2 Adviesrapport doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier - 2220664
Tekst van het document
Deloitte.
3
SEPTEMBER
2025
|
RAPPORTAGE
a
Culemborg
|
DEFINITIEF
Advisering doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier
Strikt persoonlijk en vertrouwelijk
Dit rapport is vervaardigd binnen de beperkingen zoals beschreven in de aanbiedingsbrief op de hierna volgende pagina. Wij accepteren geen aansprakelijkheid ten opzichte van derden die dit rapport inzien. Het kan zijn dat dit document in elektronisch formaat of als kopie aan u ter beschikking is gesteld. Dientengevolge is het mogelijk dat meerdere versies van dit document bestaan. De getekende versie van het rapport is definitief en bepalend.
Wij merken op dat indien de gemeente Culemborg op grond van de Wet open overheid (Woo) voornemens is uit eigen beweging de rapportage te openbaren en/of indien de gemeente Culemborg een verzoek tot publicatie van het de rapportage ontvangt, dan zal de gemeente Culemborg Deloitte hierover terstond informeren, voor zover wettelijk toegestaan. Voorts zal de gemeente Culemborg Deloitte als belanghebbende aanmerken in het kader van de openbaarmaking en zal de gemeente Culemborg Deloitte in de gelegenheid stellen haar zienswijze inzake de openbaarmaking aan de gemeente Culemborg kenbaar te maken. De gemeente Culemborg zal die zienswijze bij haar besluitvorming betrekken. Wij accepteren geen aansprakelijkheid ten opzichte van derden die de rapportage inzien. ©
2025 Deloitte The
Netherlands
Deloitte Consultative Services 8.V. Gustav
°
Mahlerlaan
2970
1081 LA Amsterdam Postbus
58110
1040 HC Amsterdam T:+31
88 288 2888
W: www.deloitte.nl
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Geachte mevrouw E «n +e
Geadresseerde
Gemeente Culemborg
(geanonimiseerd) - (geanonimiseerd) B -
Met genoegen presenteren wij, Deloitte Consultative Services B.V. — Real Estate (hierna ‘Deloitte’ of ‘wij’), de gemeente Culemborg (hierna ‘Gemeente'; ‘Culemborg’ of ‘U) de rapportage ‘Advisering doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier’. Dit document is het resultaat van een onderzoek naar de benodigde doorontwikkeling van de gemeentelijke projectorganisatie in het kader van de gebiedsontwikkeling Stationskwartier Culemborg . Dit rapport wordt aan u verstrekt op basis van onze voorwaarden zoals vermeld in de opdrachtbevestiging van 3 juní 2025 met kenmerk 311579033.
Ridderstraat 250
4100 AC Culemborg Uitsluitend per e-mail verzonden
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
Culemborg staat aan de vooravond van een ingrijpende en complexe gebiedstransformatie waarbij circa 3.000 woningen worden gerealiseerd met hoge ambities op het gebied van duurzaamheid, mobiliteit en sociale voorzieningen. De ontwikkeling vraagt om een passende gemeentelijke projectorganisatie die zowel de huidige als toekomstige opgaven kan dragen, waarbij flexibiliteit, slagvaardigheid en risicobeheersing centraal staan.
Onderwerp Rapportage ‘Advisering doorontwikkeling
In dit kader heeft Deloitte, op basis van kennis en ervaring uit vergelijkbare gebiedsontwikkelingen, gesprekken met betrokken gemeentelijke medewerkers en een gezamenlijke werksessie, een advies opgesteld over mogelijke organisatievormen en de wijze waarop de gemeentelijke rol en verantwoordelijkheid bij deze ontwikkelingsopgave het beste kan worden ingevuld.
projectorganisatie Stationskwartier’
De interacties en de inbreng van jullie collega's waren van grote waarde voor de vorming van ons advies. De betrokkenheid en het enthousiasme gedurende de afgelopen maanden hebben niet alleen bijgedragen aan de kwaliteit van onze bevindingen, maar ook aan onze overtuiging dat de Gemeente in staat is de projectorganisatie door te ontwikkelen en zich tijdig passend te organiseren.
Datum
3 september 2025
Wij danken u voor de gelegenheid om dit onderzoek te mogen uitvoeren en kijken uit naar de mogelijkheden om de vervolgstappen en aanbevelingen (eventueel) samen verder te brengen.
Ons kenmerk 311579033
Behandeld
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Deloitte
Consultative
Services
(geanonimiseerd) B.V. is
ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam 33259541
n hebben, dan kunt u contact opnemen : (geanonimiseerd)
Moht u/G3ar anleidin door
onder
nummer
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Deloitte Consultative Services B.V.
— Real Estate
Inhoudsopgave
Managementsamenvatting
05
01 | Inleiding
08
02 | Achtergrond en context
11
03 | Narratief
22
04 | Analyse
27
05 | Conclusie
42
06 | Aanbevelingen en vervolgstappen
46
Bijlagen
A | Documentenlijst B | Interviews C | Werksessie D |Organisatievormen
©
2025
Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
4
Managementsamenvatting
Managementsamenvatting De Gemeente staat aan de vooravond van een omvangrijke gebiedsontwikkeling in het Stationskwartier met circa 3.000 woningen en hoge ambities op het gebied van duurzaamheid, mobiliteit en sociale voorzieningen
Situatieschets en aanpak *
De Gemeente staat aan de vooravond van een omvangrijke gebiedsontwikkeling in het Stationskwartier, waar circa 3.000 woningen worden gerealiseerd (in twee fasen). De gebiedsontwikkeling kent hoge ambities op het gebied van duurzaamheid, mobiliteit en sociale voorzieningen, en vraagt om innovatieve oplossingen en intensieve samenwerking met marktpartijen, inwoners en maatschappelijke organisaties. De Gemeente ontvangt hiervoor financiële steun van Rijk en provincie. Voor de uitvoering is de Gemeente momenteel sterk afhankelijk van externe medewerkers. Er is behoefte aan een projectorganisatie die past bij de opgave en flexibel kan inspelen op veranderende omstandigheden. De Gemeente heeft aan Deloitte gevraagd om te adviseren over de doorontwikkeling van de projectorganisatie die nodig is om de ambities voor de ontwikkeling van het Stationskwartier te realiseren.
*
©
Deloitte heeft gesprekken gevoerd met betrokken wethouders, directieleden, teamleiders, programmamanagement en vakinhoudelijke experts binnen de Gemeente. Tijdens deze interviews en een gezamenlijke werksessie zijn de belangrijkste uitdagingen, prioriteiten en leerpunten in kaart gebracht. Hierbij is expliciet gekeken naar de ervaringen uit eerdere projecten, de specifieke opgave die Culemborg heeft, de huidige personele situatie en de wendbaarheid van de organisatie. Op basis van deze inzichten is een advies opgesteld over de gewenste inrichting en doorontwikkeling van de interne projectorganisatie, inclusief scenario’s voor organisatievormen, benodigde capaciteit en vervolgstappen.
2025 Deloitte The
Netherlands
Bevindingen (1/2) Complexiteit van de opgaven Het Masterplan Stationsomgeving stelt hoge eisen op het gebied van betaalbaarheid, duurzaamheid, mobiliteit en sociale kwaliteit. Tegelijkertijd moet Culemborg de komende jaren grote investeringen doen in onderwijs, sport, maatschappelijk vastgoed en energietransitie. De complexiteit van de opgave legt een zware claim op zowel personele capaciteit als financiële middelen. Zonder heldere prioritering en focus bestaat het risico dat de voortgang in het Stationskwartier én in andere gemeentelijke dossiers stagneert. Beperkte toegeruste projectstructuur Het Stationskwartier wordt momenteel uitgevoerd als programma in de lijnorganisatie. Het programmateam heeft behoefte aan eigen meerjarige begroting en beschikt nog niet over een eigen programmadirecteur of vaste staf. Taken en verantwoordelijkheden zijn versnipperd over teams, waardoor integraal sturen lastig is. Besluiten moeten meerdere hiërarchische niveaus doorlopen; dit vertraagt de uitvoering en bemoeilijkt snelle bijsturing wanneer marktomstandigheden of regelgeving veranderen. Systeem en regelgeving Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), het gemeentelijke inkoop- en aanbestedingsbeleid en de gelaagde besluitvormingsprocedures waarborgen transparantie en rechtmatigheid, maar beperken de wendbaarheid die voor de ontwikkeling nodig is.
