CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

1 Masterplan Stationsomgeving - 1434903

Raadsvergadering 27 juni 2024, gemeente CulemborgBij agendapunt: Masterplan Stationsomgeving (inclusief herijking gebiedsexploitatie)15.756 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Stationsomgeving Culemborg Masterplan 26 april 2024

colofon team

publicatiedatum

registratienummer

26 april 2024

GZDGCB 1427640/1434903

adres

in opdracht van

SVP architectuur en stedenbouw

Gemeente Culemborg

‘t Zand 17, 3811 GB Amersfoort Voor het geheel of gedeeltelijk

E-mail

overnemen of bewerken van

info@svp-svp.nl

artikelen dient men toestemming van de redactie te vragen. In de

projectteam

meeste gevallen zal die graag

Esther Vlaswinkel

worden gegeven.

Barbara Dirks Ilse van den Berg

voorbehoud

Eva Witlox

Aan deze publicatie kunnen geen

Gerwin de Vries

rechten worden ontleend.

Kris Kersten Bob Nouwens Kasper Neeleman

Stationsomgeving Culemborg Masterplan 26 april 2024

Inhoudsopgave

Inleiding

9

masterplan uitwerking landschappelijk raamwerk68

doel & opgave

Park74

Culemborg10

Straten78

Culemborg optimaal verbonden 

12

Buurtparkjes80

Wat levert het op voor de stad

14

Stationsplein82

Stadsvisie Culemborg 

16

Spoorpark86

masterplan

stedenbouwkundige principes88

Essentie van het plan

20

De parkrand92

Hoofdstructuren

22

De gemengde stadsbuurt: de mix94

Plankaart 

26

De polderrand100

thema’s

beeldkwaliteit

102

Groenstructuur30 Waterstructuur 

32

Het station

34

fasering

De gemengde stad

42

Ontwikkelstrategie

112

Placemaking

116

Samenleven52 Energie 

56

Mobiliteit62 Multifunctionele buurthubs

64

Circulariteit 

66

proces Overzicht proces en samenwerking Pressure Cookers



120 122

beeldverslag pressure cookers

124

Participatie

126

beeldverslag participatie

128

bijlage Participatieverslag Masterplan 1427640/1469340

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

5

es ds ew eg

Pa ra lle lw eg

N3 20

Be

we g

st Oo

In du st rie w eg

W et ho ud er

Ho ut

Sc ho ut en w eg

eg lelw ral Pa

eg w nd Ra

6

station Culemborg

W es t

Inleiding Culemborg werkt aan haar toekomst. Onderdeel daarvan is de ontwikkeling van de Stationsomgeving. De transformatie van een deel van het huidige bedrijventerrein Pavijen naar een wijk met een duurzame en levendige woon- en werkomgeving. Een wijk waar Culemborgers een passende woning kunnen vinden en gezond en prettig kunnen leven. aanleiding De Culemborgse gemeenteraad stelde op 9 maart 2023 de Structuurvisie Stationsomgeving vast. De structuurvisie biedt vanuit verschillende ambities - op het gebied van wonen, mobiliteit, duurzaamheid, klimaat, economie, werkgelegenheid en onderwijs - een ruimtelijk kader voor de ontwikkeling van de Stationsomgeving. Het geeft richting en inhoud aan de transformatie van het gebied. De visie biedt daarmee zowel een afwegingskader als een startpunt voor het Masterplan.

doelstelling masterplan Waar de structuurvisie een beschrijving is van de ambities, krijgen die in het Masterplan een gezicht. Hier worden de ambities naar een globaal ruimtelijk plan vertaald. In het Masterplan wordt de hoofdplanstructuur vastgelegd. Een doordacht plan met een uitgewerkt raamwerk en duidelijke principes (spelregels) voor de bouwvelden. Een plan dat haalbaar en realistisch is, waarin ambities goed verankerd zijn maar dat ook nog flexibel is. Immers, het plan wordt over een langere periode gerealiseerd. Het masterplan dient gedurende die periode als kader van waaruit de deelontwikkelingen verder uitgewerkt kunnen worden.

plangebied De Stationsomgeving betreft de wijk ten westen van station en het spoortalud. Op naastgelegen afbeelding is het plangebied aangegeven, in totaal ongeveer 40 hectare.

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

7

opgave & doel

Culemborg Culemborg is een middelgrote stad met een idyllische landelijke ligging; aan de oevers van de Lek en onderdeel van de Betuwe. Tegelijk ligt Culemborg centraal in het land en is de stad goed verbonden via spoor en weg. Oorspronkelijk was Culemborg een nederzetting op

begrensd door de Lek en aan de zuidzijde door

de zuidelijke oeverwal van de Lek. De in 1868 in

agrarisch gebied. Het spoortalud is een belangrijke

gebruik genomen Kuilenburgse spoorbrug maakte

ecologische en landschappelijke verbinding tussen de

van Culemborg een centrale en goed te bereiken plek

Lek en de polder.

in het land. Dat gaf een belangrijke stimulans aan de industriële ontwikkeling van Culemborg. Vooral de

Nu Culemborg voor de opgave staat om meer

sigaren- en meubelindustrie kwamen sterk op. Om

woningen te bouwen, kijkt de gemeente in eerste

met de hoge brug over de Lek te komen moest een

instantie naar binnenstedelijke locaties. Het buitenge-

spoordijk worden aangelegd; station Culemborg

bied van Culemborg is beperkt, het grootste deel

kwam onder aan de helling en dus een eind buiten de

ervan ligt in het Unesco Werelderfgoed ‘de Nieuwe

stad te liggen. Daar was wel ruimte voor bedrijven om

Hollandse Waterlinie’. Bovendien is het wenselijk dat

zich te vestigen dichtbij het station. De bedrijvigheid is

het waardevolle groene buitengebied open kan blijven

over de jaren verder gegroeid en vormt nu het huidige

voor natuur en agrarische bedrijven. De gemeente

bedrijventerrein Pavijen.

kiest nu voor verdichting in het plangebied ten westen van het station. Een plangebied op steenworp afstand

Vanaf de jaren 60 groeit ook het inwoneraantal van

van het historische centrum én het landschap.

Culemborg en zowel ten oosten als ten westen van

Bovendien een plangebied gelegen aan het station en

het spoortalud worden verschillende woonwijken

zo optimaal verbonden met zowel de Randstad als

gebouwd. Culemborg wordt aan de noordzijde

Brabant.

de Lek centrum

west oost

wonen werken

agrarisch gebied

10

ecologische verbinding

oost-west

industrie naast het station

spoortalud als ecologische

de uitbreiding van Culemborg heeft zich

het industriegebied van Culemborg ligt

verbinding tussen de polder (de

rondom het spoor gevouwen waardoor

direct naast het station

Betuwe) en de Lek

het spoor het dorp in tweeën splitst

historisch centrum

Lek

station

N3

20

plangebied masterplan Pavijen

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

11

Culemborg optimaal verbonden Culemborg ligt centraal in Nederland en is fantastisch verbonden via de weg en het spoor. Vanaf het station is de reiziger binnen 18 minuten op Utrecht Centraal en binnen 26 minuten in Den Bosch. Culemborg is met circa 9.000 in- en uitstappers

stad. Ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit gaan hand

als treinstation representatief voor het Nederlandse

in hand en versterken elkaar. Een station is, naast

gemiddelde. Vanwege haar plek in het netwerk kent

knooppunt ook een kans voor een dichter bebouwd

Culemborg nauwelijks overstappers. De helft van de

gebied met diverse functies en een hoge kwaliteit

huidige reizigers is jonger dan 20 jaar en heeft

openbare ruimte. Het station als ontmoetingsplek.

voornamelijk school of studie als reismotief.

Een plek die bovendien goed verbonden en verweven is met de omliggende stad waardoor het bewoners

Maar het station heeft een groter gebruikerspotenti-

verleidt meer duurzame keuzes maken voor hun

eel. Voor reizigers naar de (binnen)steden Utrecht en

bewegingen.

Den Bosch - voor recreatie of werk - is het een aantrekkelijk(er) alternatief dan met de auto via de A2.

Een goed verbonden plek is niet alleen prettig voor de

Daarvoor is wel een laagdrempelige overstap nodig

bewoners van Culemborg, maar biedt ook economi-

van privévervoer naar de trein, óók voor bewoners uit

sche kansen. Goede bereikbaarheid via het spoor is

de regiokernen. Een goed bereikbare P+R (vanaf de

een toegevoegde waarde voor het vestigingsklimaat.

