CConstaterende datCulemborg
Koppel je AI →
Document · PDF

1. Kadernota 2025-2028 -1487880

Commissie Stadszaal 17 juni 2024, gemeente CulemborgBij agendapunt: Kadernota 2025 inclusief spoor 2 & Voorjaarsrapportage 202423.179 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Kadernota 2025-2028 inclusief Voorjaarsrapportage 2024 Op weg naar een meerjarig duurzaam financieel evenwicht

28 mei 2024

Inhoudsopgave

Voorwoord

3

Leeswijzer

8

1.

10

Financieel perspectief Financiële positie op basis van bestaande beleid Nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens Ombuigingen Totaaloverzicht Ontwikkeling algemene reserve Weerstandscapaciteit en weerstandsratio

2.

3.

10 11 11 12 12 12

Strategie op weg naar een duurzaam financieel gezonde gemeente

14

Doelstelling ombuigingsoperatie Proces tot nu toe Stap voor stap naar een meerjarig duurzaam financieel gezonde gemeente Afwegingskader

14 14 15 18

Ontwikkelingen, opgaven en voornemens

19

Ontwikkelingen in bestaand beleid Nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens Hoe om te gaan met andere nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens? 4.

19 26 30

Ombuigingen voor de komende jaren

33

Ombuigingsmaatregelen Ombuigingsopdrachten Onroerendezaakbelasting (ozb) 5.

34 41 44

Uitgangspunten voor het vervolg

45

Doorwerking in de begroting Financiële spelregels voor de komende jaren

45 46

Bijlagen

49

Bijlage 1 Begrotingswijzigingen per begrotingsprogramma Bijlage 2 Programmaoverstijgende begrotingswijzigingen Bijlage 3 Stand van zaken moties en toezeggingen

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

50 61 64

2

Voorwoord

‘O nee, waar zijn de lichtjes? Ik zie ze niet meer.’ 'Het voelt alsof we nog zo ver hebben te gaan.’ ‘Ik weet het', zei het paard, 'maar kijk eens hoe ver we zijn gekomen'. Uit: De jongen, de mol, de vos en het paard – Charlie Mackesy Voor u ligt de Kadernota 2025-2028. Deze is anders dan anders. Niet alleen vanwege het totstandkomingsproces, maar ook vanwege de inhoud die grotendeels in het teken staat van ombuigen. Daarnaast combineren we in dit document de voorjaarsrapportage met de kadernota, waardoor de financiële stand van zaken nog actueler is dan in voorgaande documenten.

Aanleiding: grote opgaven, onzekere inkomsten Bij het samenstellen van de vorige begroting constateerden we al dat het financieel perspectief van onze gemeente niet rooskleurig is. Onze financiële situatie maakt dat we de komende jaren keuzes moeten maken in de voornemens en opgaven die we willen realiseren. Dat de balans tussen uitgaven en financiële middelen nu ontbreekt, komt enerzijds doordat er grote opgaven zijn voor Culemborg en anderzijds we te maken hebben met afnemende inkomsten uit het Gemeentefonds. De onzekerheid over de inkomsten uit het Gemeentefonds is van alle tijden, maar is dit jaar wel extra groot. Dit komt ook omdat op het moment van schrijven nog onduidelijk is wat de financiële consequenties zijn van het recent gepubliceerde Hoofdlijnenakkoord van de nieuwe coalitie.

Keuzes voor nu en de komende jaren Sinds september 2023 hebben we met de raad diverse gesprekken gevoerd over de ambities en opgaven die noodzakelijk zijn, en de ombuigingen en de keuzes die we vervolgens zouden moeten doorvoeren om financiele ruimte te creeren. De input die de raad het college in deze gesprekken heeft meegegeven, hebben we vanzelfsprekend meegenomen. We zijn samen opgetrokken om te bepalen welke investeringen noodzakelijk zijn en welke ombuigingen we noodzakelijkerwijs moeten maken.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

3

Bij het maken van onze keuzes hadden we houvast aan de leidende principes uit het afwegingskader. We zorgen er bijvoorbeeld voor dat de ombuigingen zo min mogelijk gevolgen hebben voor kinderen en jongeren en dat de meest kwetsbare inwoners worden ontzien. In deze kadernota stellen wij een mix aan maatregelen voor.

1. We incasseren (nieuwe) tegenvallers van het Rijk Halverwege het ombuigingsproces, in april 2024, presenteerde het Rijk zijn Voorjaarsnota. Deze was bij het opstellen van deze kadernota nog niet in de Tweede Kamer behandeld, maar gaf een nieuwe wending aan het financieel perspectief. De reeds ingeboekte opschalingskorting die bijdroeg aan het ‘ravijn’ in 2026, heeft het Rijk van tafel gehaald. Daar staat tegenover dat het Rijk voorstelt om een andere oorzaak van het ravijn - de herziening van het Gemeentefonds –naar voren te halen. Voor Culemborg betekent dit dat het ravijn van 2026 minder diep wordt, maar ook dat de afgrond dichterbij komt. Of met andere woorden: als de plannen van het Rijk goedgekeurd worden moeten we al in 2025 maatregelen nemen om tekorten te dichten. We gaan ervan uit dat de Tweede Kamer de Voorjaarsnota – wat de effecten voor gemeenten betreft – ongewijzigd vaststelt. We hebben daarom deze nieuwe tegenvaller verwerkt in onze kadernota. Wat dit financieel betekent, leest u in hoofdstuk 1.

2. We rekenen onontkoombare ontwikkelingen in het lopende jaar door Deze kadernota is een gecombineerd document, waarin ook de gemeentelijke Voorjaarsrapportage 2024 is verwerkt. Er is gekozen voor een gecombineerde nota vanwege de financiële situatie waarin de gemeente zich bevindt. Meer dan ooit zijn de resultaten van de voorjaarsrapportage immers van invloed op het financieel perspectief van de gemeente – en daarmee op keuzes die we moeten maken om het evenwicht te behouden. De mee- en tegenvallers die zich in het lopende jaar voordoen, zorgen ervoor dat het begrotingssaldo voor 2024 licht negatief uitvalt. Welke mee- en tegenvallers er zijn, leest u in hoofdstuk 3. Het college stuurt erop om in het lopende jaar al maatregelen te nemen om dit negatieve saldo in te lopen.

3. We zijn zeer kritisch op nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens In deze kadernota hebben we voor de komende jaren ook een aantal noodzakelijke ontwikkelingen, opgaven en voornemens opgenomen in hoofdstuk 3. Deze hebben we zorgvuldig afgewogen, we zijn zeer kritisch geweest op de voornemens en de bedragen die we ervoor ramen. Waar mogelijk hebben we voornemens uitgesteld, in alle gevallen is een zo laag mogelijke raming opgenomen.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

4

Aan een aantal taken kunnen en willen we niet tornen. We blijven alle wettelijke taken uitvoeren. Zoals het uitgeven van uitkeringen, de verstrekking van paspoorten, hulp bij zelfstandig wonen en jeugdhulp. De basisdienstverlening van de gemeente blijft op orde. We voldoen aan contractuele verplichtingen, zoals bij de indexatie van de inkoop Jeugd en Wmo. Wij vinden het belangrijk betrouwbaar te zijn als overheid en blijven ons inzetten om onze inwoners en ondernemers te betrekken, bijvoorbeeld via Platform Culemborg en de Gemeentepagina. Daarnaast blijven we werken aan grote opgaven, zoals de woningnood en onderwijshuisvesting. En we blijven naast onze inwoners staan en ontzien daarom zoveel mogelijk de maatregelen en inititiatieven voor mensen in een kwetsbare positie. In deze kadernota investeren we in onze jeugd door renovatie en nieuwbouw van scholen conform het Integraal huisvestingsplan, te beginnen met het Koningin Wilhelmina College. Ook hebben we enkele ramingen opgenomen om de gemeentelijke organisatie en het materieel dat we gebruiken, op peil te houden. En er zijn investeringen nodig voor de toekomstbestendigheid van onze voorzieningen en onze openbare ruimte. Ten slotte zijn er ramingen voor investeringen die nodig zijn vanwege de toenemende vergrijzing. Onze inzet is om de unieke kenmerken van de stad nu en in de toekomst te behouden.

We behouden een levendige stad met een divers cultureel aanbod en goede, efficiënt gebruikte voorzieningen.

