1 Masterplan Stationsomgeving - 1434903
Tekst van het document
Stationsomgeving Culemborg Masterplan 26 april 2024
colofon team
publicatiedatum
registratienummer
26 april 2024
GZDGCB 1427640/1434903
adres
in opdracht van
SVP architectuur en stedenbouw
Gemeente Culemborg
‘t Zand 17, 3811 GB Amersfoort Voor het geheel of gedeeltelijk
overnemen of bewerken van
info@svp-svp.nl
artikelen dient men toestemming van de redactie te vragen. In de
projectteam
meeste gevallen zal die graag
Esther Vlaswinkel
worden gegeven.
Barbara Dirks Ilse van den Berg
voorbehoud
Eva Witlox
Aan deze publicatie kunnen geen
Gerwin de Vries
rechten worden ontleend.
Kris Kersten Bob Nouwens Kasper Neeleman
Stationsomgeving Culemborg Masterplan 26 april 2024
Inhoudsopgave
Inleiding
9
masterplan uitwerking landschappelijk raamwerk68
doel & opgave
Park74
Culemborg10
Straten78
Culemborg optimaal verbonden
12
Buurtparkjes80
Wat levert het op voor de stad
14
Stationsplein82
Stadsvisie Culemborg
16
Spoorpark86
masterplan
stedenbouwkundige principes88
Essentie van het plan
20
De parkrand92
Hoofdstructuren
22
De gemengde stadsbuurt: de mix94
Plankaart
26
De polderrand100
thema’s
beeldkwaliteit
102
Groenstructuur30 Waterstructuur
32
Het station
34
fasering
De gemengde stad
42
Ontwikkelstrategie
112
Placemaking
116
Samenleven52 Energie
56
Mobiliteit62 Multifunctionele buurthubs
64
Circulariteit
66
proces Overzicht proces en samenwerking Pressure Cookers
120 122
beeldverslag pressure cookers
124
Participatie
126
beeldverslag participatie
128
bijlage Participatieverslag Masterplan 1427640/1469340
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
5
es ds ew eg
Pa ra lle lw eg
N3 20
Be
we g
st Oo
In du st rie w eg
W et ho ud er
Ho ut
Sc ho ut en w eg
eg lelw ral Pa
eg w nd Ra
6
station Culemborg
W es t
Inleiding Culemborg werkt aan haar toekomst. Onderdeel daarvan is de ontwikkeling van de Stationsomgeving. De transformatie van een deel van het huidige bedrijventerrein Pavijen naar een wijk met een duurzame en levendige woon- en werkomgeving. Een wijk waar Culemborgers een passende woning kunnen vinden en gezond en prettig kunnen leven. aanleiding De Culemborgse gemeenteraad stelde op 9 maart 2023 de Structuurvisie Stationsomgeving vast. De structuurvisie biedt vanuit verschillende ambities - op het gebied van wonen, mobiliteit, duurzaamheid, klimaat, economie, werkgelegenheid en onderwijs - een ruimtelijk kader voor de ontwikkeling van de Stationsomgeving. Het geeft richting en inhoud aan de transformatie van het gebied. De visie biedt daarmee zowel een afwegingskader als een startpunt voor het Masterplan.
doelstelling masterplan Waar de structuurvisie een beschrijving is van de ambities, krijgen die in het Masterplan een gezicht. Hier worden de ambities naar een globaal ruimtelijk plan vertaald. In het Masterplan wordt de hoofdplanstructuur vastgelegd. Een doordacht plan met een uitgewerkt raamwerk en duidelijke principes (spelregels) voor de bouwvelden. Een plan dat haalbaar en realistisch is, waarin ambities goed verankerd zijn maar dat ook nog flexibel is. Immers, het plan wordt over een langere periode gerealiseerd. Het masterplan dient gedurende die periode als kader van waaruit de deelontwikkelingen verder uitgewerkt kunnen worden.
plangebied De Stationsomgeving betreft de wijk ten westen van station en het spoortalud. Op naastgelegen afbeelding is het plangebied aangegeven, in totaal ongeveer 40 hectare.
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
7
opgave & doel
Culemborg Culemborg is een middelgrote stad met een idyllische landelijke ligging; aan de oevers van de Lek en onderdeel van de Betuwe. Tegelijk ligt Culemborg centraal in het land en is de stad goed verbonden via spoor en weg. Oorspronkelijk was Culemborg een nederzetting op
begrensd door de Lek en aan de zuidzijde door
de zuidelijke oeverwal van de Lek. De in 1868 in
agrarisch gebied. Het spoortalud is een belangrijke
gebruik genomen Kuilenburgse spoorbrug maakte
ecologische en landschappelijke verbinding tussen de
van Culemborg een centrale en goed te bereiken plek
Lek en de polder.
in het land. Dat gaf een belangrijke stimulans aan de industriële ontwikkeling van Culemborg. Vooral de
Nu Culemborg voor de opgave staat om meer
sigaren- en meubelindustrie kwamen sterk op. Om
woningen te bouwen, kijkt de gemeente in eerste
met de hoge brug over de Lek te komen moest een
instantie naar binnenstedelijke locaties. Het buitenge-
spoordijk worden aangelegd; station Culemborg
bied van Culemborg is beperkt, het grootste deel
kwam onder aan de helling en dus een eind buiten de
ervan ligt in het Unesco Werelderfgoed ‘de Nieuwe
stad te liggen. Daar was wel ruimte voor bedrijven om
Hollandse Waterlinie’. Bovendien is het wenselijk dat
zich te vestigen dichtbij het station. De bedrijvigheid is
het waardevolle groene buitengebied open kan blijven
over de jaren verder gegroeid en vormt nu het huidige
voor natuur en agrarische bedrijven. De gemeente
bedrijventerrein Pavijen.
kiest nu voor verdichting in het plangebied ten westen van het station. Een plangebied op steenworp afstand
Vanaf de jaren 60 groeit ook het inwoneraantal van
van het historische centrum én het landschap.
Culemborg en zowel ten oosten als ten westen van
Bovendien een plangebied gelegen aan het station en
het spoortalud worden verschillende woonwijken
zo optimaal verbonden met zowel de Randstad als
gebouwd. Culemborg wordt aan de noordzijde
Brabant.
de Lek centrum
west oost
wonen werken
agrarisch gebied
10
ecologische verbinding
oost-west
industrie naast het station
spoortalud als ecologische
de uitbreiding van Culemborg heeft zich
het industriegebied van Culemborg ligt
verbinding tussen de polder (de
rondom het spoor gevouwen waardoor
direct naast het station
Betuwe) en de Lek
het spoor het dorp in tweeën splitst
historisch centrum
Lek
station
N3
20
plangebied masterplan Pavijen
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
11
Culemborg optimaal verbonden Culemborg ligt centraal in Nederland en is fantastisch verbonden via de weg en het spoor. Vanaf het station is de reiziger binnen 18 minuten op Utrecht Centraal en binnen 26 minuten in Den Bosch. Culemborg is met circa 9.000 in- en uitstappers
stad. Ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit gaan hand
als treinstation representatief voor het Nederlandse
in hand en versterken elkaar. Een station is, naast
gemiddelde. Vanwege haar plek in het netwerk kent
knooppunt ook een kans voor een dichter bebouwd
Culemborg nauwelijks overstappers. De helft van de
gebied met diverse functies en een hoge kwaliteit
huidige reizigers is jonger dan 20 jaar en heeft
openbare ruimte. Het station als ontmoetingsplek.
voornamelijk school of studie als reismotief.
Een plek die bovendien goed verbonden en verweven is met de omliggende stad waardoor het bewoners
Maar het station heeft een groter gebruikerspotenti-
verleidt meer duurzame keuzes maken voor hun
eel. Voor reizigers naar de (binnen)steden Utrecht en
bewegingen.
Den Bosch - voor recreatie of werk - is het een aantrekkelijk(er) alternatief dan met de auto via de A2.
Een goed verbonden plek is niet alleen prettig voor de
Daarvoor is wel een laagdrempelige overstap nodig
bewoners van Culemborg, maar biedt ook economi-
van privévervoer naar de trein, óók voor bewoners uit
sche kansen. Goede bereikbaarheid via het spoor is
de regiokernen. Een goed bereikbare P+R (vanaf de
een toegevoegde waarde voor het vestigingsklimaat.
N320) draagt daar aan bij. Zo worden gebruikers niet
Denk aan regiokantoren (ook vanwege de centrale
alleen verleid duurzame(re) vervoerskeuzes te maken,
ligging in het land) en (voortgezet) onderwijs, die op
maar wordt ook het hoofdwegennet ontlast. En
hun beurt weer een positief effect hebben op nieuwe
omgekeerd, voor reizigers vanuit Utrecht of Den
medewerkers.