Grondaankopen, contractering van marktpartijen en het aantrekken van gespecialiseerd personeel kosten hierdoor meer tijd, terwijl de projectplanning strakke subsidietermijnen kent. Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
6
Managementsamenvatting Met onze analyse en ervaring ondersteunen wij de Gemeente in het vormgeven van een toekomstbestendige projectorganisatie die wendbaar inspeelt op complexe maatschappelijke opgaven. Een extern georganiseerde projectorganisatie past op basis van dit onderzoek het beste bij de gemeentelijke eisen en wensen Bevindingen (2/2)
Aanbevelingen
*
*
Besluit de uitvoering onder te brengen in een zelfstandige, juridische entiteit waarvan de Gemeente enig aandeelhouder is en start met de gedetailleerde uitwerking van de financieel, juridische en operationele onderbouwing ten behoeve van besluitvorming in de raad. Een zelfstandige, juridische entiteit geeft de Gemeente een sterkere positie in het maken van afspraken met derden. Na besluitvorming volgt onderzoek hoe samen te werken met één, of bij voorkeur met meerdere partners, om risico’s te spreiden.
*
Veranker publieke belangen (betaalbaarheid, duurzaamheid, sociale kwaliteit) in statuten, aandeelhoudersinstructie en governance-reglement. Richt een aandeelhouderscommissie in en borg transparante rapportages aan College en Raad.
*
Ontwikkel één geïntegreerde businesscase voor gebiedsexploitatie, mobiliteit en energie en koppel deze aan de meerjarenbegroting, het weerstandsvermogen en het
Kwetsbare financiële positie en nog niet volledig uitgewerkte integrale businesscase De netto schuldquote van Culemborg nadert de grens van 100 procent. De integrale businesscase voor de gebiedsexploitatie, mobiliteit en energie is nog niet volledig uitgewerkt; de financiële implicaties zijn daarom nog niet volledig in de meerjarenbegroting verwerkt. Zolang de risico’s op de gemeentelijke balans staan, tasten zij het weerstandsvermogen aan en vergroten zij de kwetsbaarheid van de gemeentefinanciën. Het risico van het extern plaatsen van het project is dat de risico's buiten
*
beeld
raken.
Governance- en samenwerkingsvraagstukken Uit de evaluatie van CV Parijsch blijkt dat heldere rol- en taakafspraken, effectieve governance en continue communicatie randvoorwaardelijk zijn voor een goede samenwerking. In het Stationskwartier ontbreekt een formeel kader, zodat zuivere keuzes worden gemaakt, mits goed ingericht. Spanningen tussen lijnorganisatie en
projectorganisatie — zichtbaar in ‘wij/zij’-mechanismen — versterken het risico op
risicomanagement.
*
Kies een heldere grondstrategie: overdracht bij oprichting of gefaseerde inbreng op afroep, met sluitende afspraken over prijs, risicoafdekking en verantwoording.
*
Start direct de werving van kernfunctionarissen (ambtelijk opdrachtgever, projectdirecteur, onafhankelijk governance-bewaker). Formuleer functieprofielen met duidelijk mandaat en KPI's.
*
Bereid de transitie zorgvuldig voor: stel een implementatieplan op met tijdslijn, besluitvormingsmomenten en communicatiestrategie; informeer medewerkers, gemeenteraad en externe stakeholders proactief om draagvlak te borgen.
vertraging.
*
©
Voorkeur voor externe organisatievorm Tijdens de werksessie van 16 juni 2025 zijn de belangrijkste overwegingen ten aanzien van de verschillende organisatievormen geprioriteerd en afgewogen. Op de criteria financiële en juridische risico's, flexibiliteit en slagvaardigheid, verbintenissen met derden en politieke stabiliteit scoort een externe, privaatrechtelijke entiteit beter dan de interne varianten. De deelnemers spraken dan ook een duidelijke voorkeur uit om de uitvoering van het Stationskwartier buiten de gemeentelijke organisatie te positioneren, met de Gemeente als kadersteller en aandeelhouder. 2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_7
01 | Inleiding
©
2025
Deloitte
The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
8
01 | Inleiding De Gemeente staat aan de vooravond van een omvangrijke gebiedsontwikkeling in het Stationskwartier met circa 3.000 woningen en hoge ambities op het gebied van duurzaamheid, mobiliteit en sociale voorzieningen, waarbij advies is gevraagd over een passende gemeentelijke projectorganisatie en de rolneming van de Gemeente Aanleiding
Situatie
*
*
*
©
De Gemeente staat met de ontwikkeling van het Stationskwartier aan de vooravond van een nieuwe fase. De Gemeente wil circa 3.000 woningen toevoegen in de periode tot en met 2032. Ze creëert daarmee een nieuwe, duurzame en levendige woonwijk en speelt zo in op de grote woningbehoefte in Culemborg en de omliggende regio. Hiervan zullen er circa 1.700 woningen in de eerste fase en circa 1.300 woningen in de tweede fase worden gerealiseerd. De afgelopen jaren stonden in het teken van voorbereiding. De gemeenteraad heeft in maart 2023 de Structuurvisie Stadsomgeving (hierna ‘Structuurvisie’) vastgesteld. De Structuurvisie is vervolgens verder uitgewerkt in het Masterplan Stationsomgeving Culemborg (hierna ‘Masterplan’) waarin doelstellingen op het gebied van wonen, mobiliteit, bedrijvigheid en de energiehuishouding zijn geformuleerd. Het Masterplan is in juni 2024 vastgesteld door de gemeenteraad. Dit Masterplan biedt de kaders voor de gefaseerde ontwikkeling die nader worden uitgewerkt in nota’s van uitgangspunten per ontwikkellocatie. De Gemeente stelt hoge eisen aan de ontwikkeling en zet zich in voor innovatieve oplossingen op het gebied van woonconcepten, openbare ruimte en infrastructuur, zoals warmtevoorziening en mobiliteit. In het Stationskwartier heeft de Gemeente de wens om bijvoorbeeld meerdere mobiliteitshubs en een publiek warmtebedrijfop te richten.
Dit is nog in onderzoek.
2025 Deloitte The
Netherlands
De Gemeente heeft om deze plannen te realiseren financiële ondersteuning van de Rijksoverheid ontvangen vanuit de Woningbouwimpuls en een subsidie vanuit het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (hierna ‘MIRT) — en van de provincie Gelderland. De herontwikkeling van het Stationskwartier is een grote gemeentelijke opgave met betrokkenheid van circa vijf fte (vijfentwintig
medewerkers, waarvan circa 2/3® extern) op een totaal van circa tweehonderd fte. De Gemeente is in de huidige situatie sterk afhankelijk van de inzet van externen. Om de plannen op het gewenste ambitieniveau te realiseren zal de Gemeente steeds intensiever op verschillende onderdelen en onderwerpen met marktpartijen, inwoners en maatschappelijke organisaties moeten samenwerken. Dit vraagt om een gemeentelijke projectorganisatie die bij deze opgaven past en kan inspelen op snel veranderende omstandigheden. Zo dienen gronden te worden aangekocht, afspraken gemaakt te worden over de exploitatie van warmtenetten en mobiliteitshubs, toezicht gehouden te worden op de kwaliteit van diverse soorten uitvoeringsplannen en is er een team nodig dat de belangen van de Gemeente en de gebiedsontwikkeling verenigt en naar het beoogde resultaat begeleidt. Vanuit deze achtergrond is Deloitte gevraagd de Gemeente te adviseren over een passende gemeentelijke projectorganisatie voor de ontwikkeling van het Stationskwartier, alsook over de rolneming die bij de Gemeente past gelet op haar specifieke context, de actuele situatie op de arbeidsmarkt, de Nederlandse gebiedsontwikkeling praktijk en de landelijke ontwikkelingen op het gebied van regelgeving. Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
9
01 | Inleiding Vanuit interviews met betrokken medewerkers en een werksessie komen wij tot een advies over de gewenste projectorganisatie ten behoeve van het realiseren van de ambities in het Stationskwartier
Opdracht
Uitvoering van de opdracht
*
*
We hebben ter uitvoering van onze opdracht een aantal interviews uitgevoerd met de wethouder financiën, wethouder wonen, concerncontroller, financieel adviseurs, directeur ruimte en leefbaarheid, teamleider ruimtelijke ontwikkeling, teamleider programma's, projecten en vastgoed en teamleider realisatie en beheer, programmamanager Stationskwartier en proces- en projectmanager Stationskwartier en vakinhoudelijke adviseurs op het gebied van mobiliteit en energie.