4. We stellen een weloverwogen ombuigingspakket voor In deze kadernota stellen we in hoofdstuk 4 maatregelen voor om het tekort op de begroting op te lossen. Dat zijn ingewikkelde keuzes, omdat we ook willen kunnen blijven investeren in de stad. En door de eerder genoemde Voorjaarsnota moeten de ombuigingen voor het overgrote deel al in 2025 financieel effect hebben. Op het gebied van de gemeentelijke organisatie, sport, cultuur, economie, sociaal domein en gezondheid, openbare ruimte en andere beleidsterreinen stellen we in deze kadernota ombuigingsmaatregelen voor. Zo stellen we voor een aantal zaken te stoppen, zoals de matchmaker en de subsidies aan HUB Rivierenland en Linawijs. Ook stellen we voor de toplaag van het derde hockeyveld niet te vervangen. Daarnaast stellen we versoberingen voor, zoals minder toezicht op het uitvoeren van civiele werken in Parijsch, een heroriëntatie op de bijdrage aan de binnenstadsregisseur, het verlagen van het budget voor archeologiebeleid, en het verlagen van de bijdragen aan Lek Art en Kunsteducatie Culemborg. Ten slotte verhogen we – waar het kan – de inkomsten van een aantal leges, belastingen en tarieven tot een niveau dat ook in vergelijkbare gemeenten wordt gehanteerd.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

5

Naast deze ombuigingsmaatregelen stellen we een aantal ombuigingsopdrachten voor. Dit zijn mogelijkheden om te besparen, die nog verder onderzoek of uitwerking vragen. Tussen nu en de Begroting 2025 onderzoeken we bijvoorbeeld of het kwaliteitsniveau in de openbare ruimte verantwoord kan worden verlaagd. Voor 2026 en verder zijn er bijvoorbeeld opdrachten opgenomen om onze vastgoedportefeuille te verkleinen, om te besparen op de bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen en voor een heroriëntatie op de Plantage en de kinderboerderij. Met de ombuigingsmaatregelen en ombuigingsopdrachten dempen we een groot deel van het tekort in 2025. Maar niet volledig. Het tijdsbestek is te kort om verdere verantwoorde ombuigingen voor te stellen. Het college stelt daarom voor om het resterende deel van de benodigde middelen te dekken door een eenmalige boventrendmatige verhoging van de ozb. Met de kennis van nu becijferen we die op 4% bovenop de reguliere indexatie, die afgelopen jaar 3,1% was. Daarbij benadrukken we dat het exacte bedrag van de verhoging van de ozb nog afhangt van de besluitvorming van de Tweede Kamer over de voorjaarsnota en de uitkomsten van de ombuigingsopdrachten. We hopen dat deze lager uitvalt dan dat we nu becijferen en zullen deze maatregel alleen nemen als het echt niet anders kan.

Mochten er tussen nu en de begroting structurele meevallers zijn, dan kunnen we de ozbverhoging lager voorstellen in die begroting.

Uitkomst: sluitende kadernota voor 2025 en werkwijze voor de komende jaren Wij beseffen dat de voorgestelde ombuigingen een impact hebben op onze stad. Maar met deze mix van maatregelen presenteren we een kadernota waarvan het jaar 2025 een klein overschot bevat. Het jaar 2026 sluit met een tekort, de jaren 2027 en 2028 met een overschot. Onze strategie – waarover u meer leest in hoofdstuk 2 – is om stap voor stap te werken naar een nieuw evenwicht; in de kadernota voor 2026 bezien we opnieuw welke ontwikkelingen er zijn, welke voornemens voorzien moeten worden van een raming en of er verdere ombuigingen nodig zijn. Maar alleen ombuigen is niet genoeg. We stellen ooke een uitbreiding van de financiële spelregels voor; deze vindt u in hoofdstuk 5. Die gaan ons helpen om ons huishoudboekje steeds beter op orde te krijgen. Met deze stap-voor-stap aanpak zorgen we ervoor dat toekomstige colleges en gemeenteraden in positie blijven om dan die keuzes te maken die nodig zijn. Ook zorgen we met deze strategie ervoor dat we nu geen ombuigingen doorvoeren die achteraf niet nodig, maar wel onomkeerbaar zijn.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

6

Verdere afwegingen met de Ombuigingsgids Bij deze kadernota is de Ombuigingsgids gepubliceerd, waarin een uitwerking van alle geïnventariseerde ombuigingsmogelijkheden is opgenomen. Hierin zitten ook ombuigingsmogelijkheden die het college niet voorstelt in deze kadernota. Op deze manier kan de raad ook zelf afwegingen maken bij de behandeling van deze kadernota. En we gebruiken deze gids ook de komende jaren bij het samenstellen van de kadernota’s en de begrotingen.

Tot slot Met de gesprekken die we het afgelopen jaar met elkaar gevoerd hebben over de financiële opgave en de mogelijke ombuigingen, lijken we soms te vergeten dat Culemborg om veel meer draait dat het op orde krijgen van de financiën. Niet alleen omdat onze begroting, met meer dan 100 miljoen aan bestedingen, veel groter is dan het voorgestelde pakket aan ombuigingen. Maar ook omdat deze stad niet gemaakt wordt door de financiële situatie. De inzet van onze inwoners, vrijwilligers, bedrijven en ondernemers, de vele initiatieven en de samenhorigheid en trots op onze stad laten zich – gelukkig – niet in geld vertalen. Wij gaan er ook van uit dat er financieel betere tijden aan komen, omdat de uitdagingen waarvoor wij staan ook voor veel andere gemeenten gelden. Maar wanneer dat is en met welk bedrag, is nu nog niet te zeggen. 'Kijk eens hoe ver we zijn gekomen’. En hoe we met elkaar verder blijven bouwen aan onze mooie stad. Wij zien uit naar een goede samenwerking gericht op een duurzaam gezonde financiële toekomst. Het college van Burgemeester en Wethouders

‘

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

7

Leeswijzer

In deze kadernota zijn twee documenten met elkaar gecombineerd: de Kadernota 20252028 en de Voorjaarsrapportage 2024 (verder: kadernota). Deze kadernota is hiermee een belangrijk strategisch kaderstellend document. De keuzes en kaders die u in deze kadernota vaststelt, werken we uit in de begroting 2025 en de meerjarenraming voor 2026-2028. In het najaar worden de begroting en de meerjarenraming ter vaststelling aan de raad voorgelegd.

Financieel perspectief Het eerste hoofdstuk beschrijft het financieel perspectief. In dit hoofdstuk is o.a. opgenomen: • Een samenvatting van de nieuwe ontwikkelingen en voornemens waarvoor we een raming of bijstelling voorstellen; • De ontwikkelingen die een onvoorziene, onuitstelbare en onontkoombare wijziging van de begroting tot gevolg hebben in het lopende het jaar 2024 (september 2023 t/m april 2024) • Een samenvatting van de ombuigingen die we voorstellen; • Een toelichting op het effect van de voorjaarsnota van het Rijk.

Strategie om te komen tot een meerjarig duurzaam financieel gezonde gemeente Na het financieel perspectief volgt hoofdstuk 2 met een toelichting op de strategie om te komen tot een meerjarig duurzaam financieel gezonde gemeente. In dit hoofdstuk wordt (kort) stil gestaan bij de doelstelling van het college voor de ombuigingsoperatie, het proces, het afwegingskader en de scenario's inclusief voorkeursscenario om te komen tot een meerjarig duurzaam financieel gezonde gemeente.

Ontwikkelingen, opgaven en voornemens In hoofdstuk 3 zijn alleen die zaken opgenomen die onontkoombaar, onvoorzien en onuitstelbaar zijn en waarvan de dekking niet binnen bestaande budgetten gevonden kon worden. Dit is uitgewerkt en opgeteld voor 2024 en voor 2025 en verder. In bijlage 1 zijn de voorgestelde begrotingswijzigingen 2024 op programmaniveau weergegeven.

Ombuigingen voor de komende jaren Vervolgens komt hoofdstuk 4 waarin het voorgestelde pakket aan ombuigingen is uitgewerkt. De ombuigingsmaatregelen zijn geclusterd naar de volgende thema's; Gemeentelijke Organisatie, Cultuur en recreatie, Economie, Openbare Ruimte en Groen, Sociaal Domein en gezondheid, Sport, Inkomsten, overige beleidsterreinen. Vervolgens wordt ingegaan op de ombuigingsopdrachten en als laatst staan wordt stilgestaan bij de onroerendezaakbelasting (ozb).