Bosch kan het gebruik van het spoor aantrekkelijker worden als er bij station Culemborg diverse vormen
Tot slot heeft Culemborg alles in huis om zowel
van deelmobiliteit beschikbaar zijn voor het vervolg-
recreatie als toerisme tot een succes te maken. De
traject. Zo wordt het station meer dan een halte en
Stationsomgeving vormt hiervoor de poort. De plek
een echt knooppunt voor duurzame vervoerskeuzes;
waar je als bezoeker aankomt en binnen 10 minuten
een Regionale OV-Hub.
de historische binnenstad in loopt. De plek waarvandaan je zo de uiterwaarden of de Betuwe in wandelt
Op zoek naar een leefbare, gezonde en duurzame
of fietst. Of de plek waar je direct (het erfgoed) van de
stad benutten we in de Stationsomgeving alle kansen
meubelindustrie ervaart, met alle (culturele) initiatie-
die een stationsgebied biedt. Een station is niet alleen
ven die daarop gevolgd zijn.
een opstapplek voor treinreizigers, maar is ook een aankomst- en verblijfsplek en een visitekaartje van de
12
Utrecht sprinter 18 min 4x per uur
Culemborg de Betuwe
sprinter 26 min 2x per uur
Den Bosch
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
13
Wat levert het op voor de stad Met de Stationsomgeving bouwt de gemeente niet alleen een nieuwe wijk, maar investeert Culemborg in de hele stad. De realisatie van de Stationsomgeving geeft Culemborg de volgende impuls:
VERBINDING TUSSEN OOST EN WEST VERSTERKEN - een nieuwe, veilige route toevoegen voor langzaam verkeer dwars door Culemborg (en daarmee de doorstroming en veiligheid op de Tunnelweg-Ovonde verbeteren) - het verankeren van de nieuwe wijk in de stad
RUIMTE OM TE WONEN - er komen veel woningen, met name gericht op woningen voor 1 en 2-persoonshuishoudens, want daar is behoefte aan in Culemborg en zal bijdragen aan de doorstroom op de woningmarkt - een uniek woonmilieu binnen de stad (groen én stedelijk) en biedt daarmee een extra keuzemogelijkheid voor alle bewoners van Culemborg - een heterogene wijk waar bewoners met een verschillende beurs een woning kunnen vinden
EEN LEVENDIGE, SOCIALE WIJK MET EEN NIEUW STADSPARK - een levendig stadsdeel met werkgelegenheid en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor nieuwe bedrijven - een wijk waarin door de opzet van de buurten, blokken en gebouwen, ontmoeten en omzien naar elkaar wordt gestimuleerd - een wijk waarin zorgbehoevenden en de groeiende groep ouderen lang(er) thuis kunnen blijven wonen - een nieuw stadspark dat voor voor alle Culemborgers aantrekkelijk is om naar toe te gaan
EEN HOOGWAARDIGE STATIONSOMGEVING - een station en stationsplein waar het aantrekkelijk is om te wachten of af te spreken - een station dat functioneel optimaal georganiseerd is (fietsparkeren, perron, routes, P+R) - een stationsplein met ondersteunende voorzieningen (supermarkt, horeca, werkplekken, etc.)
KOPLOPER BLIJVEN IN DE ENERGIETRANSITIE - Culemborg zichtbaar als duurzame gemeente, initiatiefrijk in oplossingen - (relatieve) onafhankelijkheid in een wispelturige energiemarkt - door te kiezen voor een innovatief energiesysteem haalt Culemborg kennis ‘in huis’ - een duurzaam netwerk creëren waar de rest van Culemborg in de toekomst op aan kan sluiten
14
>
VAN STENIG BEDRIJVENTERREIN
NAAR LEVENDIGE WOON-WERK-WIJK
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
15
1. Meervoudig duurzaam
2. Verbindend
Een stad die bestaat uit Bij duurzaamheid wordt vaak als eerst gedacht aan milieubewustheid en ecolog verbindingen nodig om keuzes. Meervoudig duurzaam is echter breder dan dat. Meervoudige duurzaam is, Nederland in het klei we in Culemborg zoeken naar het ideale evenwicht tussen ecologische, econom stad verbonden zijn aan belangen. meervoudig duurzaam relaties binnen de sterke Bij duurzaamheid wordt vaak als eerste gedacht aan milieubeondernemers, onderwij wustheid en ecologisch verantwoorde keuzes. Meervoudig mogelijkheden om verb duurzaam is echter breder dan dat. Meervoudige duurzaamheid basis te kunnen organise betekent dat we in Culemborg zoeken naar het ideale evenwicht vinden. Daarnaast vraag tussen ecologische, economische en sociale belangen. binnen de regio’s en me Werken aan meervoudige duurzaamheid betekent het maken bredere effecten hebbe van keuzes die bijdragen aan een gezond Culemborg, met welvarende inwoners en een goed functionerend ecosysteem. Oplossingen die meervoudig duurzaam zijn, dienen meerdere perspectieven en belangen. Meervoudige duurzaamheid wordt
3. Proeftuin/ innovatie
Het kernbegrip proeftuin/ innovatie geeft aan dat Cule experimenten en het ontplooien van initiatieven. In Cu de Verenigde Naties en voor gemeenten verder uitgewerkt door bedacht, buiten de gebruikelijke kaders. Werken in pro de VNG. oplossingen te bedenken voor de vraagstukken die op betekent ook datbetekent we dingen dat erdie dus Werken aan meervoudige duurzaamheid hetuitproberen maken vanen keuzes bi proeftuinen komen tot volle bloei. Bij het werken in pr gezond Culemborg, met welvarende inwoners en een goed functionerend ecos faciliterende om proeftuinen waar nodig en mogel die meervoudig duurzaam zijn, dienenrol, meerdere perspectieven en belangen. M nemen. duurzaamheid wordt goed beschreven door de duurzame ontwikkelingsdoelen goed beschreven door de duurzame ontwikkelingsdoelen van
proeftuin en innovatie Naties en voor gemeenten verder uitgewerkt door de VNG. Het kernbegrip proeftuin/ innovatie geeft aan dat Culemborg een vruchtbare bodem biedt voor experimenten en het ontplooien van initiatieven. In Culemborg worden innovatieve oplossingen bedacht, buiten de gebruikelijke kaders. Werken in proeftuinen biedt kansen om nieuwe innovatieve oplossingen te bedenken voor de vraagstukken die op ons afkomen. Werken in proeftuinen betekent ook dat we dingen uitproberen en dat er dus fouten gemaakt kunnen worden. Niet alle proeftuinen komen tot volle bloei. Bij het werken in proeftuinen speelt de gemeente vaak een faciliterende rol, om waar nodig en mogelijk te ondersteunen, zonder alles over te nemen.
Verbindend heeft als ke zichzelf, maar ook een m enkelvoudige duurzaam proeftuinen duurzame e samenleving te laten blo
De Culemborgse proeftuinen zijn een inspiratiebron voor de rest van het land. Culemborg is tenslotte Nederland in het klein. In onze proeftuinen worden zaken ontwikkeld die een voorbeeld zijn voor ontwikkelingen elders. Onze proeftuinen hebben de meeste impact als ze passen binnen het DNA van Culemborg en dus aansluiten bij waar we al sterk in zijn.