*
In een werksessie met de gemeentesecretaris, bestuursadviseur, concerncontroller, directeur samenleving en dienstverlening, directeur ruimte en leefbaarheid, teamleider ruimtelijke ontwikkeling, teamleider programma's, projecten en vastgoed, programmamanager Stationskwartier en proces- en projectmanager Stationskwartier is geanalyseerd en geprioriteerd welke aspecten meer en minder noodzakelijk zij voor de voortzetting van het succes van de ontwikkeling van het Stationskwartier.
*
Hierbij is rekening gehouden met de lessons learned uit de samenwerking in CV Parijsch, de aanstaande opgaven van de Gemeente in het sociaal en ruimtelijk domein en de mogelijkheden om de publieke taken en verantwoordelijkheden zorgvuldig uit te kunnen oefenen, terwijl gelijktijdig de noodzakelijke snelheid en wendbaarheid in de uitvoering van de gebiedsontwikkeling kan worden behaald.
De opdracht is om de Gemeente te adviseren over de doorontwikkeling van de projectorganisatie die nodig is om de ambities voor de ontwikkeling van het Stationskwartier te realiseren. Hierbij dienen de volgende deelvragen te worden beantwoord: - Narratief
‘Waarom is het van belang om de projectorganisatie te herijken om de ambities van het Stationskwartier te kunnen
realiseren?
— Organisatievormen
Welke mogelijkheden zijn er (scenario's/modellen), inclusief voor- en nadelen en geef hierin een richtinggevend advies? — Conclusie, aanbevelingen en vervolgstappen Welke stappen moeten voor de inrichting van de betreffende organisatievorm worden gezet? *
In ons rapport lichten wij dit advies, inclusief de voor- en nadelen van de verschillende organisatievormen, toe. Het advies ziet enkel op de interne organisatie en (nog) niet op eventuele samenwerkingsvormen met (markt)partijen.
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 10
02 | Achtergrond en context
2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 11
02 | Achtergrond en context Gebiedsontwikkeling Stationskwartier
2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 12
02 | Achtergrond en context | Gebiedsontwikkeling Stationskwartier | Tijdlijn De gemeente Culemborg staat voor een grote woningbouwopgave. Hiervoor wordt een deel van het gebied rondom het station getransformeerd tot woongebied met circa 3.000 woningen en voorzieningen. De afgelopen jaren stonden in het teken van voorbereidingen, waarbij op verschillende momenten belangrijke besluiten zijn genomen.
Wet voorkeursrecht gemeenten gevestigd op 6 kavels in het Stationskwartier, later uitgebreid met enkele
andere
Vaststelling van het
Masterplan inclusief de ontwikkelstrategie
kavels
25 maart 2021
17 oktober 2024
9 maart 2023
Heden
25 april 2022
Voorbereidingsbesluit om Pavijen | te transformeren naar woningbouw
27 juni 2024
Vaststelling van de
Besluitvorming voor
structuurvisie, waarin
uitvoeren onderzoek voor
ambities zijn geformuleerd op het gebied van wonen,
oprichting van een publiek bedrijf voor energie en mobiliteit in
mobiliteit, duurzaamheid,
het Stationskwartier
en
©
2025 Deloitte The
Netherlands
meer.
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
13
02 | Achtergrond en context | Gebiedsontwikkeling Stationskwartier | Opgaven De Gemeente staat bij de ontwikkeling van het Stationskwartier in Culemborg voor drie verschillende opgaven: gebiedsontwikkeling, mobiliteit en energie
Opgave gebiedsontwikkeling
Deelopgaven mobiliteit
Deelopgave energie
De Gemeente heeft als opgave om een levendige en sociale wijk te realiseren, met voldoende ruimte voor wonen en de aanleg van een nieuw wijkpark. In totaal zullen er circa 3.000 woningen worden gebouwd, verdeeld over twee fasen: circa 1.700 woningen in fase één en circa 1.300 woningen in fase twee. Voor fase één wordt actieve grondverwerving voorzien bij Beesdeweg en Van Drenth. Dit proces omvat tevens het verplaatsen en herhuisvesten van bestaande bedrijven en het opheffen van hindercirkels die de ontwikkeling
De opgave op het gebied van mobiliteit bestaat uit het mobiliteitshubs met ruimte voor
Wat betreft de energie-opgave heeft de Gemeente de intentie om een publieke juridische entiteit op te richten
nieuw
met
belemmeren.
De financiering van de gebiedsontwikkeling wordt mede ondersteund door subsidies, waaronder de Woningbouwimpuls (met een looptijd van 15 december 2021 tot 15 december 2031) en vanuit het Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte & Transport. De fasering van de ontwikkeling is als volgt gepland: in Q4 2025 wordt indien opportuun de gebiedsexploitatie vastgesteld en geopend, in Q3 of Q4 van 2026 volgt de vaststelling van het omgevingsplan. Bij het vaststellen van de gebiedsexploitatie dienen de benodigde financiële middelen voor de (verdere planvorming van de) gebiedsontwikkeling te worden verzekerd. ©
2025
Deloitte The
Netherlands
realiseren van deelauto’s.
meerdere
Er komt een
P+R terrein en een
doorgang onder het spoor. De Gemeente neemt hierin een regierol. Het STOMP-principe (eerst Stappen, dan Trappen, OV, Mobility as a service en als laatste gebruik maken van de Privéauto) wordt als uitgangspunt genomen voor de gebiedsontwikkeling. Om het mobiliteitsconcept te laten slagen is het invoeren van betaald parkeren in het Stationsgebied en omliggende wijken randvoorwaardelijk. Voorgaande uitgangspunten kennen een hoge mate van uitwerking en hebben beperkte maatschappelijke en politieke draagvlak. In de wijk komen multifunctionele buurthubs, indien financieel haalbaar, die niet alleen deelmobiliteit
faciliteren, maar ook fungeren als energiecentrale (zoals WKO-installaties en laadpalen), en aanvullende faciliteiten als pakketkluizen, kioskfuncties, en sociale voorzieningen zoals een buurtkamer en speeltoestellen. De geplande fasering voor mobiliteit bestaat uit de start van de bouw van een
P+R-terrein vanaf de N320
meerdere
aandeelhouders
voor het leveren van
energie aan het gebied. Belangrijke uitgangspunten hierbij zijn dat het energiesysteem kostendekkend moet opereren, de tarieven betaalbaar blijven voor de eindgebruiker en er transparantie is over gemaakte kosten en opbrengsten, alsmede over de tariefstelling van de aangeboden diensten.