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

8

Uitgangspunten voor het vervolg Als laatst wordt in hoofdstuk 5 ingegaan op het vervolg en staan we stil bij de financiële spelregels voor nu en de komende jaren.

Bijlagen Bij deze kadernota horen drie (omvangrijke) bijlagen: • Bijlage 1 voorgestelde begrotingswijzigingen 2024 op programmaniveau • Bijlage 2 programmaoverstijgende begrotingswijzigingen • Bijlage 3 is de lijst met de voortgang van de moties en toezeggingen

Ombuigingsgids Als apart document is de Ombuigingsgids gepubliceerd. Hierin zijn alle ombuigingsopties die zijn meegewogen in de aanloop naar deze nota opgenomen en dus ook de opties waarvoor het college niet kiest in het voorkeurspakket zoals opgenomen in deze kadernota.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

9

1. Financieel perspectief

In dit hoofdstuk geven wij inzicht in de financiële positie van de gemeente Culemborg: waar beginnen we, waar staan we nu en wat wordt het toekomstig perspectief?

Financiële positie op basis van bestaande beleid Start van de financiële positie is de primitieve begroting die voor 2024 is vastgesteld. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

Primitieve begroting

-307

840

-2.148

-2.012

-2.749

Uitgangspositie Kadernota 2025-2028

-307

840

-2.148

-2.012

-2.749

Ontwikkelingen in bestaand beleid Net als in een reguliere voorjaarsrapportage, zijn vervolgens de ontwikkelingen in het bestaand beleid opgeteld bij het saldo. Dat zijn bijvoorbeeld besluiten die sinds de begroting zijn genomen, jaarstukken en begrotingen van Gemeenschappelijke Regelingen (GR) die zijn voorgelegd en onontkoombare mee- en tegenvallers in de uitvoering van de begroting. Die ontwikkelingen hebben een gevolg op de financiële positie. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

Uitgangspositie Kadernota 2025-2028

-307

840

-2.148

-2.012

-2.749

Ontwikkelingen in bestaand beleid vanaf 2024

-48

970

41

1.916

2.305

Ontwikkelingen in bestaand beleid vanaf 2025

0

-669

-702

-733

-644

Budgetneutrale wijzigingen (tussen programma’s)

0

0

0

0

0

Saldo inclusief ontwikkelingen in bestaand beleid

-355

1.141

-2.808

-829

-1.088

Voorjaarsrapportage 2024

Een uitgebreide toelichting op deze ontwikkelingen is opgenomen in hoofdstuk 3 Ontwikkelingen, opgaven en voornemens.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

10

Nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens In Spoor 2 zijn de afgelopen maanden alle nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens geïnventariseerd. Het college stelt in deze kadernota voor om voor een aantal van die ontwikkelingen in de begroting een raming op te nemen. Daarnaast heeft het Rijk onlangs haar Voorjaarsnota uitgebracht, met een sterk negatief effect op 2025 en een positief effect op de jaren erna. De Tweede Kamer heeft nog niet besloten over deze Voorjaarsnota, maar we gaan ervan uit dat we de indicatieve effecten ervan kunnen meenemen in onze ramingen. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

Saldo inclusief ontwikkelingen in bestaand beleid

-355

1.141

-2.808

-829

-1.088

-1.166

-1.433

-2.133

-1.084

-945

1.050

136

121

-2.111

-383

-1.997

-963

-970

-3.192

-2.826

-2.051

Nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens Inschatting effect Voorjaarsnota Rijk Totaal nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens Saldo inclusief nieuwe ontwikkelingen

-355

Een uitgebreide toelichting op alle nieuwe ontwikkelingen vindt u in het hoofdstuk Ontwikkelingen, opgaven en voornemens.

Ombuigingen Na het verwerken van alle ontwikkelingen en de Voorjaarsnota van het Rijk ontstaan tekorten op onze begroting. In Spoor 2 zijn daarom ook ombuigingsmogelijkheden geïnventariseerd. Het college stelt in deze kadernota voor om een deel van die mogelijkheden daadwerkelijk in te zetten ter dekking van de tekorten en voor een ander deel opdrachten uit te zetten om ombuigingen voor een langere termijn in gang te zetten. Omdat de tekorten die door de Voorjaarsnota ontstaan, op zo’n korte termijn niet helemaal met ombuigingen gedekt kunnen worden, stelt het college daarnaast een eenmalige boventrendmatige verhoging van de ozb voor. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

Saldo inclusief nieuwe ontwikkelingen

-355

-970

-3.192

-2.826

-2.051

Ombuigingsmaatregelen

983

1.810

2.912

2.924

Ombuigingsopdrachten

0

279

279

279

342

342

342

342

1.325

2.431

3.533

3.545

355

-761

707

1.494

Ozb-verhoging Totaal ombuigingen Eindsaldo kadernota

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

-355

11

Een uiteenzetting van alle dekkingsmaatregelen vindt u in hoofdstuk 4. Ombuigingen.

Totaaloverzicht Wanneer we voor de overzichtelijkheid alle voorgaande ontwikkelingen in één tabel samenvatten, geeft dat het volgende beeld. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

Primitieve begroting

-307

840

-2.148

-2.012

-2.749

Ontwikkelingen in bestaand beleid

-48

301

-661

1.183

1.661

0

-1.166

-1.433

-2.133

-1.084

-945

1.050

136

121

0

1.325

2.431

3.533

3.545

-355

355

-761

707

1.494

Nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens Inschatting effect Voorjaarsnota Rijk Ombuigingen Saldo Kadernota 2025-2028

Ontwikkeling algemene reserve In de komende jaren zijn nog geen stortingen in of onttrekkingen aan de Algemene Reserve geraamd. De stand van de Algemene Reserve is daarom meerjarig als volgt. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

Saldo per 1 januari

7.947

7.947

7.947

7.947

7.947

Stortingen

0

0

0

0

0

Onttrekkingen

0

0

0

0

0

7.947

7.947

7.947

7.947

7.947

Saldo per 31 december

Weerstandscapaciteit en weerstandsratio In de Jaarstukken 2023 is voor het laatst de weerstandscapaciteit bepaald. Deze is daarin als volgt opgenomen: (bedragen x € 1.000) Algemene Reserve

7.947

Bestemmingsreserves (vrij besteedbaar deel)

2.827

Jaarrekeningresultaat 2023 Minus bestemmingsvoorstellen

2.959 -2.957

Saldo per 31 december

10.781

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

12

Door de beschikbare weerstandscapaciteit af te zetten tegen de benodigde weerstandscapaciteit bepalen we het weerstandsvermogen. De beschikbare weerstandscapaciteit is op dit moment € 10,8 miljoen en het totaal van de risico’s ligt (afgerond) tussen € 6,1 miljoen (minimaal risicoprofiel) en € 9,4 miljoen (maximaal risicoprofiel). Dit geeft de volgende ratio’s: •

Bij een minimaal risicoprofiel is de ratio: Beschikbare weerstandscapaciteit / Impact = 10,8 miljoen / 6,1 miljoen = 1,8 • Bij een maximaal risicoprofiel is de ratio: Beschikbare weerstandscapaciteit / Impact = 10,8 miljoen / 9,4 miljoen = 1,1 Om het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen moet worden vastgesteld welke ratio de gemeente nastreeft. Hierbij wordt gebruik gemaakt van onderstaande waarderingstabel. Deze waardering is in samenwerking met de Universiteit van Twente tot stand gekomen en wordt door veel gemeenten als norm gehanteerd: Beoordeling weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen

Betekenis

> 2,0

Uitstekend

1,4 < - < 2,0

Ruim voldoende

1,0 < - < 1,4

Voldoende

0,8 < - < 1,0

Matig

0,6 < - < 0,8

Onvoldoende

< 0,6

Ruim onvoldoende

De ratio van 1,1 voor het maximaal risicoprofiel betekent dat het weerstandsvermogen van de gemeente Culemborg, op basis van bovenstaande tabel, voldoende is om de financiële impact van de maximale risico’s te kunnen dragen. De ratio van 1,8 voor het minimaal risicoprofiel geeft een nog veel gunstiger beeld, omdat de risico's ook veel lager worden ingeschat.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

13

2. Strategie op weg naar een duurzaam financieel gezonde gemeente

In dit hoofdstuk staan we stil bij de doelstelling van de ombuigingsoperatie, het proces tot nu toe, het afwegingskader, de vier scenario's die het college heeft overwogen en het scenario dat het college heeft gekozen om te komen tot een meerjarig duurzaam financieel gezonde gemeente.