N320) draagt daar aan bij. Zo worden gebruikers niet

Denk aan regiokantoren (ook vanwege de centrale

alleen verleid duurzame(re) vervoerskeuzes te maken,

ligging in het land) en (voortgezet) onderwijs, die op

maar wordt ook het hoofdwegennet ontlast. En

hun beurt weer een positief effect hebben op nieuwe

omgekeerd, voor reizigers vanuit Utrecht of Den

medewerkers.

Bosch kan het gebruik van het spoor aantrekkelijker worden als er bij station Culemborg diverse vormen

Tot slot heeft Culemborg alles in huis om zowel

van deelmobiliteit beschikbaar zijn voor het vervolg-

recreatie als toerisme tot een succes te maken. De

traject. Zo wordt het station meer dan een halte en

Stationsomgeving vormt hiervoor de poort. De plek

een echt knooppunt voor duurzame vervoerskeuzes;

waar je als bezoeker aankomt en binnen 10 minuten

een Regionale OV-Hub.

de historische binnenstad in loopt. De plek waarvandaan je zo de uiterwaarden of de Betuwe in wandelt

Op zoek naar een leefbare, gezonde en duurzame

of fietst. Of de plek waar je direct (het erfgoed) van de

stad benutten we in de Stationsomgeving alle kansen

meubelindustrie ervaart, met alle (culturele) initiatie-

die een stationsgebied biedt. Een station is niet alleen

ven die daarop gevolgd zijn.

een opstapplek voor treinreizigers, maar is ook een aankomst- en verblijfsplek en een visitekaartje van de

12

Utrecht sprinter 18 min 4x per uur

Culemborg de Betuwe

sprinter 26 min 2x per uur

Den Bosch

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

13

Wat levert het op voor de stad Met de Stationsomgeving bouwt de gemeente niet alleen een nieuwe wijk, maar investeert Culemborg in de hele stad. De realisatie van de Stationsomgeving geeft Culemborg de volgende impuls:

VERBINDING TUSSEN OOST EN WEST VERSTERKEN - een nieuwe, veilige route toevoegen voor langzaam verkeer dwars door Culemborg (en daarmee de doorstroming en veiligheid op de Tunnelweg-Ovonde verbeteren) - het verankeren van de nieuwe wijk in de stad

RUIMTE OM TE WONEN - er komen veel woningen, met name gericht op woningen voor 1 en 2-persoonshuishoudens, want daar is behoefte aan in Culemborg en zal bijdragen aan de doorstroom op de woningmarkt - een uniek woonmilieu binnen de stad (groen én stedelijk) en biedt daarmee een extra keuzemogelijkheid voor alle bewoners van Culemborg - een heterogene wijk waar bewoners met een verschillende beurs een woning kunnen vinden

EEN LEVENDIGE, SOCIALE WIJK MET EEN NIEUW STADSPARK - een levendig stadsdeel met werkgelegenheid en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor nieuwe bedrijven - een wijk waarin door de opzet van de buurten, blokken en gebouwen, ontmoeten en omzien naar elkaar wordt gestimuleerd - een wijk waarin zorgbehoevenden en de groeiende groep ouderen lang(er) thuis kunnen blijven wonen - een nieuw stadspark dat voor voor alle Culemborgers aantrekkelijk is om naar toe te gaan

EEN HOOGWAARDIGE STATIONSOMGEVING - een station en stationsplein waar het aantrekkelijk is om te wachten of af te spreken - een station dat functioneel optimaal georganiseerd is (fietsparkeren, perron, routes, P+R) - een stationsplein met ondersteunende voorzieningen (supermarkt, horeca, werkplekken, etc.)

KOPLOPER BLIJVEN IN DE ENERGIETRANSITIE - Culemborg zichtbaar als duurzame gemeente, initiatiefrijk in oplossingen - (relatieve) onafhankelijkheid in een wispelturige energiemarkt - door te kiezen voor een innovatief energiesysteem haalt Culemborg kennis ‘in huis’ - een duurzaam netwerk creëren waar de rest van Culemborg in de toekomst op aan kan sluiten

14

>

VAN STENIG BEDRIJVENTERREIN

NAAR LEVENDIGE WOON-WERK-WIJK

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

15

1. Meervoudig duurzaam

2. Verbindend

Een stad die bestaat uit Bij duurzaamheid wordt vaak als eerst gedacht aan milieubewustheid en ecolog verbindingen nodig om keuzes. Meervoudig duurzaam is echter breder dan dat. Meervoudige duurzaam is, Nederland in het klei we in Culemborg zoeken naar het ideale evenwicht tussen ecologische, econom stad verbonden zijn aan belangen. meervoudig duurzaam relaties binnen de sterke Bij duurzaamheid wordt vaak als eerste gedacht aan milieubeondernemers, onderwij wustheid en ecologisch verantwoorde keuzes. Meervoudig mogelijkheden om verb duurzaam is echter breder dan dat. Meervoudige duurzaamheid basis te kunnen organise betekent dat we in Culemborg zoeken naar het ideale evenwicht vinden. Daarnaast vraag tussen ecologische, economische en sociale belangen. binnen de regio’s en me Werken aan meervoudige duurzaamheid betekent het maken bredere effecten hebbe van keuzes die bijdragen aan een gezond Culemborg, met welvarende inwoners en een goed functionerend ecosysteem. Oplossingen die meervoudig duurzaam zijn, dienen meerdere perspectieven en belangen. Meervoudige duurzaamheid wordt

3. Proeftuin/ innovatie

Het kernbegrip proeftuin/ innovatie geeft aan dat Cule experimenten en het ontplooien van initiatieven. In Cu de Verenigde Naties en voor gemeenten verder uitgewerkt door bedacht, buiten de gebruikelijke kaders. Werken in pro de VNG. oplossingen te bedenken voor de vraagstukken die op betekent ook datbetekent we dingen dat erdie dus Werken aan meervoudige duurzaamheid hetuitproberen maken vanen keuzes bi proeftuinen komen tot volle bloei. Bij het werken in pr gezond Culemborg, met welvarende inwoners en een goed functionerend ecos faciliterende om proeftuinen waar nodig en mogel die meervoudig duurzaam zijn, dienenrol, meerdere perspectieven en belangen. M nemen. duurzaamheid wordt goed beschreven door de duurzame ontwikkelingsdoelen goed beschreven door de duurzame ontwikkelingsdoelen van

proeftuin en innovatie Naties en voor gemeenten verder uitgewerkt door de VNG. Het kernbegrip proeftuin/ innovatie geeft aan dat Culemborg een vruchtbare bodem biedt voor experimenten en het ontplooien van initiatieven. In Culemborg worden innovatieve oplossingen bedacht, buiten de gebruikelijke kaders. Werken in proeftuinen biedt kansen om nieuwe innovatieve oplossingen te bedenken voor de vraagstukken die op ons afkomen. Werken in proeftuinen betekent ook dat we dingen uitproberen en dat er dus fouten gemaakt kunnen worden. Niet alle proeftuinen komen tot volle bloei. Bij het werken in proeftuinen speelt de gemeente vaak een faciliterende rol, om waar nodig en mogelijk te ondersteunen, zonder alles over te nemen.

Verbindend heeft als ke zichzelf, maar ook een m enkelvoudige duurzaam proeftuinen duurzame e samenleving te laten blo

De Culemborgse proeftuinen zijn een inspiratiebron voor de rest van het land. Culemborg is tenslotte Nederland in het klein. In onze proeftuinen worden zaken ontwikkeld die een voorbeeld zijn voor ontwikkelingen elders. Onze proeftuinen hebben de meeste impact als ze passen binnen het DNA van Culemborg en dus aansluiten bij waar we al sterk in zijn.