De benodigde investeringen moeten passen bij de financiële draagkracht van de Gemeente. De financiële daadkracht hiervoor ontbreekt vooralsnog. Er wordt gestreefd naar flexibiliteit om in te kunnen spelen op veranderende behoeften van de eindgebruikers en er bestaat de mogelijkheid om beheer- en exploitatietaken in een later stadium over te dragen van de Gemeente naar een marktpartij.
in 2030
en de start van de bouw van een spooronderdoorgang in 2031. Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
14
02 | Achtergrond en context | Gebiedsontwikkeling Stationskwartier | Vervolg ontwikkelproces De Gemeente zet parallel aan het voorbereiden op de volgende fase stappen ten aanzien van het inventariseren van de eigen positie en het vormgeven van de gewenste projectorganisatie, welke uiteindelijk weer van belang is om de strategie van de samenwerking met partners te bepalen Stappen in ontwikkeling en uitvoering Stationskwartier
| 1. Pre-initiatief
Producten per fase
Structuurvisie
(project op hoofdlijnen)
2. Initiatief
DEB SE
(incl. behoefte-
T
onderzoeken en
Haalbaarheidstase 3. Defi
#
1
Onwikkelkader
4. Ontwerp
5. Voorbereiding
6. Uitvoering
Stedenbouwkundige
MER
bouwwerkzaamheden
Beeldkwaliteitsplan
Omgevingsplan
visie
Ontwikkeltactiek
.
Uitvoering
7. Beheer
;
Beheer openbare ruimte
Bouwrijp maken en contracteren en uitgifte van kavels
Stappen in vormgeving samenwerking v
Analyse opgave
strategie samenwerking
Inventarisatie eigen positie Keuze organisatievorm
e
gemeente Keuze
samenwerkingsvorm(en) <
Samenwerking met
amenwerngme
partners
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
15
02 | Achtergrond en context Organisatie
2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 16
02 | Achtergrond en context | Organisatie | Ambtelijke organisatie Culemborg Het directieteam is ambtelijk eindverantwoordelijk voor de gemeentelijke activiteiten, adviseert het college van burgemeester en wethouders, en stuurt de ambtelijke organisatie aan die is onderverdeeld in teams en programma's
Afbeelding | Organogram ambtelijke organisatie gemeente Culemborg
Gemeentelijke organisatie *
De ambtelijke organisatie van de Gemeente wordt geleid door de Gemeentesecretaris, die samen met de Directeur Samenleving en Dienstverlening en de Directeur Ruimte en Leefbaarheid
Gemeent
is
het directieteam vormt.
*
Het directieteam is ambtelijk eindverantwoordelijk voor de gemeentelijke activiteiten. Ze adviseren het college van burgemeester en wethouders, nemen besluiten over de uitvoering van plannen en sturen de ambtelijke organisatie aan. Het directieteam kent een hiërarchische relatie met de verschillende teams. De teams 1) Financiën 2) Advies en 3) Staf Directie vallen direct onder de gemeentesecretaris.
*
Samenleving en Dienstverlening richt zich op de sociale en publieke dienstverlening aan inwoners en zorgt voor verschillende diensten. Dit varieert van sociale ondersteuning tot administratieve dienstverlening. De teams 1) burgerzaken, klantcontact en dienstverlening 2) maatschappelijke opgaven 3) uitvoering sociaal domein en 4) veiligheid en opvang vallen onder de Samenleving en Dienstverlening.
*
Ruimte en Leefbaarheid zorgt voor de planning en het beheer van de fysieke omgeving van de Gemeente. Ze richten zich op het verbeteren en onderhouden van openbare ruimtes, infrastructuur, en groenvoorzieningen. De teams die onder de directie Ruimte en Leefbaarheid vallen worden op de volgende pagina beschreven. Het Programma Stationskwartier valt ook binnen de Ruimte en Leefbaarheid.
Legenda Directieteam Teams
x
_
Programma's
—
_
Hiërarchische
--
Functionele
relatie
relatie
Out of Scope ©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
17
02 | Achtergrond en context | Organisatie | Directie Ruimte & Leefbaarheid Onder de directie Ruimte & Leefbaarheid vallen de teams Ruimtelijke ontwikkeling, Programma’'s, projecten en vastgoed, en Realisatie en beheer, evenals onder andere een apart programma voor de ontwikkeling van het Stationskwartier Directie Ruimte
*
Afbeelding | Organogram directie Ruimte & Leefbaarheid
& Leefbaarheid
De volgende teams vallen onder de directie Ruimte & Leefbaarheid: Gemeent
— Het team Ruimtelijke ontwikkeling bedenkt plannen voor de groei en ontwikkeling van de Gemeente. Ze houden zich bezig met stadsplanning, infrastructuurprojecten, en het beheer van de fysieke ruimte.
is
‚ L=m=e ]
— Het team Programma's, projecten en vastgoed zorgt voor de planning en uitvoering van gemeentelijke projecten en het beheer van gemeentelijk vastgoed. Dit omvat onder andere het regelen van grondzaken, financiën en hoe de ruimte gebruikt wordt. Ruimte
— Het team Realisatie en beheer is verantwoordelijk voor het ontwerpen, uitvoeren en onderhouden
en
Leefbaarheid
van de buitenruimtes van de Gemeente.
* Naast de bestaande lijnorganisatie vallen er ook een aantal programma's onder leiding van de directie Ruimte & Leefbaarheid.
Het Stationskwartier is er hier één
Ruimtelijke ontwikkeling
van.
Stationskwartier
Culemborg
Legenda Directieteam Teams
x
_
Programma's
—
_
Hiërarchische
--
Functionele
relatie
relatie
Out of Scope ©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
18
02 | Achtergrond en context | Organisatie | Programma Stationskwartier Culemborg Het programma Stationskwartier Culemborg wordt aangestuurd door een stuurgroep en het regieteam en is georganiseerd in gebieds- en opgavegerichte teams zonder eigen programmadirecteur, begroting en staf
Programma Stationskwartier Culemborg
Afbeelding | Organogram Programma Stationskwartier Culemborg
Het Stationskwartier valt als programma onder de verantwoordelijkheid van de directie Ruimte en Leefbaarheid, waarbij de directeur ambtelijk eindverantwoordelijk is voor beleid en uitvoering. De aansturing van het programma Stationskwartier Culemborg vindt plaats door de stuurgroep, bestaande uit de wethouder Ruimtelijke Ordening ‚ de wethouder Financiën en de directeur Ruimte en Leefbaarheid.
Wethouder
Directeur
Organisatorisch
Legenda
Stuurgroep
N
2025 Deloitte The
Netherlands
Gebiedsexploitatie en
Perron
contractbeheer
Gispen
Communicatie en
Diverse processen en
participatie
projecten
d
Regieteam
7
C
Mobilteitsconcept
Energienetwerk
*
Projectleiding Gebiedsgerichte Projectteams
Opgavegerichte Projectteams —
©
en
N
De programmamanager en de proces- en projectmanager(s) geven samen leiding aan de projectteams. De projectteams zijn verdeeld in gebiedsgerichte (‘Ruimtelijk’) en opgavegerichte teams (Organisatorisch en Semi-Ruimtelijk).
De verschillende deelprojecten binnen de gebiedsontwikkeling worden gebiedsgericht opgepakt onder regie van de programmamanager (het regieteam). Het Programma Stationskwartier heeft tot nu toe goed gefunctioneerd en resultaten behaald in de planvorming. Voor de volgende fase heeft de Gemeente vastgesteld, en zijn wij van mening, dat een ander vorm dan het huidige Programma Stationskwartier nodig is.
Ruimte
Financiën
arheid
De directeur vormt samen met de programmamanager het regieteam. De programmamanager is verantwoordelijk voor de regie, samenhang en voortgang van het programma, geeft sturing aan de projectteams en rapporteert aan de directeur.
Periodiek vindt groot opdrachtgeversoverleg plaats tussen de programmamanager en de teamleiders van de projectteams in de lijnorganisatie, waarbij belangrijke onderwerpen worden besproken. Daarnaast stemt de programmamanager af met de lijnorganisatie teneinde een integrale aanpak van het programma te waarborgen.