Doelstelling ombuigingsoperatie Raad en college zijn de ombuigingsoperatie gestart met de doelstelling om evenwicht in inkomsten en uitgaven te bereiken en een duurzaam financieel gezonde gemeente te worden. Deze doelstelling betekent twee dingen: enerzijds dat de begroting structureel in evenwicht moet zijn en anderzijds dat de reservepositie van de gemeente wordt versterkt. Met dat laatste creëren we ruimte voor het opvangen van onverwachte ontwikkelingen, tegenvallers en fluctuaties in de inkomsten, zoals het Gemeentefonds.

Proces tot nu toe Bij de voorbereiding van de Kadernota 2024 (in het voorjaar van 2023) bleek het financieel perspectief van de gemeente niet rooskleurig. Daarom is in de zomer van 2023 een aanpak gestart om ombuigingen te verwerken in de programmabegroting, zodat het saldo verbeterde. De raming voor 2024 en 2025 kon daardoor structureel sluitend worden vastgesteld. Na dit ‘eerste spoor’ op de korte termijn, resteerde nog een tekort in het meerjarenperspectief voor 2026 en 2027. En er waren opgaven die nog geen financiële vertaling in de begroting hadden gekregen. Om ook op de lange termijn verbetering aan te brengen, heeft het college bij de Begroting 2024 een procesvoorstel voor het ‘tweede spoor’ van de ombuigingsoperatie gedaan. Bij de vaststelling van de Programmabegroting 2024 heeft de gemeenteraad ingestemd met dat procesvoorstel van de ombuigingen. Op 11 januari 2024 hebben raad en college in een beeldvormende bijeenkomst stilgestaan bij het financieel perspectief, participatie en communicatie, de mogelijkheden van een afwegingskader en de nadere uitwerking van het procesvoorstel.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

14

Om de omvang van de opgave te bepalen, zijn alle nieuwe ontwikkelingen en opgaven geïnventariseerd, net als alle ombuigingsopties. De conceptversies van deze inventarisaties zijn voorafgaand aan de beeldvormende bijeenkomst van 8 februari 2024 onder geheimhouding aan de raad verstrekt. In die beeldvormende avond is samen bezien wat er nog ontbrak en wat de gevolgen van verschillende keuzes zouden zijn voor Culemborg. In het afwegingskader (dat de raad op 18 april 2024 vaststelde) is aangegeven welke principes voor het college leidend zijn bij het samenstellen van de ombuigingsmaatregelen. Hierbij heeft de raad een amendement aangenomen dat nogmaals benadrukte om de meest kwetsbare inwoners in onze gemeente bij de ombuigingen te ontzien. Op verzoek van de raad heeft op 25 april 2024 een extra beeldvormende bijeenkomst plaatsgevonden, waarin de raad het college input mee kon geven voordat de keuzes voor de kadernota werden gemaakt. Een aantal dagen voor deze bijeenkomst werd de Voorjaarsnota van het Rijk gepresenteerd met verstrekkende gevolgen voor het proces waarin de gemeente zich bevond. Daarom is in deze bijeenkomst eerst stil gestaan bij het veranderende financieel perspectief. Het college heeft vervolgens in verschillende sessies de keuzes gemaakt die in deze kadernota zijn opgenomen.

Stap voor stap naar een meerjarig duurzaam financieel gezonde gemeente De doelstelling van het college is om een meerjarig duurzaam financieel gezonde gemeente te worden. Hierbij is het van belang om naast het verkrijgen van evenwicht tussen de inkomsten en uitgaven ook van belang om de reservepositie te verbeteren. De route naar deze doelstelling kan op verschillende manieren worden aangevlogen. Omdat de Voorjaarsnota van het Rijk de opgave op korte termijn vergrootte, heeft het college bij het samenstellen van de kadernota bezien welke strategie voor de komende jaren verstandig zou zijn. Daarbij zijn er vier verschillende strategieën de revue gepasseerd.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

15

Scenario 1: Zure appel Bij de eerste strategie zouden we kiezen voor een sluitende begroting in alle jaarschijven én de reserve wordt verbeterd. Per saldo betekent dit dat bij de kadernota 2025 niet alleen besluiten genomen worden om het komende jaar ‘dicht te leggen’, maar ook verder in de tijd een sluitende begroting wordt gepresenteerd, inclusief het inboeken van alle ombuigingen. Dit heeft als voordeel dat het maximaal bijdraagt aan de doelstelling om duurzaam financieel gezond te worden, maar als nadeel dat er nu al maximaal omgebogen zou moet worden en (nagenoeg) alle in beeld gebrachte ombuigingsmogelijkheden uitgevoerd moeten worden. De vooruitzichten op lange termijn zijn echter nog onzeker en er bestaat een de kans dat het financieel perspectief in de loop van de tijd positief wordt bijgesteld. In dit scenario zou dat geen effect hebben op de ombuigingen, omdat deze al zijn uitgevoerd.

Scenario 2: Behoedzaam Het tweede scenario gaat uit van behoedzaamheid. In dit scenario zouden alleen de financiële effecten worden verwerkt die 100% zeker zijn en worden op basis daarvan alleen de hoogstnoodzakelijke ombuigingsvoorstellen gedaan. Dat betekent bijvoorbeeld dat de Voorjaarsnota van het Rijk, die nog niet is vastgesteld, niet wordt meegerekend. Dit leidt ertoe dat op de korte termijn minder pijn te nemen is, maar dat we iedere keer bij een volgende beslissing of circulaire van het Rijk, opnieuw (en in korte tijd) de begroting tegen het licht moeten houden en er bijgestuurd moet worden. Daarmee verwatert het overzicht van het totaal aan ombuigingen en is een langetermijnperspectief lastig te schetsen. Het versterkt het ad hoc denken van de gemeente, wat niet past bij het duurzaam financieel gezond willen zijn.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

16

Scenario 3: Meerjarenoperatie In het derde scenario zou ervoor gekozen worden om de Voorjaarsnota van het Rijk wel mee te nemen en nu vooral te focussen op het eerstkomende jaar. De ombuigingsvoorstellen hebben dan in eerste instantie betrekking op het sluitend maken van de begroting 2025 plus verhogen van de reserve. Hierbij worden tevens de contouren geschetst voor de opvolgende jaren. Dat heeft als voordeel dat er nu nog geen maatregelen worden genomen die pas later in de tijd geëffectueerd hoeven te worden en deze maatregelen goed voorbereid kunnen worden. Ook kan een mogelijke verbetering van het financieel perspectief in de loop van de tijd beter opgevangen worden. Aandachtspunt bij deze strategie is wel dat deze vraagt om discipline: er wordt steeds een jaar vooruitgekeken en de gemeente zit gedurende enkele jaren in de ombuigingsstand, waarbij er voor nieuwe uitgaven zonder dekkingsvoorstel geen ruimte is.

Scenario 4: Tijd nemen In het vierde scenario zou ervoor gekozen worden om geen kadernota uit te brengen vanwege de diverse onzekerheden van dit moment, zoals de formatie van het kabinet, de Voorjaarsnota van het Rijk en de meicirculaire die nog niet is uitgekomen. Dit scenario zou op de korte termijn wat tijd kopen en in het najaar bij de begroting pas keuzes maken, in de hoop dat de onzekerheden tot duidelijkheid hebben geleid. Gelijktijdig lijkt het onvermijdelijk dat er bij het opstellen van de begroting weer nieuwe onzekerheden het financieel perspectief bedreigen, waardoor het scenario van uitstel in feite voortdurend van stal gehaald kan worden.