De Culemborgse proeftuinen zijn een inspiratiebron vo Nederland in het klein. In onze proeftuinen worden zak ontwikkelingen elders. Onze proeftuinen hebben de m van Culemborg en dus aansluiten bij waar we al sterk i

verschillende individuen, gemeenschappen en groepen inwoners heeft gisch verantwoorde te functioneren. Verbindingen zijn nodig om Culemborg te laten zijn wat het mheid betekent dat in. Een verbindend Culemborg betekent dat inwoners en organisaties in de mische en sociale n elkaar, ook buiten de eigen directe kringen. Verbindingen zorgen voor verbindend ke lokale basisinfrastructuur in Culemborg, bestaande uit bijvoorbeeld Een stad die bestaat uit verschillende individuen, gemeenschapjsinstellingen en verenigingen. De schaal van de stad Culemborg biedt peneen en groepen bindingen te organiseren. Culemborg is groot genoeg om sterkeinwoners, sociale heeft verbindingen nodig om te functioneren. eren en onderhouden en tegelijkertijd klein genoeg om elkaar te Verbindingen kunnen zijn nodig om Culemborg te laten het is; Nederland in het klein. Een verbindend Culemgt het kernbegrip verbindend om samenwerking buitenzijndewat stadsmuren, borg betekent dat inwoners en organisaties in de stad verbonet landelijke partners. Zo kunnen ontwikkelingen in Culemborg in verbinding den zijn aan elkaar, ook buiten de eigen directe kringen. en. Verbindingen zorgen voor relaties binnen de sterke lokale basisinfrastructuur in Culemborg, bestaande uit bijvoorbeeld ondernemers, onderwijsinstellingen en verenigingen. De schaal

emborg een vruchtbare bodem biedt voor ulemborg worden innovatieve oplossingen oeftuinen biedt kansen om nieuwe innovatieve ons af komen. Werken in proeftuinen sijdragen fouten gemaakt aan een kunnen worden. Niet alle roeftuinen speelt de gemeente vaak een systeem. Oplossingen lijk te ondersteunen, zonder alles over te Meervoudige

n van de Verenigde

van de stad Culemborg biedt mogelijkheden om verbindingen te organiseren. Culemborg is groot genoeg om een sterke sociale basis te kunnen organiseren en onderhouden en tegelijkertijd klein genoeg om elkaar te kunnen vinden. Daarnaast vraagt het kernbegrip verbindend om samenwerking buiten de stadsmuren, binnen de regio’s en met landelijke partners. Zo kunnen ontwikkelingen in Culemborg in verbinding bredere effecten hebben. Verbindend heeft als kernbegrip van de stadsvisie een meervoudige rol. Verbindend is een doel op zichzelf, maar ook een middel en een randvoorwaarde. Zo kan verbinding een middel zijn om enkelvoudige duurzaamheidsdoelstellingen om te

ernbegrip van de stadsvisie een meervoudige rol. Verbindend een doel op zetten totismeervoudige duurzaamheid of om proeftuinen middel en een randvoorwaarde. Zo kan verbinding eenduurzame middel zijn om effecten te laten hebben. Daarnaast is verbinding een mheidsdoelstellingen om te zetten tot meervoudige duurzaamheid om randvoorwaardeofom de samenleving te laten bloeien. effecten te laten hebben. Daarnaast is verbinding een randvoorwaarde om de oeien.

oor de rest van het land. Culemborg is tenslotte ken ontwikkeld die een voorbeeld zijn voor meeste impact als ze passen binnen het DNA in zijn.

Stadsvisie Culemborg De Stadsvisie Culemborg is een kompas bij ontwikkelingen in de stad. Zij zet aan tot denken over de verschillende aspecten die vanuit het DNA van Culemborg van belang zijn bij een ontwikkeling.

7

8

hoofdstructuur masterplan

Stationsomgeving in essentie Voor de Stationsomgeving zijn in de structuurvisie ambities en kansen geformuleerd op vrijwel alle beleidsvelden. In het Masterplan is de samenhang gezocht tussen alle ambities en kansen. Zo is het niet enkel een stapeling van ambities, maar zijn de kansen benut om de ambities waar te maken; het geheel is dan méér dan de som der delen. Hieronder beschrijven we deze samenhangende keuzes. Deze punten vormen de essentie van de Stationsomgeving.

compact en doordwaalbaar Een ommetje kunnen maken dichtbij huis of werk is prettig; een frisse neus halen, je hoofd leegmaken, een praatje maken. De autoluwe, groene Stationsomgeving is ontworpen voor de wandelaar; de open structuur van bouwblokken zorgt ervoor dat de beste weg te voet is. Dwaal door de wijk en word verrast door wie of wat je tegenkomt!

het station als schakel Het station als plek waar Culemborgers, forensen, scholieren en recreanten e

kruisen, niet alleen op de perrons, maar ook in de onderdoorgang die west me

aandacht voor samenleven Op buurt-, blok- en gebouwniveau worden ontmoetingen gefaciliteerd. Inwoners komen elkaar tegen en kennen elkaar. Dat legt de basis voor een sociale wijk. Een sterk sociaal netwerk is van groot belang voor de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van mensen.

groen en gezond Groen krijgt de ruimte in de stationsopgeving met wortels in de volle grond! Dat kan dankzij het parkeren in hubs zodat er veel ruimte overblijft. De groene openbare ruimte biedt schaduw, een hogere luchtvochtigheid, verkoeling en schone lucht. Kortom, groen is goed voor de biodiversiteit, positief voor de gezondheid en bewezen: een voorwaarde voor geluk.

20

Culemborg verbindt. Een overzichtelijke, veilige en aantrekkelijke plek waar ied zijn weg kan vinden. Bovendien een plek om elkaar te treffen!

autoluw: parkeren in hubs In de Stationsomgeving geven we voorrang aan de voetganger en fietser. Om de autoluwe wijk mogelijk te maken, worden auto’s geparkeerd in hubs. De auto’s hoeven dus minder ver de wijk in. Elke bewoner en werknemer wandelt of fietst tussen bestemming en auto (of station) met als resultaat: meer leven op straat!

gemengd wonen én werken Verdichting betekent ruimte voor wonen en ruimte voor werken. Zo blijft de stad toegankelijk en bereikbaar voor iedereen. Dankzij de mix ontstaat er een gevarieerde stadswijk met een geheel eigen dynamische sfeer. Een wijk met een stedelijk en stoer tintje die op elk moment van de dag levendig is. Fijn voor jonge mensen maar zeker ook voor de ouderen die meer thuis zijn overdag.

lkaar

et oost

dereen

park als hart van de wijk Bij een wijk hoort een hart. Het hart van de Stationsomgeving is een park; een plek voor ontmoeting, ontspanning, beweging en verrassing. Een stadspark direct bij het station is niet alleen voor de nieuwe bewoners, maar ook een cadeau voor de hele stad! Een nieuwe Culemborgse bestemming om te sporten, te picknicken, een rommelmarkt of openluchtconcert te bezoeken op Koningsdag of gewoon een ijsje te eten na school.

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

21

routes naar centrum

ecologische en recreatieve route

compact en doordwaalbaar

groen en gezond

routes naar Parijsch

een park als hart van de wijk

wandelroute naar Pavijen mogelijk in de toekomst voortzetten

levendigheid aan het station

routes naar scholen en sport

gemengd wonen én werken

autoluw: parkeren in hubs

route naar Geldermalsen

Opbouw van de hoofdstructuur Op deze pagina wordt het Masterplan toegelicht aan de hand van de hoofdstructuren. We beginnen niet vanaf een tabula rasa, maar wat er is, wat over de jaren ontstaan is, stuurt ons. En we voegen toe wat nodig is om de levendige woon-werk-wijk de plek te maken die we beogen.

gemengde bebouwing

verschillende woonsferen

rijke groene openbare ruimte

24

voortbouwen op bestaande infrastructuur, deelgebieden en historische bebouwing

nieuwe hiërarchie infrastructuur

bodem en water gestuurd

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

25

HUB

HUB

26

HUB

HUB

HUB

plankaart De plankaart geeft een mogelijke invulling van de

HUB

bouwvolumes en openbare ruimte weer.

HUB

HUB

Masterplan Stationsomgeving Culemborg 0

10

20

30

40

50

100

27 150

thema’s_

groenstructuur waterstructuur  het station de gemengde stad samenleven energie mobiliteit multifunctionele buurthubs circulariteit

Groenstructuur De Stationsomgeving gaat verdichten en krijgt een stedelijk

Een goede en groene invulling van de buitenruimte betekent

karakter, maar daar staat tegenover dat we maximaal gaan

een impuls voor biodiversiteit, klimaat en gezondheid. Door

vergroenen. Door op strategische plekken te verdichten en

het principe ‘groen tenzij’ toe te passen realiseren we een

door anders om te gaan met mobiliteit, is het mogelijk om

groene openbare ruimte. Als we hier nog de groene

een park te realiseren, doorgaande groene verbindingen te

binnenhoven en groene daken aan toevoegen, kleurt de

maken en kleinere buurtparkjes in de wijk toe te voegen.

hele wijk groen. Om te zorgen dat het groen ook ecologi-

Bovendien zijn de binnentuinen in volle grond. De openbare

sche waarde heeft, zijn er vijf doelsoorten bepaald voor het

ruimte van de Stationsomgeving richten we in volgens het

groen in de wijk. Het groen wordt zo ingericht dat er

principe ‘groen tenzij’. Verharding wordt alleen gemaakt op

leefgebieden ontstaan voor deze doelsoorten. De speci-

plekken waar dit echt nodig is; bij gebouwen op de begane

fieke soorten bomen, heesters en kruiden worden in een

grond met drukbezochte voorzieningen, waar je loopt,

vervolgfase verder onderzocht en bepaald.

fietst, rijdt of elkaar ontmoet. Zo maken we van de Stationsomgeving een maximaal groene wijk. bestaand oppervlakte groen verhard oppervlak

openbaar groen masterplan

oppervlak groen

groene binnenhoven groene daken (50% van het dakoppervlak )

verbinding

In (oude) gebouwen en vleermuiskasten.

