stel een implementatieplan vast: beschrijf de te nemen stappen, tijdslijnen, benodigde capaciteit en kritieke succesfactoren voor de oprichting en ingebruikname van de entiteit. Benoem de verantwoordelijke voor de implementatie: vanuit een onafhankelijke rol (bijvoorbeeld als onafhankelijk voorzitter van de aandeelhoudersvergadering en bestuurlijk overleg) tussen Gemeente en externe entiteit waarborgt deze functionaris de beoogde rolverdeling en het behoud van een doelen van de governancestructuur te waarborgen, zodat de werkelijke wijze en de formele taken en rollen blijven aansluiten. Zorg voor heldere communicatie intern en extern: informeer medewerkers, gemeenteraad en stakeholders proactief over doel, aanpak en impact van de nieuwe organisatievorm. Begeleid de overgang van mensen en middelen: maak afspraken over detachering, overname of werving van personeel en overdracht van middelen, dossiers en contracten. Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg _ 49
Bijlagen
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 50
Bijlage A | Documentenlijst
Documentenlijst
#
Document
Documentnaam
Soort
DE
01
_
Stationsomgeving Culemborg
1 Masterplan Stationsomgeving - 1434903
26 april 2024
02
_
Spoorboekje Stationskwartier gemeente Culemborg
20241128 — Planning Stationskwartier_bestuurlijke samenvatting zonder toelichting
28 november 2024
03 _ Kickoff interne gemeentelijke organisatie (‘huis op orde’)
20250429 Presentatie kickoff 6 mei CONCEPT
Powerpoint
6 mei 2025
04
_
Kaart deelgebieden Stationskwartier
20250429.v1.0 Deelgebieden Stationskwartier + inschatting woningaantallen en fasering
29 april 2025
05
_
Memo Herijking projectorganisatie Stationskwartier
20250522 Opdracht herijking projectorganisatie Stationskwartier
22 mei 2025
06
_
Bijlage: een publieke juridische entiteit voor energie en mobiliteit: Uitgangspunten en vervolgstappen
3 Uitgangspunten en Vervolgstappen - 1625194
27 augustus 2024
Organisatieschema Stationsomgeving 2024
Powerpoint
Onbekend
07 _ Organisatieschema
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
51
Bijlage B | Interviews
Deelnemers van de interviews
# 1
Naam Evert Jan Kruijswijk Janssen
Functi Gemeentesecretaris
Datum 18 juni 2025
Locatie Online, Microsoft Teams
Saskia Bosman
Directeur ruimte en leefbaarheid
18 juni 2025
Online, Microsoft Teams
Annalies van Zoeren
Teamleider programma's, projecten en vastgoed
19 juni 2025
Ridderstraat 250, Culemborg
Tessa Versloot
Teamleider ruimtelijke ontwikkeling
19 juni 2025
Ridderstraat 250, Culemborg
Willemijn Bonnier
Teamleider beheeren realisatie
19 juni 2025
Ridderstraat 250, Culemborg
3
MartijnvanLier
Adviseur energie
19 juni 2025
Ridderstraat 250, Culemborg
4
Jacques van der Sman
Concerncontroller
19 juni 2025
Ridderstraat 250, Culemborg
Maarten de Ronde
Financieel adviseur
19 juni 2025
Ridderstraat 250, Culemborg
Martijn Koster
Financieel adviseur
19 juni 2025
Ridderstraat 250, Culemborg
5
CasperStelling
Adviseur mobiliteit
20 juni 2025
Online, Microsoft Teams
6
JohanKraan
Planeconoom
20 juni 2025
Online, Microsoft Teams
7
Bouke Vellinga
Programmamanager Stationskwartier
24 juni 2025
Online, Microsoft Teams
Nicolaas Sikkens
Proces- en projectmanager Stationskwartier
24 juni 2025
Online, Microsoft Teams
8
Monica Wichgers
Wethouder
26 juni 2025
Online, Microsoft Teams
9
MischaPeters
Wethouder
27 juni 2025
Online, Microsoft Teams
10
_ Helen America
Externe adviseur
24 juli 2025
Online, Microsoft Teams
Jaco van Vliet
Externe adviseur
31 juli 2025
Online, Microsoft Teams
2
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
52
Bijlage C | Werksessie
Deelnemers van de werksessie
#
Naam
Functi
: : : : : : ' : ‚
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
Gemeentesecretaris Directeur ruimte en leefbaarheid Directeur samenleving en dienstverlening Bestuursadviseur Teamleider programma's, projecten en vastgoed Teamleider ruimtelijke ontwikkeling Concerncontroller Programmamanager Stationskwartier Proces- en projectmanager Stationskwartier
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorgani
Stationskwartier Culemborg
53
Bijlage D | Organisatievormen De Gemeente kan de programmaorganisatie van het Stationskwartier Culemborg integreren in de bestaande lijnorganisatie, waarbij verschillende afdelingen zoals Ruimtelijke ontwikkeling, Programma's, projecten en vastgoed, Realisatie en beheer, Financiën, en Maatschappelijke opgaven hun eigen verantwoordelijkheden en taken hebben VariantA | Intern | Bestaande gemeentelijke organisatie *
Afbeelding | Schematische weergave variant A
De Gemeente heeft de mogelijkheid om de bestaande programmaorganisatie van het Stationskwartier Culemborg onder te brengen in de bestaande gemeentelijke
ent
organisatie.