De Culemborgse proeftuinen zijn een inspiratiebron vo Nederland in het klein. In onze proeftuinen worden zak ontwikkelingen elders. Onze proeftuinen hebben de m van Culemborg en dus aansluiten bij waar we al sterk i
verschillende individuen, gemeenschappen en groepen inwoners heeft gisch verantwoorde te functioneren. Verbindingen zijn nodig om Culemborg te laten zijn wat het mheid betekent dat in. Een verbindend Culemborg betekent dat inwoners en organisaties in de mische en sociale n elkaar, ook buiten de eigen directe kringen. Verbindingen zorgen voor verbindend ke lokale basisinfrastructuur in Culemborg, bestaande uit bijvoorbeeld Een stad die bestaat uit verschillende individuen, gemeenschapjsinstellingen en verenigingen. De schaal van de stad Culemborg biedt peneen en groepen bindingen te organiseren. Culemborg is groot genoeg om sterkeinwoners, sociale heeft verbindingen nodig om te functioneren. eren en onderhouden en tegelijkertijd klein genoeg om elkaar te Verbindingen kunnen zijn nodig om Culemborg te laten het is; Nederland in het klein. Een verbindend Culemgt het kernbegrip verbindend om samenwerking buitenzijndewat stadsmuren, borg betekent dat inwoners en organisaties in de stad verbonet landelijke partners. Zo kunnen ontwikkelingen in Culemborg in verbinding den zijn aan elkaar, ook buiten de eigen directe kringen. en. Verbindingen zorgen voor relaties binnen de sterke lokale basisinfrastructuur in Culemborg, bestaande uit bijvoorbeeld ondernemers, onderwijsinstellingen en verenigingen. De schaal
emborg een vruchtbare bodem biedt voor ulemborg worden innovatieve oplossingen oeftuinen biedt kansen om nieuwe innovatieve ons af komen. Werken in proeftuinen sijdragen fouten gemaakt aan een kunnen worden. Niet alle roeftuinen speelt de gemeente vaak een systeem. Oplossingen lijk te ondersteunen, zonder alles over te Meervoudige
n van de Verenigde
van de stad Culemborg biedt mogelijkheden om verbindingen te organiseren. Culemborg is groot genoeg om een sterke sociale basis te kunnen organiseren en onderhouden en tegelijkertijd klein genoeg om elkaar te kunnen vinden. Daarnaast vraagt het kernbegrip verbindend om samenwerking buiten de stadsmuren, binnen de regio’s en met landelijke partners. Zo kunnen ontwikkelingen in Culemborg in verbinding bredere effecten hebben. Verbindend heeft als kernbegrip van de stadsvisie een meervoudige rol. Verbindend is een doel op zichzelf, maar ook een middel en een randvoorwaarde. Zo kan verbinding een middel zijn om enkelvoudige duurzaamheidsdoelstellingen om te
ernbegrip van de stadsvisie een meervoudige rol. Verbindend een doel op zetten totismeervoudige duurzaamheid of om proeftuinen middel en een randvoorwaarde. Zo kan verbinding eenduurzame middel zijn om effecten te laten hebben. Daarnaast is verbinding een mheidsdoelstellingen om te zetten tot meervoudige duurzaamheid om randvoorwaardeofom de samenleving te laten bloeien. effecten te laten hebben. Daarnaast is verbinding een randvoorwaarde om de oeien.
oor de rest van het land. Culemborg is tenslotte ken ontwikkeld die een voorbeeld zijn voor meeste impact als ze passen binnen het DNA in zijn.
Stadsvisie Culemborg De Stadsvisie Culemborg is een kompas bij ontwikkelingen in de stad. Zij zet aan tot denken over de verschillende aspecten die vanuit het DNA van Culemborg van belang zijn bij een ontwikkeling.
7
8
hoofdstructuur masterplan
Stationsomgeving in essentie Voor de Stationsomgeving zijn in de structuurvisie ambities en kansen geformuleerd op vrijwel alle beleidsvelden. In het Masterplan is de samenhang gezocht tussen alle ambities en kansen. Zo is het niet enkel een stapeling van ambities, maar zijn de kansen benut om de ambities waar te maken; het geheel is dan méér dan de som der delen. Hieronder beschrijven we deze samenhangende keuzes. Deze punten vormen de essentie van de Stationsomgeving.
compact en doordwaalbaar Een ommetje kunnen maken dichtbij huis of werk is prettig; een frisse neus halen, je hoofd leegmaken, een praatje maken. De autoluwe, groene Stationsomgeving is ontworpen voor de wandelaar; de open structuur van bouwblokken zorgt ervoor dat de beste weg te voet is. Dwaal door de wijk en word verrast door wie of wat je tegenkomt!
het station als schakel Het station als plek waar Culemborgers, forensen, scholieren en recreanten e
kruisen, niet alleen op de perrons, maar ook in de onderdoorgang die west me
aandacht voor samenleven Op buurt-, blok- en gebouwniveau worden ontmoetingen gefaciliteerd. Inwoners komen elkaar tegen en kennen elkaar. Dat legt de basis voor een sociale wijk. Een sterk sociaal netwerk is van groot belang voor de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van mensen.
groen en gezond Groen krijgt de ruimte in de stationsopgeving met wortels in de volle grond! Dat kan dankzij het parkeren in hubs zodat er veel ruimte overblijft. De groene openbare ruimte biedt schaduw, een hogere luchtvochtigheid, verkoeling en schone lucht. Kortom, groen is goed voor de biodiversiteit, positief voor de gezondheid en bewezen: een voorwaarde voor geluk.
20
Culemborg verbindt. Een overzichtelijke, veilige en aantrekkelijke plek waar ied zijn weg kan vinden. Bovendien een plek om elkaar te treffen!
autoluw: parkeren in hubs In de Stationsomgeving geven we voorrang aan de voetganger en fietser. Om de autoluwe wijk mogelijk te maken, worden auto’s geparkeerd in hubs. De auto’s hoeven dus minder ver de wijk in. Elke bewoner en werknemer wandelt of fietst tussen bestemming en auto (of station) met als resultaat: meer leven op straat!
gemengd wonen én werken Verdichting betekent ruimte voor wonen en ruimte voor werken. Zo blijft de stad toegankelijk en bereikbaar voor iedereen. Dankzij de mix ontstaat er een gevarieerde stadswijk met een geheel eigen dynamische sfeer. Een wijk met een stedelijk en stoer tintje die op elk moment van de dag levendig is. Fijn voor jonge mensen maar zeker ook voor de ouderen die meer thuis zijn overdag.
lkaar
et oost
dereen
park als hart van de wijk Bij een wijk hoort een hart. Het hart van de Stationsomgeving is een park; een plek voor ontmoeting, ontspanning, beweging en verrassing. Een stadspark direct bij het station is niet alleen voor de nieuwe bewoners, maar ook een cadeau voor de hele stad! Een nieuwe Culemborgse bestemming om te sporten, te picknicken, een rommelmarkt of openluchtconcert te bezoeken op Koningsdag of gewoon een ijsje te eten na school.
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
21
routes naar centrum
ecologische en recreatieve route
compact en doordwaalbaar
groen en gezond
routes naar Parijsch
een park als hart van de wijk
wandelroute naar Pavijen mogelijk in de toekomst voortzetten
levendigheid aan het station
routes naar scholen en sport
gemengd wonen én werken
autoluw: parkeren in hubs
route naar Geldermalsen
Opbouw van de hoofdstructuur Op deze pagina wordt het Masterplan toegelicht aan de hand van de hoofdstructuren. We beginnen niet vanaf een tabula rasa, maar wat er is, wat over de jaren ontstaan is, stuurt ons. En we voegen toe wat nodig is om de levendige woon-werk-wijk de plek te maken die we beogen.
gemengde bebouwing
verschillende woonsferen
rijke groene openbare ruimte
24
voortbouwen op bestaande infrastructuur, deelgebieden en historische bebouwing
nieuwe hiërarchie infrastructuur
bodem en water gestuurd
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
25
HUB
HUB
26
HUB
HUB
HUB
plankaart De plankaart geeft een mogelijke invulling van de
HUB
bouwvolumes en openbare ruimte weer.
HUB
HUB
Masterplan Stationsomgeving Culemborg 0
10
20
30
40
50
100
27 150
thema’s_
groenstructuur waterstructuur het station de gemengde stad samenleven energie mobiliteit multifunctionele buurthubs circulariteit
Groenstructuur De Stationsomgeving gaat verdichten en krijgt een stedelijk
Een goede en groene invulling van de buitenruimte betekent
karakter, maar daar staat tegenover dat we maximaal gaan
een impuls voor biodiversiteit, klimaat en gezondheid. Door
vergroenen. Door op strategische plekken te verdichten en
het principe ‘groen tenzij’ toe te passen realiseren we een
door anders om te gaan met mobiliteit, is het mogelijk om
groene openbare ruimte. Als we hier nog de groene
een park te realiseren, doorgaande groene verbindingen te
binnenhoven en groene daken aan toevoegen, kleurt de
maken en kleinere buurtparkjes in de wijk toe te voegen.
hele wijk groen. Om te zorgen dat het groen ook ecologi-
Bovendien zijn de binnentuinen in volle grond. De openbare
sche waarde heeft, zijn er vijf doelsoorten bepaald voor het
ruimte van de Stationsomgeving richten we in volgens het
groen in de wijk. Het groen wordt zo ingericht dat er
principe ‘groen tenzij’. Verharding wordt alleen gemaakt op
leefgebieden ontstaan voor deze doelsoorten. De speci-
plekken waar dit echt nodig is; bij gebouwen op de begane
fieke soorten bomen, heesters en kruiden worden in een
grond met drukbezochte voorzieningen, waar je loopt,
vervolgfase verder onderzocht en bepaald.
fietst, rijdt of elkaar ontmoet. Zo maken we van de Stationsomgeving een maximaal groene wijk. bestaand oppervlakte groen verhard oppervlak
openbaar groen masterplan
oppervlak groen
groene binnenhoven groene daken (50% van het dakoppervlak )
verbinding
In (oude) gebouwen en vleermuiskasten.