- Jachtgebied: waterpartijen en beschutte oevers van beken en vijvers. Jagen binnen een straal van 2-5 km van de verblijfplaats. - Vliegen in lijnvormige structuren.

Kleine watertjes die regelmatig in de zon staan. Waterplanten zijn essentieel voor de afzet van de eitjes, liefst klein- en veelbladige soorten zoals waterpest. De dieren hebben behoefte aan schuilplaatsen als lage struikachtige planten.

- Salamanders gaan altijd weer terug naar hun geboorte vijver en er dient voorkomen te worden dat ze grote wegen moeten oversteken.

Veel te vinden in tuinen en parken oorspronkelijk een echte bossoort. Nesten worden gemaakt in allerlei holtes, onder daken, in schuren en stallen, in oude vogelnestjes of in opgehangen nestkastjes.

- Voldoende opgaand groen.

Voor hun nestgelegenheid zijn gierzwaluwen afhankelijk van beschikbaarheid van gebouwen met geschikte holtes. Ze jagen boven uiteenlopende habitats in dorpen en steden. Ze zijn gespecialiseerd in het vangen van insecten in volle vlucht.

- Voorzie bij nieuwbouw of renovatie standaard in nestgelegenheid. Plaats nestpannen en/of neststenen in groepjes, bij voorkeur op een hoek of langs de kopse kant van een gebouw op het noorden of oosten.

vleermuis

huismus

- Benodigde habitatelementen in straal 50 tot 100 m rond het nest. - Afstand verblijfplaatsen - hoog dekking gevend groen: max. 5 m. - Afstand voedselplekken - dekking: max. 5 m. - Afstand zandbad & waterbad - dekking: max. 2 m. - Afstand verblijfplaatsen - voedselplekken: max. 50 m.

bijen/ hommels

voedsel

Holtes in gebouwen, wintergroene heesters, dichtvertakte struiken en in neststenen.

kleine watersalamander

30

verblijfplaatsen

gierzwaluw

soort

natuurinclusief • toename hoeveelheid groen • versterken biodiversiteit door variatie en lagen • groen van maaiveld tot dak • groen sluit aan op de doelsoorten van het Stationskwartier • toepassen grote bomen voor verkoeling in de stad

klimaatadaptiviteit • minimaliseren van het aantal duikers • minimaliseren verharding • plantvakken zijn verlaagd • op strategische locaties worden wadi’s ingepast • uitgangspunt is waterberging op eigen kavel (groene en blauwe daken)

gezondheid • meer woningen vraagt om meer kwalitatieve openbare ruimte • diversiteit in plekken en gebruik • bewegen en spelen voor alle leeftijdscategorieën • specifieke aandacht voor overgangen tussen binnen en buiten • ommetjes van verschillende afstanden door het groen

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

31

Waterstructuur Voor het Masterplan is op systeemniveau nagedacht over

tingsprincipes. Plantvakken liggen altijd lager dan de

hoe om te gaan met water. Het doel hierin is om het water

verharding. In het Masterplan liggen vier robuuste structu-

zo lang mogelijk vast te houden en het groen van de

ren, deze lopen van het noordoosten naar het zuidwesten.

openbare ruimte als spons te laten functioneren. We

Deze structuren bestaan uit wadi’s. Overige straten en

krijgen in de toekomst nog meer te maken met lange

aangrenzende bebouwing wateren hierop af. Deze vier

periodes van droogte en heviger neerslag. Daarom is het

structuren monden uit op de watergang langs de Randweg

van belang dat we water niet zo snel mogelijk afvoeren

of direct op de HWA (hemelwaterafvoer). Gezien de zware

richting het riool, maar dit proces zo veel mogelijk vertra-

kleilagen in de ondergrond is niet duidelijk of bijvoorbeeld

gen. Zo kan groen er zoveel mogelijk van profiteren en

wadi’s overal goed in te passen zijn. Het risico is dat het

heeft de bodem voldoende tijd om het water op te nemen.

water slecht weg kan. In een vervolguitwerking onderzoekt

Voor het Masterplan resulteert dit in de volgende inrich-

de gemeente wat er mogelijk is met deze ondergrond.

1.

1.

2.

1. 1.

4. 3.

5.

1. 2. 3. 4. 5.

32

Er zijn vier directe waterverbindingen, bovengronds waar mogelijk anders met het gebruik van HWA riool. Het water dat elders valt, watert af op deze vier waterverbindingen. Per kavel moet een bepaalde wateropgave opgevangen worden. Het water wordt zo lang mogelijk in het gebied vastgehouden en gebruikt voor het groen in het gebied. Vervolgens gaat het via het oppervlaktewater naar het grotere watersysteem.

1. 2. 3. 4. 5. 6.

7. 8.

9.

10.

Regenwater valt op de daken. Regenwater dat op de daken valt, wordt binnen het plot opgevangen en vastgehouden. Het overige water wordt vertraagd afgevoerd naar de openbare ruimte. Regenwater valt in de openbare ruimte. Via een afschot (+/- 2%) wordt het regenwater naar de plantvakken begeleid. Plantvakken zijn iets verdiept waardoor daar regenwater in kan blijven staan. Zo wordt het regenwater dat in de openbare ruimte valt gebufferd en kan het infiltreren. In de ondergrond is een hemelwaterafvoer aanwezig (HWA). Water wat niet kan infiltreren, wordt afgevoerd naar de grote wadi's in het park of het oppervlaktewater van de omliggende sloten. Het op een natuurlijke manier afwateren en bufferen van regenwater creëert verkoeling van de openbare ruimte en gaat hittestress tegen. Opgevangen regenwater wordt gebruikt om de beplanting van water te voorzien.

Zichtbare afwatering vanaf gevel

Zichtbare afwatering naar plantvak

Afwatering via opsluitband

Avontuurlijk spelen bij de wadi

Beplanting aanpassen op condities wadi

Secundaire paadjes van stapstenen

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

33

Het station Het station als regionale OV-hub die het Rivierenland met de Randstad verbindt. Die gebruikers verleidt tot het maken van duurzame(re) vervoerskeuzes; door voor vertrekkende reizigers een laagdrempelige overstap te faciliteren van privévervoer - of ander OV - op de trein en door voor aankomende reizigers diverse vormen van deelmobiliteit beschikbaar te stellen voor het vervolgtraject.

In dit Masterplan formuleert de gemeente een ruimtelijk

station

wensbeeld voor het station, de nieuwe onderdoorgang en

Tot slot wil de gemeente graag in samenhang met deze

de omgeving van het station.

ingrepen een nieuw station realiseren dat gaat functioneren als een levendig gebied met aantrekkelijke verblijfsplekken

onderdoorgang

en een duidelijke oriëntatie en welkom voor bezoekers.

De gemeente wil met een ingreep bij het station de twee

Financiering van het station is de primaire verantwoorde-

zijden van de stad beter met elkaar verbinden en de nieuwe

lijkheid van ProRail en komt dus niet in de gebiedsexploita-

wijk goed laten aansluiten op het openbaar vervoer en de

tie. Hiervoor is een lobbytraject ingezet.

rest van Culemborg. Een extra verbinding voor fietsers en voetgangers is een belangrijke voorwaarde voor de

wensbeeld

ontwikkeling van de nieuwe wijk.

De ontwikkeling en uitwerking van het station is een complexe opgave die de komende periode nog veel

regionale OV-hub

aandacht vraagt. Het wensbeeld in dit Masterplan is

Met de realisatie van een gebouwde P+R bij het station en

nadrukkelijk geen blauwdruk voor deze uitwerking. Het is

een nieuwe aansluiting op de provinciale weg wordt

een eerste verkenning die laat zien hoe een aantal van de

Culemborg ingezet als regionale OV-hub. Hiermee willen

wensen van de gemeente in samenhang een plek zouden

gemeente en provincie het Rivierenland beter verbinden

kunnen krijgen.

met de Randstad. De gemeente heeft subsidie en financiering voor de P+R en de nieuwe aansluiting op de provinciale

De gemeente wil na vaststelling van het Masterplan de

weg.

uitwerking van deze ‘stationsknoop’ graag verder oppakken in nauwe samenwerking met de provincie, spoorse partijen,

34

wonen / programma

ministeries en de grondeigenaren in het gebied. Daarbij

De gemeente wil de ruimte bij het station graag benutten

kunnen ook nog verschillende ruimtelijke modellen verkend

om woningen te realiseren met onder meer een supermarkt

worden en de mogelijkheden voor aanvullende financiering

en stationsgerelateerde detailhandel.

gezocht worden.

