CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

1 Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028-2030 - 2814280

Raadsvergadering 5 november 2026, gemeente CulemborgBij agendapunt: Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028-203056.759 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 7

Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-2030 1 oktober 2026 Gemeente Culemborg Programmabegroting 2027-2030 2 Inhoudsopgave Voorwoord ................................................................................................................................. 3 Leeswijzer ................................................................................................................................... 6 Financieel perspectief ................................................................................................................ 9 Programma's ............................................................................................................................ 15 1. Prettig wonen, leven en ondernemen .............................................................................. 16 2. Levendige en veilige stad .................................................................................................. 34 3. Iedereen doet mee ........................................................................................................... 56 4. Samen voor onze stad ...................................................................................................... 80 5. Langjarig financieel gezond ..............................................................................................

94 Paragrafen .............................................................................................................................. 104 Bedrijfsvoering .................................................................................................................... 105 Lokale heffingen ................................................................................................................. 111 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ........................................................................ 118 Onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................ 132 Financiering ........................................................................................................................ 139 Verbonden partijen ............................................................................................................ 145 Grondbeleid ........................................................................................................................ 162 Subsidieplafonds ................................................................................................................. 167 Wet open overheid .............................................................................................................

169 Financiële begroting ............................................................................................................... 172 Overzicht van baten en lasten ............................................................................................ 173 Financiële positie ................................................................................................................ 181 Uitgangspunten .................................................................................................................. 185 Taakveldoverzicht ............................................................................................................... 189 Bijlage 1: Financiële spelregels ............................................................................................... 193 Bijlage 2: Lijst met afkortingen ............................................................................................... 198 Programmabegroting 2027-2030 3 Voorwoord “Doch al het voortreffelijke is even moeizaam als zeldzaam” Spinoza Voor u ligt de Programmabegroting 2027 en Meerjarenraming 2028-2030. Dat is de eerste begroting van de nieuwe bestuursperiode. In deze begroting zijn de afspraken uit het coalitie-akkoord ‘Met lef en realisme voor Culemborg’ verwerkt en blikken we vooruit op de uitdagingen waar de gemeente voor staat.

Tegelijkertijd bouwt deze begroting ook voort op de lijn die de afgelopen jaren met de versterking van de planning en control is ingezet: transparantie in waar ons geld aan wordt besteed en wat we daarvoor gaan doen, leesbare teksten en een duurzaam financieel gezond perspectief. De uitdagingen voor Culemborg blijven de komende jaren onverminderd groot. We bouwen voort op de kracht van Culemborg als compacte stad met een eigen karakter. Een stad waar mensen prettig wonen, ondernemen, elkaar ontmoeten en naar elkaar omzien. Culemborg staat voor grote opgaven. We bouwen woningen voor nieuwe generaties inwoners, investeren in een toekomstbestendig energiesysteem, werken aan veilige en aantrekkelijke wijken, versterken de sociale basis en zorgen ervoor dat inwoners die ondersteuning nodig hebben daarop kunnen blijven rekenen. Ook investeren we in de kwaliteit van onze openbare ruimte, onze scholen, sportvoorzieningen en maatschappelijke accommodaties. We zijn ons bewust van de grenzen van onze financiële mogelijkheden en van de onzekerheden die de komende jaren op gemeenten afkomen. Culemborg heeft, net als vele andere gemeenten om ons heen, te maken met stijgende kosten, een krappe arbeidsmarkt, toenemende druk op voorzieningen en onzekerheid over toekomstige bijdragen van het Rijk.

Juist daarom hebben we ervoor gekozen om deze begroting te baseren op realistische keuzes, uitvoerbare plannen en een gezonde financiële basis. Realistische ramingen Vorig jaar was in de begroting een stevige winstwaarschuwing opgenomen, onder andere omdat onze financiële conditie moest worden versterkt en omdat er in de komende jaren veel geld nodig is voor stijgende kosten voor onze gemeentelijke voorzieningen. Het doet ons goed om uw raad een begroting te kunnen presenteren waarin we die stijgende kosten niet alleen in beeld hebben gebracht, maar ook hebben kunnen voorzien van een budget. We hebben er realistische ramingen in opgenomen voor het beheer, onderhoud en de vervanging van groen, wegen, vastgoed en sportaccommodaties, vooruitlopend op de besluitvorming hierover. Ook investeren we in de uitvoering van onze wettelijke taken in de uitvoering, zoals het sociaal domein. Programmabegroting 2027-2030 4 Met andere woorden: het is gelukt om de opgaven uit de vorige begroting een plek te geven. Daarmee presenteren we de raad een robuuste begroting. Want ondertussen laten de kengetallen van onze financiële conditie zien dat Culemborg er op dit moment financieel gezond voor staat. Onze weerbaarheid is op orde en de risico's zijn beheersbaar.

Wel neemt de financiële ruimte af door een stijgende schuldenlast en een beperkte structurele exploitatieruimte in de eerste jaren van deze begroting. Daarom blijven we kritisch sturen op een duurzaam gezonde financiële huishouding, zodat we ook in de toekomst kunnen investeren in de ontwikkeling van onze stad en onze inwoners. Lastige keuzes Het is niet gemakkelijk om een begroting te presenteren terwijl onze inkomsten uit het Gemeentefonds nog steeds onzeker zijn en onvoldoende meebewegen met de daadwerkelijke inflatie. We hebben in de begroting budgetten kunnen opnemen waarmee we de komende jaren investeren in de basis van onze stad én leggen die begroting structureel sluitend aan u voor. Dat is mogelijk gemaakt door een aantal lastige keuzes. Net als voorgaande jaren zijn er alleen noodzakelijke ontwikkelingen in deze begroting voorzien van een raming. Daarnaast zetten we twee instrumenten in die het Rijk en de provincie in hun toezichtsrol mogelijk maken voor gemeenten die structurele tekorten hebben, maar incidentele overschotten: we zetten een deel van onze vrije reserves in en anticiperen op vertragingen in investeringen. We verlagen voor de komende jaren het subsidieplafond. En ten slotte passen we in deze begroting onze systematiek van ozb-heffing aan: het bedrag dat de Rijksoverheid verwacht dat wij innen via de ozb, gaan we daadwerkelijk innen via de ozb.

Dat is nodig om de komende jaren voldoende ruimte te houden voor noodzakelijke uitgaven. Het financieel perspectief laat zien dat de basis financieel gezien steeds meer op orde raakt en de uitkomst lijkt in grote lijnen positief. Maar omdat er nog steeds grote financiële uitdagingen zijn, stellen we in deze begroting wel voor om opnieuw een stap te zetten in de meerjarige ombuigingsoperatie en voor de volgende kadernota opnieuw ombuigingen voor de begroting uit te werken. De komende tijd werken we daarvoor een proces uit. We verwachten opnieuw scherpere keuzes te moeten maken om ook op langere termijn een duurzaam financieel gezonde gemeente te blijven. Een nieuwe opzet van de begroting In overleg met de auditcommissie is de indeling van de begroting aan het begin van deze nieuwe raads- en bestuursperiode aangepast. De nieuwe indeling in vijf programma's met opgefriste thema's sluit beter aan bij de maatschappelijke opgaven van deze tijd en bij de ambities voor de komende jaren. De verbinding tussen doelen, activiteiten en middelen is versterkt, waardoor duidelijker zichtbaar wordt welke resultaten we willen bereiken voor onze inwoners en welke financiën daarmee gemoeid zijn.

