1 Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028-2030 - 2814280
Tekst van het document
Risico-overzicht # | Proces/ Project | Risico | Kans | Potentieel effect | Minimale Maximale (bedragen x € | kans | kans 1.000) 1 | Gerechtelijke procedures en Aanspraken derden | 50% - | 1.600 - 2.250 | 800 | 1.800 planschade/nadeel- | 80% compensatie 2 | Inkoop en aanbesteding | Hogere prijsstijgingen | 50% - | 500 - 750 | 250 | 563 dan de indexering van | 75% de begroting 3 | Informatiebeveiliging | Datalekken, hacking | 25% - | 1.000 - 4.000 | 250 | 2.000 en ransomware | 50% 4 | Personeel en organisatie | Niet kunnen invullen | 50% - | 350 - 900 | 175 | 630 van openstaande | 70% vacatures in de gemeentelijke organisatie 5 | Uitvoering Participatiewet, | Onverwachte | 50% - | 1.000 - 1.450 | 500 | 1.088 BUIG, Wmo en jeugd | volumegroei en | 75% impact multiproblematiek 6 | Een schone en veilige stad | Verontreinigde grond, | 30% | 250 - 1.000 | 75 | 300 behouden | dumpen drugsafval, onverwacht onderhoud en vandalismeschade 7 | Verstrekte leningen en | Uitblijvende | 0,25% | 107.640 | 269 | 538 garantstellingen | (terug)betaling | - 0,5% Programmabegroting 2027-2030 | 121 # | Proces/ Project | Risico | Kans | Potentieel effect | Minimale Maximale (bedragen x € | kans | kans 1.000) 8 | Rampen waar een | Rampen en (sociale) | 15% - | 2.000 | 300 | 500 gemeente zich niet op kan | calamiteiten van een | 25% voorbereiden | buitengewone impact 9 | Verbonden partijen: | Risico's
die niet zijn | 15% - | 715 | 107 | 179 partijen waarin de | afgedekt door het | 25% gemeente een bestuurlijk, | weerstandsvermogen financieel en | van de betreffende opdrachtgeversbelang heeft organisatie 10 Gemeentebegroting | Realisatie | 25% | 180 | 45 | 45 ombuigingen gericht op duurzaam financieel evenwicht 11 Netcongestie | Bouwstop, | 20% | 2.000 | 400 | 400 investeringen in aanvullende energievoorzieningen, ondersteuning van partners en noodmaatregelen 12 Diverse processen | Totaal van de overige | 50% | 750 - 1.250 | 375 | 625 risico's met een gering bedrag of een kleine kans van optreden Totaal | 3.546 | 8.667 Hierna volgt een toelichting op de risico's en beheersingsmaatregelen uit de tabel. 1 Aanspraken derden Ruimtelijke plannen en besluiten kunnen schade veroorzaken: planschade (onder de voormalige Wet ruimtelijke ordening) of nadeelcompensatie (onder de Omgevingswet). De gemeente kan hiervoor aansprakelijk worden gesteld. Er volgt dan een juridische procedure. Als de rechter een schadeclaim toekent, moet de gemeente die betalen. Door goede juridische bijstand wordt de schade voor de gemeente zo laag mogelijk gehouden. Wettelijke aansprakelijkheid is verzekerd, maar we hebben wel een eigen risico van € 2.500,- per zaak voor vermogensschade. Hierna volgt een toelichting op de risico's en beheersingsmaatregelen uit de tabel.
Programmabegroting 2027-2030 | 122 Programmabegroting 2027-2030 123 2 Hogere prijsstijgingen dan de indexering van de begroting We zagen de afgelopen jaren een grillig verloop in de prijsontwikkelingen op de meeste beleidsterreinen. Nadat twee jaar geleden het Rijk een nieuwe financieringssystematiek heeft ingevoerd, groeien onze inkomsten uit het gemeentefonds mee met een gemiddelde van het bruto binnenlands product over de afgelopen jaren. Dit percentage hanteren we sinds de begroting 2026 ook voor onze inflatiegevoelige uitgavenbudgetten. Voor de salarisbudgetten en inkoopcontracten van Jeugdzorg en Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) hanteren we een afwijkend percentage op basis van landelijke afspraken. Door onder andere geopolitieke ontwikkelingen is de inflatie ondertussen hoger dan het bijstellingspercentage van onze inkomsten. Onder andere brandstof-, energie- en personeelskosten bij onze partners en leveranciers zijn sterk gestegen. Dat betekent dat de gemeente het risico loopt dat de uitgaven hoger zijn dan het budget. Daarvoor is in deze begroting een risicoraming opgenomen. 3 Datalekken, hacking en ransomware Als gemeente werken we met persoonsgegevens, wat risico’s met zich meebrengt zoals fouten, gegevensverlies en onbevoegde toegang. Wanneer gevoelige informatie in verkeerde handen valt, kan de schade voor inwoners, ondernemers en de gemeente groot zijn.
Uit onderzoek blijkt dat een datalek gemiddeld € 4 miljoen kost, vergelijkbaar met de € 4,2 miljoen schade bij gemeente Hof van Twente. De potentiële financiële impact is dus aanzienlijk, maar de daadwerkelijke impact hangt af van de aard en omvang van het incident. Gemeente Culemborg investeert via BWB continu in een veilige IT-omgeving en besteedt met een bewustwordingsprogramma ook aandacht aan de menselijke factor. Als gemeente verwerken wij grote hoeveelheden gevoelige informatie en persoonsgegevens van inwoners. Dit brengt risico’s met zich mee, zoals verwerkingsfouten, inbreuken op beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie en ongeautoriseerde toegang. Wanneer gevoelige informatie in verkeerde handen terecht komt, kan de schade voor inwoners en ondernemers aanzienlijk zijn. Daarnaast kan dit leiden tot financiële schade, verstoring van de dienstverlening, juridische risico’s, reputatieschade en – bij nalatigheid – bestuurlijke boetes. De belangrijkste lijnen in onze beheersing van deze risico's zijn: • Beleidskaders en compliance: werken conform de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) en relevante Europese kaders, met periodieke actualisatie van beleid en plannen.
• Organisatorische maatregelen: heldere rollen en verantwoordelijkheden, risicogestuurd werken, het uitvoeren van DPIA’s (Data Protection Impact Assessment) waar nodig en afspraken met leveranciers en ketenpartners. Programmabegroting 2027-2030 124 • Technische maatregelen: meerlaagse beveiliging (o.a. toegangsbeheer met MFA, Multi-Factor Authenticatie, patch- en kwetsbaarhedenmanagement, back-ups en hersteltests, logging en monitoring). • Mens & gedrag: trainingen en campagnes voor veilig werken, inclusief phishing- simulaties en het delen van geleerde lessen uit incidenten. • Incidentrespons: vastgelegde meld- en opschalingsprocedures, inclusief borging van nazorg en herstel. Ondanks deze maatregelen blijft een restrisico aanwezig door externe dreigingen, menselijke fouten en afhankelijkheden in de keten. Het bestuur wordt hierover periodiek geïnformeerd via managementrapportages en audits (ENSIA). Aandachtspunten voor het komende jaar zijn het verder vergroten van de weerbaarheid (technisch en organisatorisch), het borgen van ketenafspraken en het continueren van bewustwording binnen de organisatie. 4 Niet kunnen invullen van openstaande vacatures in de gemeentelijke organisatie Door de nog steeds krappe arbeidsmarkt moet gemeente Culemborg regelmatig kiezen voor inhuur. Niet alleen onze gemeentelijke organisatie heeft hiermee te maken.