Wethouder
RO
_
Hiërarchische relatie Functionele
relatie
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
19
02 | Achtergrond en context Ervaring
2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 20
02 | Achtergrond en context | Ervaringen | Geleerde lessen CV Parijsch De Gemeente werkt sinds 1995 samen met Van Mourik Groot Ammers BV in CV Parijsch aan de realisatie van woonwijk Parijsch, de Gemeente wil de geleerde lessen uit deze ontwikkeling expliciet meenemen in de afwegingen voor de organisatie van de ontwikkeling van het Stationskwartier Geleerde lessen op basis van de uitgevoerde evaluatie van CV Parijsch door Twijnstra Gudde uit maart 2019
©SG0© ©
Balans van
belangen
Continue communicatie en
vertrouwen
Flexibiliteit en
aanpassingsvermogen
Duidelijke
afspraken
Effectieve governancestructuren
2025 Deloitte The
Netherlands
De samenwerking werd bemoeilijkt door tegenstrijdige belangen. Mourik richtte zich op financiële resultaten, terwijl de Gemeente de nadruk legde op kwalitatieve stadsontwikkeling. Dit benadrukt het belang van het afstemmen van doelen om de samenwerking te waarborgen.
Er was sprake van aanhoudende problemen met vertrouwen en communicatie binnen de samenwerking. Het is cruciaal om open en transparante communicatie te bevorderen, wat kan helpen bij het opbouwen van vertrouwen en het verbeteren van de samenwerking. Regelmatige updates en gezamenlijke probleemoplossing zijn noodzakelijk om sterke relaties tussen de partners te ontwikkelen.
CV Parijsch heeft verschillende economische cycli en structurele veranderingen doorgemaakt. De evaluatie wijst op de noodzaak van een flexibele aanpak die periodieke herbeoordeling van overeenkomsten en aanpassing aan nieuwe omstandigheden mogelijk maakt, om effectief te kunnen inspelen op veranderingen in de ontwikkelingscontext.
Er ontbraken nauwkeurig gedefinieerde termen in de samenwerkingsovereenkomst wat heeft geleid tot misverstanden en verschillende interpretaties van cruciale werkzaamheden zoals bouwrijp maken en woonrijp maken. Het is essentieel om termen en voorwaarden duidelijk te
definiëren in contracten om ambiguïteit en geschillen te voorkomen.
De oorspronkelijke governancestructuur functioneerde niet zoals bedoeld. Vergaderingen van de vennoten en het bestuur van de stichting vonden niet regelmatig plaats, wat resulteerde in een disconnectie tussen formele rollen en de werkelijke werkwijze. Het is noodzakelijk om consistente governance- en toezichtmechanismen te implementeren voor effectieve besluitvorming en verantwoordelijkheid. Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
21
03 | Narratief
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 22
03 | Narratief Vanuit de interviews en werksessie is het narratief ontwikkeld voor de keuze voor een projectorganisatie. Het narratief voor de organisatievorm biedt houvast aan de huidige en toekomstige organisatie ter onderbouwing van de gemaakte keuzes Waarom is een gezamenlijk narratief belangrijk?
Commitment
Het gezamenlijk narratief fungeert als een krachtig communicatiemiddel om betrokkenen — van ambtenaren tot gemeenteraadsleden — te overtuigen van het belang en de voordelen van een mogelijk voorgestelde organisatorische veranderingen. Hiermee bevordert het narratief een breed gedragen commitment, minimaliseert de mogelijke weerstand en ondersteunt het om te komen tot een eenduidige koers die de beheersbaarheid, continuïteit en professionaliteit in de ontwikkelfase waarborgt.
Verschil tussen planvorming en ontwikkelfase Het gezamenlijk narratief moet expliciet maken dat de planvormingsfase in dynamiek en complexiteit verschilt van de ontwikkelfase. Door dit onderscheid te benadrukken, vergroot het begrip voor de noodzaak om de projectorganisatie waar nodig aan te passen, zodat het beter aansluit bij de uitdagingen van de ontwikkelfase.
Benodigde wijzigingen in huidige projectorganisatie Het gezamenlijk narratief belicht de benodigde wijzigingen in de huidige projectorganisatie. Het blootleggen van knelpunten onderstreept de noodzaak de huidige projectorganisatie zorgvuldig tegen het licht te houden en aan te passen.
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
23
03 | Narratief De Gemeente staat aan de lat voor omvangrijke en complexe maatschappelijke opgaven in het sociaal en ruimtelijk domein die komende jaren moeten worden opgepakt, waar prioritering nodig is en die net als het Stationskwartier, vragen om omvangrijke personele en financiële capaciteit Ambities en opgaven
E ambities
en
opgaven
4 Financiën
en
isico's
Een aantal voorbeelden waaruit dit blijkt: De Gemeente staat voor omvangrijke en complexe maatschappelijke opgaven op het gebied van zorg, welzijn, jeugd, sport, cultuur, ruimtelijke ontwikkeling, wonen, voorzieningen, bedrijvigheid en infrastructuur. Deze opgaven lopen in de tijd samen met de ontwikkeling van het Stationskwartier en vragen omvangrijke personele en financiële capaciteit.
Jeugdhulp De Gemeente heeft de plicht voor het beschikbaar stellen van alle vormen van jeugdhulp. Bijvoorbeeld hulp aan huis bij problemen in het gezin, maar ook psychische en gedragsproblemen van kinderen en jongeren. Onderwijs De Gemeente staat voor een grote opgaven op het gebied van onderwijshuisvesting, vastgelegd in het Integraal Huisvestingsplan, waarbij renovatie, vervanging en nieuwbouw nodig is om te voldoen aan actuele en toekomstige onderwijsbehoeften en kwaliteitseisen.
Sportvoorzieningen
De Gemeente beschikt ook over een aantal sportvoorzieningen dat grondig gemoderniseerd moeten worden om beter te voldoen aan de wensen van gebruikers en aan hedendaagse standaarden. Vastgoedportefeuille De Gemeente beheert een omvangrijke vastgoedportefeuille met maatschappelijk en cultuurhistorisch vastgoed die wordt onderhouden en dient te worden verduurzaamd. De vastgoedportefeuille is over het algemeen omvangrijk en divers in onder andere bouwjaar, functie, omvang en locatie.
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
24
03 | Narratief Het handelen binnen de huidige kaders en processen beperken de projectorganisatie in de flexibiliteit die nodig is voor de uitvoering van de volgende fase van de ontwikkeling van het Stationskwartier
° Systeem en regelgeving ambities
en
opgaven
4
e en
Financiën
regelgeving
isico's
systeem
en
De Gemeente handelt zowel in haar rol als werkgever als voor haar publiekrechtelijke taken binnen de vastgestelde beleidskaders en wet- en regelgeving. Dit systeem, de structuur van de organisatie en de (besluitvormings)processen beperken de Gemeente in de flexibiliteit die noodzakelijk is voor de uitvoering van de volgende fase van de ontwikkeling van het Stationskwartier.
Een aantal voorbeelden waaruit dit blijkt: Personeelsbeleid
Het is voor de Gemeente — net als veel gemeenten in Nederland — uitdagend om personeel aan te trekken, op te schalen of te herplaatsen voor specifieke, tijdelijke of specialistische taken (zoals een strategisch planeconoom en vakinhoudelijk experts op gebied van mobiliteit en energie) die nodig zijn voor de ontwikkeling van het Stationskwartier.
Gemeentelijke organisatie De Gemeente handelt binnen vastgestelde beleidskaders en een gelaagde organisatiestructuur. De beperkte wendbaarheid waarborgt consistentie, transparantie en rechtszekerheid. Tegelijkertijd beperken de bestaande kaders en processen de flexibiliteit die in de plan- en ontwikkelfase nodig is om het Stationskwartier snel en efficiënt te realiseren.
Wet- en regelgeving De Gemeente werkt binnen de wettelijke kaders van het BBV. Dit stelt strenge eisen aan de financiële verslaglegging, waardoor de besteding en aanpassing van budgetten lastiger qua procedures en besluitvorming is. Daarnaast verplicht de wet- en regelgeving rondom aanbestedingen de Gemeente tot het volgen van strikte procedures bij de inkoop van diensten en materialen. Dit draagt bij aan financiële beheersbaarheid, transparantie en verantwoording, maar beperkt de snelheid van handelen.