Met deze begroting zetten we een stap naar een meer inzichtelijke en toekomstgerichte planning- en controlcyclus, die de raad beter ondersteunt in zijn kaderstellende en controlerende rol en die tegelijkertijd voor inwoners beter leesbaar is. Programmabegroting 2027-2030 5 Vertrouwen in de toekomst Ondanks de onzekerheden hebben we deze begroting vol vertrouwen opgesteld. Culemborg heeft in het verleden vaker laten zien weerbaar te zijn in onzekere tijden. Met lef waar dat nodig is. Met realisme waar dat verstandig is. En met een blijvend vertrouwen in de veerkracht van onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en verenigingen. Samen bouwen we verder aan een Culemborg dat aantrekkelijk, betrokken, duurzaam en financieel gezond blijft. Voor vandaag én voor de generaties die na ons komen. Het college van burgemeester en wethouders van Culemborg. Programmabegroting 2027-2030 6 Leeswijzer De programmabegroting bestaat uit twee hoofdonderdelen: de beleidsbegroting en de financiële begroting. Samen geven die inzicht in de maatschappelijke opgaven waar de gemeente voor staat, de doelen die we willen bereiken, de activiteiten die we daarvoor uitvoeren en de financiële middelen die daarvoor beschikbaar zijn. De beleidsbegroting De beleidsbegroting vormt het inhoudelijke deel van deze programmabegroting.

Naast het voorwoord en het financieel perspectief bestaat dit deel uit het programmaplan en de verplichte paragrafen. Vijf programma's Met ingang van deze begroting is gekozen voor een nieuwe programma-indeling. De vijf programma's sluiten aan bij de indeling van het Coalitieakkoord 2026-2030 'Met lef en realisme voor Culemborg'. Onderwerpen die inhoudelijk samenhangen staan hierdoor dichter bij elkaar, wat meer samenhang brengt tussen beleid, uitvoering en financiën. De eerste vier programma's bevatten de inhoudelijke beleidsdoelen van de gemeente en zijn onderverdeeld in thema's. Het vijfde programma bevat de financiële uitgangspunten, kaders en ontwikkelingen die bijdragen aan een duurzaam gezonde financiële positie van de gemeente. 1. Prettig wonen, leven en ondernemen 2. Levendige en veilige stad 3. Iedereen doet mee 4. Samen voor onze stad 5.

Langjarig financieel gezond 1.1 Wonen en bouwen 1.2 Energie- en warmtetransitie 1.3 Mobiliteit, bereikbaarheid en parkeren 1.4 Economie en ondernemers- klimaat 1.5 Toerisme en recreatie 2.1 Fysieke leefomgeving 2.2 Klimaatadaptatie 2.3 Sport 2.4 Kunst en cultuur 2.5 Cultureel erfgoed 2.6 Openbare orde en veiligheid 2.7 Weerbaarheid en crisisbeheersing 3.1 Sociaal team 3.2 Opgroeien 3.3 Gezondheid 3.4 Samen leven en ondersteunen 3.5 Rondkomen 3.6 Werk en maatschap- pelijke bijdrage 3.7 Wonen voor doelgroepen 3.8 Onderwijs 4.1 Dienst- verlening, participatie en communicatie 4.2 Wijkgericht werken 4.3 Bestuur en samenwerking 4.4 Ambtelijke organisatie Alle programma's zijn volgens dezelfde structuur opgebouwd. Programmabegroting 2027-2030 7 Visie Ieder programma begint met een visie op het betreffende beleidsterrein. Deze visie beschrijft de ambities en de richting die wij de komende jaren willen volgen. Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? Per thema beschrijven we welke maatschappelijke doelen wij nastreven (wat willen we bereiken) en welke activiteiten we uitvoeren om deze doelen te realiseren (wat gaan we daarvoor doen). Welke ontwikkelingen zijn er verder in 2027? Na de thematische uitwerking worden ontwikkelingen beschreven die voor het programma van belang zijn, maar niet binnen één specifiek thema vallen.

Wat is de betrokkenheid van verbonden partijen? Per programma wordt toegelicht welke verbonden partijen bijdragen aan de gemeentelijke doelstellingen en welke rol zij daarbij vervullen. Indicatoren Om de voortgang en resultaten zichtbaar te maken zijn per programma indicatoren opgenomen. Dit betreft zowel wettelijk verplichte indicatoren als gemeentelijke beleidsindicatoren die aanvullend inzicht geven in de ontwikkeling van onze beleidsdoelen. Waar mogelijk en relevant kijken deze indicatoren vooruit naar de begrotingsperiode. Waar dat niet mogelijk is, worden de meest recente gerealiseerde cijfers weergegeven om ontwikkelingen over meerdere jaren inzichtelijk te maken. Actueel beleid en regelgeving Vervolgens geven we een overzicht van de belangrijkste beleidsdocumenten en de relevante wettelijke kaders die van toepassing zijn op het programma. Wat mag het kosten? Bij ieder programma is aangegeven welke baten en lasten samenhangen met de uitvoering van het beleid. Hiermee beantwoorden we de derde W-vraag: Wat mag het kosten? Wat gaan we investeren? Per programma is tevens inzicht opgenomen in de belangrijkste investeringen die bijdragen aan de realisatie van de gemeentelijke ambities. Paragrafen: een dwarsdoorsnede van de begroting Naast de programma's bevat de beleidsbegroting negen paragrafen.

Deze geven een programma-overstijgend beeld van onderwerpen die van belang zijn voor de financiële positie, het beheer en de bedrijfsvoering van de gemeente. Programmabegroting 2027-2030 8 De paragrafen vormen een dwarsdoorsnede van de begroting en gaan in op diverse, deels wettelijk verplichte, thema's. Zo wordt onder meer aandacht besteed aan de bedrijfsvoering, lokale heffingen, risicobeheersing, het onderhoud van gemeentelijke kapitaalgoederen, financiering, verbonden partijen, grondbeleid, subsidieplafonds en de uitvoering van de Wet open overheid. Deze onderwerpen zijn vaak niet toe te rekenen aan één specifiek programma, maar zijn wel van belang voor de gemeente als geheel. Voor verschillende paragrafen geldt dat de raad met het vaststellen van de begroting tevens de daarin opgenomen beleidsuitgangspunten vaststelt. De financiële begroting De financiële begroting bevat de financiële uitwerking van het beleid en bestaat uit: • het overzicht van baten en lasten; • de uiteenzetting van de financiële positie; • de financiële uitgangspunten van de begroting; • het taakveldenoverzicht. Het overzicht van baten en lasten vormt de financiële samenvatting van alle programma's. De uiteenzetting van de financiële positie geeft inzicht in de financiële gezondheid van de gemeente en de ontwikkeling daarvan gedurende de begrotingsperiode.

Het taakveldenoverzicht biedt een aanvullende weergave van de baten en lasten op het niveau van de BBV-taakvelden. In dit overzicht zijn naast de begroting 2027 ook de gerealiseerde cijfers over 2025 en de begroting 2026 opgenomen. Hierdoor kunnen de financiële ontwikkelingen per taakveld over meerdere jaren worden gevolgd en kunnen bedragen beter met elkaar worden vergeleken. Het taakveldenoverzicht vormt hiermee een waardevolle aanvulling op de financiële informatie die per programma is opgenomen. Alle bedragen zijn afgerond Alle bedragen in deze programmabegroting en meerjarenraming zijn afgerond op duizendtallen. Hierdoor kunnen kleine afrondingsverschillen ontstaan tussen afzonderlijke bedragen en totalen. De gepresenteerde totalen zijn echter altijd correct. Doorontwikkeling van de programmabegroting Deze programmabegroting vormt een volgende stap in de ontwikkeling van onze planning- en controldocumenten. Met de nieuwe programma-indeling sluiten de begrotingsprogramma's beter aan bij de ambities uit het coalitieakkoord. De doelen en activiteiten zijn opnieuw geformuleerd en de koppeling tussen beleid en financiën is verder versterkt. Daarnaast zijn de paragrafen op een aantal onderdelen aangepast om de informatiewaarde voor de raad verder te vergroten en beter aan te sluiten bij de voorschriften van het BBV.