Dit geldt voor alle gemeenten, de hele publieke sector en veel bedrijven. De krappe inhuurmarkt zorgt daardoor voor blijvend stijgende tarieven. Als een vacature te lang openstaat en we geen geschikte inhuur vinden, worden de zittende collega’s steeds zwaarder belast. Dit leidt tot niet uitgevoerde werkzaamheden en verhoogt het risico op verzuim. We houden daarom rekening met een tijdelijke verdubbeling van de loonkosten voor een vacature: het beschikbare vacaturegeld plus de extra kosten van inhuur. Als de werkdruk hierdoor leidt tot verzuim, stijgt het verzuimpercentage en neemt de inhuurbehoefte verder toe. Gemeente Culemborg investeert daarom in een goede, gezonde en prettige werkomgeving, werft actief en stuurt scherp op het inhuurbudget. 5 Onverwachte volumegroei en impact multiproblematiek De kosten voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en de uitvoering van de Jeugdwet stegen de afgelopen jaren sterk. Dit komt door indexaties, CAO-stijgingen, een groeiende vraag en toenemende complexiteit. Vooral residentiële jeugdzorg en woningaanpassingen vanuit de Wmo kunnen per traject oplopen tot meer dan € 100.000. Omdat het voor een groot deel gaat om openeinderegelingen - waarbij de beschikbaarheid van het budget geen reden mag zijn om zorg te weigeren - loopt de gemeente het risico op forse overschrijdingen.
6 Verontreinigde grond, dumpen drugsafval, onverwacht onderhoud en vandalismeschade De gemeente loopt risico bij calamiteiten waarbij (bodem)verontreiniging ontstaat of gevaarlijke situaties door dumpingen. Denk bijvoorbeeld aan het dumpen van chemische afval en lachgas cilinders. De gemeente moet dit direct opruimen en de kosten voor de afvoer van het afval zijn hoog, ondanks verhaalmogelijkheden. Een tweede voorbeeld is aanleg van kabels- en leidingen. Als een verontreiniging wordt gevonden, bijvoorbeeld asbest in de grond, is de gemeente verantwoordelijk om direct te saneren. Programmabegroting 2027-2030 125 De afgelopen jaren is door bezuinigingen op groot onderhoud, de gevolgen van corona en de beperkte capaciteit bij aannemers en personeel een mogelijke achterstand in onderhoud van wegen, kunstwerken, vervanging bomen en beschoeiingen ontstaan. Dit kan leiden tot onverwacht groot onderhoud, bijvoorbeeld vorstschade aan de wegen of het inzakken van beschoeiing. In 2026 zijn nieuwe beheerplannen opgesteld, met in deze begroting vanaf 2027 geactualiseerde ramingen voor het onderhoud. Dat maakt het risico op onverwachte uitgaven de komende jaren kleiner. Ieder jaar zien we vandalismeschade aan de sportaccommodaties, meubilair en speeltoestellen. De kosten zijn van tevoren niet in te schatten of te begroten. Vandaar dat vandalismeschade als risico is opgenomen.
We investeren in beheersmaatregelen als hekwerken, cameratoezicht en extra controle en toezicht. 7 Uitblijvende (terug)betaling van leningen Gemeente Culemborg verstrekt beperkt leningen aan derden. Het gaat dan om het doorlenen aan bijvoorbeeld KleurrijkWonen, CV Parijsch en de Gelderlandfabriek. We zijn terughoudend bij het aangaan van nieuwe leningen. KleurrijkWonen trekt tegenwoordig zelf vaste geldleningen aan en de laatste lening aan Parijsch eindigt op 3 november 2025. De lening aan de Gelderlandfabriek is vergelijkbaar met CV Parijsch (wel andere looptijd). De gemeente volgt bij iedereen de (financiële) voortgang om zicht te houden op de terugbetaling. Voor duurzaamheidsleningen voor energieneutrale en aardgasvrije woningen is een revolverend Duurzaamheidsfonds opgericht. Vanuit dit fonds worden leningen verstrekt. De aflossingen vloeien terug in het fonds, zodat het geld opnieuw kan worden uitgeleend. Voordat een lening wordt verstrekt, beoordeelt het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten of de aanvrager de lening kan terugbetalen. De gemeente staat garant voor verschillende partijen, zoals Stichting Accommodatiebedrijf Culemborg, onder andere voor een lening van € 4,2 miljoen voor de bouw van Brede School Culemborg Oost. Als een partij niet aan de betalingsverplichtingen voldoet, kan de gemeente worden aangesproken.
We zijn terughoudend met het aangaan van nieuwe garanties. De hoofdsom waarvoor de gemeente garant staat, neemt in de loop van de tijd af door aflossingen. 8 Rampen en (sociale) calamiteiten van een buitengewone impact De gemeente en de veiligheidsregio zijn voorbereid op veelvoorkomende crises volgens het regionaal risicoprofiel, maar niet op elk mogelijk scenario. Naast klassieke fysieke rampen zoals branden, zijn er ook crises met een sociale component, zoals openbare ordeproblemen, ziekten en maatschappelijke onrust. Voor incidenten van "normaal" formaat zijn we als gemeente samen met de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid voorbereid en zijn rampenplannen beschikbaar. Er is een beperkt budget beschikbaar om een crisis van “normaal” formaat op te vangen. We hebben 9 beheersmaatregelen om dit risico zoveel mogelijk te beperken. Programmabegroting 2027-2030 126 Hoogste prioriteit – direct versterken (essentieel voor basisweerbaarheid) 1. Versterken van crisisstructuren en rolvastheid • Zorg voor voldoende opgeleide en geoefende functionarissen, zoals officieren van dienst bevolkingszorg en leden van het regionaal operationeel team. • Oefen met onverwachte en complexe scenario’s, inclusief sociale componenten. 2. Communicatie en informatievoorziening • Actualiseer communicatieprotocollen voor maatschappelijke onrust, ziekte-uitbraken en digitale uitval.
• Zorg voor redundante communicatiemiddelen (bijv. portofoons, satelliettelefoons). 3. Samenwerking met ketenpartners • Maak concrete afspraken met de politie, de Gemeentelijke Gezondheidsdienst, zorginstellingen, woningcorporaties en maatschappelijke organisaties. • Richt een netwerk op voor snelle afstemming bij sociale calamiteiten. Middellange termijn – opbouwen en integreren (strategisch belangrijk) 4. Cyberweerbaarheid en digitale continuïteit • Versterk beveiliging van gemeentelijke systemen. • Oefen met scenario’s waarin digitale dienstverlening uitvalt (burgerzaken, LCMS). 5. Opvang en verzorging van personen • Inventariseer opvanglocaties en voorzieningen voor langdurige inzet. • Maak draaiboeken voor registratie, privacy en inzet van vrijwilligers. 6. Versterken van maatschappelijke veerkracht • Stimuleer zelfredzaamheid van inwoners via voorlichting en burgerparticipatie. • Werk samen met buurtnetwerken en lokale initiatieven. Lange termijn – ontwikkelen en evalueren (structureel verbeteren) 7. Scenarioplanning voor buitengewone rampen • Ontwikkel scenario’s voor laagfrequente, hoog-impact incidenten (bijv. maatschappelijke ontwrichting, langdurige stroomuitval). • Verwerk deze in beleidsstukken en oefenprogramma’s. 8. Financiële en logistieke voorbereiding • Breng noodbudgetten en logistieke middelen in kaart.
• Onderzoek mogelijkheden voor regionale inkoop en gezamenlijke opslag. 9. Evaluatie en lerend vermogen • Zorg voor structurele evaluatie van oefeningen en inzetten. • Deel leerpunten actief binnen de regio en met andere gemeenten. Programmabegroting 2027-2030 127 9 Verbonden partijen: risico's die niet zijn afgedekt door het weerstandsvermogen van de betreffende organisatie Onze gemeenschappelijke regelingen geven in hun begroting en jaarrekening in de paragraaf Weerstandsvermogen hun eigen risico’s weer, inclusief hoe zij deze met hun eigen weerstandscapaciteit afdekken. Eventuele restrisico’s komen, als ze zich voordoen, voor rekening van de deelnemende gemeenten. Daarom nemen wij ons aandeel in deze restrisico’s van de gezamenlijke gemeenschappelijke regelingen op in onze risicotabel. Meer over de inhoud van deze risico's en eventuele beheersmaatregelen is opgenomen in de paragraaf Verbonden Partijen. 10 Realisatie ombuigingen gericht op duurzaam financieel evenwicht In de begroting 2025 en de jaren daarna zijn diverse ombuigingen ingezet om het meerjarenperspectief structureel in evenwicht te brengen en toe te werken naar een duurzaam financieel gezonde gemeente. Er bestaat een risico dat deze ombuigingen niet allemaal tijdig worden gerealiseerd, maar dit risico neemt af naarmate de tijd verstrijkt. Verreweg de meeste ombuigingen zijn de afgelopen jaren gerealiseerd.