KANS: DE GELDERLANDFABRIEK

HUIDIGE SITUATIE

Historisch erfgoed dat getransformeerd is tot culturele hotspot in Culemborg.

BEPERKING: TWEE GEZICHTEN

De achterkant (westzijde) is ruimtelijk niet verbonden met de wijk Pavijen. De voorkant (oost) is vooral een verkeerskundig ontvangstplein. KANS: EFFICIËNT RUIMTEGEBRUIK

De stenige P+R-voorziening op maaiveld vormt een barrière tussen stad en perron.

AMBITIE: WELKOM

Een stationsgebied dat bezoekers welkom heet; een poort voor Culemborg. PROGRAMMA VAN EISEN

Gebouwde P+R-voorziening, onderdoorgang voor voetgangers en fietsers.

AANWEZIGE KWALITEIT: HET SPOORTALUD

Als landschappelijk herkenningspunt in Culemborg met bovendien grote waarde als ecologische verbinding.

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

35

Naast de rol van regionale OV-hub - als knooppunt van

het geen barrière vormt in de stad, maar juist verbindingen

verschillende mobiliteitsstromen - heeft het station ook een

toevoegt en de wijken ten oosten met het westen verweeft.

ruimtelijke betekenis in de stad. Zo is het de plek waar

Terwijl het spoortalud wel degelijk aanwezig blijft als

bezoekers van Culemborg aankomen, verwelkomd worden

landschappelijk herkenningspunt; een lange lijn die de stad

en van waaruit ze hun weg vinden naar de vele diverse

verbindt met het ommeland. Die bovendien een belangrijke

bestemmingen. Bovendien komt het station met de

schakel is in de ecologische hoofdstructuur. In onderstaan-

transformatie van de Stationsomgeving midden in de stad

de schema’s is deze opgave voor het station vertaald in vier

te liggen. Voor het station is de ambitie geformuleerd dat

ruimtelijke uitgangspunten.

VERBINDEN VAN DE STAD

36

STADSBALKON VOOR ORIËNTATIE

de onderdoorgang faciliteert de verbinding voor fietsers en wandelaars tussen verschillende stadsdelen

de reiziger komt aan in een herkenbare Culemborgse Stationsomgeving en kan zich oriënteren voor zijn vervolgreis

DE NIEUWE WIJK RUIMTELIJK

STATIONSOMGEVING

VERBINDEN AAN HET STATION

ALS BESTEMMING

het stationsplein is ruimtelijk verbonden met het park van de nieuwe wijk

de Stationsomgeving als een levendig gebied met faciliteiten, aantrekkelijke verblijfsplekken en cultuur

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

37

38

“Je kan maar één keer een eerste indruk maken”

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

39

levendigheid in de plint

verbinding

stadsbalkon

Functies gericht op (jongere) bewoners als

Een onderdoorgang verbindt het westelijke

Het perron als verlengde van de openbare

magneet voor levendigheid in het gebied:

met het oostelijke stationsplein. Een brede,

ruimte; een laagdrempelige overgang

wasbar, flexwerkplekken, sportschool of

lichte onderdoorgang is de ambitie. De

tussen stad en vervoer.

onderwijs.

haalbaarheid daarvan wordt nader onderzocht (zie p. 36). De onderdoorgang als functionele verbinding voor fietsers en wandelaars komt er sowieso!

park en stationsplein vloeien in elkaar over

gebouwen aan het park en station krijgen een levendige plint

40

cultuur & horeca

openbare ruimte

de overstap

De Gelderlandfabriek als culturele hotspot

Groene trappen verbinden het stations-

Prioriteit zijn optimale overstapfaciliteiten

van Culemborg met horecaterras aan het

plein met het stadsbalkon, de perrons en

voor de reiziger. Dat betekent aandacht

stationsplein.

het natuurlijke spoortalud.

voor de positie en verbindingen tussen de ‘mobiliteitsfunctionaliteiten’ zoals de fietsenstalling, P+R, OV-fietsen, Kiss&Ride en regionaal busvervoer.

stationsplein met stadsbalkon vormt een nieuw

bestaande monumentale kastanjeboom

welkom voor reizigers naar Culemborg

wordt onderdeel van het plein

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

41

De gemengde stad In de Stationsomgeving realiseren we woningen om tegemoet te komen aan de grote behoefte aan woningen in Culemborg. Dat doen we graag op een duurzame en sociale manier. We geven hier invulling aan door een wijk te ontwikkelen met een stedelijke dichtheid die beleefd wordt als een groene wijk met een goede sociale samenhang.

brede mix

bouwen voor senioren wordt de doorstroming vanuit

De Stationsomgeving wordt divers, gedifferentieerd,

grotere gezinswoningen in andere wijken op gang ge-

zorgzaam en meervoudig duurzaam. We kiezen bewust

bracht.

voor een gemengd woonmilieu waarin verschillende doelgroepen (zoals jongeren, alleenstaanden, jonge

sociale woningbouw

gezinnen, zorgbehoevenden, vitale en kwetsbare ouderen

De sociale woningbouw in de Stationsomgeving zal

en coöperatieve woonvormen) een plek kunnen vinden. In

bestaan uit gestapelde woonvormen voor hoofdzakelijk

de Stationsomgeving spelen we in op demografische

1- en 2-persoonshuishoudens van allerlei leeftijden. Naast

ontwikkelingen zoals vergrijzing. Maar ook maatschappe-

de doelgroepen starters en senioren met een laag

lijke ontwikkelingen zoals de toename van 1- en 2-per-

inkomen, zal een klein aantal van de toekomstige bewo-

soonshuishoudens. Sommige trends zullen doorzetten,

ners uit bijzondere doelgroepen afkomstig zijn zoals

andere trends zijn tijdelijk. De verwachting is dat de

statushouders en uitstromers uit zorg. We hebben ook

vergrijzing over 20 jaar op haar hoogtepunt is. We bouwen

aandacht voor de specifieke woonwensen van de doel-

de Stationsomgeving ook voor de periode daarna. Het

groep ouderen met een migratieachtergrond. Tenslotte is

woningbouwprogramma voor de Stationsomgeving heeft

sociale woningbouw ook bedoeld voor studenten,

voldoende flexibiliteit om hierop in te spelen.

jongvolwassenen en eventuele spoedzoekers die afhankelijk zijn van lage huur en tijdelijke woonvormen.

1- en 2-persoonshuishoudens Vanuit Culemborg is een grote vraag naar woningen voor

Voor sociale koop zijn aanvullende betaalbaarheidsinstru-

1- en 2-persoonshuishoudens. Deze trend is niet alleen

menten nodig. De belangrijkste doelgroep hiervoor is

van nu, maar zet nog zeker 15 jaar door. De Stationsomge-

starters. Voor ouderen met een kleine portemonnee willen

ving is binnen Culemborg bij uitstek de geschikte woon-

we mogelijkheden onderzoeken voor kleinschalige,

omgeving voor deze woningen: voornamelijk kleinere

gedeelde woongebouwen.

appartementen met één of twee slaapkamers. Deze

42

woningen zijn bijvoorbeeld aantrekkelijk voor starters en

middeldure woningbouw

jongvolwassenen. Een deel van deze woningen moet

Voor de middeldure huur komen doelgroepen in aanmer-

geschikt zijn voor mensen met een (lichte) zorgvraag.

king waarvoor het niet mogelijk is sociaal te huren, maar

Voor deze woningen is toegankelijkheid een belangrijk

ook niet kapitaalkrachtig genoeg zijn om te kopen of een

aandachtspunt. Door ook ruimere appartementen te

vrije markt huurwoning te huren. De realisatie van middel-

ca. 15% (behoud) bedrijven 30% duur ca. 5% Voorzieningen

30% sociaal

huur en koop

(commercieel en

voornamelijk huur

koopwoning vanaf € 350.000,-*

maatschappelijk)

40% middelduur huur en koop

ca. 80% wonen

koopwoning tot € 350.000,-*

functie

woonprogramma *huidig prijspeil

In de Stationsomgeving bouwen we in de verhouding 30/40/30 (sociaal, middelduur, duur). Hiermee sluiten we aan op onze woonvisie (vastgesteld in november 2023). In onze actuele prijsgrenzennotitie staan de precieze bedragen genoemd die op de verschillende categorieën van toepassing zijn. Deze prijsgrenzen passen we periodiek aan in de prijsgrenzennotitie zoals de gemeenteraad die vaststelt. Bij de Nota van uitgangspunten per deelgebied hanteren we de prijsgrenzen zoals die op dat moment gelden.