- Jachtgebied: waterpartijen en beschutte oevers van beken en vijvers. Jagen binnen een straal van 2-5 km van de verblijfplaats. - Vliegen in lijnvormige structuren.
Kleine watertjes die regelmatig in de zon staan. Waterplanten zijn essentieel voor de afzet van de eitjes, liefst klein- en veelbladige soorten zoals waterpest. De dieren hebben behoefte aan schuilplaatsen als lage struikachtige planten.
- Salamanders gaan altijd weer terug naar hun geboorte vijver en er dient voorkomen te worden dat ze grote wegen moeten oversteken.
Veel te vinden in tuinen en parken oorspronkelijk een echte bossoort. Nesten worden gemaakt in allerlei holtes, onder daken, in schuren en stallen, in oude vogelnestjes of in opgehangen nestkastjes.
- Voldoende opgaand groen.
Voor hun nestgelegenheid zijn gierzwaluwen afhankelijk van beschikbaarheid van gebouwen met geschikte holtes. Ze jagen boven uiteenlopende habitats in dorpen en steden. Ze zijn gespecialiseerd in het vangen van insecten in volle vlucht.
- Voorzie bij nieuwbouw of renovatie standaard in nestgelegenheid. Plaats nestpannen en/of neststenen in groepjes, bij voorkeur op een hoek of langs de kopse kant van een gebouw op het noorden of oosten.
vleermuis
huismus
- Benodigde habitatelementen in straal 50 tot 100 m rond het nest. - Afstand verblijfplaatsen - hoog dekking gevend groen: max. 5 m. - Afstand voedselplekken - dekking: max. 5 m. - Afstand zandbad & waterbad - dekking: max. 2 m. - Afstand verblijfplaatsen - voedselplekken: max. 50 m.
bijen/ hommels
voedsel
Holtes in gebouwen, wintergroene heesters, dichtvertakte struiken en in neststenen.
kleine watersalamander
30
verblijfplaatsen
gierzwaluw
soort
natuurinclusief • toename hoeveelheid groen • versterken biodiversiteit door variatie en lagen • groen van maaiveld tot dak • groen sluit aan op de doelsoorten van het Stationskwartier • toepassen grote bomen voor verkoeling in de stad
klimaatadaptiviteit • minimaliseren van het aantal duikers • minimaliseren verharding • plantvakken zijn verlaagd • op strategische locaties worden wadi’s ingepast • uitgangspunt is waterberging op eigen kavel (groene en blauwe daken)
gezondheid • meer woningen vraagt om meer kwalitatieve openbare ruimte • diversiteit in plekken en gebruik • bewegen en spelen voor alle leeftijdscategorieën • specifieke aandacht voor overgangen tussen binnen en buiten • ommetjes van verschillende afstanden door het groen
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
31
Waterstructuur Voor het Masterplan is op systeemniveau nagedacht over
tingsprincipes. Plantvakken liggen altijd lager dan de
hoe om te gaan met water. Het doel hierin is om het water
verharding. In het Masterplan liggen vier robuuste structu-
zo lang mogelijk vast te houden en het groen van de
ren, deze lopen van het noordoosten naar het zuidwesten.
openbare ruimte als spons te laten functioneren. We
Deze structuren bestaan uit wadi’s. Overige straten en
krijgen in de toekomst nog meer te maken met lange
aangrenzende bebouwing wateren hierop af. Deze vier
periodes van droogte en heviger neerslag. Daarom is het
structuren monden uit op de watergang langs de Randweg
van belang dat we water niet zo snel mogelijk afvoeren
of direct op de HWA (hemelwaterafvoer). Gezien de zware
richting het riool, maar dit proces zo veel mogelijk vertra-
kleilagen in de ondergrond is niet duidelijk of bijvoorbeeld
gen. Zo kan groen er zoveel mogelijk van profiteren en
wadi’s overal goed in te passen zijn. Het risico is dat het
heeft de bodem voldoende tijd om het water op te nemen.
water slecht weg kan. In een vervolguitwerking onderzoekt
Voor het Masterplan resulteert dit in de volgende inrich-
de gemeente wat er mogelijk is met deze ondergrond.
1.
1.
2.
1. 1.
4. 3.
5.
1. 2. 3. 4. 5.
32
Er zijn vier directe waterverbindingen, bovengronds waar mogelijk anders met het gebruik van HWA riool. Het water dat elders valt, watert af op deze vier waterverbindingen. Per kavel moet een bepaalde wateropgave opgevangen worden. Het water wordt zo lang mogelijk in het gebied vastgehouden en gebruikt voor het groen in het gebied. Vervolgens gaat het via het oppervlaktewater naar het grotere watersysteem.
1. 2. 3. 4. 5. 6.
7. 8.
9.
10.
Regenwater valt op de daken. Regenwater dat op de daken valt, wordt binnen het plot opgevangen en vastgehouden. Het overige water wordt vertraagd afgevoerd naar de openbare ruimte. Regenwater valt in de openbare ruimte. Via een afschot (+/- 2%) wordt het regenwater naar de plantvakken begeleid. Plantvakken zijn iets verdiept waardoor daar regenwater in kan blijven staan. Zo wordt het regenwater dat in de openbare ruimte valt gebufferd en kan het infiltreren. In de ondergrond is een hemelwaterafvoer aanwezig (HWA). Water wat niet kan infiltreren, wordt afgevoerd naar de grote wadi's in het park of het oppervlaktewater van de omliggende sloten. Het op een natuurlijke manier afwateren en bufferen van regenwater creëert verkoeling van de openbare ruimte en gaat hittestress tegen. Opgevangen regenwater wordt gebruikt om de beplanting van water te voorzien.
Zichtbare afwatering vanaf gevel
Zichtbare afwatering naar plantvak
Afwatering via opsluitband
Avontuurlijk spelen bij de wadi
Beplanting aanpassen op condities wadi
Secundaire paadjes van stapstenen
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
33
Het station Het station als regionale OV-hub die het Rivierenland met de Randstad verbindt. Die gebruikers verleidt tot het maken van duurzame(re) vervoerskeuzes; door voor vertrekkende reizigers een laagdrempelige overstap te faciliteren van privévervoer - of ander OV - op de trein en door voor aankomende reizigers diverse vormen van deelmobiliteit beschikbaar te stellen voor het vervolgtraject.
In dit Masterplan formuleert de gemeente een ruimtelijk
station
wensbeeld voor het station, de nieuwe onderdoorgang en
Tot slot wil de gemeente graag in samenhang met deze
de omgeving van het station.
ingrepen een nieuw station realiseren dat gaat functioneren als een levendig gebied met aantrekkelijke verblijfsplekken
onderdoorgang
en een duidelijke oriëntatie en welkom voor bezoekers.
De gemeente wil met een ingreep bij het station de twee
Financiering van het station is de primaire verantwoorde-
zijden van de stad beter met elkaar verbinden en de nieuwe
lijkheid van ProRail en komt dus niet in de gebiedsexploita-
wijk goed laten aansluiten op het openbaar vervoer en de
tie. Hiervoor is een lobbytraject ingezet.
rest van Culemborg. Een extra verbinding voor fietsers en voetgangers is een belangrijke voorwaarde voor de
wensbeeld
ontwikkeling van de nieuwe wijk.
De ontwikkeling en uitwerking van het station is een complexe opgave die de komende periode nog veel
regionale OV-hub
aandacht vraagt. Het wensbeeld in dit Masterplan is
Met de realisatie van een gebouwde P+R bij het station en
nadrukkelijk geen blauwdruk voor deze uitwerking. Het is
een nieuwe aansluiting op de provinciale weg wordt
een eerste verkenning die laat zien hoe een aantal van de
Culemborg ingezet als regionale OV-hub. Hiermee willen
wensen van de gemeente in samenhang een plek zouden
gemeente en provincie het Rivierenland beter verbinden
kunnen krijgen.
met de Randstad. De gemeente heeft subsidie en financiering voor de P+R en de nieuwe aansluiting op de provinciale
De gemeente wil na vaststelling van het Masterplan de
weg.
uitwerking van deze ‘stationsknoop’ graag verder oppakken in nauwe samenwerking met de provincie, spoorse partijen,
34
wonen / programma
ministeries en de grondeigenaren in het gebied. Daarbij
De gemeente wil de ruimte bij het station graag benutten
kunnen ook nog verschillende ruimtelijke modellen verkend
om woningen te realiseren met onder meer een supermarkt
worden en de mogelijkheden voor aanvullende financiering
en stationsgerelateerde detailhandel.
gezocht worden.