Nog maar een beperkt aantal ombuigingen start in of na 2027. 11 Netcongestie Op dit moment is er sprake van netcongestie: er wordt op tijden teveel elektriciteit gevraagd of geleverd voor de beschikbare netcapaciteit. Daarom werken TenneT en lokale netbeheerder Liander hard aan verzwaring van het elektriciteitsnet. Culemborg is met Buren en Geldermalsen afhankelijk van onderstation Culemborg. De benodigde uitbreiding van het elektriciteitsnet en onderstation Culemborg staat momenteel gepland voor 2033-2035. Tot die tijd is de beschikbare netcapaciteit onvoldoende om alle ambities op het gebied van woningbouw, economische ontwikkeling en verduurzaming mogelijk te maken. Samen met de gemeenten Buren en West Betuwe, Liander, de provincie Gelderland en het Rijk werken we aan oplossingen om de beschikbare capaciteit slimmer te benutten en de voortgang van woningbouw- en verduurzamingsprojecten zoveel mogelijk te waarborgen. Als we dat niet doen lopen we forse risico’s. Dat zijn niet alleen tegenvallende inkomsten van bouwleges en ozb door uitstel of afstel van bouwprojecten, maar ook personele kosten binnen de gemeente wanneer werkzaamheden wegvallen. Ook is er het risico dat gemeentelijke projecten zoals de vluchtelingenopvang geconfronteerd worden met hogere investeringen.
Daarnaast is er bij toenemende netcongestie mogelijk aanvullende ondersteuning nodig aan partners in de stad, zoals KCB, KleurrijkWonen, VrijstadEnergie en warmte-initiatieven. Ten slotte is er het risico dat de gemeente regie en/of noodmaatregelen moet nemen bij structurele congestie. In 2027 stellen we het Energieprogramma 2027-2032 vast, zodat de gemeente houvast heeft voor keuzes die de komende jaren nodig zijn om het energiesysteem toekomstbestendig te maken. Bij het Energieprogramma hoort een financieel kader dat inzicht geeft in de middelen die nodig zijn om de doelen en activiteiten uit te voeren. Uitgangspunt is dat we hiervoor in eerste instantie gebruikmaken van de bestaande middelen die de gemeente ontvangt van het Rijk voor de uitvoering van de energietransitie. 12 Totaal van de overige risico's met een gering bedrag of een lage kans van optreden Naast de genoemde risico’s is er ook een categorie onvoorziene of restrisico’s. Deze hebben vaak een lagere kans of kleinere financiële impact, en variëren sterk: van fiscaliteiten en arbeidsongeschiktheid tot leegstand en het wegvallen van leveranciers. We sturen binnen de verschillende programma’s van deze begroting actief op deze risico’s. Risico’s die met de bedrijfsvoering te maken hebben, pakken we zoveel mogelijk samen met gemeente Tiel en West Betuwe binnen BWB aan.
Weerstandsvermogen De weerstandsratio wordt berekend door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit (de risico's). Door de beschikbare weerstandscapaciteit af te zetten tegen de benodigde weerstandscapaciteit bepalen we het weerstandsvermogen. De beschikbare weerstandscapaciteit is € 15,818 miljoen. Het totaal van de risico’s ligt tussen € 3,546 miljoen (minimaal risicoprofiel) en € 8,667 miljoen (maximaal risicoprofiel). Dit geeft de volgende ratio’s. Ratio bij minimaal risicoprofiel: Beschikbare weerstandscapaciteit | 15,818 mln | = | 4,5 Impact risico's | 3,546 mln Ratio bij maximaal risicoprofiel: Beschikbare weerstandscapaciteit | 15,818 mln | = | 1,8 Impact risico's | 8,667 mln Om het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen | , gebruiken we de waarderingstabel die veel gemeenten gebruiken en in samenwerking met de Universiteit van Twente tot stand is gekomen. Beoordeling weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen | Betekenis > 2,0 | Uitstekend 1,4 < - < 2,0 | Ruim voldoende 1,0 < - < 1,4 | Voldoende 0,8 < - < 1,0 | Matig 0,6 < - < 0,8 | Onvoldoende < 0,6 | Ruim onvoldoende Programmabegroting 2027-2030 | 128 De ratio tussen 1,8 en 4,5 betekent dat het weerstandsvermogen van de gemeente Culemborg ruim voldoende tot uitstekend is om de financiële impact van de risico's te kunnen dragen.
Het is daarbij wel belangrijk om een paar zaken in het oog te houden. • | De risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit zijn een momentopname. Nieuwe projecten, economische ontwikkelingen en investeringsbeslissingen hebben een grote invloed op het risicoprofiel. Het weerstandsvermogen kan hierdoor veranderen. • | Het inschatten van risico's brengt altijd een bepaalde mate van subjectiviteit met zich mee. Het berekende weerstandsvermogen is daarom geen absolute grootheid. Het is een indicator voor de risico's die de gemeente loopt, de mate waarin zij maatregelen treft en over vermogen beschikt om tegenvallers op te vangen. Kengetallen Net als voor particulieren is het voor de gemeente belangrijk om inzicht te hebben in de financiële positie. We kijken bijvoorbeeld naar onze bezittingen, schulden en financiële buffers. Zo kunnen we beoordelen of onze financiële positie gezond is en of we nu en in de toekomst aan onze verplichtingen kunnen voldoen. Vijf financiële kengetallen geven meer inzicht in de financiële positie van de gemeente Culemborg. Deze hebben betrekking op de balans, begroting en jaarrekening. Ze maken ontwikkelingen en financiële risico’s zichtbaar en helpen bij het maken van keuzes over het financieel beleid.
Kengetallen | Rekening | Begroot | Begroot | Begroot | Begroot | Begroot 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Netto schuldquote | 41% | 53% | 49% | 63% | 74% | 67% Netto schuldquote | 36% | 48% | 42% | 57% | 68% | 62% gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio | 33% | 26% | 33% | 28% | 26% | 27% Structurele | 2,59% | -0,53% | 0,00% | -0,52% | 0,38% | 1,68% exploitatieruimte Grondexploitatie | 4,03% | 2,33% | 0,73% | 1,59% | 0,82% | -0,14% Belastingcapaciteit | 111,00% | 112,00% | 112,00% | 112,00% | 112,00% | 112,00% Netto schuldquote De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente financieel afhankelijk is van vreemd vermogen. Daarnaast geeft dit kengetal een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie én van de beschikbare investeringsruimte. Programmabegroting 2027-2030 | 129 Programmabegroting 2027-2030 130 Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote wordt zowel inclusief als exclusief doorgeleende gelden weergegeven, om inzicht te geven in het aandeel van uitgeleende middelen (zoals aan woningcorporaties) binnen de totale schuldenlast. Op deze manier wordt duidelijker in beeld gebracht welk aandeel de verstrekte leningen heeft en wat dit betekent voor de schuldenlast.
Bij de berekening exclusief doorgeleende gelden worden deze leningen opgeteld bij de financiële activa. Een schuldquote onder de 100% duidt op een gezonde financiële positie. Voor Culemborg is dit het geval. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is haar financiële verplichtingen na te komen. Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het eigen vermogen van een gemeente bestaat uit de reserves (zowel de algemene reserve als de bestemmingsreserves) en het resultaat uit het overzicht van baten en lasten. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. In het algemeen wordt een ratio tussen de 25% en 40% als een minimum beschouwd. De solvabiliteitsratio van de gemeente Culemborg is boven de 25% en wordt daarmee als voldoende beschouwd. Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt een onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Incidentele lasten en baten betreffen eenmalige posten die zich gedurende maximaal drie jaar voordoen.