De Stationsomgeving zal gefaseerd opgeleverd worden. Per fase sturen we op de 30/40/30 prijscategorie-verhouding. We nemen geen voorschot op de toekomst door een afwijkend woningbouwprogramma per deelgebied toe te staan. De gemeenteraad heeft besloten een vereveningsfonds in te stellen. Dit fonds is bedoeld om bij eventuele afwijkingen van het 30/40/30 woningbouwprogramma een afrekening te doen. Dit fonds wordt binnenkort ingesteld. De spelregels van het vereveningsfonds zullen ook van toepassing zijn in de Stationsomgeving.

In de categorie sociale huur rekenen we met bruto huurprijzen. Dit zijn de huurprijzen inclusief servicekosten en verzekeringen. Binnen de sociale categorie is beperkt ruimte om bewoners via servicekosten of abonnementsgelden aan collectieve voorzieningen te laten meebetalen. Collectiviteit is een belangrijk thema in de Stationsomgeving. In het Masterplan zitten collectieve voorzieningen als parkeren en een warmtenet. Het is belangrijk om het uitgangspunt van betaalbaarheid hierbij niet uit het oog te verliezen. Hierover maken we afspraken met KleurrijkWonen in de Nota van uitgangspunten per deelgebied.

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

43

dure huur is in de huidige marktomstandigheden een lastig te realiseren product, maar blijft een doelstelling voor de

toegankelijkheid

lange termijn.

De woningen in de Stationsomgeving bouwen we voor een lange periode. Dat betekent dat voldoende woningen

In de middeldure koop voorzien we hoofdzakelijk ouderen/

geschikt moeten zijn voor verschillende doelgroepen. Als

senioren (1- en 2-persoonshuishoudens) en gezinnen als

woningen zo gebouwd worden dat ze geschikt zijn voor

doelgroep. In de Stationsomgeving zal de middeldure

senioren, betekent dat automatisch dat ze ook voor

woningbouw vooral bestaan uit gestapelde woningen. Het

doelgroepen geschikt zijn die minder eisen hebben op het

aantal grondgebonden woningen in de middeldure koop zal

gebied van toegankelijkheid. De vergrijzing en de noodzaak

relatief klein zijn, maar deze woningen zijn wel belangrijk

om langer zelfstandig thuis te wonen stelt technische eisen

voor de diverse samenstelling van de wijk. Jonge gezinnen

aan de woningen die we voor de doelgroep ouderen

in de wijk zorgen voor levendigheid en reuring.

moeten realiseren.

dure woningbouw

geclusterde ‘nultrede-woningen’

In de Stationsomgeving zal dure woningbouw bestaan uit

In de Stationsomgeving realiseren we ook geclusterde

grote appartementen en grondgebonden woningen. Dure

woningen in de diverse prijscategorieën. Dit is een woon-

huur zal hoofdzakelijk ouderen, gezinnen en forenzen

vorm die bestaat uit een aantal ‘nultrede-woningen’ rondom

aantrekken. Dit heeft vooral te maken met de nabijheid van

een gezamenlijke ontmoetingsruimte en, indien nodig, in de

het station én de landelijke omgeving. De dure koop zal

nabijheid van zorgprofessionals. Deze woningen zijn met

hoofdzakelijk aantrekkelijk zijn voor medioren en gezinnen.

name geschikt voor mensen met (lichte) lichamelijke

Daarvan zal een deel uit Culemborg afkomstig zijn,

beperkingen; woonverblijven liggen gelijkvloers op hetzelf-

bijvoorbeeld uit wijken waar bewoners al lang wonen (De

de niveau als de voordeur. Naast voor ouderen is dit

Hond en Voorkoop). Zij zijn wellicht toe aan een woonvorm

concept ook geschikt voor inwoners met een bijzondere

in een stadswijk die beter aansluit op hun woonbehoefte.

zorgvraag (denk aan autisme of inwoners met een psychische kwetsbaarheid). Ook in de sociale woningbouw is

woningtypen

behoefte aan geclusterde woonvormen.

Het is de nadrukkelijke ambitie om in de hele Stationsomgeving te komen tot een rijke mix van verschillende

opdrachtgeverschap

woningtypen in een stedelijk woonmilieu. Daarbinnen

De gemeente biedt in de Stationsomgeving ook ruimte aan

kunnen ontwikkelaars tot creatieve eigentijdse woningcate-

alternatieve vormen van opdrachtgeverschap (particulier,

gorieën komen. Mogelijke woningtypen zijn grondgebon-

collectief of mede-opdrachtgeverschap) dat gericht is op

den stadswoningen (smalle en hoge rijwoningen), apparte-

maatschappelijke doelstellingen. De gemeente zal in

menten, maisonnettes of split-level woningen.

gesprekken met initiatiefnemers een gevarieerd woningaanbod stimuleren. Waar mogelijk nemen we eisen

appartementen vs grondgebonden

hierover op in nota’s van uitgangspunten voor de deelpro-

Het realiseren van een verdicht stedelijk woonmilieu bij het

jecten.

station betekent dat de woningen voor een significant deel

44

uit appartementen of gestapelde bouw bestaan. We gaan

tijdelijke woningen

uit van een woningbouwprogramma dat voor circa 80-90%

Dit Masterplan richt zich op de realisatie van een nieuwe,

uit appartementen bestaat en 10-20% grondgebonden

hoogwaardige en permanente wijk in Culemborg. Echter,

woningen.

wanneer tijdelijke woningbouw op een bepaalde locatie in

het plangebied bij kan dragen aan de doelen op de lange termijn, kan deze mogelijkheid nader verkend worden.

verdere stappen De gemeente rondt in de loop van 2025 de woonwelzijnzorgvisie af. Deze geeft de gemeente de nadere onderbouwing om het woningbouwprogramma voor aandachtsgroepen verder in te kleuren en preciezer te sturen op de benodigde aantallen zorgwoningen.

Sanne en Kim wonen met hun zoontje Storm in een eengezinswoning in de wijk. Ze zijn geboren en getogen in Culemborg. Ze zijn klimaatbewust en vinden het fijn dat hun woning duurzaam ontwikkeld is. Omdat ze makkelijk met de trein naar hun werk in Utrecht en Den Bosch kunnen, hebben ze geen auto. Bovendien is er een deelauto in de wijk, dus die gebruiken ze soms. Maar voor boodschappen pakken ze liever de deelbakfiets.

Oma Janet is verhuisd naar een appartement waar ze dankzij de zorg aan huis nog zelfstandig kan wonen. Het is erg handig dat haar kleinkind, die vaak langskomt, kan slapen in de gedeelde logeerkamer van het appartementengebouw. Janet maakt regelmatig een praatje met medebewoners. Ook maakt ze graag een ommetje in de groene buurt, bijvoorbeeld om naar de buurtkamer om de hoek te gaan waar ze op dinsdag bridge speelt.

Aref woont in Culemborg en studeert aan de hogeschool in Den Bosch. In zijn vrije tijd voetbalt hij bij Focus ’07 waar hij ook jeugdtrainer is. In zijn kleine woning is hij steeds minder te vinden omdat hij eropuit gaat met nieuwe vrienden die hij in de wijk leerde kennen. Samen gaan ze trainen bij de crossfit aan het park, met mooi weer staan de deuren open.