De komende jaren blijven wij werken aan een verdere verbetering van de leesbaarheid, bruikbaarheid en sturingswaarde van de programmabegroting. Programmabegroting 2027-2030 9 Financieel perspectief In het financieel perspectief vatten we de financiële ontwikkeling van de Programmabegroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030 samen. Opbouw van het begrotingssaldo Het vertrekpunt is de Programmabegroting 2026-2029. Deze kende voor 2027 een positief saldo van € 1.637.000. Na verwerking van de Voorjaarsrapportage 2026 (met een negatief saldo van € 599.000) en de Najaarsrapportage 2026 (met een negatief saldo van € 159.000) resteert voor 2027 een positieve uitgangspositie van € 878.000. Vervolgens zijn de ontwikkelingen verwerkt die zich bij het opstellen van deze begroting hebben voorgedaan: de financiële gevolgen van de begrotingen van onze gemeenschappelijke regelingen, ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan in ombuigingen, een aantal onontkoombare ontwikkelingen in ons beleid, de meicirculaire 2026 van het gemeentefonds, het doorvoeren van loon- en prijsontwikkeling en wijzigingen in onze kapitaallasten. Financiële samenvatting van deze begroting De begrotingscijfers geven het meest actuele en concrete beeld van de verwachtingen voor de komende jaren. Dat ziet er als volgt uit.

(bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Primitieve Begroting | 1.637 | 1.431 | 2.590 | 2.363 Voorjaarsrapportage 2026 | -599 | -554 | -625 | -621 Najaarsrapportage 2026 | -159 | -221 | -79 | -91 Uitgangspositie programmabegroting 2027 - 2030 | 878 | 657 | 1.886 | 1.651 Gemeenschappelijke regelingen | -600 | -765 | -692 | -783 Ombuigingen | 804 | 869 | 954 | 1.039 Ontwikkelingen | -1.316 | -1.769 | -2.118 | -428 Gemeentefonds | 1.162 | 1.130 | 1.234 | 1.513 Loon- en prijsontwikkeling | -1.321 | -1.301 | -1.294 | -1.293 Kapitaallasten | 166 | 524 | 461 | 270 Budgetneutrale wijzigingen | 0 | 0 | 0 | 0 Overige mutaties < 10.000 | -6 | 4 | 4 | 4 Totaal wijzigingen programmabegroting | -1.109 | -1.307 | -1.451 | 322 Saldo financieel meerjarenperspectief 2027 - 2030 | -231 | -650 | 435 | 1.973 Waarvan incidenteel | 235 | 43 | 0 | 0 Structureel saldo Programmabegroting 2027-2030 | 4 | -607 | 435 | 1.973 Structureel begrotingsevenwicht Voor 2027 tellen alle ontwikkelingen op tot een totale wijziging van ongeveer € 1,1 miljoen negatief. Wanneer we dat aftrekken van de uitgangspositie ontstaat een begrotingssaldo van € 231.000 negatief. In dit saldo zijn incidentele baten en lasten opgenomen. Na correctie voor € 235.000 aan incidentele lasten komt het structurele begrotingssaldo uit op € 4.000 positief. Daarmee is voor 2027 sprake van structureel begrotingsevenwicht.

Wanneer we het meerjarenperspectief bekijken, is er in 2028 een tekort van € 650.000. Vanaf 2029 ontstaat weer financiële ruimte, met een structureel positief saldo van € 435.000 in 2029 en € 1.973.000 in 2030. In dit perspectief is de septembercirculaire van het gemeentefonds nog niet verwerkt. Die komt zoals gebruikelijk te laat om te verwerken in de begroting, maar kan wel gevolgen hebben voor de saldi. We verwerken de circulaire in een informatienotitie, zodat de raad bij de behandeling van de begroting de meest recente informatie kan betrekken. Programmabegroting 2027-2030 | 10 Programmabegroting 2027-2030 11 Ontwikkelingen met een groot beslag op onze budgetten Deze begroting is opgesteld met financiële soliditeit als belangrijk uitgangspunt. We zien dat de financiële ruimte ten opzichte van de vorige begroting aanzienlijk is afgenomen. Dat komt grotendeels doordat een aantal ontwikkelingen een groot beslag doet op onze budgetten. • Beheers-, onderhouds- en vervangingsplannen. In deze begroting hebben wij budget opgenomen voor een belangrijke opgave die we al langer zagen aankomen en die de komende jaren een fors beslag doet op onze financiën.

Vooruitlopend op de definitieve inhoudelijke besluitvorming hierover is budget opgenomen voor beheer, onderhoud en noodzakelijke vervangingen in groen, wegen, vastgoed, openbare verlichting, civiele kunstwerken en sportaccommodaties. Deze middelen zijn niet alleen nodig om onze voorzieningen op het noodzakelijke niveau te houden, het is ook noodzakelijk om die op te nemen in de begroting vanuit financiële wet- en regelgeving en de eisen die de accountant aan ons stelt. • Landelijke ontwikkelingen. De Meicirculaire 2026 van het gemeentefonds heeft een negatief effect op het financiële perspectief van Culemborg. De gevolgen hiervan zijn eind juni met de gemeenteraad in een informatienotitie gedeeld. Voor Culemborg komt daar een specifiek effect bij als gevolg van de relatief sterke ontwikkeling van de woz-waarden van woningen. De Rijksoverheid gaat ervan uit dat wij als gemeente daardoor meer inkomsten uit onze lokale belastingen gaan realiseren. Daarom past de Rijksoverheid een korting toe op onze algemene uitkering uit het gemeentefonds. Ook binnen de Jeugdwet en de Wmo zien we dat landelijke afspraken en richtlijnen financiële gevolgen hebben voor gemeenten. Zo worden de tarieven geïndexeerd conform de actuele VNG-richtlijnen en de daarvoor geldende landelijke afspraken. Voor 2027 adviseert de VNG voorlopig een gecombineerde indexatie van 3,59%.

Deze indexatie is hoger dan de compensatie in het gemeentefonds. Desondanks hanteren wij die conform de landelijke afspraken als uitgangspunt voor de ramingen voor Jeugd en Wmo • Regionale ontwikkelingen. De bijdragen aan onze gemeenschappelijke regelingen leggen een toenemend beslag op de gemeentelijke middelen. Deze stijgen momenteel sterker dan de financiële compensatie die gemeenten hiervoor via het gemeentefonds ontvangen. Regionaal zetten we ons daarom in voor een systematiek die beter aansluit bij de financiële ruimte van gemeenten. Daarbij blijven ook keuzes over de omvang en inrichting van de dienstverlening aan de orde. Daarnaast hebben ontwikkelingen rond Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang financiële gevolgen. Door stijgende regionale lasten blijft een kleiner deel van het regionale resultaat beschikbaar voor Culemborg. Meer hierover is opgenomen in programma 3. Iedereen doet mee. • Noodzakelijke investeringen in de ambtelijke uitvoering. De begroting bevat een uitbreiding van de ambtelijke organisatie op twee plekken, zodat die op sterkte is om het groenonderhoud en de hervormingsagenda Jeugd goed uit te blijven voeren. Meer hierover is opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering.

Programmabegroting 2027-2030 12 Hier tegenover staat overigens ook een grote ontwikkeling die een verschuiving in ramingen met zich meebrengt, wat voor deze meerjarenbegroting een (tijdelijk) positief financieel effect heeft. Dat is de verwachte vertraging van de nieuwbouw van het KWC en de keuze om de kosten van de tijdelijke huisvesting niet in één keer ten laste te laten komen van de begroting, maar die mee te nemen in de kapitaallasten van de nieuwbouw. Meer hierover is opgenomen in programma 3. Iedereen doet mee. Zorgvuldige keuzes Om met deze ontwikkelingen toch een structureel sluitend financieel perspectief te kunnen presenteren, heeft het college enkele zorgvuldig overwogen keuzes gemaakt in deze begroting. Allereerst zijn in deze begroting alleen noodzakelijke ontwikkelingen voorzien van een raming. Daarnaast is binnen de geldende financiële kaders gekeken naar de beschikbare financiële ruimte en buffers. We maken daarvoor gebruik van twee opties die het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en het provinciaal financieel toezicht sinds kort (onder voorwaarden) bieden aan gemeenten die een goede vermogenspositie hebben, maar desondanks structurele financiële uitdagingen: • We maken gebruik van de mogelijkheid om het "surplus" van onze financiële reserves in te zetten als structureel dekkingsmiddel.