Om de structurele lasten en baten te bepalen, worden de incidentele lasten en baten afgetrokken van de totale lasten en baten. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves, gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. Een negatief percentage geeft aan dat de structurele lasten niet voldoende worden gedekt door de structurele baten. Voor gemeente Culemborg geldt dat de structurele exploitatieruimte in 2027 licht positief is, oplopend tot 1,9 mln. in 2030. Grondexploitatie Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Programmabegroting 2027-2030 131 Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee.
Voor de berekening van dit kengetal worden de niet in exploitatie genomen gronden en de bouwgrond in exploitatie bij elkaar opgeteld en vervolgens gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting of jaarstukken (ingevolge artikel 17, onderdeel van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), exclusief mutaties reserves) en uitgedrukt in een percentage. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. De score van Culemborg valt binnen de 10% en heeft dus weinig risico. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de onroerendezaakbelasting (ozb), de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met een gemiddelde waarde van de onroerende zaken (woz) in die gemeente. Dit wordt afgezet tegen de gemiddelde woonlasten in Nederland in het voorafgaande jaar. Culemborg zit boven het landelijk gemiddelde van de woonlasten en dat blijkt ook uit het kengetal. Onderhoud kapitaalgoederen Een groot deel van het geïnvesteerd vermogen van de gemeente staat op, of ligt in de grond van het openbaar gebied.
Een eigentijds zorgvuldig beheer hiervan is dan ook van wezenlijk belang. Een tweede (wellicht nog belangrijker) aspect is dat de kwaliteit van het openbaar gebied door de inwoners vaak het meest intensief wordt beleefd. Daarom is het van belang dat in de diverse beheerplannen een kader wordt opgenomen voor het gewenste kwaliteitsniveau. De raad geeft de kaders aan voor het opstellen van de onderhoudsplannen en stelt het gewenste onderhoudsniveau vast. Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten op de algemeen aanvaarde normen. Bij het opstellen van deze begroting werd nog gewerkt aan de actualisatie van een groot deel van de beheer-, onderhouds- en vervangingsplannen. Deze worden uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 ter vaststelling voorgelegd aan de raad. Vooruitlopend daarop is op basis van de conceptplannen en onder voorbehoud van goedkeuring door de raad in deze begroting vast budgettaire ruimte opgenomen voor de nieuwe plannen, die duurder uitvallen dan de huidige. Meer hierover is opgenomen in programma 1. Prettig wonen, leven en ondernemen (wegen, civiele kunstwerken, openbare verlichting), programma 2. Levendige en veilige stad (groen) en programma 5. Langjarig financieel gezond (gebouwen).
Hieronder is een overzicht opgenomen van de actuele beheerplannen waarover onze gemeente beschikt, waarbij eveneens (mits aanwezig) is aangegeven wat het gewenste onderhoudsniveau is. Groep | Plan | Besluit Actualisatie | Onderhoudsniveau | Vertaald in gewenst in | begroting? Wegen | Beheerplan wegen | 4-3-2021 | 2027 | CROW niveau B | Ja 2021-2025 Openbare | beheerplan OV | Geen | 2026 | Schoon, heel en | Ja verlichting | (2024-2028) | veilig Civieltechnische | Beheerplan | 11-12-2014 | 2027 | CUR 117 | Ja kunstwerken | civieltechnische kunstwerken 2015-2020 Riolering en | Water en | 3-10-2024 | 2029 | NEN-EN 13503-2 | Ja Water | rioleringsprogramma 2025-2029 Groen | Groenbeheerplan | Geen | 2026 | CROW A en B | Ja Gebouwen | Meerjarenplan groot | 17-12-2020 | 2027 | Ja* onderhoud gemeentelijke gebouwen Programmabegroting 2027-2030 | 132 Programmabegroting 2027-2030 133 Wegen, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken Beleidskader In de beheerplannen voor wegen, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken staat hoe we deze beheren en onderhouden en welk kwaliteitsniveau we daarbij nastreven. In 2026 zijn de beheerplannen voor wegen, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken geactualiseerd. Deze geactualiseerde beheerplannen worden eind 2026 dan wel in het eerste kwartaal van 2027 aan uw raad voorgelegd.
Met de actualisatie is opnieuw inzicht verkregen in de actuele onderhoudstoestand, de onderhoudsopgave voor de komende jaren en de financiële middelen die nodig zijn om het beheer op orde te houden en het gewenste kwaliteitsniveau te borgen. Uit de nieuwe beheerplannen blijkt dat hiervoor een aanzienlijke aanvullende financiële bijdrage noodzakelijk is. De financiële gevolgen van deze actualisatie zijn vooruitlopend op de vaststelling van de beheerplannen reeds verwerkt in deze begroting. Het beheerplan wegen heeft betrekking op alle openbare wegen, straten en pleinen. Het beheer is erop gericht het gemeentelijke wegennet op het vastgestelde onderhoudsniveau te houden of te brengen. De inspecties van de afgelopen jaren laat zien dat de kwaliteit van het wegennet sinds 2019 een dalende lijn vertoont en inmiddels gemiddeld onder het niveau Basis ligt. Tevens is er onvoldoende financiële ruimte om de kwaliteitsambitie te behalen. Voor de openbare verlichting zetten we het reguliere onderhoud voort. Bij vervanging en bij de aanleg van nieuwe verlichting passen we duurzame LED-verlichting toe. Voor de civieltechnische kunstwerken is in 2024 gestart met een schouw van alle kunstwerken. De uitkomsten hiervan zijn betrokken bij het in 2026 opgestelde beheerplan Kunstwerken.
Belangrijke aandachtspunten zijn het verder op orde brengen van de beheerdata en het structureel inspecteren en onderhouden van de kunstwerken. Financiële consequenties Uit de actualisatie van de beheerplannen in 2026 blijkt dat de beschikbare onderhoudsbudgetten niet toereikend waren om het beheer op orde te houden en het gewenste kwaliteitsniveau voor de komende jaren te borgen. De beschikbare budgetten voor wegen, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken zijn door middel van verschillende budgetaanpassingen verhoogd en afgestemd op de onderhoudsopgave uit de nieuwe meerjarenplannen. De wegen voldoen gemiddeld niet aan het gewenste kwaliteitsniveau. Daarom is de komende jaren veel groot onderhoud nodig. Ook op basis van de verwachte levensduur van de wegen is in de jaren daarna onderhoud nodig. Het op kwaliteitsniveau Basis houden van de wegen vraagt om aanzienlijke financiële middelen. Daarom onderzoeken we het wegonderhoud opnieuw en kijken we naar mogelijke alternatieven, zoals het spreiden van onderhoud en de bijbehorende kosten over meerdere jaren. Hiermee zijn de benodigde middelen beschikbaar om het beheer en onderhoud de komende jaren op het vastgestelde kwaliteitsniveau uit te voeren.
(bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Rehabilitatie wegen* | 1.243 | 1.243 | 1.243 | 1.243 Onderhoud wegen | 280 | 280 | 280 | 280 Storting voorziening wegen | 1.386 | 1.386 | 1.386 | 1.386 Onderhoud Openbare Verlichting | 141 | 153 | 149 | 145 Investeringen Openbare Verlichting* | 1.282 | 1.274 | 557 | 712 Onderhoud Civieltechnische Kunstwerken | 83 | 83 | 83 | 83 Investeringen Civieltechnische | 196 | 196 | 196 | 196 kunstwerken* *De kapitaallasten die voortvloeien uit de vervangingsinvesteringen rehabilitatie wegen, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken maken onderdeel uit van de meerjarige exploitatie. Projecten 2027 Vanaf 2027 wordt invulling gegeven aan de beheerplannen voor onderhoud van wegen, openbare verlichting en civieltechnische kunstwerken. Dit betekent dat groot en vervangingsonderhoud wordt uitgevoerd aan bruggen, keerwanden, kademuren, vlonders, wegen en lichtmasten, waarbij de armaturen worden uitgerust met LED-verlichting. Riolering en water Beleidskader Het beleid is vastgelegd in het Water- en rioleringsprogramma, met een looptijd van 2025 t/m 2029. De hoofdpunten uit het beleid zijn: • | De basis op orde houden: doelmatig beheer en onderhoud van bestaande assets; • | Anticiperen op klimaatverandering; • | Een duurzame kostendekkende rioolheffing.