KANS: DE GELDERLANDFABRIEK
HUIDIGE SITUATIE
Historisch erfgoed dat getransformeerd is tot culturele hotspot in Culemborg.
BEPERKING: TWEE GEZICHTEN
De achterkant (westzijde) is ruimtelijk niet verbonden met de wijk Pavijen. De voorkant (oost) is vooral een verkeerskundig ontvangstplein. KANS: EFFICIËNT RUIMTEGEBRUIK
De stenige P+R-voorziening op maaiveld vormt een barrière tussen stad en perron.
AMBITIE: WELKOM
Een stationsgebied dat bezoekers welkom heet; een poort voor Culemborg. PROGRAMMA VAN EISEN
Gebouwde P+R-voorziening, onderdoorgang voor voetgangers en fietsers.
AANWEZIGE KWALITEIT: HET SPOORTALUD
Als landschappelijk herkenningspunt in Culemborg met bovendien grote waarde als ecologische verbinding.
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
35
Naast de rol van regionale OV-hub - als knooppunt van
het geen barrière vormt in de stad, maar juist verbindingen
verschillende mobiliteitsstromen - heeft het station ook een
toevoegt en de wijken ten oosten met het westen verweeft.
ruimtelijke betekenis in de stad. Zo is het de plek waar
Terwijl het spoortalud wel degelijk aanwezig blijft als
bezoekers van Culemborg aankomen, verwelkomd worden
landschappelijk herkenningspunt; een lange lijn die de stad
en van waaruit ze hun weg vinden naar de vele diverse
verbindt met het ommeland. Die bovendien een belangrijke
bestemmingen. Bovendien komt het station met de
schakel is in de ecologische hoofdstructuur. In onderstaan-
transformatie van de Stationsomgeving midden in de stad
de schema’s is deze opgave voor het station vertaald in vier
te liggen. Voor het station is de ambitie geformuleerd dat
ruimtelijke uitgangspunten.
VERBINDEN VAN DE STAD
36
STADSBALKON VOOR ORIËNTATIE
de onderdoorgang faciliteert de verbinding voor fietsers en wandelaars tussen verschillende stadsdelen
de reiziger komt aan in een herkenbare Culemborgse Stationsomgeving en kan zich oriënteren voor zijn vervolgreis
DE NIEUWE WIJK RUIMTELIJK
STATIONSOMGEVING
VERBINDEN AAN HET STATION
ALS BESTEMMING
het stationsplein is ruimtelijk verbonden met het park van de nieuwe wijk
de Stationsomgeving als een levendig gebied met faciliteiten, aantrekkelijke verblijfsplekken en cultuur
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
37
38
“Je kan maar één keer een eerste indruk maken”
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
39
levendigheid in de plint
verbinding
stadsbalkon
Functies gericht op (jongere) bewoners als
Een onderdoorgang verbindt het westelijke
Het perron als verlengde van de openbare
magneet voor levendigheid in het gebied:
met het oostelijke stationsplein. Een brede,
ruimte; een laagdrempelige overgang
wasbar, flexwerkplekken, sportschool of
lichte onderdoorgang is de ambitie. De
tussen stad en vervoer.
onderwijs.
haalbaarheid daarvan wordt nader onderzocht (zie p. 36). De onderdoorgang als functionele verbinding voor fietsers en wandelaars komt er sowieso!
park en stationsplein vloeien in elkaar over
gebouwen aan het park en station krijgen een levendige plint
40
cultuur & horeca
openbare ruimte
de overstap
De Gelderlandfabriek als culturele hotspot
Groene trappen verbinden het stations-
Prioriteit zijn optimale overstapfaciliteiten
van Culemborg met horecaterras aan het
plein met het stadsbalkon, de perrons en
voor de reiziger. Dat betekent aandacht
stationsplein.
het natuurlijke spoortalud.
voor de positie en verbindingen tussen de ‘mobiliteitsfunctionaliteiten’ zoals de fietsenstalling, P+R, OV-fietsen, Kiss&Ride en regionaal busvervoer.
stationsplein met stadsbalkon vormt een nieuw
bestaande monumentale kastanjeboom
welkom voor reizigers naar Culemborg
wordt onderdeel van het plein
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
41
De gemengde stad In de Stationsomgeving realiseren we woningen om tegemoet te komen aan de grote behoefte aan woningen in Culemborg. Dat doen we graag op een duurzame en sociale manier. We geven hier invulling aan door een wijk te ontwikkelen met een stedelijke dichtheid die beleefd wordt als een groene wijk met een goede sociale samenhang.
brede mix
bouwen voor senioren wordt de doorstroming vanuit
De Stationsomgeving wordt divers, gedifferentieerd,
grotere gezinswoningen in andere wijken op gang ge-
zorgzaam en meervoudig duurzaam. We kiezen bewust
bracht.
voor een gemengd woonmilieu waarin verschillende doelgroepen (zoals jongeren, alleenstaanden, jonge
sociale woningbouw
gezinnen, zorgbehoevenden, vitale en kwetsbare ouderen
De sociale woningbouw in de Stationsomgeving zal
en coöperatieve woonvormen) een plek kunnen vinden. In
bestaan uit gestapelde woonvormen voor hoofdzakelijk
de Stationsomgeving spelen we in op demografische
1- en 2-persoonshuishoudens van allerlei leeftijden. Naast
ontwikkelingen zoals vergrijzing. Maar ook maatschappe-
de doelgroepen starters en senioren met een laag
lijke ontwikkelingen zoals de toename van 1- en 2-per-
inkomen, zal een klein aantal van de toekomstige bewo-
soonshuishoudens. Sommige trends zullen doorzetten,
ners uit bijzondere doelgroepen afkomstig zijn zoals
andere trends zijn tijdelijk. De verwachting is dat de
statushouders en uitstromers uit zorg. We hebben ook
vergrijzing over 20 jaar op haar hoogtepunt is. We bouwen
aandacht voor de specifieke woonwensen van de doel-
de Stationsomgeving ook voor de periode daarna. Het
groep ouderen met een migratieachtergrond. Tenslotte is
woningbouwprogramma voor de Stationsomgeving heeft
sociale woningbouw ook bedoeld voor studenten,
voldoende flexibiliteit om hierop in te spelen.
jongvolwassenen en eventuele spoedzoekers die afhankelijk zijn van lage huur en tijdelijke woonvormen.
1- en 2-persoonshuishoudens Vanuit Culemborg is een grote vraag naar woningen voor
Voor sociale koop zijn aanvullende betaalbaarheidsinstru-
1- en 2-persoonshuishoudens. Deze trend is niet alleen
menten nodig. De belangrijkste doelgroep hiervoor is
van nu, maar zet nog zeker 15 jaar door. De Stationsomge-
starters. Voor ouderen met een kleine portemonnee willen
ving is binnen Culemborg bij uitstek de geschikte woon-
we mogelijkheden onderzoeken voor kleinschalige,
omgeving voor deze woningen: voornamelijk kleinere
gedeelde woongebouwen.
appartementen met één of twee slaapkamers. Deze
42
woningen zijn bijvoorbeeld aantrekkelijk voor starters en
middeldure woningbouw
jongvolwassenen. Een deel van deze woningen moet
Voor de middeldure huur komen doelgroepen in aanmer-
geschikt zijn voor mensen met een (lichte) zorgvraag.
king waarvoor het niet mogelijk is sociaal te huren, maar
Voor deze woningen is toegankelijkheid een belangrijk
ook niet kapitaalkrachtig genoeg zijn om te kopen of een
aandachtspunt. Door ook ruimere appartementen te
vrije markt huurwoning te huren. De realisatie van middel-
ca. 15% (behoud) bedrijven 30% duur ca. 5% Voorzieningen
30% sociaal
huur en koop
(commercieel en
voornamelijk huur
koopwoning vanaf € 350.000,-*
maatschappelijk)
40% middelduur huur en koop
ca. 80% wonen
koopwoning tot € 350.000,-*
functie
woonprogramma *huidig prijspeil
In de Stationsomgeving bouwen we in de verhouding 30/40/30 (sociaal, middelduur, duur). Hiermee sluiten we aan op onze woonvisie (vastgesteld in november 2023). In onze actuele prijsgrenzennotitie staan de precieze bedragen genoemd die op de verschillende categorieën van toepassing zijn. Deze prijsgrenzen passen we periodiek aan in de prijsgrenzennotitie zoals de gemeenteraad die vaststelt. Bij de Nota van uitgangspunten per deelgebied hanteren we de prijsgrenzen zoals die op dat moment gelden.