Concreet betekent dit dat we een aantal bestemmingsreserves waarop op dit moment geen claims rusten laten vrijvallen om de begroting sluitend te kunnen presenteren: de reserves voor buurtbudgetten, flexibele arbeidsvoorwaarden, flexibiliteit & mobiliteit, vluchtelingenopvang, ravijnjaar en maatschappelijke grote projecten. Meer hierover is opgenomen onder 'Wat mag het kosten' in de programma's 3. 'Iedereen doet mee' en 4. 'Samen voor onze stad'. • We hebben een stelpost opgenomen voor de "onderuitputting van kapitaallasten". Die mogelijkheid biedt de provincie omdat investeringen in de praktijk door aanbestedings-, weers- of marktomstandigheden soms niet geheel binnen een begrotingsjaar gerealiseerd worden. Wanneer de oplevering van een investering verschuift naar het jaar erop, verschuiven de kapitaallasten naar het daaropvolgende jaar en valt er eenmalig een bedrag vrij in de begroting. Het is lastig te voorspellen bij welke investeringen dit precies voor welk bedrag optreedt, maar dát het optreedt is - bij alle gemeenten - te verwachten. Daarom gebruiken we de mogelijkheid om een stelpost op te nemen, die anticipeert op de verschuiving. De provincie maximeert die voor Culemborg op € 34.000 vanaf 2027. Daarmee zijn we voldoende voorzichtig; de afgelopen jaren was het effect voor ons boven de € 100.000.

Programmabegroting 2027-2030 13 Ten slotte nemen we nog twee andere maatregelen: • We voelen ons genoodzaakt de systematiek van de ozb-heffing aan te passen: het bedrag dat de Rijksoverheid verwacht dat wij innen via de ozb, gaan we daadwerkelijk innen via de ozb. Zo lang de Rijksoverheid die systematiek niet aanpast en de woz-waarden in Culemborg bovengemiddeld blijven stijgen, betalen huiseigenaren daardoor helaas meer. En uiteraard geldt het ook omgekeerd: stijgen de woz-waarden in Culemborg minder hard dan het gemiddelde in Nederland, dan betalen huiseigenaren minder. Deze aanpassing is nodig om de begroting verantwoord in stand te houden en ramingen voor noodzakelijke uitgaven mogelijk te houden. Meer hierover is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen. • We hebben het subsidieplafond voor de komende jaren verlaagd, met een bedrag dat oploopt van € 100.000 in 2027 naar € 150.000 vanaf 2030. Meer hierover is opgenomen in programma 3. Iedereen doet mee. Voorzichtigheid blijft nodig Met de keuzes die in deze begroting zijn verwerkt, raakt de financiële basis steeds meer op orde. En de uitkomst lijkt in grote lijnen positief. Maar het blijft nodig om voorzichtig te zijn. Behalve dat 2028 nog een tekort laat zien, zijn er de komende jaren nog grote financiële uitdagingen.

Er staan over een paar jaar nog grote investeringen op stapel voor onder andere scholen en de verdere aanpak van onze wegen. We hebben bovendien wendbaarheid en weerbaarheid nodig in onze begroting, om de gevolgen van de wisselende - en nog altijd onvoldoende hoge - rijksbijdragen op te kunnen vangen. Daarnaast verwacht de Rijksoverheid grote wijzigingen door te voeren in de Jeugdzorg en de Wmo vanaf 2028. Die wijzigingen zorgen ervoor dat onze inkomsten vanuit het Rijk voor die terreinen flink gaan afnemen. Daar staat tegenover dat ook onze uitgaven gaan dalen - en daarop anticiperen wij al enkele jaren in onze begroting door deze ontwikkelingen budgettair neutraal op te nemen. Maar het Rijk heeft de plannen daarvoor nog niet concreet uitgewerkt. De daadwerkelijke financiële gevolgen zijn daarom nog niet volledig duidelijk. Volgende stap in de ombuigingsoperatie Onze conclusie is dat er op dit moment nog steeds geen ruimte is voor nieuwe ambities in de komende jaren en dat de financiële opgaven nog altijd aanzienlijk zijn. En onze inkomsten vanuit de Rijksoverheid zijn onzeker. Financiële discipline en een voortdurende monitoring van de structurele lasten en financiële buffers blijven daarom noodzakelijk. Maar we verwachten ook opnieuw scherpe keuzes te moeten maken om ook op langere termijn een duurzaam financieel gezonde gemeente te blijven.

Programmabegroting 2027-2030 14 Daarom stellen we de raad voor om een volgende stap te zetten in de ombuigingsoperatie die we drie jaar geleden hebben ingezet. We stellen voor om de maanden tussen de begroting 2027 en de kadernota 2028 te benutten om opnieuw een aantal ombuigingen voor onze begroting uit te werken, prioriteiten te stellen in onze uitgaven en daarmee budget vrij te spelen voor ontwikkelingen en opgaven die belangrijk zijn. We werken daarvoor een procesvoorstel uit en leggen dat aan uw raad voor. We actualiseren ook de Ombuigingsgids hiervoor. Programmabegroting 2027-2030 15 Programma's Programmabegroting 2027-2030 16 1. Prettig wonen, leven en ondernemen Visie Culemborg is een compacte stad aan de Lek waar geschiedenis, natuur en betrokken inwoners samenkomen. De schaarse ruimte vraagt om slimme keuzes en een integrale aanpak van wonen, duurzaamheid, mobiliteit en leefbaarheid. We werken aan voldoende en betaalbare woningen voor huidige en toekomstige inwoners. We ontwikkelen gezonde, veilige en inclusieve buurten waar mensen elkaar ontmoeten en zich thuis voelen. Daarbij versterken we zowel bestaande wijken als nieuwe ontwikkelingen, met oog voor klimaatadaptatie, sociale samenhang en een prettige leefomgeving die past bij Culemborg.

Vanuit haar centrale ligging, de Lek, de historische binnenstad en het UNESCO Werelderfgoed Hollandse Waterlinie bouwt Culemborg aan een sterke en toekomstbestendige gemeente. We bieden ruimte aan ondernemerschap, innovatie, recreatie en toerisme. We kijken vooral naar grote veranderingen die invloed hebben op de toekomst van Culemborg. We werken aan betaalbare en betrouwbare energie, minder druk op het elektriciteitsnet en een verkeerssysteem dat veilig is en past bij een groeiende stad. Zo zorgen we ervoor dat Culemborg een aantrekkelijke stad blijft om te wonen, ondernemen, werken en bezoeken. Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? In de periode 2027-2030 zetten we binnen dit programma in op verschillende doelen, verdeeld over vijf thema's. Hierna lichten we per thema toe wat we willen bereiken en welke activiteiten we daarvoor ondernemen. De vijf thema's zijn: 1.1. Wonen en bouwen 1.2. Energie- en warmtetransitie 1.3. Mobiliteit, bereikbaarheid en parkeren 1.4. Economie en ondernemersklimaat 1.5. Toerisme en recreatie Programmabegroting 2027-2030 17 1.1. Wonen en bouwen Dit thema richt zich op het realiseren van voldoende, betaalbare en passende woningen voor verschillende doelgroepen. Daarbij zorgen we voor een aantrekkelijke en leefbare woonomgeving waarin woningbouw, voorzieningen, bereikbaarheid en openbare ruimte in samenhang worden ontwikkeld.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Een stad waarin iedereen zich thuis voelt in de fysieke leefomgeving en waarbij sprake is van een fijne, prettige, sociale woonomgeving, met woonruimte die passend is bij de verschillende budgetten van inwoners. Tot 2030 realiseren we minimaal 1000 nieuwe woningen, onder andere in projecten zoals het Stationskwartier, de laatste kavels in Lanxmeer, de Rijksrand en de afronding van Parijsch. (Ontwikkeling) In 2027 geven we prioriteit aan de volgende projecten (Ontwikkeling): • Afronding Parijsch • Perron C • Omgevingsplan Stationskwartier • Van Gaasbeek en Van Tiel • Gispen kavel • Herontwikkeling hoek Wethouder Schoutenweg – Otto van Reesweg • Kavel naast De Unie • Kavel naast het Zwembad • Rijksrand - Hondshoven • Jan van Riebeeckstraat (CPO-KleurrijkWonen) • Stadskantoor (afhankelijk van besluitvorming hierover) • Parkstrook We geven uitvoering aan de regionale woondeal die we hebben afgesproken met het Rijk. (Doorlopend) We geven uitvoering aan de prestatieafspraken met KleurrijkWonen en Huurdersbelangenvereniging. (Doorlopend) Nieuwe initiatieven hebben een evenwichtige verdeling in woningbouwcategorieën, zoals opgenomen in de Woonvisie. Daarbij sluiten we aan bij het landelijke beleid 2/3 betaalbare woningen.