Een deel van het klimaatbeleid vindt sinds 2021 zijn basis in de RAS, de Regionale (klimaat) Adaptatie Strategie. Dit is uitgewerkt in een lokaal uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. Financiële consequenties De kosten van het Water- en rioleringsprogramma worden gefinancierd uit de inkomsten van de rioolheffing. Programmabegroting 2027-2030 | 134 Projecten 2027 In het 'Netwerk Waterketen Regio Rivierenland' werken we in regioverband samen aan onder meer het betaalbaar houden van een goede afvoer van (afval)water. Met het Waterschap Rivierenland worden preventieve maatregelen getroffen voor het bereiken van de maximumcapaciteit van de afvalwaterzuivering. Een van de belangrijkste maatregelen is dat er in de stad nog meer afkoppeling plaatsvindt van hemelwater van rioolwater. In 2027 wordt onder andere verder gewerkt aan: • | Uitvoering vervanging, renovatie en aanleg hemelwaterriool in de wijk Goilberdingen (Dijkzicht en Molenzicht). Dit betreft een integrale wijkaanpak inclusief klimaatadaptieve maatregelen. • | Uitvoering, renovatie en aanleg van hemelwaterriool in de wijk Terweijde (Staatsliedenbuurt). Betreft integrale wijkaanpak inclusief klimaatadaptieve maatregelen (onder andere A. Kuyperstraat, Troelstrastraat en Het Falconet etcetera). • | Renovatie en actualisatie van mechanische en elektrische installatie | s diverse (hoofd)rioolgemalen.
• | Implementatie van uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie | voor, zover mogelijk in de reguliere beheeropgave stedelijk water en riolering | en de beheerdisciplines groen en wegen. • | Implementatie risicogestuurd beheer vrij vervalriolering in uitvoeringsprogramma. • | Onderzoek, in samenwerking met Waterschap Rivierenland | , naar het opstellen en plannen van maatregelen ter verbetering van de waterkwaliteit in Culemborg West. • | Pad uit de put, het opstellen van een paddenplan ter bescherming van de pad en andere amfibieën. (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Investeringen riolering | 2.260 | 1.529 | 1.255 | 1.807 Lasten riolering | 4.393 | 4.404 | 4.522 | 4.515 Groen en spelen Beleidskader Groen Het beheer en onderhoud van het openbaar groen is een kerntaak van de gemeente Culemborg. De gemeente heeft een wettelijke (zorg)plicht om het te beheren areaal veilig te houden. Een kwalitatief goede openbare ruimte draagt bij aan het welzijn, de gezondheid en de veiligheid van inwoners en bezoekers. Daarnaast speelt het een belangrijke rol in klimaatadaptatie, biodiversiteit, recreatie en de economische waarde van de leefomgeving.
Programmabegroting 2027-2030 | 135 Programmabegroting 2027-2030 136 Het Groenbeleidsplan, dat op 14 mei 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld, biedt een ontwikkelingsrichting voor het groen in de stad en dient tevens als toetsingskader voor nieuwe ontwikkelingen. Naar aanleiding van dit plan is het Biodiversiteitsplan Culemborg opgesteld. Dit is op 13 juli 2021 goedgekeurd. In 2024 is uiteengezet waarop de gemeente zich de komende jaren richt op het gebied van versterking van biodiversiteit en klimaatadaptatie. Dit is vastgelegd in het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie en het programmaplan Duurzaamheid. In 2026 is hiervoor een groenbeheerplan opgesteld voor 2027-2031, waaruit een aantal aandachtspunten naar voren komen. De druk op het groenonderhoud is door areaaluitbreiding, toename in gebruik openbare ruimte, klimaatveranderingen, mondige inwoners en verouderd areaal, toegenomen. Steeds meer bomen gaan dood of geven overlast door de veranderingen in het klimaat. Er wordt bomenherstelplan opgesteld. Waar mogelijk pakken we daarbij ook de wortelopdruk aan. Binnen de gemeente Culemborg hebben we te maken met de komst van invasieve exoten. Denk hierbij aan de Aziatische hoornaar, duizendblad en het mediterraans draaigatje.
Naast de gezondheidsrisico's die deze soorten meebrengen is ook het belangrijk om te bestrijden om te voorkomen dat deze soorten de inheemse biodiversiteit verdringt. Spelen De (her)inrichting van de speelplekken is afgestemd op het nieuwe speelbeleidsplan “Spelen met Speelruimte”, dat in 2020 door de Raad is vastgesteld. Dit plan biedt een visie op de speelruimte en de recreatieve mogelijkheden voor de kinderen en jongeren in Culemborg. We zetten ons in voor het behoud van een voldoende en gevarieerd aanbod en de verdere implementatie van “natuurlijk spelen”. Er moeten bewuste keuzes worden gemaakt. De prioriteit gaat naar het in stand houden van de bestaande, veel gebruikte speelplekken. Dat betekent dat we kleinere, minder gebruikte speelplekken moeten opheffen. In 2027 zullen vijf speelplekken worden omgevormd in overleg met de buurt. Financiële consequenties Om ons bomenbestand op peil te houden, is een structureel vervangingsbudget opgenomen, zodat vervangingen niet langer ad hoc uit de exploitatie wordt betaald. Om de gewenste kwaliteit van het openbaar groen te bereiken en behouden, is extra capaciteit opgenomen om achterstallig onderhoud en kapitaalvernietiging te voorkomen. Om invulling te geven aan de opgave om jaarlijks 1000m2 te onttegelen en te vergroenen vanuit het programmaplan Duurzaamheid, is structureel budget opgehoogd.
Speel- en ontmoetingsplekken zijn belangrijk voor leefbare buurten. Bij het herinrichten van speelplekken worden inwoners betrokken. Daarbij bieden we de mogelijkheid aan bewoners om speelplekken in eigen beheer te nemen. Hiervoor wordt gedurende drie jaar € 50.000 per jaar beschikbaar gesteld. (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Investeringen spelen | 211 | 211 | 210 | 210 Exploitatiebudgetten spelen | 134 | 134 | 130 | 78 Exploitatiebudgetten groen | 1.213 | 1.213 | 1.213 | 1.213 Gebouwen De gemeente Culemborg beheert circa veertig gebouwen, van kleine voorzieningen, zoals een urinoir tot grote objecten zoals het stadskantoor. Elk gebouw wordt zorgvuldig onderhouden volgens een Meerjarenonderhoudsplan, dat jaarlijks wordt aangepast en om de vier tot vijf jaar geactualiseerd wordt op basis van inspecties. Deze inspecties geven inzicht in de staat van de accommodaties en zorgen ervoor dat het onderhoud goed aansluit bij de actuele behoeften van elk pand. Zo blijft het vastgoed in goede conditie, waarbij dagelijks onderhoud, contractonderhoud en planmatig onderhoud elkaar aanvullen. In 2021 is een inventarisatie uitgevoerd van de mogelijkheden om de gebouwen te verduurzamen. Sindsdien is het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed geïntegreerd in het planmatig onderhoud.