Voorkeursscenario Alles afwegende kiest het college op basis van de voor- en nadelen gekozen voor het derde scenario; de meerjarenoperatie. Deze kadernota focust zich op een sluiende begroting voor 2025 en de komende jaren wordt steeds opnieuw bekeken welke maatregelen nodig zijn om de begroting financieel sluitend te krijgen en om onze reservepositie te verbeteren. In dit scenario wordt enerzijds rekening gehouden met de onzekerheden in de financiering vanuit het Rijk en tegelijkertijd worden maatregelen pas genomen op het moment dat deze onafwendbaar zijn. Het bereiken van de doelstelling duurzaam financieel gezond gaat op deze wijze hand in hand met het zorgvuldig omgaan met de ombuigingen. De gemeente blijft hiermee nog een aantal jaren in de ombuigingsmodus werken. Dat vraagt discipline van het college, de gemeenteraad en de organisatie. Deze discipline is gebaat bij heldere (financiële) spelregels die in hoofdstuk 5 van de kadernota zijn uitgewerkt.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

17

Afwegingskader Het afwegingskader is ondersteunend bij het samenstellen van het pakket aan ombuigingen. Op basis van verschillende vastgestelde visies heeft het college hiervoor de volgende vier leidende principes gehanteerd: • •

•

•

Vrijstad: Culemborg blijft de vrijstad waar mensen van verschillende achtergronden welkom zijn en blijven. Levendig: Culemborg blijft een levendige stad, iedereen kan meedoen. We zetten in op leefbaarheid. Daarbij past dat Culemborgers elkaar ontmoeten in voorzieningen die zoveel mogelijk multifunctioneel worden gebruikt. Ondersteunend: Culemborg blijft een zorgzame stad waarin we omkijken naar elkaar. Onze jeugd groeit kansrijk en veilig op. We staan als gemeente naast onze inwoners, gaan uit van zelfredzaamheid en samenredzaamheid en we ondersteunen de meest kwetsbare inwoners. Toekomstbestendig: Culemborg neemt de noodzakelijke maatregelen om ervoor te zorgen dat de stad klaar is voor de toekomst. Dat kunnen bijvoorbeeld maatregelen zijn om klimaatbestendig te zijn, voldoende woonruimte te hebben en passende onderwijshuisvesting, maar ook maatregelen om een duurzaam financieel gezonde gemeente te zijn.

Naast bovenstaande principes is ook gekeken naar de financiële impact, maatschappelijke impact en de haalbaarheid. In de Ombuigingsgids bij deze kadernota zijn factsheets van de verschillende ombuigingsmogelijkheden opgenomen waarbij de genoemde elementen uitgewerkt zijn.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

18

3. Ontwikkelingen, opgaven en voornemens

In deze kadernota stellen we voor om de lopende begroting op een aantal terreinen bij te stellen vanwege onvoorziene, onuitstelbare en onontkoombare ontwikkelingen. Daarnaast stellen we voor een beperkt aantal onontkoombare nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens te voorzien van een raming voor de komende jaren. Een deel daarvan heeft incidentele financiële consequenties, in één, twee of drie jaren. Een ander deel heeft voor de gehele begrotingsperiode (en daarna) structurele financiële consequenties. Hierna volgt een beschrijving van alle ontwikkelingen, gevolgd door samenvattende tabellen. Het BBV schrijft voor dat de raad wijzigingen in de lopende begroting goedkeurt op het niveau van de begrotingsprogramma’s. Daarom is in bijlage 1 een gedetailleerde uitsplitsing per programma opgenomen.

Ontwikkelingen in bestaand beleid Hierna zijn – net als in een reguliere voorjaarsrapportage – ontwikkelingen in het bestaande beleid opgenomen. Aan deze ontwikkelingen moet de lopende begroting worden aangepast. Er zijn effecten die al voor 2024 moeten worden verwerkt, maar er tekenen zich ook ontwikkelingen af die een effect hebben vanaf 2025.

Ontwikkelingen vanaf 2024 Er doet zich in het lopende jaar een aantal ontwikkelingen voor, die nog niet zijn verwerkt in de begroting. Die ontwikkelingen zijn onder te verdelen in zes soorten: verwerking van eerdere besluiten, correctie van eerdere omissies, een niet geheel gerealiseerde ombuiging uit spoor 1, een voorstel om een geplande uitgave te faseren, jaarstukken van GR’en en overige mee- en tegenvallers.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

19

1. Verwerking van eerdere besluiten en documenten Net als in een reguliere voorjaarsrapportage, verwerken we ook in dit document alle besluiten sinds de Programmabegroting 2024 officieel in de lopende begroting. Dat zijn: •

•

•

•

•

Overname zwembad De Waterlinie. Per 22 december 2023 heeft de gemeente het zwembad overgenomen van SZC. De financiële gevolgen van dit besluit worden in deze voorjaarsrapportage/kadernota verwerkt in de lopende begroting. Deze raming is overigens hoger dan eerder gemeld, vanwege een tegenvallend eigen vermogen. Bijstelling ozb o.b.v. definitieve berekening. De opbrengsten van de onroerendezaakbelasting worden bijgesteld op basis van de definitieve waardeontwikkeling met peildatum 1-1-2023. De definitieve ozb-tarieven zijn bijgesteld door de raad op 18 januari 2024. Voordeel bijdrage BvoWB uit tweede voortgangsrapportage 2023. De bijdrage aan de Bedrijfsvoeringsorganisatie West Betuwe is aangepast conform de tweede voortgangsrapportage 2023 van deze GR. Septembercirculaire 2023. Met informatienotitie (GZDGCB994188/994228) bent u geïnformeerd over de uitkomsten van de septembercirculaire 2023. Met deze mutatie wordt de begroting bijgesteld. Decembercirculaire 2023. Met de decembercirculaire wordt het uitkeringsjaar door het ministerie zo veel mogelijk afgesloten. Een aantal maatstaven zijn bijgesteld, dit heeft geleid tot een negatief effect in 2024.

2. Correctie van eerdere omissies in de financiële verwerking In de afgelopen jaren blijken vijf besluiten en ontwikkelingen niet goed verwerkt te zijn in de gemeentelijke financiële administratie. Hierop zijn correcties nodig. •

•

•

Fairplay. De raad heeft op 31 mei 2022 besloten om SMVC Fairplay een vergoeding van € 190.000 te verstrekken voor de bouw van een clubgebouw. Het verwerken van deze bijdrage als krediet in de begroting bleek financieel-technisch niet mogelijk. De bijdrage wordt daarom nu als exploitatiebijdrage opgenomen in de begroting Stijging motorrijtuigenbelasting. In 2020 zijn nieuwe vervoermiddelen aangeschaft met een hogere cataloguswaarde dan de vorige. Als gevolg hiervan is de motorrijtuigenbelasting gestegen. Om (opnieuw) overschrijding op deze post te voorkomen, ramen we de werkelijke kosten. Aanpassing budget dierenambulance. Bij de programmabegroting 2023-2026 is ingestemd met uitbreiding van het contract van de dierenambulance. Er is besloten € 0,30 per inwoner extra bij te dragen.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

20

•

•

Bijdrage aan Regio Rivierenland voor Inburgering. Tot 2023 kreeg de gemeente geld voor de uitvoering van de Wet inburgering via een integratie-uitkering, maar sinds 2023 is er een nieuwe verdeling van deze middelen in het Gemeentefonds. In plaats van de integratie-uitkering krijgen gemeenten dit geld via de algemene uitkering. Voor 2024 is hiervoor een correctie nodig. Eerstejaars groenonderhoud 't Jach en het Hof. ‘t Jach en het Hof zijn recent heringericht. De extra onderhoudskosten voor de eerste 2 jaar voor de jonge aanplant waren niet meegenomen in de begroting.

3. Nog niet geheel gerealiseerde ombuiging Spoor 1 Bij de vaststelling van de begrotingen voor 2023 en 2024 zijn taakstellingen op het subsidieprogramma opgelegd, in totaal bedragen die € 351.200 voor 2024. Op het moment van het opleggen van de taakstelling had de beoordeling van subsidieaanvragen reeds plaatsgevonden. Waar mogelijk zijn opnieuw keuzes gemaakt, op het subsidieprogramma 2024 is € 134.696 ingelopen op de taakstelling. Ook het intrekken van een subsidieaanvraag en onderbesteding waren hierop van invloed. Het is nog niet gelukt het restant te realiseren, hiervoor nemen we in 2025 verdere maatregelen.