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
25
03 | Narratief De financiële positie van de Gemeente is uitdagend en kent beperkt financiële ruimte om de omvangrijke risico’s (gelijktijdig) te dragen die met de verschillende maatschappelijke opgaven samenhangen, waarbij de gemaakte afspraken ten behoeve van de verkregen subsidies, extra druk leggen op de voortgang en haalbaarheid van het project
A Financiën en risico’s ambities
Een aantal voorbeelden waaruit dit blijkt: De Gemeente beschikt over (te) beperkte financiële ruimte om de omvangrijke investeringen en daarbijhorende risico’s (gelijktijdig) te dragen. Dit legt extra druk op de haalbaarheid en voortgang van de ontwikkeling van het Stationskwartier binnen de gemaakte afspraken.
en
Businesscase
De Gemeente is bezig met de verdere uitwerking van de gebiedsexploitatie. Het is belangrijk om op korte termijn te beschikken over een uitgewerkt en geïntegreerde businesscase (gebiedsexploitatie, mobiliteit en energie) en keuzes te maken — en financieel te verwerken — ten aanzien van de gebiedsontwikkeling, mobiliteits- en energieconcept.
Relatie met de gemeentefinanciën De Gemeente zal bij het vaststellen van de gebiedsexploitatie, wanneer deze wordt verwerkt in de jaarrekening, zich moeten richten op hoe de businesscase van het Stationskwartier zich verhoudt tot de gemeentefinanciën (bijvoorbeeld in relatie tot de meerjarenbegroting, weerstandsvermogen en weerstandscapaciteit). Financiële positie van de Gemeente De Gemeente bevindt zich in een uitdagende financiële positie. De Gemeente heeft in het verleden beperkt vermogen opgebouwd. De financiële buffers zijn mogelijk ontoereikend voor de benodigde investeringen en om de risico’s vangen. Verkregen subsidies De Gemeente heeft aanzienlijke subsidie ontvangen voor de ontwikkeling van het Stationskwartier. De Gemeente heeft circa £ 2 mln. ontvangen vanuit de provincie Gelderland, circa £ 8 mIn. ontvangen vanuit het ministerie VRO en toezegging gekregen dat het ministerie van I&W circa € 23 mln. reserveert voor investering in de infrastructuur rondom het Stationskwartier. Tegenover deze bijdragen staan harde afspraken over woningbouwaantallen, werkzaamheden, start en einddatum van de ©
2025 Deloitte The
Netherlands
ontwikkeling.
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg __ 26
04 | Analyse
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 27
04 | Analyse | Aanpak Wij hebben verschillende interviews uitgevoerd om de wensen en overwegingen over de projectorganisatie op te halen, die mede gestoeld zijn op de lessen die geleerd zijn bij de ontwikkeling van de nieuwbouwwijk Parijsch, welke in een werksessie zijn gevalideerd om te komen tot een voorkeursscenario die is uitgewerkt in deze rapportage
De vergelijkende analyse heeft als doel om verschillende gemeentelijke organisatievormen uit
w
De interne analyse heeft als doel inzicht te verkrijgen in de huidige situatie van de Gemeente. De focus ligt op het inzichtelijk maken van de wensen van de Gemeente aangaande de projectorganisatie om de
%
ambities in het Stationskwartierte kunnen realiseren.
welke organisatievormen relevant kunnen zijn voor
moet worden, welke stappen er mogelijk moeten
de Gemeente
worden gezet en welke organisatievorm hier het
&
een te zetten. De focus ligt op het inzichtelijk maken
De synergie heeft als doel om in kaart te brengen wat de aanbevelingen zijn met betrekking tot de projectorganisatie. De focus ligt op ofer herijkt
beste bij past om de ambities aangaande het Stationskwartier te realiseren.
Documentenanalyse
Interviews
Werksessie
Opstellen rapportage
Uitvoeren van documentenanalyse, waaronder de
Organiseren, faciliteren en vastleggen van interviews binnen
Opstellen en bespreken van het narratief, verschillende organisatievormen en de bijbehorende overwegingen (voor een overzicht van de deelnemers, zie bijlage C)
Bundelen van de resultaten van de
Komen tot een voorkeursscenario ten behoeve van
Rapportage met conclusies, vervolgstappen en aanbevelingen ten behoeve van de gemeentelijke besluitvorming over de inrichting van de projectorganisatie.
ä
uitgevoerde evaluatie van CV
Ë
zie bijlage A).
3
Parijsch(voorvolledigoverzicht,
de Gemeente (voor overzicht van
_ geïnterviewden, zie bijlage B).
Een overzicht van de wensen van de Gemeente
over de in te richten
&
projectorganisatie die mede gestoeld is op de lessen die geleerd zijn uit
£
het verleden bij de ontwikkeling van nieuwbouwwijk Parijsch.
5
É
de projectorganisatie van het Stationskwartier.
documentenanalyse, interviews en de werksessies en vastleggen van conclusies en aanbevelingen in een rapportage.
4
©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
28
04 | Analyse | Randvoorwaarden en bestaande organisatievormen Om tot een geschikte projectorganisatie te komen worden kennis en ervaring, bestaande organisatiemodellen, randvoorwaarden en overwegingen samengebracht
Randvoorwaarden
Bestaande organisatievormen
Uit de documentenanalyse is een aantal randvoorwaarden naar voren gekomen:
Met de Gemeente als initiatiefnemer voor de gebiedsontwikkeling Stationskwartier ligt het primaat van de organisatieopgave op dit moment bij de ambtelijke organisatie.
Uit het collegebesluit van 10 september 2024 volgt dat voor de thema’s Mobiliteit en Energie in het Stationskwartier is besloten de oprichting van afzonderlijke juridische entiteiten te onderzoeken. Op 17 oktober 2024 heeft de gemeenteraad besloten het onderzoek te starten. De projectorganisatie voor de gebiedsontwikkeling moet met deze entiteiten minimaal kunnen samenwerken, terwijl synergie de doelstelling is. Uit de rapportage ‘Ontwikkeltactiek deelgebieden met actieve rolneming’ d.d. 3 maart 2025 van Brink en Arcadis volgt dat een actieve rolneming van of namens de Gemeente in de volgende fase van de ontwikkeling van het Stationskwartier noodzakelijk is om de beoogde resultaten te verwezenlijken. Uit de controleverklaring van de accountant over het kalenderjaar 2024 blijkt dat de gemeentelijke financiën de komende jaren stevig onder druk komt te staan. Het risico bestaat dat de netto schuldquote boven de 100% uitkomt met het aantrekken van nieuwe leningen. De netto schuldquote geeft aan hoeveel schulden er zijn ten opzichte van het eigen vermogen. De financiële implicaties van het Stationskwartier zijn in de gecontroleerde jaarrekening en bijbehorende verklaring nog niet verwerkt. De Gemeente heeft ongeveer € 33 mln. aan toegezegde financiële bijdragen van Rijk en provincie voor het Stationskwartier.
Tegenover deze bijdragen staan harde afspraken over woningbouwaantallen, werkzaamheden, start en einddatum van de ontwikkeling.
Op basis van onze ervaring met organisatievraagstukken in het publieke, fysieke domein in combinatie met de opgave die er ligt voor het Stationskwartier zien wij — als de Gemeente kiest voor het intern organiseren van de opgave — de volgende mogelijkheden: Doorgaan met de bestaande organisatie in de (hiërarchische) lijn (variant A) -
Het oprichten van een gemeentelijke ontwikkelbedrijf, waar de uitvoering van alle gemeentelijke gebiedsontwikkelingsprojecten worden ondergebracht, terwijl de beleidsfuncties in de lijn georganiseerd blijven (variant B)
-
Het inrichten van een volwaardige programmaorganisatie voor het Stationskwartier (variant C)
De Gemeente kan er ook voor kiezen een externe projectorganisatie in te richten en die onder te brengen in een door haar op te richten juridische entiteit, die namens en in opdracht van de Gemeente de gebiedsontwikkeling uitvoert (variant D). De verschillende varianten zijn op de volgende pagina beschreven en in bijlage D nader uitgewerkt en gevisualiseerd.