In 2023 heeft de gemeenteraad het geactualiseerde Duurzaam Meerjarenonderhoudsplan vastgesteld, waarin de kaders voor de verduurzamingsopgave zijn vastgelegd. Voor het planmatig onderhoud van het maatschappelijk vastgoed heeft de gemeente een speciale voorziening ingesteld. Jaarlijks wordt voor elk gebouw een bijdrage gestort in de voorziening “onderhoud gemeentelijke gebouwen”. Naast dit planmatig onderhoud vindt jaarlijks ook contractonderhoud plaats, evenals dagelijks klein onderhoud aan de gebouwen. De kosten voor het contract | - en dagelijks onderhoud zijn ieder jaar verwerkt in de exploitatiebudgetten. Ontwikkelingen Momenteel wordt gewerkt aan de actualisatie van het Meerjarenonderhoudsplan voor het gemeentelijk vastgoed. Op basis van de eerste inzichten wordt verwacht dat de kosten voor planmatig onderhoud de komende jaren zullen toenemen. Deze stijging wordt voornamelijk veroorzaakt door hogere onderhoudskosten, de voortschrijdende veroudering van een deel van het gemeentelijk vastgoed en het feit dat het voorgenomen afstoten van een deel van de panden nog niet is gerealiseerd. Vooruitlopend op de definitieve vaststelling van het geactualiseerde Meerjarenonderhoudsplan is in deze begroting structureel € 235.000 (in 2027) en € 506.000 vanaf 2028 en latere jaren extra opgenomen als toevoeging aan de voorziening groot onderhoud.
Programmabegroting 2027-2030 | 137 Na afronding en vaststelling van het Meerjarenonderhoudsplan wordt de benodigde structurele dotatie aan de voorziening definitief bepaald en, indien nodig, bijgesteld. (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Exploitatie budgetten Gemeentelijke gebouwen | 2.478 | 2.846 | 2.788 | 2.787 Storting voorziening Gemeentelijke gebouwen | 1.187 | 1.187 | 1.187 | 1.187 Programmabegroting 2027-2030 | 138 Programmabegroting 2027-2030 139 Financiering De uitgaven en inkomsten van de gemeente vallen niet altijd op hetzelfde moment. Soms lenen we geld om betalingen op tijd te kunnen doen en soms hebben we tijdelijk geld over. Deze geldstromen beheren we samen met de Bedrijfsvoeringsorganisatie West Betuwe. De financiering vindt plaats volgens de regels van de Wet financiering decentrale overheden. Deze wet bevat regels voor het lenen, uitzetten en beheren van geld door gemeenten. Voor de uitvoering hiervan gebruiken we twee belangrijke instrumenten. In het treasurystatuut staan de regels en verantwoordelijkheden voor het beheer van onze geldstromen. Het doel hiervan is om financiële risico’s zoveel mogelijk te beperken. Daarnaast stellen we ieder jaar een financieringsparagraaf op bij de begroting en de jaarrekening. In de begroting kijken we vooruit naar de plannen voor de komende periode.
In de jaarrekening leggen we verantwoording af over het afgelopen jaar. De functie wordt uitgevoerd binnen de onderstaande beleidskaders: • Financiële verordening (artikel 212) • Treasurystatuut • Wet Fido (Financiering decentrale overheden) • Uitvoeringsregeling financiering decentrale overheden (Ufdo) • Wet HOF (Wet Houdbare Overheidsfinanciën) Rentevisie De Europese economie bevindt zich in een fase waarin de inflatie geleidelijk – mede door het verhogen door de Europese Centrale Bank (ECB) van de beleidsrente naar 2,50% - afneemt ten opzichte van de piekniveaus van de afgelopen jaren, maar nog steeds boven de inflatiedoelstelling van de Europese Centrale Bank (ECB) ligt. De inflatie in de eurozone bedraagt momenteel circa 2,9%, terwijl de ECB streeft naar een inflatie van ongeveer 2% op middellange termijn. Voor 2027 wordt voorzien dat het inflatiecijfer in de Eurozone op 2,3 tot 2,5% zal uitkomen. Tegen deze achtergrond wordt verwacht dat de renteontwikkeling in de periode 2027-2030 stabieler zal verlopen dan in de voorgaande jaren. Echter is het waarschijnlijk dat in 2027 de rente op de kapitaalmarkt verder zal toenemen. De korte rente zal naar verwachting tussen 1,75% en 2,50% liggen. Voor de lange rente wordt een percentage tussen 2,75% en 3,50% verwacht. Voor gemeentelijke leningen met een looptijd van tien jaar verwachten we daarom een rente tussen 4,00% en 4,50%.
Programmabegroting 2027-2030 140 Al met al is het de verwachting dat de financieringsmarkt beheersbaar blijft, maar dat onzekerheden zoals geopolitieke ontwikkelingen, energieprijzen en internationale handelsspanningen invloed kunnen blijven uitoefenen op het renteniveau. Een gefaseerde financieringsstrategie blijft daarom passend om renterisico's te beperken en flexibiliteit te behouden. Voor Culemborg betekent dit dat de rente tussen 2027 en 2030 naar verwachting relatief stabiel blijft, maar in 2027 nog stijgt. Daarom blijven we nieuwe leningen gespreid afsluiten. Zo spreiden we de renterisico’s en kunnen we inspelen op ontwikkelingen in de markt. Risicobeheer Onder renterisico verstaan we de onzekerheid over de hoogte van toekomstige rente- uitgaven en rente-inkomsten. Om deze risico’s te beperken, staan in de Wet financiering decentrale overheden twee normen: de renterisiconorm en de kasgeldlimiet. Voor het schatkistbankieren geldt daarnaast een drempelbedrag. De provincie controleert of we aan deze normen voldoen. Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet bepaalt hoeveel kortlopende schulden de gemeente maximaal mag hebben. Onder kortlopende schulden vallen leningen met een looptijd van maximaal 364 dagen. De rente op deze leningen is meestal lager dan op langlopende leningen, maar kan sterker schommelen.
De kasgeldlimiet beperkt het risico dat onze rentelasten plotseling sterk stijgen. Door kortlopende leningen op tijd om te zetten in langlopende leningen, ontstaat meer zekerheid over de rente die we op langere termijn betalen. Volgens de Wet financiering decentrale overheden mag de kasgeldlimiet maximaal 8,5% van het begrotingstotaal bedragen. Voor 2027 komt dit neer op ongeveer € 10,2 miljoen aan kortlopende financiering. Renterisicobeheer De renterisiconorm begrenst het risico van herfinanciering tegen een hogere rente: jaarlijkse verplichte aflossingen en renteherzieningen mogen samen niet meer bedragen dan 20% van het begrotingstotaal, met een minimum van € 2,5 miljoen. Zo wordt de leningenportefeuille gespreid, zodat herfinanciering niet in één klap tot fors hogere rentelasten leidt. De norm vormt daarmee een toetsingskader voor het financieringsbeleid. Renterisiconorm en renterisico vaste schulden | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 (bedragen x € 1.000) Begrotingstotaal | 120.226 | 118.612 | 115.690 | 116.302 Vastgesteld % | 20% | 20% | 20% | 20% Renterisiconorm | 24.045 | 23.722 | 23.138 | 23.260 Maximaal risico op vaste schuld | 8.424 | 8.624 | 7.424 | 9.224 Ruimte onder de risiconorm | 15.621 | 15.098 | 15.714 | 14.036 Koersrisicobeheer De gemeente Culemborg heeft geen aandelen van beursgenoteerde ondernemingen en loopt als zodanig geen koersrisico's.
Wel neemt de gemeente deel in het aandelenvermogen van de N.V. Bank Nederlandse Gemeenten en in de aandelen Vitens, Stichting Parijsch en Oiko Credit. Daarnaast heeft de gemeente nog cumulatief preferente aandelen Bouwfonds. Het risico op waardeverlies van deze aandelen is beperkt. Kredietrisicobeheer Kredietrisicobeheersing gaat over het risico dat partijen hun financiële verplichtingen aan de gemeente niet kunnen nakomen. Dit risico speelt vooral bij verstrekte leningen en garanties aan lokale organisaties. De grootste post betreft garanties voor woningcorporaties en particuliere woningbouw. De gemeente wordt hier pas op aangesproken als andere partijen hun verplichtingen niet kunnen nakomen. Dit is tot nu toe niet voorgekomen. Daarom beoordelen we het risico als gering. Rentebeleid en -resultaat Het Besluit begroting en verantwoording (BBV) schrijft voor dat de paragraaf financiering inzicht geeft in hoe rente via de omslagrente wordt toegerekend aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden. Hieronder de berekening van de rentekosten; het resulterende renteresultaat landt op het taakveld treasury, samen met andere posten zoals ontvangen dividend die geen deel uitmaken van het renteschema. Omslagrente De omslagrente voor 2027 is vastgesteld op 0,40%. Dit interne rekenmiddel wordt gebruikt om rentelasten toe te rekenen aan bijvoorbeeld investeringen.