4. Faseren van geplande uitgaven Voor de aanpak van het corrosieprobleem bij zwembad De Waterlinie is in de begroting voor 2025 € 650.000 beschikbaar gesteld. Een deel van het onderzoek en de advisering vindt al in 2024 plaats. Hiervoor is een bedrag benodigd van € 81.000. Voor 2025 staat op de planning om alleen het onderdeel ventilatieverbeterplan uit te voeren. Hiervoor is € 191.000 benodigd. Dit betekent dat er in 2025 € 459.000 over is dat doorgeschoven moet worden naar 2026. In 2026 vindt de corrosie-aanpak plaats. Naar verwachting zijn de kosten hiervoor € 600.000. Doordat er al voor € 459.000 dekking is uit 2025, is er voor 2026 dan nog € 141.000 extra benodigd. Voor behandeling van deze kadernota ontvangt de raad een informatienotitie met meer achtergrondinformatie. Na het zomerreces wordt dit onderwerp geagendeerd in een beeldvormende avond. Vanwege het belang en de omvang van dit onderwerp, leek het ons wel verstandig deze bedragen vast mee te rekenen in deze kadernota. De definitieve besluiten om hiervoor ramingen op te nemen, neemt de raad vanzelfsprekend bij de vaststelling van de begroting in november.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

21

5. Jaarstukken Gemeenschappelijke Regelingen De raad behandelt de (zienswijzen op de) concept-jaarstukken van verbonden partijen in zijn vergadering van 13 juni 2024. De effecten van de jaarstukken van Avri en de Omgevingsdienst Rivierenland zijn al verwerkt in de gemeentelijke Jaarstukken 2023. De overige concept-jaarstukken verwerken we met de voorjaarsrapportage/kadernota in onze begroting. Alle jaarrekeningen hebben een incidenteel positief resultaat op onze eigen begroting. Regio Rivierenland, Regionaal Archief Rivierenland, GGD Gelderland-Zuid en Belastingsamenwerking Rivierenland stellen in hun concept-jaarstukken voor om hun resultaat uit te betalen aan de deelnemende gemeenten.

6. Overige mee- en tegenvallers Er hebben zich de afgelopen maanden ook andere onvoorziene mee- en tegenvallers voorgedaan. •

•

•

•

•

•

Kosten noodstroomaggregaat (incidenteel). Een grote storing van 26 april in de noodstroomvoorziening van het Stadskantoor zorgde voor onvoorziene en onvermijdelijke kosten. De kosten van deze calamiteiten- en overgangsfase zijn hier opgenomen, voor de definitieve oplossing loopt een inkoopproces. Ondersteuning van het regionale portefeuillehoudersoverleg Ruimte (incidenteel). In afwachting van de uitkomst van de takendiscussie bij Regio Rivierenland wordt de incidentele ondersteuning van het portefeuillehoudersoverleg Ruimte met twee jaar verlengd. Voorschot openbare verlichting. In 2023 is door een fout van Vattenfall het voorschot drastisch omhoog gegaan. Omdat dit onjuist bleek, kan het budget verlaagd worden. Onderhoud openbare verlichting. De onderhoudskosten voor openbare verlichting stijgen en passen niet meer in het budget, waarop in 2020 is bezuinigd. Het budget voor storingsherstel en onderhoud moet daarom worden verhoogd. Indexatie tarieven Jeugd. De indexatie van de tarieven is voor 2024 hoger vastgesteld dan de index die in onze begroting 2024 is verwerkt. Het budget is daarom in 2024 en verder niet toereikend om de kosten te dekken. Indexatie tarieven Hulp bij het Huishouden. De indexatie van de tarieven is voor 2024 op 7% vastgesteld. Dit betekent een stijging van 3% ten opzichte van de index die in onze begroting 2024 is verwerkt.

Dat betekent dat de huidige budget in 2024 niet toereikend zijn om de kosten te dekken.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

22

Samengevat geeft dat het volgende beeld. (bedragen x € 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

Overname zwembad De Waterlinie

-15

-95

-95

-95

-95

Bijstelling ozb o.b.v. definitieve berekening

363

0

0

0

0

Voordeel bijdrage BvoWB uit 2e voortgangsrapportage 2023

47

171

126

126

126

Septembercirculaire 2023

559

678

747

2.021

2.410

Decembercirculaire 2023

-316

0

0

0

0

Fairplay

-114

-76

0

0

0

Stijging motorrijtuigenbelasting

-20

-20

-20

-20

-20

Aanpassing budget dierenambulance

-9

-9

-9

-9

-9

Bijdrage aan Regio Rivierenland voor inburgering

-56

0

0

0

0

Eerstejaars groenonderhoud 't Jach en het Hof

-10

-10

0

0

0

-217

0

0

0

0

-81

459

-600

0

0

Jaarrekeningresultaat 2023 BSR

29

0

0

0

0

Jaarresultaat 2023 RAR

4

0

0

0

0

Jaarresultaat 2023 Regio rivierenland

7

0

0

0

0

Terugbetaling van de GGD jrr2023

39

0

0

0

0

Kosten noodstroomaggregaat

-130

0

0

0

0

Ondersteuning van het regionale Portefeuillehoudersoverleg (PFO) Ruimte

-21

-21

0

0

0

Voorschot openbare verlichting

285

285

285

285

285

Onderhoud openbare verlichting

-62

-62

-62

-62

-62

Indexatie tarieven Jeugd

-200

-200

-200

-200

-200

Indexatie tarieven Hulp bij het Huishouden 2024

-130

-130

-130

-130

-130

Totaal Bestaand beleid

-48

970

41

1.916

2.305

Bestaand beleid 1.Verwerking van eerdere besluiten & documenten

2. Correctie van eerdere omissies in de financiële verwerking

3. Nog niet geheel gerealiseerde ombuiging Spoor 1 Taakstelling subsidies 4. Faseren van geplande uitgaven Corrosieproblematiek en ventilatieverbeterplan zwembad 5. Jaarstukken GR’en

6. Overige mee- en tegenvallers

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

23

Ontwikkelingen vanaf 2025 Er zijn ook ontwikkelingen die zich nu al aftekenen, maar pas vanaf 2025 een effect hebben op onze begroting. Dat zijn: •

•

Een verdere tariefstijging Hulp bij het Huishouden. Niet alleen in 2024, maar ook in 2025 hebben we te maken met een tariefstijging. Dat betekent dat het budget vanaf 2025 verder moet worden verhoogd om de kosten te dekken en daarmee te voldoen aan onze wettelijke verplichtingen en de kwaliteit van de dienstverlening te waarborgen. Programmabegrotingen van onze gemeenschappelijke regelingen. De begrotingen – die de raad zoals gezegd op 13 juni 2024 behandelt – hebben een stijging van de gemeentelijke bijdrage tot gevolg voor Werkzaak, Belastingsamenwerking Rivierenland, Omgevingsdienst Rivierenland, Bedrijfsvoeringsorganisatie West Betuwe, GGD Gelderland Zuid, Veiligheidsregio Gelderland Zuid en Regionaal Archief Rivierenland. Het effect van de begroting van Avri en Regio Rivierenland voor onze begroting is licht positief.

Bij het opstellen van deze kadernota had het Rijk nog geen meicirculaire uitgebracht. We gaan ervan uit dat die meicirculaire gedeeltelijke compensaties biedt voor de beide posten die hierboven zijn genoemd. Daarom nemen we een stelpost op, die het effect van beide verlaagt. Wanneer we de meicirculaire daadwerkelijk verwerken, laten we die stelposten vervallen.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

24

Samengevat geeft dit het volgende beeld. (bedragen x € 1.000)

2025

2026

2027

2028

-396

-396

-396

-396

131

131

131

131

AVRI begroting 2025

21

21

21

21

AVRI PMD

-6

-6

-6

-6

Bijdrage VRGZ 2025

-142

-142

-142

-142

Gemeentelijke bijdrage begroting 2025 Werkzaak

-92

-103

-130

-41

Gemeentelijke bijdrage GGD begroting 2025

-110

-110

-110

-110

ODR begroting 2025

-116

-116

-116

-116

Programmabegroting 2025-2028 BSR

-9

-9

-9

-9

Programmabegroting 2025-2028 BWB

-373

-394

-399

-399

Programmabegroting 2025-2028 Regio Rivierenland

22

22

22

22

RAR programmabegroting 2025-2028

Bestaand beleid Verdere tariefstijging Hulp bij het huishouden Tariefstijging Huip bij het huishouden m.i.v. 2025 Stelpost compensatie meicirculaire 2024 indexering HH Programmabegrotingen van onze gemeenschappelijke regelingen

-2

-2

-2

-2

Stelpost compensatie meicirculaire 2024 indexering GR’en

403

403

403

403

Totaal Bestaand beleid

-669

-702

-733

-644

Budgetneutrale, programmaoverstijgende ontwikkelingen Er is een aantal begrotingswijzingen die geen invloed hebben op het begrotingssaldo, maar wel leiden tot een wijziging van de geautoriseerde baten en lasten in de vastgestelde programmabegroting 2024-2027. De wijzigingen kunnen verdeeld worden in 3 categorieën: 1. De lasten zijn opgenomen in een ander programma en dienen voor de juiste verantwoording overgeheveld te worden naar het juiste programma. 2. Er zijn extra middelen ontvangen ter dekking van extra lasten. 3. Er worden lasten begroot die gedekt worden uit een daarvoor bestemde reserve. In Bijlage 2 zijn deze programma overstijgende ontwikkelingen in detail opgenomen.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

25

Nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens Voor 2025 en verder heeft het college nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens geïnvesteerd. Deze inventarisatie is op 25 april 2024 met de raad besproken. Mede na input van de raad heeft het college nog een keer zeer kritisch naar deze lijst gekeken en het besluit genomen om een flink aantal ambities bij te stellen door een aantal nieuwe ontwikkelingen uit te stellen of het bedrag naar beneden bij te stellen. De ontwikkelingen, opgaven en voornemens die we opnemen in deze kadernota, zijn noodzakelijke. De uitgaven zijn als volgt gecategoriseerd: 1. 2. 3. 4. 5.