De resultaten van de evaluatie van CV Parijsch van Twijnstra Gudde uit maart 2019 zijn richtinggevend voor de inrichting van de projectorganisatie. De Gemeente omarmt
© ASZEJBRSEe Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__ 29
04 | Analyse | Organisatievormen De verschillende organisatievormen variëren in verantwoordelijkheid, autonomie, slagvaardigheid, kennisborging, politieke stabiliteit, administratieve lasten en risicobeheersing, waarbij interne vormen (A t/m C) meer directe gemeentelijke controle bieden en externe vorm (variant D) meer flexibiliteit en risicobeperking maar minder directe sturing Kenmerken (niet limitatief)
_
Intern Intern
Variant A (pagina 54) Onderbrengen in bestaande gemeentelijke organisatie
Variant B (pagina 55) Oprichting gemeentelijke
ontwikkelbedrijf
Eindverantwoordelijkheid voor de uitvoering bij de directeur Ruimte en
Voordelen (niet limitatief)
Werken
vanuit bestaande
kaders en
Nadelen (niet limitatief)
bekende publieke taken Sturing en controle vía vaste ljn
Integrale aanpak niet centraal n organisatieontwerp Verantwoordelijkheden verdeeld Minimale samenwerking tussen afdelingen
Eindverantwoordelijkheid voor de uitvoering bij directeur ontwikkelbedrijf Ontwikkelbedrijf verantwoordelijk voor uitvoering alle gebieds- en projectontwikkelingen, directie Ruimte en
Professionalisering van kennis en kunde
Gemeente
binnen
personeel, expertise en tijd, ter oprichting van het gemeentelijk ontwikkelbedrijf Het opzetten en beheren vraagt veel specialistische kennis
Leefbaarheid voor beleid
besluiten
Leefbaarheid
Elk team eigen vaste taken en verantwoordelijkheden
de Gemeente
Gefocuste organisatie gericht op uitvoering Sneller en slagvaardiger opereren bij onderhandelingen en het nemen van
moet aanvullend
investeren
in
Grondbedrijf met eigen begroting en administratie
Intern
Extern ©
Variant C (pagina 56) Aparte programmaorganisatie binnen gemeentelijke organisatie
Variant D (pagina 57) Aparte juridische entiteit
2025 Deloitte The
Netherlands
Eindverantwoordelijkheid voor de uitvoering bij de programmadirecteur Eigen paragraafin de gemeentelijke begroting Van tijdelijke aard
Afdelingoverstijgend werken Sterke gemeentelijke sturing en controle
Kans op weglekken kennis door komen en gaan van personeel (extern personeel) Proces- en consensusgerichte karakter binnen Gemeente kan leiden tot lange besluitvormingstermijnen
Eindverantwoordelijkheid voor de uitvoering bij het bestuur van de entiteit Gemeente als opdrachtgever kaderstellend Eigen begroting en administratie (buiten de Gemeente)
Gemeente behoudt beleidsmatige en publiek(rechtelijk)e sturing Zelfstandige, slagvaardige uitvoering Kennis en kunde gecentreerd
Minder gedetailleerde sturing en controle Gemeente op uitvoering Kennis gecentreerd buiten de Gemeente, geen structurele kennisborging in de gemeentelijke organisatie
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
30
04 | Analyse | Overwegingen Uit de interviews kwam een grote gedeelde trots op het tot nu toe bereikte resultaat voor het Stationskwartier naar voren, en gaven de betrokkenen aan dat zij de projectorganisatie voor het vervolg goed willen neerzetten; de belangrijkste overwegingen over het organisatievraagstuk hebben wij op hoofdlijnen beschreven De mate waarin de organisatievorm financiële en juridische risico's kan beperken en beheersbaar maken. Dit betekent dat de organisatie zodanig wordt ingericht dat mogelijke financiële verliezen en juridische aansprakelijkheden effectief worden geminimaliseerd, waardoor onverwachte lasten en geschillen voor de gemeente worden voorkomen. Gemeentelijk belang en positie Flexibiliteit en
slagvaardigheid
De mate waarin de Gemeente invloed kan uitoefenen op de koers, besluitvorming en het realiseren van publieke doelen binnen de gekozen organisatievorm. Een sterke borging betekent dat de Gemeente haar regierol effectief kan uitoefenen en snel kan ingrijpen bij afwijkingen van beleid of doelstellingen. Dit is vooral van belang om te voorkomen dat commerciële of private belangen de overhand krijgen in het ontwikkelproces. De mate waarin de organisatie snel en daadkrachtig beslissingen kan nemen en kan inspelen op ontwikkelingen in de markt. Flexibele en slagvaardige organisatievormen faciliteren korte besluitvormingslijnen en verminderen het risico op vertraging. Dit is essentieel om in te kunnen spelen op bijvoorbeeld economische ontwikkelingen of veranderende wensen vanuit de samenleving en slagvaardigte kunnen handelen als grondposities op de markt komen.
Verbintenissen met derden
De mate waarin de organisatievorm flexibel en effectief contracten en samenwerkingen kan aangaan met externe partijen. Organisatievormen met meer autonomie en flexibiliteit kunnen vaak sneller inspelen op kansen voor samenwerking of financiering. Tegelijkertijd moet transparantie en rechtmatigheid altijd SDI gewaarborgd blijven bij het aangaan van contracten.
©
Kennis en e
De mate waarin specialistische kennis en expertise rondom de gebiedsontwikkeling geborgd en benut worden. In sommige organisatievormen is het eenvoudiger om externe experts aan te trekken of kennis uit te wisselen, waardoorde kwaliteitvan het ontwikkelproces wordt verhoogd. Ook het behoud van kennis binnen de
®
politieke
® )
p:
stabili
Proces van
implementatie Administratieve werkzaamheden
© 2025 Deloitte The Netherlands
v
C OTB
ì
NBen
a
aaB
EN
i
e
t
organisatie op de lange termijn speelt hierbij een belangrijke rol.
De mate waarin de organisatie bestand is tegen politieke wisselingen en waarin democratische controle goed geborgd is. Organisatievormen met een duidelijke
governancestructuur en vastgelegde afspraken zijn vaak minder gevoelig voor het politieke speelveld. Tegelijkertijd moet er voldoende ruimte blijven voor democratische controle en verantwoording richting de gemeenteraad.
:
PT r e
De mate waarin het organiseren, inrichten en implementeren van een (nieuwe) organisatievorm extra inzet en kosten met zich mee breng en de gevolgen voor de bestaande organisatie. Denk hierbij aan de verplaatsing van medewerkers, dubbele aansturing, motivatie en betrokkenheid van medewerkers en de herziene rollen van de betrokken gremia (zoals directie, gemeenteraad en college). De mate waarin de organisatievorm extra administratieve en bureaucratische belasting met zich meebrengt. Dit verwijst naar de omvang en complexiteit van aanvullende processen en rapportages die nodig zijn, wat kan leiden tot extra tijdsinvestering en kosten. Het is belangrijk deze belasting zorgvuldig te wegen om onnodige belemmeringen voor de efficiëntie en voortgang van het projectte voorkomen. Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
31
04 | Analyse | Prioritering overwegingen In de werksessie op 16 juni 2025 zijn de door de deelnemers (bijlage C) overwegingen ambtelijk besproken en geprioriteerd. De overwegingen met de hoogste prioriteit, in de binnenste cirkel, wegen het zwaarst in de analyse van de geschiktheid van de te kiezen organisatievorm
Administratieve werkzaamheden
Ó
Kennis en capaciteit
Financiële en
juridische risico’s Gemeentelijk belang en positie
Verbintenissen met derden
Flexibiliteit en
slagvaardigheid
Proces van
implementatie
© 2025 Deloitte The Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
32
04 | Analyse | Overwegingen voor de organisatievorm Vervolgens is in de werksessie op 16 juni 2025 bij iedere overweging de vraag gesteld bij welke organisatievorm, intern of extern, de kans of het risico het beste is belegd. Het resultaat van de werksessie is dat voorkeur is uitgesproken voor een projectorganisatie in een externe juridische entiteit 4
tern
o )
Mparvitoareinteit
©
nancielSenidndehelnsen s Gemeentelijk belang en positie
) .