De omslagrente wordt berekend volgens onderstaande formule: Programmabegroting 2027-2030 | 141 Renteomslagpercentage = toegerekende rentekosten / boekwaarde vaste activa op 1 januari Renteschema (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 a1. Externe rentelasten lange financiering | 719 | 1.085 | 1.590 | 2.051 a2. Externe rentelasten korte financiering | 50 | 50 | 50 | 50 b 1. Rentebaat verstrekte leningen | 0 | 0 | 0 | 0 b 2. Rentebaat Schatkist Min. van Financiën | 165 | 165 | 165 | 165 Saldo rentelasten en rentebaten | 604 | 970 | 1.475 | 1.936 c1. Rente projectfinanciering naar taakvelden c2. Rentebaten doorverstrekte leningen naar taakvelden | 147 | 127 | 106 | 84 Aan taakvelden toe te rekenen rente | 457 | 843 | 1.369 | 1.852 d1. Rente over eigen vermogen d2. Rente over voorzieningen Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente | 457 | 843 | 1.369 | 1.852 e1. Aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) | 382 | 1093 | 1.472 | 1.631 e2. Aan taakvelden toegerekende rente Gronden f.
Renteresultaat op het Taakveld Treasury | -75 | 250 | 103 | -221 Verklaring van de termen uit de onderstaande tabel: • a1: de rentelasten uit aangetrokken lange (> 364 dagen) financieringen • a2: de rentelasten uit aangetrokken korte (max 364 dagen) financieringen • b1: de rentebaten ontvangen door verstrekte leningen aan derden • b2: de rentebaat uit de tegoeden aangehouden in de schatkist van het Ministerie van Financiën • e: het resultaat van het toepassen van de renteomslag op de boekwaarde van de activa per 1 januari • f: het renteresultaat dat wordt berekend door de werkelijk aan de taakvelden toe te rekenen rente af te trekken van de toegerekende rente. Een negatief eindgetal betekent een voordeel op de rentelast op taakveld Treasury. Financiering De financieringsbehoefte van de gemeente wordt bepaald door het verloop van de kasstromen: de exploitatie, het meerjarig investeringsplan, de grondexploitaties en de herfinanciering van aflopende leningen. Overtollige middelen worden verplicht uitgezet bij het Rijk (schatkistbankieren). Culemborg mag maximaal 2% van het begrotingstotaal op de eigen rekening-courant aanhouden. De meerjarige liquiditeitsprognose laat een groeiende financieringsbehoefte zien, door de investeringsagenda en aflossingen op de bestaande leningenportefeuille.
De gemeente voert daarbij een prudent treasurybeleid: nieuwe leningen worden zorgvuldig afgestemd op de daadwerkelijke kasbehoefte, de marktontwikkelingen en de kaders van de Wet fido. Onderstaande tabel toont de nieuw aan te trekken leningen met bijbehorende aflossingen. Programmabegroting 2027-2030 | 142 Vaste geldleningen Mutaties in portefeuille (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 32.136 | 33.712 | 48.587 | 59.663 Nieuwe leningen | 10.000 | 23.000 | 18.000 | 21.000 Regulier aflossingen | 8.424 | 8.124 | 6.924 | 8.724 Vervroegde aflossingen | 0 | 0 | 0 | 0 Stand per 31 december 2026 | 33.712 | 48.588 | 59.663 | 71.939 Kasgeldleningen Voor 2027 verwachten we dat de rente op kortlopende leningen lager blijft dan op leningen met een langere looptijd. Daarom kan de gemeente, binnen de kasgeldlimiet uit de Wet financiering decentrale overheden, mogelijk meer gebruikmaken van kortlopende leningen. Verstrekte leningen en garanties Als het publiek belang daarmee wordt gediend en er geen andere financiers zijn, kan de gemeente leningen verstrekken of garanties afgeven. We zijn hier terughoudend in. Uitgezette geldleningen Verstrekte leningen | Stand per Aflossingen | Verstrekt | Stand per | Rente- | Looptijd (bedragen x € 1.000) | 1-1-2027 | 2027 | 2027 31-12-2027 gemiddelde St. Kleurrijk Wonen | 4.578 | 673 | 0 | 3.905 | 2,97% | 2033 St.
Jachthaven | 264 | 16 | 0 | 248 | 4,75% | 2038 Gelderlandfabriek | 150 | 0 | 0 | 150 | 0,36% | 2035 Stichting TDFS | 24 | 3 | 0 | 21 | 3,34% | 2033 Totaal | 5.016 | 692 | 0 | 4.324 Garantstellingen De onderstaande tabel geeft een overzicht van de gegarandeerde geldleningen. Daarbij maken we onderscheid tussen garanties waarbij de gemeente als achtervang fungeert en garanties waarbij de gemeente zelf direct het financiële risico draagt. Programmabegroting 2027-2030 | 143 Gegarandeerde geldleningen (bedragen x | Stand per | Opname | Afname | Stand per € 1.000) | 1-1-2027 | 2027 | 2027 | 31-12-2027 Particuliere woningbouw | 45.000 | 0 | 1.500 | 43.500 Woningbouwcorporaties | 50.839 | 0 | 0 | 50.839 Gemeente als achtervang | 95.839 | 0 | 1.500 | 94.339 GR Breedbandnetwerk Rivierenland | 3.570 | 0 | 0 | 3.570 Culturele-/ sportvereniging/ zorg | 3.215 | 0 | 123 | 3.092 Gemeente als directe risicodrager | 6.785 | 0 | 123 | 6.662 Totaal | 102.624 | 0 | 1.623 | 101.001 Deelnemingen In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de instanties waarbij sprake is van een vorm van deelname in het kapitaal van de desbetreffende instelling. Deelnemingen zijn tegen aanschafwaarde verantwoord en als zodanig in deze financieringsparagraaf opgenomen.
Omschrijving | Rating | Geprognostiseerde | begrootte netto (bedragen x € 1.000) | boekwaarde per | opbrengst 2027 31-12-2026 Vitens | Geen rating | 27 | 0 Oiko | Geen rating | 100 | 1,00 NV BNG Bank | AAA | 20 | 11 Cum. Pref. Bouwfonds | Geen rating | 2 | 0 Stichting Parijsch | Geen rating | 454 | 761 Totaal | 603 | 773 Kasbeheer 1. Geldstroombeheer Geldstromen lopen hoofdzakelijk via de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Saldi op overige rekeningen worden periodiek overgeboekt naar de BNG-hoofdrekening, zodat bancaire zaken worden gebundeld bij de huisbankier en administratieve lasten worden beperkt. De liquiditeitsprognose wordt maandelijks geactualiseerd; de grootste onzekerheden zitten in de grondexploitatie en infrastructurele investeringen. 2. Schatkistbankieren Overtollige middelen worden dagelijks afgeroomd naar een rekening bij de schatkist van het Rijk. Het drempelbedrag dat op de rekening-courant van de eigen bank mag blijven staan, bedraagt sinds 1 juli 2021 2% van het begrotingstotaal (op kwartaalbasis getoetst). Hierover wordt verantwoording afgelegd bij de jaarrekening. Voor 2027 wordt verwacht aan de drempel te voldoen. Programmabegroting 2027-2030 | 144 Programmabegroting 2027-2030 145 Verbonden partijen Een deel van onze gemeentelijke doelstellingen realiseren we samen met andere organisaties. De relatie met deze organisaties verschilt.