De Stationsomgeving zal gefaseerd opgeleverd worden. Per fase sturen we op de 30/40/30 prijscategorie-verhouding. We nemen geen voorschot op de toekomst door een afwijkend woningbouwprogramma per deelgebied toe te staan. De gemeenteraad heeft besloten een vereveningsfonds in te stellen. Dit fonds is bedoeld om bij eventuele afwijkingen van het 30/40/30 woningbouwprogramma een afrekening te doen. Dit fonds wordt binnenkort ingesteld. De spelregels van het vereveningsfonds zullen ook van toepassing zijn in de Stationsomgeving.
In de categorie sociale huur rekenen we met bruto huurprijzen. Dit zijn de huurprijzen inclusief servicekosten en verzekeringen. Binnen de sociale categorie is beperkt ruimte om bewoners via servicekosten of abonnementsgelden aan collectieve voorzieningen te laten meebetalen. Collectiviteit is een belangrijk thema in de Stationsomgeving. In het Masterplan zitten collectieve voorzieningen als parkeren en een warmtenet. Het is belangrijk om het uitgangspunt van betaalbaarheid hierbij niet uit het oog te verliezen. Hierover maken we afspraken met KleurrijkWonen in de Nota van uitgangspunten per deelgebied.
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
43
dure huur is in de huidige marktomstandigheden een lastig te realiseren product, maar blijft een doelstelling voor de
toegankelijkheid
lange termijn.
De woningen in de Stationsomgeving bouwen we voor een lange periode. Dat betekent dat voldoende woningen
In de middeldure koop voorzien we hoofdzakelijk ouderen/
geschikt moeten zijn voor verschillende doelgroepen. Als
senioren (1- en 2-persoonshuishoudens) en gezinnen als
woningen zo gebouwd worden dat ze geschikt zijn voor
doelgroep. In de Stationsomgeving zal de middeldure
senioren, betekent dat automatisch dat ze ook voor
woningbouw vooral bestaan uit gestapelde woningen. Het
doelgroepen geschikt zijn die minder eisen hebben op het
aantal grondgebonden woningen in de middeldure koop zal
gebied van toegankelijkheid. De vergrijzing en de noodzaak
relatief klein zijn, maar deze woningen zijn wel belangrijk
om langer zelfstandig thuis te wonen stelt technische eisen
voor de diverse samenstelling van de wijk. Jonge gezinnen
aan de woningen die we voor de doelgroep ouderen
in de wijk zorgen voor levendigheid en reuring.
moeten realiseren.
dure woningbouw
geclusterde ‘nultrede-woningen’
In de Stationsomgeving zal dure woningbouw bestaan uit
In de Stationsomgeving realiseren we ook geclusterde
grote appartementen en grondgebonden woningen. Dure
woningen in de diverse prijscategorieën. Dit is een woon-
huur zal hoofdzakelijk ouderen, gezinnen en forenzen
vorm die bestaat uit een aantal ‘nultrede-woningen’ rondom
aantrekken. Dit heeft vooral te maken met de nabijheid van
een gezamenlijke ontmoetingsruimte en, indien nodig, in de
het station én de landelijke omgeving. De dure koop zal
nabijheid van zorgprofessionals. Deze woningen zijn met
hoofdzakelijk aantrekkelijk zijn voor medioren en gezinnen.
name geschikt voor mensen met (lichte) lichamelijke
Daarvan zal een deel uit Culemborg afkomstig zijn,
beperkingen; woonverblijven liggen gelijkvloers op hetzelf-
bijvoorbeeld uit wijken waar bewoners al lang wonen (De
de niveau als de voordeur. Naast voor ouderen is dit
Hond en Voorkoop). Zij zijn wellicht toe aan een woonvorm
concept ook geschikt voor inwoners met een bijzondere
in een stadswijk die beter aansluit op hun woonbehoefte.
zorgvraag (denk aan autisme of inwoners met een psychische kwetsbaarheid). Ook in de sociale woningbouw is
woningtypen
behoefte aan geclusterde woonvormen.
Het is de nadrukkelijke ambitie om in de hele Stationsomgeving te komen tot een rijke mix van verschillende
opdrachtgeverschap
woningtypen in een stedelijk woonmilieu. Daarbinnen
De gemeente biedt in de Stationsomgeving ook ruimte aan
kunnen ontwikkelaars tot creatieve eigentijdse woningcate-
alternatieve vormen van opdrachtgeverschap (particulier,
gorieën komen. Mogelijke woningtypen zijn grondgebon-
collectief of mede-opdrachtgeverschap) dat gericht is op
den stadswoningen (smalle en hoge rijwoningen), apparte-
maatschappelijke doelstellingen. De gemeente zal in
menten, maisonnettes of split-level woningen.
gesprekken met initiatiefnemers een gevarieerd woningaanbod stimuleren. Waar mogelijk nemen we eisen
appartementen vs grondgebonden
hierover op in nota’s van uitgangspunten voor de deelpro-
Het realiseren van een verdicht stedelijk woonmilieu bij het
jecten.
station betekent dat de woningen voor een significant deel
44
uit appartementen of gestapelde bouw bestaan. We gaan
tijdelijke woningen
uit van een woningbouwprogramma dat voor circa 80-90%
Dit Masterplan richt zich op de realisatie van een nieuwe,
uit appartementen bestaat en 10-20% grondgebonden
hoogwaardige en permanente wijk in Culemborg. Echter,
woningen.
wanneer tijdelijke woningbouw op een bepaalde locatie in
het plangebied bij kan dragen aan de doelen op de lange termijn, kan deze mogelijkheid nader verkend worden.
verdere stappen De gemeente rondt in de loop van 2025 de woonwelzijnzorgvisie af. Deze geeft de gemeente de nadere onderbouwing om het woningbouwprogramma voor aandachtsgroepen verder in te kleuren en preciezer te sturen op de benodigde aantallen zorgwoningen.
Sanne en Kim wonen met hun zoontje Storm in een eengezinswoning in de wijk. Ze zijn geboren en getogen in Culemborg. Ze zijn klimaatbewust en vinden het fijn dat hun woning duurzaam ontwikkeld is. Omdat ze makkelijk met de trein naar hun werk in Utrecht en Den Bosch kunnen, hebben ze geen auto. Bovendien is er een deelauto in de wijk, dus die gebruiken ze soms. Maar voor boodschappen pakken ze liever de deelbakfiets.
Oma Janet is verhuisd naar een appartement waar ze dankzij de zorg aan huis nog zelfstandig kan wonen. Het is erg handig dat haar kleinkind, die vaak langskomt, kan slapen in de gedeelde logeerkamer van het appartementengebouw. Janet maakt regelmatig een praatje met medebewoners. Ook maakt ze graag een ommetje in de groene buurt, bijvoorbeeld om naar de buurtkamer om de hoek te gaan waar ze op dinsdag bridge speelt.
Aref woont in Culemborg en studeert aan de hogeschool in Den Bosch. In zijn vrije tijd voetbalt hij bij Focus ’07 waar hij ook jeugdtrainer is. In zijn kleine woning is hij steeds minder te vinden omdat hij eropuit gaat met nieuwe vrienden die hij in de wijk leerde kennen. Samen gaan ze trainen bij de crossfit aan het park, met mooi weer staan de deuren open.