(Doorlopend) Nieuwbouwwoningen zijn daar waar passend en mogelijk toegankelijk, levensloopbestendig en geschikt voor een brede doelgroep. (Doorlopend) Programmabegroting 2027-2030 18 Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Onze dienstverlening is transparant, laagdrempelig, gebruiksvriendelijk en afgestemd op verschillende initiatiefnemers. Een integrale behandeling en advisering van aanvragen vindt zo snel mogelijk plaats. We hanteren een intake- en omgevingstafel voor het in behandeling nemen van nieuwe initiatieven waarin de gemeente meedenkt over mogelijkheden. (Doorlopend) We starten met het opstellen van het gemeentebrede omgevingsplan en nemen daarin mee op welke manier we vergunningsprocedures kunnen versnellen. (Ontwikkeling) We implementeren het werken met omgevingsprogramma’s. Te beginnen met het programma Culemborg vol Energie en Volkshuisvestingsprogramma. (Ontwikkeling) Integraal afgewogen ruimtelijke besluiten die ontwikkelingen in de gemeente mogelijk maken. We ondersteunen partners in facilitaire grondexploitaties. We verhalen de kosten voor ontwikkelingen bij initiatiefnemers binnen de wettelijke kaders. De rapportage hierover (inclusief de voortgang en risico's) vindt plaats via het Meerjarenprogramma Grondexploitaties (MPG).

(Doorlopend) Voor woningbouwprojecten met meer dan 20 woningen en grote veranderingen in de openbare ruimte leggen we een plan met uitgangspunten ter besluitvorming voor. (Doorlopend) We heroverwegen het welstandsbeleid en actualiseren de welstandsnota en het erfgoedbeleid tot de Nota Ruimtelijke Kwaliteit en Cultuurhistorie. (Ontwikkeling) We dragen bij aan de opvang van vluchtelingen door opvang te bieden voor minimaal de taakstelling uit de Spreidingswet. De aan ons toegewezen statushouders krijgen op tijd een passende woning in een passende buurt, met voldoende begeleiding en voorzieningen om te integreren. We realiseren een tussentijdse opvanglocatie voor vluchtelingen om aan de taakstelling uit de Spreidingswet te voldoen. (Ontwikkeling) We werken samen met KleurrijkWonen, Vluchtelingenwerk, ElkWelzijn en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) aan de begeleiding en huisvesting van de aan ons toegewezen statushouders en hervestigde vluchtelingen. (Doorlopend) Programmabegroting 2027-2030 19 1.2. Energie en warmtetransitie Dit thema richt zich op de overgang naar een duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem. We stimuleren energiebesparing, duurzame opwekking en alternatieve warmtevoorzieningen, met aandacht voor energiearmoede en de uitdagingen van netcongestie.

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Culemborg werkt aan een fossielvrij, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem. We stellen in 2027 het omgevingsprogramma Culemborg vol Energie vast, inclusief het verplichte Warmteprogramma, en verbinden daarin energie met wonen, werken en mobiliteit. (Ontwikkeling) We betrekken inwoners en andere partners in de stad actief bij de energie- en warmtetransitie. (Doorlopend) We ondersteunen kwetsbare huishoudens (financieel) bij het verduurzamen van hun huis en bestrijden energiearmoede actief. (Doorlopend) We onderzoeken, samen met inwoners, de mogelijkheid van warmte (en koude) netten in de stad. (Doorlopend) We leveren een bijdrage aan de uitvoering van de Regionale energiestrategie en de regiodeal ‘Energie voor en door de regio’. (Doorlopend) Op basis van de regionale energiestrategie en het ingediende principeverzoek onderzoeken we de mogelijkheid voor de realisatie van een tweede windpark en de mogelijkheden voor zon op dak en zon op land. Daarbij moeten initiatieven een bijdrage leveren aan het verlichten van netcongestie. (Ontwikkeling) We werken aan de verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. (Doorlopend) We voeren een pilot uit om het (gedeeltelijk) gebruik van elektrisch materieel op te nemen in een aanbesteding van een herinrichtingsproject van de openbare ruimte.

(Ontwikkeling) Netcongestie belemmert de ontwikkeling van woningbouw, bedrijvigheid en mobiliteit zo min mogelijk. We voeren het Plan van Aanpak Netcongestie uit. (Doorlopend) We werken samen met Liander, buurgemeenten en andere partners gebiedsgericht aan slimmer gebruik van het elektriciteitsnet. (Doorlopend) Samen met onder meer het Rijk, buurgemeenten en Liander onderzoeken we de mogelijkheden om in een Living Lab innovatieve en praktische oplossingen voor de energietransitie te vinden. (Ontwikkeling) We stimuleren oplossingen zoals energiehubs, slim laden, extra opwek, opslag en energiemanagement om de beschikbare netcapaciteit beter te benutten. (Doorlopend) We geven invulling aan 'netbewust' bouwen om de risico's van netcongestie te verzachten. (Doorlopend) 1.3. Mobiliteit, bereikbaarheid en parkeren Dit thema gaat over het bereikbaar, veilig en goed toegankelijk houden van Culemborg. We werken aan een samenhangend mobiliteitssysteem waarin lopen, fietsen, openbaar vervoer en autoverkeer elkaar versterken en nieuwe ontwikkelingen goed worden ingepast. Wat willen we | Wat gaan we daarvoor doen? bereiken? We willen | We leveren de fietsstraat Parijsch - Binnenstad op. (Ontwikkeling) Culemborg | We passen het kruispunt Stationssingel - Triosingel aan.

(Ontwikkeling) bereikbaar houden | We herzien het aanwijzingsbesluit parkeren en uitvoeringsbesluit en mobiliteits- | parkeervergunningen. (Ontwikkeling) problemen | We voeren de mobiliteitsmaatregelen uit binnen de beschikbare voorkomen. | financiële mogelijkheden van het mobiliteitsfonds. (Doorlopend) We willen nieuwe woningbouw- | We passen realistische parkeernormen toe op basis van de CROW- ontwikkelingen | richtlijnen. (Ontwikkeling) mogelijk maken zonder dat dit leidt tot onaanvaardbare | Daar waar nodig voeren we parkeerregulering in, rondom het verkeers- en | Stationskwartier en binnenstad. (Doorlopend) parkeerproblemen. We houden | We werken volgens het in 2026 geactualiseerde Wegenbeheerplan Culemborg | (2027-2031), beheerplan Openbare verlichting (2027-2031) en Civiele bereikbaar en | kunstwerken (2027-2031). (Doorlopend) begaanbaar door de | We beheren onze wegen, openbare verlichting en civiele wegen, openbare | kunstwerken, zodat ze veilig en functioneel zijn. (Doorlopend) verlichting en | In de komende tien jaar wordt op basis van de technische afschrijving civieltechnische | én de doelstelling vanuit het klimaatakkoord de openbare verlichting kunstwerken in | vervangen voor een duurzame LED-variant.