Flexibiliteit en slagvaardigheid
.
Verbintenissen met derden
©® 4
‚
e
Kennis en capaciteit
®
Politieke stabiliteit
®
Eecesvanlnalenentatie
)
e
3
3
4
D:
Voorkeur voor organisatie n een externe juridische entiteit
_
N x
Organisatievorm — meest geschikte varia Variant
Variant C:
Voor de opgave van deze omvang en looptijd is minstens programmatische aansturing vereist
Voorkeur voor organisatie in een externe juridische entiteit Variant
D:
Variant D: Voorkeur voor organisatie n een externe juridische entiteit J
\
DN J
A
e
Administratieve werkzaamheden
© 2025 Deloitte The Netherlands
” E
Geen bijbehorende voorkeursvariant: n ie n "
|
e
Overweging is niet onderscheidend voor een interne of externe projectorganisatie Variant D:
Voorkeur voor organisatie in een externe juridische entiteit
Variant C (zie Gemeentelijk belang en positie):
Zowel extern als een ontwikkelbedrijf vergen een intensief implementatie-/oprichtingsproces
N
Geen bijbehorende voorkeursvariant:
@
Overweging is niet onderscheidend voor een interne of externe projectorganisatie
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
33
04 | Analyse | Toelichting per overweging De financiële en juridische risico’s drukken zwaar op de gemeentelijke balans. Een externe entiteit kan deze risico’s afschermen waardoor de aansprakelijkheid van de Gemeente beperkt blijft tot het gestorte kapitaal en eventuele borgstellingen wat de gemeentelijke financiën beschermt tegen onverwachte lasten Overweging 1 | Financiële en juridische risico’s
Intern versus extern
De mate waarin de organisatievorm financiële en juridische risico’s kan beperken en beheersbaar maken. Dit betekent dat de organisatie zodanig wordt ingericht dat mogelijke financiële verliezen en juridische aansprakelijkheden effectief worden geminimaliseerd, waardoor onverwachte lasten en geschillen voor de gemeente worden
(
voorkomen
A
Legenda
@
Negatief
Neutraal @
Positief
Intern De financiële en juridische risico’s komen direct ten laste van de Gemeente. Financiële risico’s vanuit de businesscase (gebiedsexploitatie, mobiliteit en energie) rusten rechtstreeks op de balans van de Gemeente. De huidige weerstandscapaciteit en het eigen vermogen van Culemborg zijn beperkt. Ontoereikende buffers vergroten de kwetsbaarheid bij tegenvallers. De interne structuur biedt beperkte mechanismen om de Gemeente effectief tegen deze risico’s te beschermen.
Extern
De aansprakelijkheid van de Gemeente kan — afhankelijk van de gekozen entiteit — worden begrensd tot het gestorte kapitaal of een expliciete borgstelling. De nieuwe entiteit kan bovendien zelfstandig vermogen opbouwen en marktconform vreemd vermogen aantrekken, zonder dat dit direct de solvabiliteitsratio's van de Gemeente
raakt.
Hoewel
de risico’s formeel
buiten de
gemeentelijke balans vallen, blijft de Gemeente als (enig) aandeelhouder en publieke opdrachtgever uiteindelijk aanspreekbaar. Samenwerken met een partner in de externe entiteit draagt bij aan het beperken van de financiële risico’s. Aandachtspunt is dat een externe entiteit, zoals een BV, 10,4% overdrachtsbelasting betaalt bij het aankopen van onroerende zaken, de Gemeente is hiervan vrijgesteld. ©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
_
34
04 | Analyse | Toelichting per overweging Een interne projectorganisatie waarborgt directe democratische controle en transparantie richting inwoners terwijl de gemeente zich met een externe organisatievorm positioneert als kadersteller en toezichthouder
Overweging 2 | Gemeentelijk belang en positie
Intern versus extern
De mate waarin de Gemeente invloed kan uitoefenen op de koers, besluitvorming en het realiseren van publieke doelen binnen de gekozen organisatievorm. Een sterke borging betekent dat de Gemeente haar regierol effectief kan uitoefenen en snel kan ingrijpen bij afwijkingen van beleid of doelstellingen. Dit is vooral van belang om te voorkomen dat commerciële of private belangen de overhand krijgen in het ontwikkelproces.
.
Legenda
@
Negatief
Neutraal @
Positief
Intern Bij een interne projectorganisatie houdt de Gemeente volledige, directe democratische controle. Beleidsdoelen op het gebied van wonen, duurzaamheid, klimaatadaptatie en sociale kwaliteit kunnen zonder tussenschakels worden afgewogen in college van B&W en de gemeenteraad. Dit waarborgt transparantie richting inwoners en creëert korte lijnen tussen beleidsafdeling en uitvoering. Deze directe sturingslijn kan leiden tot politieke micro-management, wisselende prioriteiten en vertraging in besluitvorming.
Extern
Het extern organiseren maakt het mogelijk de Gemeente nadrukkelijk te positioneren als kadersteller en toezichthouder. Via een aandeelhoudersvergadering, aandeelhoudersinstructies en maatschappelijke KPI's houdt de Gemeente regie en aansturingsmogelijkheden, terwijl de uitvoerende organisatie bedrijfsmatig kan werken. Publieke belangen moeten statutair worden verankerd, bijvoorbeeld via het voorbehoud dat alleen publieke partijen aandeelhouder kunnen worden of goedkeuringsrechten voor strategische beslissingen. Daarnaast is een actieve betrokkenheid van zowel de portefeuillehouder financiën als de inhoudelijk betrokken wethouder nodig om sturing en verantwoording op niveau te houden. ©
2025 Deloitte The
Netherlands
Doorontwikkeling projectorganisatie Stationskwartier Culemborg
__
35
04 | Analyse | Toelichting per overweging Besluitvorming binnen de interne organisatie verloopt via vaste gemeentelijke procedures en verschillende lagen binnen de organisatie wat leidt tot langere doorlooptijden en beperkte wendbaarheid, terwijl een externe entiteit sneller kan beslissen en direct kan schakelen met externe partijen en financiers wegens de korte lijnen Overweging 3 | Flexibiliteit en slagvaardigheid
Intern versus extern
De mate waarin de organisatie snel en daadkrachtig beslissingen kan nemen en kan inspelen op ontwikkelingen in de markt. Flexibele en slagvaardige organisatievormen faciliteren korte besluitvormingslijnen en verminderen het risico op vertraging. Dit is essentieel om in te kunnen spelen op bijvoorbeeld economische ontwikkelingen of veranderende wensen vanuit de samenleving en slagvaardig te kunnen handelen als grondposities en dergelijke op markt komen.
.
Legenda
@
Negatief
Neutraal @
Positief
Intern Besluitvorming volgt vaste gemeentelijke procedures binnen verschillende lagen van de organisatie, die leiden tot langere doorlooptijden. Dit vertraagt de interne organisatie en remt snelle aanpassing aan veranderingen in markt of beleid. Het interne systeem vereist vaak consensus, wat de slagvaardigheid beperkt. Deze dynamiek veroorzaakt vertragingen en remt het vermogen om snel kansen te benutten.
Extern
Een zelfstandige entiteit kan dusdanig worden vormgegeven dat zij snel kan onderhandelen, inkopen en personeel werven door de korte lijnen binnen de organisatie. De directie kan direct schakelen met externe partijen en financiers, zonder tussenkomst van meerdere bestuurlijke lagen. Dit is met name waardevol tijdens grondverwerving of voor het verkrijgen van de toegezegde subsidies in realisatie tot de gestelde deadlines. Wendbaarheid mag niet ten koste gaan van publieke transparantie. Structurele rapportages richting college van B&W en gemeenteraad, evenals een vaste escalatieprocedure bij afwijkingen op scope, tijd of geld, zijn cruciaal.