Rond de gemeentelijke organisatie zijn daarom verschillende vormen van samenwerking te onderscheiden. 1. Het dichtst bij de gemeentelijke kern ligt dan de schil met de organisaties waarvoor de gemeente een financieel risico draagt en ook bestuurlijk (mede) verantwoordelijk is. Binnen deze schil liggen de gemeenschappelijke regelingen. 2. Meer naar buiten toe komen we bij de privaatrechtelijke rechtspersonen met een gemeentelijke deelname. 3. Daarnaast zijn er de organisaties die met behulp van een gemeentelijke subsidie een bijdrage leveren aan het realiseren van gemeentelijke doelstellingen. Met de meeste van deze organisaties hebben we meerjarige budgetcontracten afgesloten. In 2019 heeft de gemeenteraad de nota Verbonden partijen vastgesteld. In deze paragraaf gaan we in op samenwerkingsverbanden waarin de gemeente Culemborg zowel een bestuurlijk als een financieel belang heeft. • Bestuurlijk belang: de gemeente heeft zeggenschap door een zetel in het bestuur of door stemrecht. • Financieel belang: de gemeente heeft geld beschikbaar gesteld dat zij kan verliezen als de verbonden partij failliet gaat. Ook kan de gemeente financieel risico lopen als financiële problemen van de verbonden partij op de gemeente worden verhaald. Binnen de programma's van de begroting 2027 worden de belangrijkste ontwikkelingen voor 2027 met betrekking tot de verbonden partijen nader toegelicht.
Onze gemeente heeft met veel organisaties een relatie, maar die voldoen niet allemaal aan de eerder genoemde criteria van verbonden partijen. De organisaties die wel aan de definitie van verbonden partijen voldoen, zijn onder te verdelen in: • Gemeenschappelijke Regelingen; • Vennootschappen en Coöperaties; • Stichtingen en Verenigingen; • Publiek-Private Samenwerkingen (PPS). Overzicht verbonden partijen Gemeenschappelijke regelingen Programmabegroting 2027-2030 146 Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VGRZ) Vestigingsplaats Nijmegen Rechtspositie Gemeenschappelijke regeling Openbaar belang De Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ) is verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke taken op het gebied van brandweerzorg, crisisbeheersing, rampenbestrijding, GHOR en ambulancezorg. Door deze taken regionaal te organiseren wordt expertise, capaciteit en materieel doelmatig ingezet en kan effectief worden opgetreden bij incidenten, rampen en crises. De VRGZ draagt daarmee bij aan de veiligheid en weerbaarheid van inwoners, bedrijven en bezoekers. Bestuurlijk belang De gemeente Culemborg neemt deel aan de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ). Burgemeester M.A. Mulder vertegenwoordigt de gemeente Culemborg in het Algemeen Bestuur (AB) van de VRGZ.
Het Algemeen Bestuur bestaat uit de burgemeesters van de veertien deelnemende gemeenten en stelt de beleidsmatige en financiële kaders van de veiligheidsregio vast. Het Dagelijks Bestuur (DB), bestaande uit de voorzitter en vier overige leden uit het Algemeen Bestuur, is belast met de dagelijkse bestuurlijke aansturing van de organisatie. Voor besluiten over de begroting, begrotingswijzigingen en jaarrekening geldt een gewogen stemverdeling op basis van het inwonertal van de deelnemende gemeenten. Betrokkenen De gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel nemen deel aan de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ). Risico's De belangrijkste risico’s voor de gemeente Culemborg hangen samen met ontwikkelingen die kunnen leiden tot een toenemend beroep op de capaciteit en middelen van de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ). Grootschalige incidenten, rampen en crises kunnen leiden tot een groter beroep op de operationele en financiële capaciteit van de veiligheidsregio en daarmee tot aanvullende investeringen en kosten.
Daarnaast kunnen arbeidsmarktkrapte, stijgende loon- en prijsontwikkelingen en noodzakelijke investeringen in materieel, huisvesting, informatieveiligheid en crisisbeheersing leiden tot hogere kosten voor de VRGZ en daarmee tot een hogere gemeentelijke bijdrage. De gemeente volgt deze ontwikkelingen actief via de bestuurlijke en financiële besluitvorming binnen de gemeenschappelijke regeling. Ook de toenemende afhankelijkheid van digitale systemen en vitale infrastructuur vraagt blijvende aandacht voor de continuïteit van de hulpverlening en crisisorganisatie. De VRGZ werkt samen met gemeenten en veiligheidspartners aan het versterken van de crisisbeheersing, risicobeheersing en maatschappelijke weerbaarheid, zodat de gevolgen van incidenten en crises zoveel mogelijk kunnen worden beperkt. Programma | Levendige en veilige stad Financiële | Begrote bijdrage | Eigen vermogen | Vreemd vermogen bijdrage | 2027 | 2026 | 31-12-2027 31-12-2026 | 31-12- | 31-12-2026 (x € 1.000) | 2027 2.622 | 2.637 | 5.863 | 7.809 | 98.371 | 77.550 GGD Gelderland-Zuid Vestigingsplaats | Nijmegen Rechtspositie | Gemeenschappelijke regeling Behartigen van de gemeenschappelijke belangen van de deelnemende gemeenten op het terrein van de openbare gezondheidszorg en het Openbaar belang | uitvoeren van taken die in wet | - en regelgeving aan de gemeenten of de GGD’en zijn opgedragen.
Alle betrokkenen zijn vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur | (AB). Bestuurlijk | Het AB telt 14 zetels. Het AB wijst uit zijn midden een voorzitter aan. belang | Het Dagelijks Bestuur (DB) bestaat uit de voorzitter van het AB en minimaal 4 andere leden. Deze worden aangewezen door het AB. Belang Culemborg: Wethouder Y. Dagdag heeft zitting in het AB. De gemeenten Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Berg en Dal, Betrokkenen | Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel. De GGD Gelderland-Zuid loopt in 2027 risico's door onzekerheden rond de financiering van publieke gezondheidstaken, stijgende personeels- en materiële kosten, arbeidsmarktkrapte en een toenemende vraag naar zorg en ondersteuning. Ook de uitvoering van nieuwe wettelijke taken en ontwikkelingen binnen de zorg- en veiligheidsketen kunnen Risico's | leiden tot extra druk op de organisatie. Daarnaast vormen infectieziekten, maatschappelijke crises en cyberdreigingen risico's voor de continuïteit van de dienstverlening. Hoewel de GGD beschikt over voldoende weerstandscapaciteit om risico's op te vangen, kunnen financiële tegenvallers of nieuwe ontwikkelingen leiden tot een hogere gemeentelijke bijdrage.
Programma | Iedereen doet mee Financiële | Begrote bijdrage | Eigen vermogen | Vreemd vermogen bijdrage | 2027 | 2026 | 31-12-2027 31-12-2026 | 31-12- | 31-12-2026 (x € 1.000) | 2027 2.522 | 1.487 | 1.900 | 2.220 | 27.651 | 27.815 Programmabegroting 2027-2030 | 147 Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) Vestigingsplaats | Tiel Rechtspositie | Gemeenschappelijke regeling De gemeenschappelijke behartiging van de belangen van de deelnemers ter zake van vergunningverlening, toezicht en handhaving Openbaar belang | in het kader van het omgevingsrecht (bouwen en milieu), waaronder tevens wordt begrepen het belang van een goede samenwerking tussen de omgevingsdiensten Gelderland. Alle betrokken gemeenten zijn vertegenwoordigd met één collegelid in Bestuurlijk | het Algemeen Bestuur (AB). Het AB bestaat uit 9 leden. Het Dagelijks belang | Bestuur (DB) bestaat naast de voorzitter van het AB uit drie leden. Belang Culemborg: Wethouder M. Peters is lid van het AB. De deelnemers zijn het college van GS van de Provincie Gelderland en de Betrokkenen | colleges van de gemeenten Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder- Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas & Waal en Zaltbommel. Door een toename van bouwactiviteiten en concurrentie op de arbeidsmarkt is het voor de ODR lastig om voldoende gekwalificeerd personeel te vinden en te behouden. Deels kan dit worden ondervangen door personeel in te huren.