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

45

verschillende woonsferen

De Parkrand

In de Stationsomgeving zijn verschillende woonsferen. Zo

Langs het nieuwe park komen aan weerszijde alzijdige

is er enerzijds keuze voor bewoners en kan er anderzijds

appartementengebouwen met elk een eigen architectuur.

worden aangesloten op het karakter en de kwaliteiten van

Hier kan bebouwing de hoogte in omdat deze hier de

de omgeving.

ruimte heeft. Zo profiteren veel mensen van het park en het vrije uitzicht op het groen. De appartementengebouwen

De Mix

staan los naast elkaar zodat er voldoende paden naar het

De Mix is aantrekkelijk voor mensen die in een gemengde

park zijn vanuit de aangrenzende buurten.

buurt willen wonen met veel diversiteit. Appartementen, stadwoningen en bedrijfsgebouwen staan naast elkaar in

De Polderrand

half open bouwblokken waar je door heen kan lopen. De

In het landschap dat grenst aan de provinciale weg komen

Mix is een woonmilieu waar de menselijke maat centraal

enkele grotere gebouwen met elk een eigen karakter. Ze

staat, verrassing om de hoek is en waar de bewoners hun

liggen vrij in de polderzone die overgaat in een landschap-

buren kennen en het leuk vinden om een praatje te maken

pelijk talud als geluidswering naar de weg. De grotere maat

op straat, op de groene pleintjes en elkaar treffen bij de

past bij de schaal van de stadsrand.

buurtvoorzieningen op de begane grond van de hub. In het hoofdstuk ‘stedenbouwkundige principes’ worden deze drie gebieden nader toegelicht.

DE MIX de mix

parkrand

polderrand

46

DE MIX

PARKRAND

POLDERRAND

verschillende sferen voor verschillende bewoners

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

47

behoud van bedrijvigheid

en er komt meer draagvlak voor voorzieningen. De huidige

Pavijen is een goedlopend bedrijventerrein met veel

bedrijven geven ook karakter aan de Stationsomgeving.

dynamiek. Om woningen te kunnen bouwen in het

Deze ondernemende gebruikers helpen bovendien nieuwe

plangebied dat op een deel van Pavijen ligt, zullen bedrij-

groepen bekend te maken met het gebied en dragen met

ven in het gebied plaats moeten maken. Voor de werkgele-

hun activiteiten bij aan placemaking. Ook draagt het bij

genheid in Culemborg is het van belang dat deze bedrijven

aan het dubbelgebruik van parkeervoorzieningen. Werkne-

een alternatieve locatie kunnen vinden elders op Pavijen.

mers van bedrijven kunnen de parkeercapaciteit benutten

Er zijn ook bedrijven die nu gesitueerd zijn in Pavijen 2-5,

wanneer bewoners van de Stationsomgeving overdag weg

maar juist goed ingepast kunnen worden in de nieuwe

zijn. Ook rondom energieverbruik profiteren woningen en

Stationsomgeving, dit is bedrijvigheid die goed ‘samen-

bedrijven van elkaar; bedrijven hebben vooral overdag een

leeft’ met woningen. Door dit bij elkaar te brengen ontstaat

energievraag, waar woningen vooral ‘s avonds vraag naar

een carrousel van verhuizingen. Dit is een complexe

energie hebben. Door uitwisseling verkleinen we de

exercitie die met zorg moet gebeuren en waarbij maatwerk

piekbelasting en wordt de wijk als geheel energieneutraler.

nodig is. Hier werkt de gemeente al aan. Kortom, de Stationsomgeving is gebaat bij het op een

48

Het mengen van wonen en werken in de Stationsomge-

zorgvuldige manier mengen van bedrijven en woningen.

ving heeft verschillende voordelen. Bedrijven in de wijk

Bovendien wissen we op zo’n manier de geschiedenis van

voorkomen dat de Stationsomgeving een slaapwijk wordt.

het gebied niet uit, maar bouwen we er op voort. Zo krijgt

Werknemers van de bedrijven zorgen voor reuring overdag

de Stationsomgeving haar eigen karakter.

* deze kaart is een schematische

bedrijven uit Pavijen 2-5 met potentie om

bedrijven uit Pavijen 1 die een nieuwe

weergave van de carrousel en betreft

naar de Stationsomgeving te verplaatsen

plek in Pavijen 2-5 kunnen vinden

geen concrete verhuizingen

(tot milieucategorie 2)

BESTAANDE BEBOUWING

CULEMBORG STATIONSOMGEVING

bedrijven versterken het stoere karakter van de Stationsomgeving en zorgen voor levendigheid

het Gispen experience center wordt de eyecatcher in het park

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

49

reuring organiseren

levendige plek met de Gelderlandfabriek als culturele

De levendigheid van de Stationsomgeving wordt teweeg

aanjager. Het is een geschikte plek voor (flex)werkplekken

gebracht door de menging van wonen en werken en door

of onderwijs, (kleine) dienstverlening en detailhandel. Het

het grote aantal reizigers in het gebied. Bij een stadswijk

cluster ‘sport’ ligt zowel aan het stationsplein om forensen

horen ook sociale voorzieningen, maatschappelijke

te verleiden, als aan het park om daar ook buiten te kunnen

functies en mogelijk onderwijs. Reuring ontstaat wanneer

sporten. De ‘creatieven’ zijn ook al zichtbaar vanaf het

de verschillende functies en gebruikers elkaar onverwachts

station en een gangmaker voor het park met hun buiten-

ontmoeten. Door na te denken over de positionering van

ruimtes (aan de zonnige kant van het park) waar allerlei

functies, kun je die onverwachte ontmoeting teweeg

uitwisseling kan plaatsvinden zoals evenementen en

brengen. Zo ontstaat een aantrekkelijk vestigingsklimaat

exposities. Het vernieuwde hoofdkantoor van Gispen is een

waarin het geheel (de stadswijk) groter is dan de som der

anker. Het cluster ‘circulair’ knoopt de Stationsomgeving

delen (de functies). Door functies te clusteren per ‘thema’

aan Pavijen, waar de huidige milieustraat transformeert tot

wordt synergie en uitwisseling gefaciliteerd. Bovendien kan

een plek voor circulaire uitwisseling van materialen die via

een cluster kleur geven aan de openbare ruimte.

de Randweg vervoerd kunnen worden. Het cluster ‘Betuwe’ bouwt voort op de aanwezige ondernemers rondom De

Op basis van de reeds aanwezige bedrijvigheid (onderne-

Roze Bunker en legt de ruimtelijke link met het achterland;

mers) in Pavijen, is in onderstaande kaart een suggestie

de Betuwe.

geschetst van een mogelijke positionering van clusters en functies. Het station zal zich verder ontwikkelen als

zorg

sport

station onderwijs

creatieven

betuwe circulair

50

STATION

horeca, (flex)werkplekken, (kleine) detailhandel en dienstverlening, cultuur en onderwijs

CREATIEVEN (meubel)makers, interieur, kunstenaars

CIRCULAIR

recycling, materialen-bank, tweedehands winkel

SPORT

sportscholen, personal trainers, verwante dienstverlening en winkels

BETUWE

duurzame voedselverwerking

slimme clustering is een ‘booster’ voor activiteit

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

51

Samenleven Voor ‘samenleefkracht’ is het nodig de Stationsomgeving niet alleen fysiek maar ook sociaal te ontwikkelen. We weten dat een sterk sociaal netwerk (een sterke sociale basis) van groot belang is voor de zelfredzaamheid en samenredzaamheid van mensen. En daarmee voor de draagkracht van een wijk en de gezondheid van inwoners. In de Stationsomgeving willen we dit sterke sociale netwerk ondersteunen en stimuleren. sociale basis

voorzieningen die verspreidt door de buurten liggen zijn

De sociale basis bestaat uit persoonlijke, gemeenschap-

aanleiding voor een wandelingetje en geven bewoners een

pelijke en institutionele netwerken. Het bestaat uit het

reden om de deur uit te gaan. In een buurtje woont bij

kleine kringetje om je heen van de mensen die een groot

voorkeur een mix van mensen die meer dragen en mensen

deel van je leven bij je zullen zijn. Maar ook uit de grote

die meer vragen, zowel jong als oud, meer en minder

kring van mensen die je ontmoet op je werk, de sport-

welgesteld en met diverse achtergronden. De toevoeging

school, bij je muziekvereniging en in je woonomgeving. De

van niet-woonfuncties aan de buurt brengt andere

sociale basis vindt dus ook plek in buurten en wijken van

gebruikers met zich mee en verlevendigen op hun beurt de

de bewoners.

buurt.