(Doorlopend) voldoende staat van | Om onnodig energieverbruik en lichthinder tegen te gaan, wordt een onderhoud te | pilot gedaan in verschillende gebieden in de stad (Industrieweg en houden. | Staalweg, fietsstraat en Molenzicht-Dijkzicht) met dimbare openbare verlichting. (Ontwikkeling) Programmabegroting 2027-2030 | 20 Programmabegroting 2027-2030 21 Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? We willen een toegankelijk verkeerssysteem waarin iedereen zich veilig en vlot kan verplaatsen: lopend, fietsend, gemotoriseerd of met het openbaar vervoer. We richten wegen, fiets- en wandelpaden veilig en comfortabel in bij onderhouds- en herinrichtingsprojecten. (Doorlopend) We onderzoeken bij onderhoudswerkzaamheden waar verlaging van de maximumsnelheid van 50 km/u naar 30 km/u mogelijk en wenselijk is. (Doorlopend) We beheren onze wegen zodat ze veilig en functioneel zijn. (Doorlopend) 1.4. Economie en ondernemersklimaat Dit thema richt zich op een sterke en toekomstbestendige lokale economie. We ondersteunen ondernemerschap, versterken de aantrekkelijkheid van de binnenstad en bedrijventerreinen en stimuleren innovatie en verduurzaming. Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Een sterke, vitale, toekomst- bestendige lokale economie die werkgelegenheid, innovatie en voorzieningen ondersteunt.

We bieden ruimte aan economische innovatie en vernieuwing voor bestaande en nieuwe ondernemers. (Doorlopend) Samen met de regio stellen we een nieuw Regionaal Economisch Ambitiedocument vast. In dit document wordt opgenomen welke speerpunten we de komende jaren hebben voor economische ontwikkeling in de regio. (Ontwikkeling) We ondersteunen ondernemers, zowel individueel als collectief in de mogelijkheden om te verduurzamen (energiebesparingen, klimaatadaptatie en circulariteit). (Doorlopend) We onderhouden structureel contact met ondernemers via Kring Culemborgse Bedrijven (KCB), ondernemersverenigingen van de wijkwinkelcentra en het Collectief Centrum Culemborg (CCC), individuele gesprekken en ondernemersbijeenkomsten. (Doorlopend) We hebben een binnenstadregisseur en een parkmanager. Zij zijn de schakel tussen gemeente en ondernemers. Samen met het digitale gemeentelijke loket fungeren zij als toegankelijk ondernemersloket. (Doorlopend) Programmabegroting 2027-2030 22 Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Het bedrijventerrein is een aantrekkelijke vestigingsplaats voor ondernemerschap en groei. We vergroenen de openbare ruimte van het bedrijventerrein en gaan in gesprek met ondernemers om ook op hun eigen terrein maatregelen te nemen, zoals in de buitenruimte of groen op dak.

(Ontwikkeling) Met de Kring Culemborgse Bedrijven (KCB) helpen we ondernemers om samen energie slimmer te gebruiken. Zo verminderen we de druk op het elektriciteitsnet. (Ontwikkeling) We geven samen met de KCB en de parkmanager uitvoering aan de Visie van Pavijen. (Ontwikkeling) Culemborg heeft een levendige en aantrekkelijke binnenstad. Samen met het Collectief Centrum Culemborg (CCC) stellen we een actieplan op voor een levendige, gastvrije en aantrekkelijke binnenstad als kloppend hart van de stad. We werken aan een compacte en toekomstbestendige binnenstad met aandacht voor een aantrekkelijk verblijfsklimaat, het tegengaan van leegstand, passende branchering, marketing, culturele programmering en behoud van ons cultuurhistorisch erfgoed. (Doorlopend) Efficiënt grondgebruik en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. We faciliteren waar mogelijk (lokale) bedrijven bij verplaatsen en uitbreiden op Pavijen. We zijn ons bewust van de beperkte ruimte en sturen op een zo efficiënt mogelijk gebruik daarvan. Dit gebeurt aan de hand van het Transitie- en Transformatieplan (TTP) en de visie van Pavijen. (Doorlopend) Programmabegroting 2027-2030 23 1.5. Toerisme en recreatie Dit thema richt zich op het vergroten van de recreatieve en toeristische aantrekkelijkheid van Culemborg.

We benutten onze cultuurhistorische, landschappelijke en recreatieve kwaliteiten om de stad aantrekkelijk te maken voor inwoners en bezoekers. Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? De haven en de camping langs de Lek moeten een mooie toeristische trekpleister zijn. We verpachten de jachthaven en de camping aan de Stichting Jachthaven en Camping De Helling. Om deze toeristische trekpleister te versterken, hebben we jaarlijks overleg met de Stichting over de uitstraling en het toekomstperspectief. (Doorlopend) Bevorderen van meerdaagse verblijfs- mogelijkheden. Volgens de regionale koers voor recreatie en toerisme werken we samen met Regio Rivierenland, Bureau Toerisme en ondernemers aan de ontwikkeling van nieuwe verblijfsaccommodaties en toeristische arrangementen, zodat bezoekers langer blijven en meer geld uitgeven. Dat is goed voor de lokale economie. (Doorlopend) Een aantrekkelijke gemeente op het gebied van economie, recreatie en toerisme. We beheren de toeristische infrastructuur, zoals fietsroutes en klompenpaden. (Doorlopend) We zorgen voor marketing en promotie van de verhaallijnen van Hollandse Waterlinies, cultuurhistorische landmarks en gastvrije binnensteden. (Doorlopend) We stimuleren het economische klimaat van Culemborg via (digitale) communicatie, netwerken, parkmanager en binnenstadregisseur.

(Doorlopend) Welke ontwikkelingen zijn er verder in 2027? Volkshuisvesting In 2027 staat wonen in het teken van een sterkere regie op de volkshuisvesting. Gemeenten zijn verplicht een Volkshuisvestingsprogramma op te stellen, waarin de woningbehoefte, doelgroepen en woningbouwopgave worden vastgelegd. Daarnaast wordt gestuurd op voldoende betaalbare woningen, met regionaal twee derde betaalbare nieuwbouw en 30% sociale huur. Ook krijgen urgent woningzoekenden, ouderen, studenten en andere aandachtsgroepen een prominentere plek in het woonbeleid. Programmabegroting 2027-2030 24 Netcongestie Netcongestie veroorzaakt overbelasting op het elektriciteitsnet. Het vormt de komende jaren een belangrijke uitdaging voor de ontwikkeling van Culemborg. De benodigde uitbreiding van het elektriciteitsnet loopt naar verwachting tot 2038-2040. Tot die tijd is de beschikbare netcapaciteit onvoldoende om alle ambities op het gebied van woningbouw, economische ontwikkeling en verduurzaming mogelijk te maken. Samen met de gemeenten Buren en West Betuwe, Liander, de provincie Gelderland en het Rijk werken we aan oplossingen om de beschikbare capaciteit slimmer te benutten en de voortgang van woningbouw- en verduurzamingsprojecten zoveel mogelijk te waarborgen.

Nieuw codebesluit ACM Met het nieuwe prioriteringskader van de ACM heeft de gemeente een coördinerende rol gekregen bij het tijdig aanvragen en prioriteren van netaansluitingen voor onder meer woningbouw en onderwijshuisvesting. Vanaf 2027 wordt de beschikbare netcapaciteit verdeeld op basis van deze prioritering. Door schaarste op het elektriciteitsnet wordt het steeds belangrijker om projecten tijdig voor te bereiden en aanvullende maatregelen te onderzoeken. Nieuwe wetgeving warmtetransitie Per 1 januari 2027 treden de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de Wet collectieve warmte (Wcw) in werking. Deze wetten versterken de regierol van gemeenten in de warmtetransitie. De Wgiw verplicht gemeenten een warmteprogramma vast te stellen en biedt mogelijkheden om per gebied keuzes vast te leggen voor een toekomstig duurzaam warmtevoorzieningssysteem. Op grond van de Wgiw moeten gemeenten voor 31 december 2027 een warmteprogramma vaststellen. Dit warmteprogramma is de opvolger van de transitievisie warmte uit 2022. De Wcw geeft gemeenten bevoegdheden bij de ontwikkeling van warmtenetten en introduceert nieuwe regels voor eigendom, besluitvorming en warmtetarieven. Voor Culemborg is de Wcw op korte termijn vooral relevant vanwege de bestaande warmtenetten van Thermo Bello en Ennatuurlijk.