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
45
verschillende woonsferen
De Parkrand
In de Stationsomgeving zijn verschillende woonsferen. Zo
Langs het nieuwe park komen aan weerszijde alzijdige
is er enerzijds keuze voor bewoners en kan er anderzijds
appartementengebouwen met elk een eigen architectuur.
worden aangesloten op het karakter en de kwaliteiten van
Hier kan bebouwing de hoogte in omdat deze hier de
de omgeving.
ruimte heeft. Zo profiteren veel mensen van het park en het vrije uitzicht op het groen. De appartementengebouwen
De Mix
staan los naast elkaar zodat er voldoende paden naar het
De Mix is aantrekkelijk voor mensen die in een gemengde
park zijn vanuit de aangrenzende buurten.
buurt willen wonen met veel diversiteit. Appartementen, stadwoningen en bedrijfsgebouwen staan naast elkaar in
De Polderrand
half open bouwblokken waar je door heen kan lopen. De
In het landschap dat grenst aan de provinciale weg komen
Mix is een woonmilieu waar de menselijke maat centraal
enkele grotere gebouwen met elk een eigen karakter. Ze
staat, verrassing om de hoek is en waar de bewoners hun
liggen vrij in de polderzone die overgaat in een landschap-
buren kennen en het leuk vinden om een praatje te maken
pelijk talud als geluidswering naar de weg. De grotere maat
op straat, op de groene pleintjes en elkaar treffen bij de
past bij de schaal van de stadsrand.
buurtvoorzieningen op de begane grond van de hub. In het hoofdstuk ‘stedenbouwkundige principes’ worden deze drie gebieden nader toegelicht.
DE MIX de mix
parkrand
polderrand
46
DE MIX
PARKRAND
POLDERRAND
verschillende sferen voor verschillende bewoners
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
47
behoud van bedrijvigheid
en er komt meer draagvlak voor voorzieningen. De huidige
Pavijen is een goedlopend bedrijventerrein met veel
bedrijven geven ook karakter aan de Stationsomgeving.
dynamiek. Om woningen te kunnen bouwen in het
Deze ondernemende gebruikers helpen bovendien nieuwe
plangebied dat op een deel van Pavijen ligt, zullen bedrij-
groepen bekend te maken met het gebied en dragen met
ven in het gebied plaats moeten maken. Voor de werkgele-
hun activiteiten bij aan placemaking. Ook draagt het bij
genheid in Culemborg is het van belang dat deze bedrijven
aan het dubbelgebruik van parkeervoorzieningen. Werkne-
een alternatieve locatie kunnen vinden elders op Pavijen.
mers van bedrijven kunnen de parkeercapaciteit benutten
Er zijn ook bedrijven die nu gesitueerd zijn in Pavijen 2-5,
wanneer bewoners van de Stationsomgeving overdag weg
maar juist goed ingepast kunnen worden in de nieuwe
zijn. Ook rondom energieverbruik profiteren woningen en
Stationsomgeving, dit is bedrijvigheid die goed ‘samen-
bedrijven van elkaar; bedrijven hebben vooral overdag een
leeft’ met woningen. Door dit bij elkaar te brengen ontstaat
energievraag, waar woningen vooral ‘s avonds vraag naar
een carrousel van verhuizingen. Dit is een complexe
energie hebben. Door uitwisseling verkleinen we de
exercitie die met zorg moet gebeuren en waarbij maatwerk
piekbelasting en wordt de wijk als geheel energieneutraler.
nodig is. Hier werkt de gemeente al aan. Kortom, de Stationsomgeving is gebaat bij het op een
48
Het mengen van wonen en werken in de Stationsomge-
zorgvuldige manier mengen van bedrijven en woningen.
ving heeft verschillende voordelen. Bedrijven in de wijk
Bovendien wissen we op zo’n manier de geschiedenis van
voorkomen dat de Stationsomgeving een slaapwijk wordt.
het gebied niet uit, maar bouwen we er op voort. Zo krijgt
Werknemers van de bedrijven zorgen voor reuring overdag
de Stationsomgeving haar eigen karakter.
* deze kaart is een schematische
bedrijven uit Pavijen 2-5 met potentie om
bedrijven uit Pavijen 1 die een nieuwe
weergave van de carrousel en betreft
naar de Stationsomgeving te verplaatsen
plek in Pavijen 2-5 kunnen vinden
geen concrete verhuizingen
(tot milieucategorie 2)
BESTAANDE BEBOUWING
CULEMBORG STATIONSOMGEVING
bedrijven versterken het stoere karakter van de Stationsomgeving en zorgen voor levendigheid
het Gispen experience center wordt de eyecatcher in het park
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
49
reuring organiseren
levendige plek met de Gelderlandfabriek als culturele
De levendigheid van de Stationsomgeving wordt teweeg
aanjager. Het is een geschikte plek voor (flex)werkplekken
gebracht door de menging van wonen en werken en door
of onderwijs, (kleine) dienstverlening en detailhandel. Het
het grote aantal reizigers in het gebied. Bij een stadswijk
cluster ‘sport’ ligt zowel aan het stationsplein om forensen
horen ook sociale voorzieningen, maatschappelijke
te verleiden, als aan het park om daar ook buiten te kunnen
functies en mogelijk onderwijs. Reuring ontstaat wanneer
sporten. De ‘creatieven’ zijn ook al zichtbaar vanaf het
de verschillende functies en gebruikers elkaar onverwachts
station en een gangmaker voor het park met hun buiten-
ontmoeten. Door na te denken over de positionering van
ruimtes (aan de zonnige kant van het park) waar allerlei
functies, kun je die onverwachte ontmoeting teweeg
uitwisseling kan plaatsvinden zoals evenementen en
brengen. Zo ontstaat een aantrekkelijk vestigingsklimaat
exposities. Het vernieuwde hoofdkantoor van Gispen is een
waarin het geheel (de stadswijk) groter is dan de som der
anker. Het cluster ‘circulair’ knoopt de Stationsomgeving
delen (de functies). Door functies te clusteren per ‘thema’
aan Pavijen, waar de huidige milieustraat transformeert tot
wordt synergie en uitwisseling gefaciliteerd. Bovendien kan
een plek voor circulaire uitwisseling van materialen die via
een cluster kleur geven aan de openbare ruimte.
de Randweg vervoerd kunnen worden. Het cluster ‘Betuwe’ bouwt voort op de aanwezige ondernemers rondom De
Op basis van de reeds aanwezige bedrijvigheid (onderne-
Roze Bunker en legt de ruimtelijke link met het achterland;
mers) in Pavijen, is in onderstaande kaart een suggestie
de Betuwe.
geschetst van een mogelijke positionering van clusters en functies. Het station zal zich verder ontwikkelen als
zorg
sport
station onderwijs
creatieven
betuwe circulair
50
STATION
horeca, (flex)werkplekken, (kleine) detailhandel en dienstverlening, cultuur en onderwijs
CREATIEVEN (meubel)makers, interieur, kunstenaars
CIRCULAIR
recycling, materialen-bank, tweedehands winkel
SPORT
sportscholen, personal trainers, verwante dienstverlening en winkels
BETUWE
duurzame voedselverwerking
slimme clustering is een ‘booster’ voor activiteit
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
51
Samenleven Voor ‘samenleefkracht’ is het nodig de Stationsomgeving niet alleen fysiek maar ook sociaal te ontwikkelen. We weten dat een sterk sociaal netwerk (een sterke sociale basis) van groot belang is voor de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van mensen. En daarmee voor de draagkracht van een wijk en de gezondheid van inwoners. In de Stationsomgeving willen we dit sterke sociale netwerk ondersteunen en stimuleren. sociale basis
voorzieningen die verspreidt door de buurten liggen zijn
De sociale basis bestaat uit persoonlijke, gemeenschap-
aanleiding voor een wandelingetje en geven bewoners een
pelijke en institutionele netwerken. Het bestaat uit het
reden om de deur uit te gaan. In een buurtje woont bij
kleine kringetje om je heen van de mensen die een groot
voorkeur een mix van mensen die meer dragen en mensen
deel van je leven bij je zullen zijn. Maar ook uit de grote
die meer vragen, zowel jong als oud, meer en minder
kring van mensen die je ontmoet op je werk, de sport-
welgesteld en met diverse achtergronden. De toevoeging
school, bij je muziekvereniging en in je woonomgeving. De
van niet-woonfuncties aan de buurt brengt andere
sociale basis vindt dus ook plek in buurten en wijken van
gebruikers met zich mee en verlevendigen op hun beurt de
de bewoners.
buurt.