De stedenbouwkundige opzet van de Stationsomgeving

blokniveau: collectief gebruik

zet in op het faciliteren van de ontmoeting tussen bewo-

In de Stationsomgeving wordt collectief gebruik aange-

ners en gebruikers. In eerste plaats door het stimuleren

moedigd. Dat begint bij de collectieve parkeervoorziening,

van lopen door de buurt. In tweede plaats door het

de hub (zie p. 66 voor nadere toelichting). Deze hub is

aanmoedigen van collectief gebruik en in de derde plaats

bovendien een geschikte plek om maatschappelijke en of

door de ‘drempelzone’ te ontwerpen in de overgang tussen

collectieve voorzieningen onder te brengen; er is immers

privé en openbaar.

al een natuurlijke aanloop. Door de hub aan het buurtpark te leggen ontstaat de kans om deze centrale functie niet

52

buurtniveau: wandelen

alleen binnen te laten plaatsvinden, maar ook in de

Een buurt die wandelen stimuleert, heeft een stedelijk

openbare ruimte. Het kan zo zelfs definiëren welke

weefsel met een grote differentiatie van openbare ruimtes.

collectieve functies er in de buurtparkjes komen (zie p. 82

De buurten in de Stationsomgeving bestaan uit een

voor nadere toelichting). De bouwblokken gaan uit van een

netwerk van autoluwe straten die uitkomen in een centraal

collectieve (binnen)tuin die bovendien vanuit meerdere

buurtpark. Deze openbare ruimte is aantrekkelijk ingericht

routes toegankelijk is. Voor collectieve plekken is het

met hoofdzakelijk groen en verblijfsplekken met een divers

belangrijk dat bewoners op een terloopse manier zien wat

aanbod zodat er ook aanleiding is voor mensen om elkaar

er gebeurt zodat de drempel om deel te nemen zo laag

te ontmoeten. De gedeelde parkeervoorziening op afstand

mogelijk is. De collectieve (binnen)ruimte bevindt zich

van de woning is een reden om door de buurt te lopen.

tussen het privé van de woning en het openbare van de

Ook de maatschappelijke functies, bedrijvigheid en andere

stad en vervuld daarmee een unieke rol. Activiteiten die

gebouwniveau: wooncomplex, bedrijfspand of woningcluster

bedrijfspand met terras en groene gevels

cluster rijwoningen met Delfste stoep/ Culemborgse geveltuin

blokniveau: doorwaadbaar bouwblok met gedeelde tuin

gebouw

appartementen met gedeelde voorzieningen en verkeersruimtes die ontmoeting stimuleren

toegankelijke deeltuin

gezamenlijke berging

blok

afgesloten gedeelde tuin

buurt

buurtniveau: compacte gemixte blokken met groene straten en buurtparkjes

centrale buurtpark hub met deelmolibiteit en ruimte voor (fiets)parkeren

ruimte voor maatschappelijke voorziening in plint groene shared space straten

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

53

bewoners niet kunnen of willen doen in hun eigen huis,

Voor specifieke gebouwen kan overwogen worden om

kunnen plaatsvinden in deze veilige collectieve ruimte. De

voorwaarden te stellen bij het samenleven; een soort sollici-

inrichting en voorzieningen (wasmachines, een koffietafel,

tatie/motivatiebrief bij de woning waarbij wordt ingezet op

klusruimte etc.) in zo’n ruimte kunnen het gezamenlijk

buurtbetrokkenheid, cohesie en zorg voor elkaar zoals

gebruik aanmoedigen. Het is het mooiste als de vraag naar

woonvormen van studenten met ouderen.

specifieke voorzieningen bij de bewoners zelf vandaan komt. Een gemeenschappelijke ruimte is ook kwetsbaar; hij

gezondheid en zorg

functioneert alleen als ontmoetingsplek als hij ook daad-

De aandacht voor faciliteren van de sociale basis in de

werkelijk gebruikt wordt en alle bewoners zich er welkom

Stationsomgeving, zoals hierboven omschreven, gaat over

voelen. Bij de ontwikkeling van deze ruimtes is het belang-

het creëren van sterke netwerken in de wijk waar inwoners

rijk dat helder is wie hier een sturende rol in vervult.

plezier, ontmoeting en steun aan ontlenen. Dit is ook goed

Netwerkversterkende activiteiten als opbouwwerk kunnen

voor de gezondheid van mensen. Prettig wonen en een

hierin ondersteunend zijn.

sterk sociaal netwerk is voor iedereen belangrijk, maar voor de doelgroep senioren in het bijzonder.

gebouwniveau: de drempelzone Bij appartementsgebouwen delen bewoners de verkeers-

De dubbele vergrijzing - er komen meer ouderen én ze

ruimte: de hoofdentree, de gemeenschappelijke

worden ouder - leidt tot een toenemende zorg- en welzijns-

fietsenstalling, de trap en de gang of galerij. Het is prettig

vraag. Ook zien we een toename van psychische en sociale

als je woning te bereiken is door verschillende routes. Soms

problemen bij alle leeftijden. Met de afname van zorgperso-

heb je haast en neem je de kortste route naar buiten, maar

neel, stijgende zorgkosten en minder mantelzorgers

op een ander moment loop je wellicht even langs de

ontstaat een grote opgave en een groter beroep op de

gemeenschappelijke ruimte of tuin. Het inbouwen van wat

sociale basis.

extra ruimte in de routes (verkeersruimtes) geeft de bewoners de mogelijkheid om bij het passeren ook even

De Stationsomgeving is een buurt waar ouderen zelfstan-

een praatje te maken. Bijvoorbeeld op de galerij als je langs

dig wonen en tegelijkertijd de mogelijkheid hebben tot

een buur loopt die net het raam openzet. Daarom vragen

contact, zorg en geborgenheid van andere mensen om zich

we aandacht voor het ontwerpen van de ‘drempelzone’.

heen. Ook zijn er logeermogelijkheden in de gemeenschap-

Daarmee bedoelen we de overgang tussen privé en

pelijke ruimtes. Hiermee kan het woonplezier worden

openbaar. De zones waar bewoners bij de voordeur een

verhoogd, eenzaamheid verminderd en kunnen zorguitga-

ruimte hebben die ze zich enigszins kunnen toe-eigenen.

ven worden beperkt. Tegelijkertijd is de Stationsomgeving

Het ontwerpen van de drempelzone dient ter vergroting van

ook geschikt voor mensen die zorg aan huis nodig hebben.

het contact tussen buren, maar is ook een vergroting van

Daarom zorgen we dat er ruimte is voor welzijns- en

privacy in de woning. Hoe beter een bewoner zich terug kan

zorgvoorzieningen in de buurt.

trekken in zijn woning, hoe makkelijk hij ook weer contact met anderen aangaat. Juist omdat de keuze er is. Als deze drempelzones goed zijn ontworpen dragen ze bij aan de samenhang van de gebouwde omgeving. Daarom is hier in het beeldkwaliteitskader al aandacht aan gegeven.

54

referenties

Masterplan Stationsomgeving Culemborg

55

Energiesysteem De energiehuishouding van de Stationsomgeving draait om

ambitie energiesysteem

comfort voor de gebruikers en om CO2-emissiereductie.

De ambitie is een duurzame, betrouwbare en betaalbare

Dat bereiken we door de totale (piek)vraag van energie voor

energievoorziening in eigendom van de bewoners.

verwarmen, koelen en huishoudelijk gebruik laag te

De warmtevraag wordt laag gehouden door wettelijke

houden. Energie wekken we zo lokaal mogelijk duurzaam

bouwnormen (BENG) te respecteren. Omdat er door

op. En de energie die we op enig moment over hebben,

klimaatverandering een groei van de koelvraag wordt

slaan we op zodat we die op een later moment kunnen

voorzien, krijgen de woningen zowel verwarming als

gebruiken. Ook beperken we de (piek-)belasting van het

koeling. De restwarmte die bij koeling vrijkomt, wordt in

elektriciteitsnetwerk om netcongestie te voorkomen.

buffers opgeslagen. Om warmte en koude efficiënt te

Tenslotte maken we mogelijk dat (toekomstige) bewoners

kunnen uitwisselen, krijgt de Stationsomgeving een

een actieve bijdrage kunnen leveren aan de betaalbaarheid

collectieve voorziening met een warmte- en koudenet.

en de optimale werking van de energievoorziening. De energievoorziening wordt modulair opgebouwd en

energie in de structuurvisie

daarbij wordt in eerste instantie op gebouwniveau, dan op

In de structuurvisie is de ambitie geformuleerd dat de

buurtniveau en tenslotte op wijkniveau geoptimaliseerd.

Stationsomgeving energieneutraal wordt. Om deze ambitie

Warmte en elektriciteit wordt zoveel mogelijk in de wijk zelf

te realiseren zijn in de structuurvisie de volgende doelen

opgewekt met respectievelijk zonnecollectoren en zonne-

genoemd:

panelen op de daken van gebouwen. De warmte wordt

1.

Alle woningen in de Stationsomgeving worden

opgeslagen in buffers. De opgewekte stroom wordt zoveel

gebouwd als nul-op-de-meter-woningen;

mogelijk gelijktijdig benut voor verwarming, koeling of het

In de Stationsomgeving wordt geen nieuwe aardgasin-

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=c05f4ac3-d176-436f-83e1-9ecfb948cf08