Wettelijke en contractuele verplichtingen Jeugd en jongeren Gemeentelijke organisatie en materieel op orde houden Toekomstbestendige voorzieningen en openbare ruimte Toenemende vergrijzing

1. Wettelijke en contractuele verplichtingen In deze kadernota stellen we voor om ramingen op te nemen die nodig zijn om te blijven voldoen aan onze wettelijke of contractuele verplichtingen. •

•

•

Opstellen en uitvoeren Soortenmanagementplan. Een Soortenmanagementplan is een wettelijke verplichting en een voorwaarde voor alle investeringen in isolatie. We dekken het maken van het plan in 2025 en 2026 uit de middelen voor de energietransitie. Daarna moet het worden beheerd door een ecoloog. We zoeken daarin de samenwerking met ODR en andere gemeenten die hierin deelnemen. Indexatie inkoop Jeugd en Wmo 2025. De inkoopcontracten van de Jeugdzorg en Wmo worden jaarlijks conform contractuele afspraken geïndexeerd. Met het indexeren zorgen we ervoor dat de instellingen voldoende budget hebben om de juiste zorg en ondersteuning te leveren aan onze kwetsbare inwoners. Indexatie subsidiebudget. Verschillende cao's zijn gestegen waardoor de subsidies moeten meestijgen als we vasthouden aan de bestaande activiteiten en voorzieningen. Op basis van de grootste subsidieaanvragen is een schatting gemaakt van de indexatie voor 2025 en verder. Door het subsidiebudget te indexeren, zorgen we ervoor dat de voorzieningen die onze subsidiepartners aan onze inwoners bieden, op peil gehouden worden.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

26

2. Jeugd en jongeren Voor jeugd en jongeren stellen we twee ramingen voor. •

•

Uitvoeren Integraal Huisvestingsplan Onderwijs: Koningin Wilhelminacollege. Uit het vastgestelde IHP komt naar voren dat het gebouw van het KWC het meest urgent is om aan te pakken. De gemeente heeft een wettelijke verplichting om dit uit te voeren. Het haalbaarheidsonderzoek inclusief het voorbereidingskrediet ligt in juni 2024 ter besluitvorming aan de raad voor. Het budget is voor het opstellen en uitvoeren van het haalbaarheidsonderzoek IHP (KWC en gymzalen). Dat omvat ook een investeringskrediet in 2025 voor de start van het project en tijdelijke huisvesting. We verwachten de oplevering in 2028. Structureel budget Kinderraad. In Culemborg hebben we sinds 2016 een Kinderburgemeester en Kinderraad. In 2024 evalueren we de huidige opzet. Op dit moment is er een incidenteel budget voor de kinderraad. We stellen een verlaagde, maar structurele raming voor. Voor onze gemeente is het essentieel om jongeren, de toekomst van onze gemeente, een stem te geven.

3. Gemeentelijke organisatie en materieel op peil houden Onze gemeente staat de komende jaren voor grote en opgaven in een voortdurend veranderende context. Door de jaren heen zien we de omvang en complexiteit van de opgaven toenemen. Dat vraagt veel van de organisatie, op inhoud en op proces. Met een relatief beperkte gemeentelijke organisatie voeren we veel taken uit. Het is essentieel om te blijven investeren in onze gemeentelijke organisatie om onze dienstverlening op peil te houden en aan alle opgaven te blijven voldoen. Daarnaast zijn er een aantal materiële investeringen te doen vanwege noodzakelijke vervanging. •

•

•

Structurele ambtelijke capaciteit voor verkeer. De structurele formatie voor verkeer bedraagt 1 fte. Deze formatie is al een aantal jaren te weinig om de voorliggende werkzaamheden te kunnen uitvoeren. Daarom is er twee jaar geleden besloten om met GVVP-gelden tijdelijk extra formatie in te huren voor verkeer. Vanaf 2025 vervalt de financiering uit het GVVP en daarmee valt de capaciteit voor verkeer terug naar 1 fte. De extra capaciteit is essentieel om werkzaamheden op het gebied van verkeersveiligheid, vergunningsaanvragen en risicoanalyses te kunnen laten doorgaan, evenals de verkeerskundige inbreng bij woningbouwprojecten. Elektrificeren wagenpark. Wanneer auto’s uit het gemeentelijk wagenpark zijn afgeschreven, worden die vervangen door elektrische voertuigen. Hiermee dragen we bij aan de duurzaamheidsambities van Culemborg. De kapitaallasten stijgen daarmee licht. Vervangen strooiauto’s. Twee strooiauto's moeten vervangen worden. De kapitaallasten hiervoor moeten worden geraamd in de begroting.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

27

•

•

Versterken werving ambtelijke organisatie. De gemeente is continu op zoek naar personeel voor vacatures die ingevuld moeten worden om onze taken uit te blijven voeren. Afgelopen jaar waren er 43 vacatures. In de krappe arbeidsmarkt is het een puzzel om deze vacatures ingevuld te krijgen. Wanneer dit niet lukt, moet er ingehuurd worden om noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren. Dit leidt tot hogere kosten dan wanneer we medewerkers zelf in dienst kunnen nemen. Het is daarom essentieel dat het wervingsmateriaal en de -strategie aansluiten bij de behoefte van de doelgroepen. Het bestaande materiaal is echter verouderd en voorziet niet meer in deze behoefte. En voor diverse functies blijkt het nodig om wervingscampagnes uit te besteden aan gespecialiseerde bureaus. We stellen daarom een raming hiervoor voor. Omdat we hiervoor in 2025 geen financiële ruimte zien, start die raming pas in 2026. Organisatieontwikkeling gemeentelijke organisatie (incidenteel voor drie jaar). De gemeentelijke organisatie is continu in ontwikkeling om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden en andere taken. Voor 2023 en 2024 is een incidenteel budget opgenomen voor de organisatieontwikkeling. Dit budget is ook voor de komende jaren essentieel. De veranderende financiële situatie van de gemeente vraagt een andere manier van werken. Dat gaat niet vanzelf.

Daarnaast moet de organisatie zichzelf blijven doorontwikkelen om in een veranderende context met complexe opgaven en uitdagingen de juiste dienstverlening te bieden. Dit versterkt de stad, haar inwoners en de bestuurbaarheid en draagt bij aan het zijn van een aantrekkelijke werkgever waar mensen willen werken. Met dit budget kan de gemeente blijven investeren in de eigen medewerkers (vakprofessionaliteit), het bestendigen van de organisatiefilosofie en sturing en het budgethouderschap.