*
*
Het organiseren in de bestaande gemeentelijke organisatie — lijnorganisatie — betekent dat het project wordt uitgewerkt binnen de vaste afdelingen onder de betrokken directies. Medewerkers rapporteren aan hun leidinggevende. Elk team heeft zijn eigen, vaste taken en verantwoordelijkheden. De teammanager is verantwoordelijk dat het project goed wordt uitgevoerd. Er wordt vooral samengewerkt binnen de eigen afdeling. Dit zou voor de Gemeente betekenen dat voornamelijk de afdelingen Ruimtelijke ontwikkeling, Programma's, projecten en vastgoed en Realisatie en beheer ieder op hun eigen ‘thema's ‘ werken aan het verder brengen van de gebiedsontwikkeling. Daarnaast is het team Financiën — wat valt onder de directie Algemeen — en het team Maatschappelijk opgaven — wat valt onder de directie Samenleving en Dienstverlening — ieder vanuit hun eigen rol, taak en verantwoordelijkheid betrokken bij het Stationskwartier. De teamleiders hebben de regie op het project binnen hun afdelingen en rapporteren terug aan de desbetreffende directeur.
Ruimte
en
Leefbaarheid
Ruimtelijke
ontwikkeling
Legenda Directieteam Teams
x
_
Programma's
—
_
Hiërarchische
---
Functionele
relatie
relatie
Out of Scope ©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
54
Bijlage D | Organisatievormen De Gemeente kan de programmaorganisatie van het Stationskwartier Culemborg integreren in de bestaande gemeentelijke structuur en een gemeentelijk ontwikkelbedrijf oprichten, dat verantwoordelijk is voor het beheer en de ontwikkeling van grond en onroerend goed VariantB | Intern | Oprichting gemeentelijk ontwikkelbedrijf *
De Gemeente heeft de mogelijkheid om de bestaande programmaorganisatie van het Stationskwartier Culemborg onder brengen in de bestaande gemeentelijke organisatie en een gemeentelijk ontwikkelbedrijf op te richten.
*
Een gemeentelijk ontwikkelbedrijf is een organisatie die door een Gemeente is opgericht om het beheer en de ontwikkeling van grond en onroerend goed binnen de Gemeente
te faciliteren.
*
Een ontwikkelbedrijf verschilt in weze van een grondbedrijf. Een grondbedrijf beperkt zich vaak tot de aankoop, beheer en verkoop van gronden (met bouw- en woonrijp maken), maar is veelal gescheiden van het projectbureau van waaruit planvorming, marktconsultatie en contractvorming plaatsvindt. Binnen het ontwikkelbedrijf worden ook deze taken vervult. Ze geeft advies, onderhandelt, stuurt projecten aan, beheert geld en is eigenaar van grond.
*
De directeur van het ontwikkelbedrijf is onderdeel van het directieteam en werkt onder
Afbeelding | Schematische weergave variant B
andere
Ruimtelijke ontwikkeling
aan:
— Het beheren van gronden en financiële fondsen die hiervoor bestaan
Legenda Directieteam
— Het geven van opdrachten en ontwikkelen van projecten
— Het opstellen van gebiedsconcepten en opstellen van juridische kaders — Het zorgen voor financiële informatie en analyses van grondexploitatie
Teams
x
_
Programma's
—
_
Hiërarchische
---
*
Het maken van beleid ligt niet bij het ontwikkelbedrijf. Dit blijft bij de beleidsafdelingen (checks and balances).
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Functionele
relatie
relatie
Out of Scope Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
55
Bijlage D | Organisatievormen De Gemeente kan ervoor kiezen om een programmaorganisatie op te richten binnen de gemeentelijke organisatie, met een eigen programmadirecteur, een eigen begroting en organisatorische en eigen staf en projectleiders voor de diverse programma onderdelen Variant C | Intern | Aparte programmaorganisatie *
De Gemeente heeft de mogelijkheid om het Stationskwartier te organiseren in een aparte programmaorganisatie binnen de gemeentelijke organisatie.