De gemeente krijgt de verantwoordelijkheid om publieke belangen rondom deze warmtenetten te bewaken en de netten binnen het nieuwe wettelijke stelsel onder te brengen. Afschaffen salderingsregeling Het stoppen van de salderingsregeling maakt investeren in zonnepanelen minder aantrekkelijk. Hierdoor zullen huishoudens en bedrijven naar verwachting vaker inzetten op eigen verbruik en energieopslag. Programmabegroting 2027-2030 25 Wat is de betrokkenheid van de verbonden partijen? Recreatieschap Nederrijn, Lek en Waal Betrokkenheid bij de doelen uit dit programma De kernactiviteit bestaat uit het in stand houden, verbeteren en uitbreiden van de openbare recreatief-toeristische infrastructuur (de land- en routegebonden voorzieningen, zoals paden, routes en veerpontjes en de dagrecreatiegebieden). Alle overige activiteiten zijn ondersteunend aan deze ene kernactiviteit. Belangrijkste ontwikkelingen In 2027 wordt op basis van eerder onderzoek naar routestructuren een start gemaakt om de openbare recreatief-toeristische infrastructuur te verbeteren en uit te breiden. Dit betreft met name het knooppuntensysteem voor wandelen, fietsen, varen en paardrijden. ND Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) Betrokkenheid bij de doelen uit dit programma ODR voert taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving uit op de thema's 'Bouwen' en 'Milieu'.

Daarmee maakt zij economische ontwikkeling mogelijk, faciliteert de woningbouw en ziet toe op een schone en veilige leefomgeving. Belangrijkste ontwikkelingen Aan Omgevingsdiensten worden kwalitatieve eisen gesteld (robuustheidscriteria). De ODR is op het moment van schrijven van deze begroting nog niet robuust. Dit kan als consequentie hebben dat de continuïteit van de ODR in haar huidige vorm op het spel staat. De besluitvorming hierover op landelijk en provinciaal niveau is mede bepalend voor de uitkomsten van deze discussie. Programmabegroting 2027-2030 26 Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland (UBR) Betrokkenheid bij de doelen uit dit programma UBR is verantwoordelijk voor de aanleg, het beheer en het onderhoud van een glasvezelnetwerk in het buitengebied van deze gemeenten. Belangrijkste ontwikkelingen In 2026 is de aanleg afgerond. Dat betekent dat in 2027 de beheersfase is ingegaan. De opbrengsten in 2027 en de jaren daarna goed zijn voor een structureel overschot van de exploitatie. En na 2027 de verwachte resultaten positief zijn op een vergelijkbaar, oplopend en stabiel niveau. Ondanks het feit dat in de eerste 4 jaren tijdens de aanlegfase van het glasvezelnetwerk de omzet nog niet op het beoogde niveau zat, sloot de exploitatie per saldo over deze jaren met een positief resultaat.

In het zevende begrotingsjaar 2027 wordt de beoogde omzet behaald en zelfs overschreden en kunnen alle lasten uit de opbrengsten worden voldaan. We willen de grip op de uitvoering door de UBR vergroten omdat we het belangrijk vinden dat we zorgvuldig omgaan met publieke middelen, maar tegelijkertijd willen zorgen voor een goedwerkend breedbandnetwerk in het buitengebied. C.V. Parijsch (PPS) Betrokkenheid bij de doelen uit dit programma De CV Parijsch draagt bij aan de woningbouwopgave, met een mix van diverse soorten woningen in wijken met veel ruimte voor groen en water. In Parijsch-Zuid zijn inmiddels ca.1200 woningen gerealiseerd. Er worden nog ca. 300 woningen ontwikkeld waarvan ca. 110 woningen nu in aanbouw zijn. Belangrijkste ontwikkelingen We gaan richting einde van de bouw van de woningen in Parijsch. Stichting Accommodatiebedrijf Culemborg Betrokkenheid bij de doelen uit dit programma De stichting Accommodatiebedrijf Culemborg is eigenaar van de Brede School Culemborg Oost en voorziet daarmee in (een deel van) de behoefte aan onderwijscapaciteit in de gemeente Culemborg. Hiermee vervult zij (een deel van) de zorgplicht voor het huisvesten van leerlingen in de gemeente Culemborg. Belangrijkste ontwikkelingen Er zijn geen specifieke ontwikkelingen voor 2027.

Indicatoren Indicator | Werkelijk | Raming | Raming | Meetinstrument 2025 | 2026 | 2027 Verplichte indicatoren 14. Functiemenging | 50,6 | niet | niet | CBS BAG/ LISA opgenomen | opgenomen 16. Vestiging van | 184,2 | niet | niet | CBS BAG/ LISA bedrijven (per 1.000 | opgenomen | opgenomen inwoners in de leeftijd 15-74 jaar) 34. Hernieuwbare | n.n.b. | 35,17 | 35% | RWS elektriciteit (percentage van het totaal bekend elektriciteitsgebruik) 36. Nieuw gebouwde | n.n.b. | 0,3 | 0,3 | Woningbouwprogramma woningen (per 1.000 woningen) 37. Demografische | 76,8 | 75,2 | 76,8 | CBS druk Gemeentelijke indicatoren Stadswandelingen voor | 3 | 3 | 3 | Aanbod bij TIP toeristen Routes met landelijke | 8 | 8 | 9 | Wandelnet, uitstraling | Fietsplatform, Klompenpaden.nl, Bureau Toerisme Toeristisch | 2 | 2 | 3 | Openstelling infopost Overstappunt | stadhuis (TIP) en Gelderlandfabriek Aantal toegekende | - | 100 | 100 | Eigen data subsidies voor isolatie* Gemiddeld verbruik | - | 690 m3 ** | 690 m3 | Eigen data aardgas per jaar* Percentage | - | min. 78% | 78% | Eigen data energielabels B en beter* NB. de nummers voor de verplichte indicatoren komen overeen met het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV), ontbrekende nummers zijn niet meer in gebruik.

De indicatoren met een * zijn voor het eerst opgenomen in de Begroting 2026 en hebben daarom geen getal opgenomen in 2025. ** In de begroting is vorig jaar een invoerfout gemaakt, hier stond toen per abuis 590 m3. Programmabegroting 2027-2030 | 27 Actueel beleid en regelgeving Wetgeving • | Gemeentewet • | Omgevingswet inclusief AMvB's • | Wet kwaliteitsborging bouw • | Provinciale verordening • | Wegenverkeerswet 1994 Beleidskaders • | Veiligheidsstrategie Oost-Nederland • | Gemeentelijk Verkeer- en Vervoerplan (GVVP) 2021-2030 • | Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV) 2030 • | Uitvoeringsplan Mobiliteit Regio Rivierenland 2023-2026 • | Wegenbeheerplan 2021-2025 • | Beheerplan civiele kunstwerken 2015-2020 • | Beheerplan openbare verlichting 2019-2023 • | Regionaal Ambitiedocument 2022-2025 Regio Rivierenland • | Regionale Planning Werklocaties 2025-2029 Regio Rivierenland • | Visie voor Pavijen 2024 • | Ontwikkelingsprogramma Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW) Culemborg • | Detailhandelsvisie 2021 • | Evenementenvisie 2021 • | Horecavisie 2021 • | Kaders voor de Compacte Binnenstad 2021 • | Stadsvisie 'Culemborg stroomt' • | Omgevingsvisie Culemborg 2040 • | Geactualiseerde Woonvisie 2023 • | Meervoudig duurzaam grondbeleid (vastgesteld in 2020) • | Groenbeleidsplan (vastgesteld in 2020) • | Biodiversiteitsplan (vastgesteld in 2021) • | Masterplan stationsomgeving • |

Prijsgrenzen 2025 • | Actualisatie Woonvisie 2024 • | Prestatieafspraken KleurrijkWonen • | Regionale Woondeal • | Programma Woningbouwopgave 2020 - 2030 • | Parkeerverordening Culemborg 2027 • | Nota Parkeernormen Culemborg • | Mobiliteitsfonds Culemborg 2026 Programmabegroting 2027-2030 | 28 Wat mag het kosten? Dit onderdeel laat zien welke baten en lasten onder dit programma vallen en hoe deze zich gedurende de begrotingsperiode ontwikkelen. De financiële gegevens zijn uitgesplitst naar de verschillende thema’s binnen het programma. Daarbij zijn zowel de begrotingsvoorstellen voor 2027-2030 als de financiële doorwerking van de najaarsrapportage 2026 verwerkt.