De stedenbouwkundige opzet van de Stationsomgeving
blokniveau: collectief gebruik
zet in op het faciliteren van de ontmoeting tussen bewo-
In de Stationsomgeving wordt collectief gebruik aange-
ners en gebruikers. In eerste plaats door het stimuleren
moedigd. Dat begint bij de collectieve parkeervoorziening,
van lopen door de buurt. In tweede plaats door het
de hub (zie p. 66 voor nadere toelichting). Deze hub is
aanmoedigen van collectief gebruik en in de derde plaats
bovendien een geschikte plek om maatschappelijke en of
door de ‘drempelzone’ te ontwerpen in de overgang tussen
collectieve voorzieningen onder te brengen; er is immers
privé en openbaar.
al een natuurlijke aanloop. Door de hub aan het buurtpark te leggen ontstaat de kans om deze centrale functie niet
52
buurtniveau: wandelen
alleen binnen te laten plaatsvinden, maar ook in de
Een buurt die wandelen stimuleert, heeft een stedelijk
openbare ruimte. Het kan zo zelfs definiëren welke
weefsel met een grote differentiatie van openbare ruimtes.
collectieve functies er in de buurtparkjes komen (zie p. 82
De buurten in de Stationsomgeving bestaan uit een
voor nadere toelichting). De bouwblokken gaan uit van een
netwerk van autoluwe straten die uitkomen in een centraal
collectieve (binnen)tuin die bovendien vanuit meerdere
buurtpark. Deze openbare ruimte is aantrekkelijk ingericht
routes toegankelijk is. Voor collectieve plekken is het
met hoofdzakelijk groen en verblijfsplekken met een divers
belangrijk dat bewoners op een terloopse manier zien wat
aanbod zodat er ook aanleiding is voor mensen om elkaar
er gebeurt zodat de drempel om deel te nemen zo laag
te ontmoeten. De gedeelde parkeervoorziening op afstand
mogelijk is. De collectieve (binnen)ruimte bevindt zich
van de woning is een reden om door de buurt te lopen.
tussen het privé van de woning en het openbare van de
Ook de maatschappelijke functies, bedrijvigheid en andere
stad en vervuld daarmee een unieke rol. Activiteiten die
gebouwniveau: wooncomplex, bedrijfspand of woningcluster
bedrijfspand met terras en groene gevels
cluster rijwoningen met Delfste stoep/ Culemborgse geveltuin
blokniveau: doorwaadbaar bouwblok met gedeelde tuin
gebouw
appartementen met gedeelde voorzieningen en verkeersruimtes die ontmoeting stimuleren
toegankelijke deeltuin
gezamenlijke berging
blok
afgesloten gedeelde tuin
buurt
buurtniveau: compacte gemixte blokken met groene straten en buurtparkjes
centrale buurtpark hub met deelmolibiteit en ruimte voor (fiets)parkeren
ruimte voor maatschappelijke voorziening in plint groene shared space straten
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
53
bewoners niet kunnen of willen doen in hun eigen huis,
Voor specifieke gebouwen kan overwogen worden om
kunnen plaatsvinden in deze veilige collectieve ruimte. De
voorwaarden te stellen bij het samenleven; een soort sollici-
inrichting en voorzieningen (wasmachines, een koffietafel,
tatie/motivatiebrief bij de woning waarbij wordt ingezet op
klusruimte etc.) in zo’n ruimte kunnen het gezamenlijk
buurtbetrokkenheid, cohesie en zorg voor elkaar zoals
gebruik aanmoedigen. Het is het mooiste als de vraag naar
woonvormen van studenten met ouderen.
specifieke voorzieningen bij de bewoners zelf vandaan komt. Een gemeenschappelijke ruimte is ook kwetsbaar; hij
gezondheid en zorg
functioneert alleen als ontmoetingsplek als hij ook daad-
De aandacht voor faciliteren van de sociale basis in de
werkelijk gebruikt wordt en alle bewoners zich er welkom
Stationsomgeving, zoals hierboven omschreven, gaat over
voelen. Bij de ontwikkeling van deze ruimtes is het belang-
het creëren van sterke netwerken in de wijk waar inwoners
rijk dat helder is wie hier een sturende rol in vervult.
plezier, ontmoeting en steun aan ontlenen. Dit is ook goed
Netwerkversterkende activiteiten als opbouwwerk kunnen
voor de gezondheid van mensen. Prettig wonen en een
hierin ondersteunend zijn.
sterk sociaal netwerk is voor iedereen belangrijk, maar voor de doelgroep senioren in het bijzonder.
gebouwniveau: de drempelzone Bij appartementsgebouwen delen bewoners de verkeers-
De dubbele vergrijzing - er komen meer ouderen én ze
ruimte: de hoofdentree, de gemeenschappelijke
worden ouder - leidt tot een toenemende zorg- en welzijns-
fietsenstalling, de trap en de gang of galerij. Het is prettig
vraag. Ook zien we een toename van psychische en sociale
als je woning te bereiken is door verschillende routes. Soms
problemen bij alle leeftijden. Met de afname van zorgperso-
heb je haast en neem je de kortste route naar buiten, maar
neel, stijgende zorgkosten en minder mantelzorgers
op een ander moment loop je wellicht even langs de
ontstaat een grote opgave en een groter beroep op de
gemeenschappelijke ruimte of tuin. Het inbouwen van wat
sociale basis.
extra ruimte in de routes (verkeersruimtes) geeft de bewoners de mogelijkheid om bij het passeren ook even
De Stationsomgeving is een buurt waar ouderen zelfstan-
een praatje te maken. Bijvoorbeeld op de galerij als je langs
dig wonen en tegelijkertijd de mogelijkheid hebben tot
een buur loopt die net het raam openzet. Daarom vragen
contact, zorg en geborgenheid van andere mensen om zich
we aandacht voor het ontwerpen van de ‘drempelzone’.
heen. Ook zijn er logeermogelijkheden in de gemeenschap-
Daarmee bedoelen we de overgang tussen privé en
pelijke ruimtes. Hiermee kan het woonplezier worden
openbaar. De zones waar bewoners bij de voordeur een
verhoogd, eenzaamheid verminderd en kunnen zorguitga-
ruimte hebben die ze zich enigszins kunnen toe-eigenen.
ven worden beperkt. Tegelijkertijd is de Stationsomgeving
Het ontwerpen van de drempelzone dient ter vergroting van
ook geschikt voor mensen die zorg aan huis nodig hebben.
het contact tussen buren, maar is ook een vergroting van
Daarom zorgen we dat er ruimte is voor welzijns- en
privacy in de woning. Hoe beter een bewoner zich terug kan
zorgvoorzieningen in de buurt.
trekken in zijn woning, hoe makkelijk hij ook weer contact met anderen aangaat. Juist omdat de keuze er is. Als deze drempelzones goed zijn ontworpen dragen ze bij aan de samenhang van de gebouwde omgeving. Daarom is hier in het beeldkwaliteitskader al aandacht aan gegeven.
54
referenties
Masterplan Stationsomgeving Culemborg
55
Energiesysteem De energiehuishouding van de Stationsomgeving draait om
ambitie energiesysteem
comfort voor de gebruikers en om CO2-emissiereductie.
De ambitie is een duurzame, betrouwbare en betaalbare
Dat bereiken we door de totale (piek)vraag van energie voor
energievoorziening in eigendom van de bewoners.
verwarmen, koelen en huishoudelijk gebruik laag te
De warmtevraag wordt laag gehouden door wettelijke
houden. Energie wekken we zo lokaal mogelijk duurzaam
bouwnormen (BENG) te respecteren. Omdat er door
op. En de energie die we op enig moment over hebben,
klimaatverandering een groei van de koelvraag wordt
slaan we op zodat we die op een later moment kunnen
voorzien, krijgen de woningen zowel verwarming als
gebruiken. Ook beperken we de (piek-)belasting van het
koeling. De restwarmte die bij koeling vrijkomt, wordt in
elektriciteitsnetwerk om netcongestie te voorkomen.
buffers opgeslagen. Om warmte en koude efficiënt te
Tenslotte maken we mogelijk dat (toekomstige) bewoners
kunnen uitwisselen, krijgt de Stationsomgeving een
een actieve bijdrage kunnen leveren aan de betaalbaarheid
collectieve voorziening met een warmte- en koudenet.
en de optimale werking van de energievoorziening. De energievoorziening wordt modulair opgebouwd en
energie in de structuurvisie
daarbij wordt in eerste instantie op gebouwniveau, dan op
In de structuurvisie is de ambitie geformuleerd dat de
buurtniveau en tenslotte op wijkniveau geoptimaliseerd.
Stationsomgeving energieneutraal wordt. Om deze ambitie
Warmte en elektriciteit wordt zoveel mogelijk in de wijk zelf
te realiseren zijn in de structuurvisie de volgende doelen
opgewekt met respectievelijk zonnecollectoren en zonne-
genoemd:
panelen op de daken van gebouwen. De warmte wordt
1.
Alle woningen in de Stationsomgeving worden
opgeslagen in buffers. De opgewekte stroom wordt zoveel
gebouwd als nul-op-de-meter-woningen;
mogelijk gelijktijdig benut voor verwarming, koeling of het
In de Stationsomgeving wordt geen nieuwe aardgasin-