*
Een goede programmaorganisatie heeft een eigen programmadirecteur, een eigen begroting en organisatorisch een eigen staf en projectleiders voor de diverse programma onderdelen. Op basis van deze uitgangspunten wijkt de huidige manier van organisatie van het project Stationskwartier af met een aparte
Afbeelding | Schematische weergave variant C
programmaorganisatie.
*
De programmaorganisatie heeft een functionele relatie met de beleidsadviseurs van de verschillende afdelingen (bijvoorbeeld ruimtelijke ontwikkeling, programma's, projecten en vastgoed en realisatie en beheer).
Ruimte
en
Leefbaarheid
Stationskwartier
Culemborg
Legenda Directieteam
E
Teams
x
Programma's
— ---
_
Hiërarchische Functionele
relatie
relatie
Out of Scope © 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 56
Bijlage D | Organisatievormen De Gemeente kan ervoor kiezen om de bestaande programmaorganisatie van het Stationskwartier Culemborg extern te organiseren in een aparte privaatrechtelijke entiteit met een eigen bestuur en personeel, die zelfstandig de gebiedsontwikkeling uitvoert en onder duidelijke samenwerkingsafspraken met de Gemeente opereert Variant D | Extern | Aparte juridische entiteit * *
*
Afbeelding | Schematische weergave variant D
De Gemeente heeft de mogelijkheid om de bestaande programmaorganisatie van het Stationskwartier Culemborg extern te organiseren in een aparte juridische entiteit.
ent
De Gemeente richt een aparte, privaatrechtelijke rechtspersoon op. De entiteit krijgt een eigen bestuur en medewerkers en voert zelfstandig de gebiedsontwikkeling uit. De gebiedsontwikkeling wordt op deze manier buiten de gemeentelijke organisatie geplaatst. Er worden heldere samenwerkingsafspraken gemaakt tussen de Gemeente als publiekrechtelijke rechtspersoon (opdrachtgever) en de entiteit (opdrachtnemer). Het is van belang dat er duidelijke scheiding is tussen de publiekrechtelijke (kaderstellende) rol van de Gemeente en de externe organisatie. Dit zodat duidelijkheid is over doelen, taken en uitgangspunten ten aanzien van de gebiedsontwikkeling. De invulling en hoe de overeengekomen doelen te realiseren is aan de externe entiteit. Concreet betekent dit dat de politieke invloed op de uitvoering beperkt is.
Ruimte
Leefbaarheid
Aparte juridische entiteit
De entiteit heeft een eigen begroting en balans. De entiteit is juridisch zelfstandig,
L
j
wat betekent dat de financiële risico’s voor de Gemeente in principe beperkt zijn tot
het ingelegde kapitaal, tenzij de Gemeente garanties afgeeft. De Gemeente legt vast
en
H
Legenda
wat de doelstellingen en de kaders zijn, waarbinnen de entiteit opereert. De entiteit
Directieteam
neemt zelfstandige besluiten binnen de afgesproken kaders, maar de Gemeente blijft eindverantwoordelijk voor de ruimtelijke kaders en publieke belangen.
Teams
P H
x
_
Programma's
—
_
Hiërarchische
---
Functionele
relatie
relatie
Out of Scope © 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
57
Deloitte.
Deloitte refers to one or more of Deloitte Touche Tohmatsu Limited (“DTTL’), its global network of member firms, and their related entities (collectively, the “Deloitte organization”). DTTL (also referred to as “Deloitte Global”) and each of its member firms and related entities are legally separate and independent entities, which cannot obligate or bind each other in respect of third parties. DTTL and each DTTL member firm and related entity is liable only for its own acts and omissions, and not those of each other. DTTL does not provide services to clients. Please see www.deloitte.com/about to learn more. Deloitte provides industry-leading audit and assurance, tax and legal, consulting, financial advisory, and risk advisory services to nearly 90% of the Fortune Global 500° and thousands of private companies. Our professionals deliver measurable and lasting results that help reinforce public trust in capital markets, enable clients to transform and thrive, and lead the way toward a stronger economy, a more equitable society and a sustainable world. Building on its 175-plus year history, Deloitte spans more than 150 countries and territories. Learn how Deloitte's more than 415,000 people worldwide make an impact that matters at www.deloitte.com.
This communication contains general information only, and none of DTTL, its global network of member firms or their related entities is, by means of this communication, rendering professional advice or services. Before making any decision or taking any action that may affect your finances or your business, you should consult 3 qualified professional adviser. No entity in the Deloitte organization shall be responsible for any loss whatsoever sustained by any person who relies on this communication. © 2025. For information, contact Deloitte Netherlands.