Baten en lasten van dit programma (bedragen x € 1.000) | Rekening | Begroting 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten | -12.012 | -20.507 | -18.182 | -13.916 | -12.082 | -12.155 1.1 | Wonen en bouwen | -5.304 | -9.358 | -8.476 | -5.840 | -4.645 | -4.770 1.2 | Energie- en warmtetransitie | -1.366 | -2.140 | -276 | -326 | -75 | -75 1.3 | Mobiliteit, bereikbaarheid en parkeren | -4.377 | -5.323 | -6.377 | -6.383 | -6.463 | -6.412 1.4 | Economie en ondernemersklimaat | -835 | -3.383 | -2.871 | -1.185 | -716 | -716 (binnenstad, bedrijventerreinen) 1.5 | Toerisme & recreatie | -130 | -302 | -182 | -182 | -182 | -182 Baten | 7.553 | 12.669 | 9.327 | 5.007 | 3.338 | 3.461 1.1 | Wonen en bouwen | 6.131 | 7.233 | 6.509 | 3.873 | 2.672 | 2.796 1.2 | Energie- en warmtetransitie | 433 | 1.916 | 0 | 0 | 0 | 0 1.3 | Mobiliteit, bereikbaarheid en parkeren | 587 | 745 | 542 | 542 | 542 | 542 1.4 | Economie en ondernemersklimaat | 317 | 2.695 | 2.196 | 513 | 44 | 44 (binnenstad, bedrijventerreinen) 1.5 | Toerisme & recreatie | 85 | 79 | 80 | 80 | 80 | 80 Saldo van baten en lasten | -4.459 | -7.838 | -8.855 | -8.909 | -8.744 | -8.694 Stortingen reserves | -14.572 | -1.086 | -200 | 0 | 0 | 0 Onttrekkingen reserves | 14.731 | 876 | 411 | 494 | 202 | 103 Mutaties reserves | 160 | -210 | 211 | 494 | 202 | 103 Prettig wonen, leven en ondernemen | -4.299 | -8.048 | -8.644 | -8.415 | -8.542 |

-8.590 Overzicht van wijzigingen in het programma De tabel hierna laat zien hoe het financiële meerjarenperspectief van dit programma is opgebouwd. De primitieve begroting, inclusief de wijzigingen uit de voorjaarsrapportage 2026, vormt het vertrekpunt. Vervolgens zijn de financiële gevolgen van de najaarsrapportage 2026 en de wijzigingen in deze begroting weergegeven. De wijzigingen zijn gecategoriseerd in acht groepen. Drie groepen bevatten inhoudelijke ontwikkelingen die relevant zijn voor het beleid en de uitvoering van het programma (ombuigingen, ontwikkelingen en gemeentefonds). Deze wijzigingen worden afzonderlijk weergegeven en nader toegelicht. De overige groepen zijn voornamelijk technisch of financieel van aard en worden op hoofdlijnen toegelicht.

Programmabegroting 2027-2030 | 29 (bedragen x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Primitieve Begroting | -6.960 | -6.903 | -6.889 | -6.714 Voorjaarsrapportage 2026 | -270 | -267 | -267 | -267 Uitgangspositie voor programmabegroting | -7.230 | -7.170 | -7.156 | -6.981 Najaarsrapportage 2026 | 42 | 67 | 67 | 67 Ombuigingen | -25 | 0 | 0 | 0 - | Omgevingsmanagement gereguleerd parkeren | -25 | 0 | 0 | 0 Ontwikkelingen | 67 | 67 | 67 | 67 - | Lokale belastingen gemeentelijk vastgoed | -2 | -2 | -2 | -2 - | Bijdrage UPV-zwerfafvalvergoeding en | 93 | 93 | 93 | 93 prullenbakkenvergoeding - | Brandverzekeringen | 9 | 9 | 9 | 9 - | Vervangen stroomvoorzieningen markten | -5 | -5 | -5 | -5 - | Kosten opruimen zwerfafval en vervangen prullenbakken | -28 | -28 | -28 | -28 Overige mutaties < 10.000 | -1 | -1 | -1 | -1 Begroting 2027-2030 | -1.456 | -1.311 | -1.453 | -1.676 Gemeenschappelijke regelingen | -105 | -105 | -105 | -105 Ontwikkelingen | -1.244 | -1.229 | -1.280 | -1.318 - | Lagere licentiekosten parkeren | 11 | 11 | 11 | 11 - | Actualisatie beheerplan wegen | -1.027 | -1.027 | -1.050 | -1.075 - | Actualisatie beheerplan openbare verlichting | 0 | -45 | -73 | -84 - | Actualisatie beheerplan civiele kunstwerken | -158 | -148 | -149 | -151 - | Mobiliteitsfonds | -50 | 0 | 0 | 0 - | Overname parkeergarage Borg en Buiten | -19 | -19 | -19 | -19 Loon- en prijsontwikkeling | -134 |

-133 | -131 | -131 Kapitaallasten | 9 | 150 | 58 | -127 Budgetneutrale wijzigingen | 19 | 6 | 6 | 6 Overige mutaties < 10.000 | -1 | -1 | -1 | -1 Totaal meerjarenperspectief | -8.644 | -8.415 | -8.542 | -8.590 Ontwikkelingen Lagere licentiekosten parkeren | 11 Door de nieuwe aanbesteding van het parkeerbeheer zijn de kosten voor het parkeervergunningsysteem en de bijbehorende licenties lager. Hierdoor ontstaat structureel € 16.950 financiële ruimte per jaar. Programmabegroting 2027-2030 | 30 Programmabegroting 2027-2030 31 Actualisatie beheerplan wegen -1.027 We willen de openbare ruimte veilig, toegankelijk en goed onderhouden houden. Tegelijkertijd kiezen we ervoor onderhoud vooral daar uit te voeren waar dit noodzakelijk is en hogere kosten op termijn voorkomt. Uit het geactualiseerde beheerplan blijkt dat de onderhoudsopgave voor de wegen de komende jaren groter is dan eerder geraamd. Om het gewenste kwaliteitsniveau en de veiligheid van het wegennet op peil te houden, is circa € 1 miljoen extra per jaar nodig. Actualisatie beheerplan openbare verlichting 0 Het beheerplan voor de openbare verlichting is geactualiseerd. De komende jaren zijn extra investeringen nodig in onder meer lichtmasten, armaturen en sensoren. Daar staan lagere energiekosten tegenover door de verdere overgang naar energiezuinige ledverlichting.

Actualisatie beheerplan civiele kunstwerken -158 Een deel van de civiele kunstwerken in Culemborg is verouderd en vraagt de komende jaren meer onderhoud. Ook is sprake van een onderhoudsachterstand ten opzichte van het gewenste kwaliteitsniveau. Om het noodzakelijke groot onderhoud planmatig uit te kunnen voeren, wordt een nieuwe voorziening gevormd. Tegelijkertijd blijven we de veiligheid en staat van de kunstwerken actief monitoren. Mobiliteitsfonds -50 We willen de mogelijkheden voor deelmobiliteit in Culemborg verder verkennen als onderdeel van een toekomstbestendige mobiliteitsmix, waarin wandelen, fietsen, openbaar vervoer en de auto elkaar versterken. Met een onderzoek brengen we in beeld welke vormen van deelmobiliteit passend en haalbaar zijn, welke bijdrage deze kunnen leveren aan bereikbaarheid en het verminderen van parkeerdruk en welke randvoorwaarden nodig zijn voor een eventuele verdere toepassing. Hiervoor wordt eenmalig € 50.000 beschikbaar gesteld. Overname parkeergarage Borg en Buiten -19 De parkeergarage Borg en Buiten wordt overgedragen aan de gemeente. Daarmee komen ook de kosten van het beheer en de exploitatie van de openbaar toegankelijke parkeergarage voor rekening van de gemeente.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://culemborg.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/6b69637f-9f1e-488b-8d82-b2ee3fbe8457?agendaItemId=7e43b9cd-422d-4599-9ca7-f5892fa82f08