4. Toekomstbestendige voorzieningen en openbare ruimte Ook voor de toekomstbestendigheid van onze voorzieningen en onze openbare ruimte bevat deze kadernota ramingen. •

•

Opstellen uitvoeringsplan Cultuurvisie (incidenteel voor één jaar). Het is van belang om een nieuw uitvoeringsplan Cultuurvisie op te stellen om zo bij te dragen aan de levendige stad die we willen zijn. Dit plan is nodig om samen met de culturele sector afspraken te maken over de toekomstbestendigheid in het licht van de afnemende financiële mogelijkheden van de gemeente. We stellen voor om in 2025 hier budget voor vrij te maken en dan met een voorstel te komen om te bepalen wat (eventueel) in de jaren daarna nodig is. Aanpak geluidsoverlast padelbaan en ondersteuning realisatie derde-vierde padelbaan (incidenteel voor 2025). In april 2022 heeft tennisvereniging (TV)Terweyde twee padelbanen gerealiseerd. Begin 2023 heeft TV Terweyde de wens geuit voor de aanleg van een derde en vierde padelbaan op een - voor omwonenden geluidsvriendelijke - dislocatie. Daarmee kan de druk op de eerste twee padelbanen afnemen, ook omdat de gemeente de gebruikseindtijd van de eerste twee padelbanen kan verkorten. De combinatie van beiden kan perspectief geven aan

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

28

•

•

•

zowel de omwonenden als de club. Daarbij is de aanleg van een geluidswerende maatregel naast de eerste twee padelbanen wenselijk. Areaaluitbreiding voor wegen en riolering. Afgelopen jaren is het beheer van delen van Parijsch overgedragen. De komende jaren wordt de laatste fase van Parijsch gebouwd en overgedragen. Daarnaast zijn er diverse ontwikkelingen, zoals o.a. de stationsomgeving. Voor het beheer van dat areaal is voldoende budget nodig. Aanpakken wortelopdruk. Er zijn een aantal straten waar wortelopdruk aangepakt moet worden. We hebben hier opnieuw kritisch naar gekeken en stellen voor om hiervoor de komende jaren een (beperkt) budget te ramen. Alleen de wortelopdruk die onveilige situatie veroorzaakt wordt aangepakt. Doorontwikkeling accommodatieloket. Op 21 maart 2024 heeft de raad het voorstel over de doorontwikkeling van het accommodatieloket behandeld. In het voorstel is aangegeven dat een budget nodig is voor de sturing op de afstemming tussen vraag en aanbod van accommodaties. Deze investering zorgt voor een efficiente werkwijze.

5. Toenemende vergrijzing Het aantal ouderen groeit de komende jaren fors in Culemborg. Om goed voor deze inwoners te zorgen, is het noodzakelijk dat we voor deze doelgroep de budgetten vergroten. Hier gaat het om onder andere budget voor uitbreiding van voorzieningen en budget voor Wmo. De verwachting is dat we hiervoor maar voor een deel vanuit het Gemeentefonds worden gecompenseerd. •

•

•

Toename Wmo-maatwerkvoorzieningen vanwege vergrijzing. In Culemborg zien we jaarlijks de kosten van de Wmo-maatwerkvoorzieningen toenemen door vergrijzing. Op basis van CBS-data is een prognose gemaakt van de jaarlijkse kostenstijgingen als gevolg van deze vergrijzing. We gaan ervan uit dat die hoger is dan waar de gemeente in het Gemeentefonds voor wordt gecompenseerd. Uitbreiding formatie vanwege verwachte toename Wmo-maatwerkvoorzieningen. Een toename van het aantal Wmo-beschikkingen betekent ook een uitbreiding van het Wmo-team binnen het Sociaal Team Culemborg (STC) om deze extra aanvragen af te kunnen handelen. We gaan ervan uit dat de kosten hiervoor hoger zijn dan waar de gemeente in het Gemeentefonds voor wordt gecompenseerd. Uitbreiding voorzieningen vanwege vergrijzing. Voor ouderen ondersteunt de gemeente diverse voorzieningen. Omdat de doelgroep groeit, is groei in dat aanbod nodig. Dit gaat over: • Odensehuis • Dagactiviteiten migrantenouderen • Ouderenwerkers/wijkverpleegkundige in STC • Medewerkers Elk met aandachtsgebied ouderen • Mantelzorgondersteuning • Respijtzorg • Ondersteuning vrijwilligers • Gezond en Actief Culemborg: Dementievriendelijk Culemborg

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

29

• Gezond en Actief Culemborg: Valpreventie • Gezond en Actief Culemborg: Coalitie een tegen eenzaamheid Bij elkaar opgeteld, geeft dat het volgende beeld. (bedragen x 1.000)

2024

2025

2026

2027

2028

-

-

47

47

Indexatie inkoop Jeugd en Wmo 2025

433

433

433

433

Indexatie subsidiebudget

240

240

240

240

Uitvoeren Integraal Huisvestingsplan Onderwijs; businesscase KWC Structureel budget Kinderraad

-134

-

536

-563

-

7

7

7

Structurele ambtelijke capaciteit voor verkeer

90

90

90

90

Elektrificeren wagenpark

6

6

6

6

Vervangen strooiauto's

4

4

4

4

Versterken werving ambtelijke organisatie

-

50

50

50

Organisatieontwikkeling gemeentelijke organisatie

67

67

67

-

Opstellen uitvoeringsplan Cultuurvisie

50

-

-

-

Aanpak geluidsoverlast padelbaan en ondersteuning realisatie derde-vierde padelbaan Areaaluitbreiding voor wegen en riolering

40 50

50

50

50

Aanpakken wortelopdruk

50

50

50

50

Accommodatiemakelaar

20

20

20

20

Toename Wmo-maatwerkvoorzieningen vanwege vergrijzing Uitbreiding formatie vanwege verwachte toename Wmo-maatwerkvoorzieningen Uitbreiding voorzieningen vanwege vergrijzing

100

250

333

417

50

67

100

133

100

100

100

100

1.166

1.433

2.133

1.084

Ramingen voor nieuwe ontwikkelingen Opstellen en uitvoeren Soortenmanagementplan

Totaal

Hoe om te gaan met andere nieuwe ontwikkelingen, opgaven en voornemens? Wij voorzien voor de komende jaren meer ontwikkelingen dan hierboven beschreven. Deze zijn in Spoor 2 geïnventariseerd en waar mogelijk voorzien van een bedrag of bandbreedte. Wij stellen u echter voor om deze ontwikkelingen niet mee te nemen in de Programmabegroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028.

Kadernota 2025-2028, inclusief Voorjaarsnota 2024

30

Dat heeft verschillende redenen. •

Sommige ontwikkelingen tekenen zich af, maar voor de omvang is nog onderzoek nodig In de Jaarstukken 2023 en de ontwikkelingen in 2024 tekenen zich enkele ontwikkelingen af die waarschijnlijk een structureel effect hebben, maar waarvoor meer onderzoek nodig is om de omvang te bepalen. Met andere woorden: er is nu nog geen bedrag of bandbreedte te bepalen. Eén van die ontwikkelingen is een stijging van de kosten voor jeugdzorg. Dat heeft niet alleen te maken met de eerder opgenomen indexatie van de tarieven. We zien ook een stijging van de kosten in het volume: meer uren en/of langere trajecten. Deze stijging lijkt vooral veroorzaakt te worden door verwijzers waarop we als gemeente beperkt invloed hebben (gecertificeerde instellingen, medisch specialisten en jeugdartsen). Ook zien we dat het aantal jeugdigen met twee of drie voorzieningen toeneemt. Dit kan wijzen op een toename van de complexiteit van de problematiek. Ook is gebleken dat zorgaanbieders niet tijdig declareren, waardoor we achteraf geconfronteerd worden met meer kosten dan voorzien in de prognose. Waar mogelijk, nemen we maatregelen. Zo wordt tijdens gesprekken met zorgaanbieders gestuurd op het belang van tijdig declareren. Maar er vindt de komende weken ook meer onderzoek plaats naar de oorzaken, de bijsturingsmogelijkheden en de omvang. We komen hierop terug in de Begroting 2025.

Een ander voorbeeld is de benodigde areaaluitbreiding van ons groen. Die uitbreiding voorzien we, maar we stellen (verderop in deze kadernota) ook een ombuigingsopdracht voor naar het onderhoudsniveau van de openbare ruimte. De resultaten daarvan wachten we af voordat we hierover voorstellen voorleggen aan uw raad. We hopen hierop in de Begroting 2025 terug te kunnen komen.

•

Voor sommige ontwikkelingen is nog geen realistische raming mogelijk Voor een aantal ontwikkelingen geldt dat we die zien aan komen, maar dat daarvoor op dit moment nog geen realistische raming mogelijk is. Dat komt bijvoorbeeld omdat er nog een aanbesteding loopt (nieuw contract met een accountant), er nog geen concrete plannen zijn (versterken sociale basis en aanpak Dr. Hockesingel), of omdat nog niet geheel duidelijk is hoe een ontwikkeling uitwerkt (extra inzet op communicatie en participatie vanwege de Omgevingswet). We monitoren dit soort ontwikkelingen uiteraard en doen de raad hiervoor voorstellen wanneer die realistische raming – en de dekking ervan – wel mogelijk is.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Culemborg&id=42dbc592-6168-4463-a309-eb4d9a6c757e