1 Jaarstukken 2023 gemeente Culemborg - 1487446
Tekst van het document
Opbouw programma In het onderstaande overzicht treft u de taakvelden aan behorende bij het programma Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte. Taakveld
Omschrijving
Portefeuillehouder
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Monica Wichgers
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
Monica Wichgers
8.1
Ruimte en leefomgeving
Monica Wichgers
8.2
Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen)
Mischa Peters
8.3
Wonen en bouwen
Monica Wichgers
Doelen en prestaties taakvelden Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte Openbaar groen en (openlucht) recreatie Doelen en prestaties Een aantrekkelijke en gezonde woon- en leefomgeving met voldoende ruimte voor groen en spelen waarbij Culemborg is voorbereid op de klimaatveranderingen. 1. Bij nieuwbouw, transformatie, inbreiding is groen een belangrijk onderdeel. We besteden in ieder project aandacht of en hoe groen bijdraagt aan de identiteit van de stad, wijk of plek, aan de leefbaarheid, aan meer biodiversiteit/klimaatbestendig 2. We voeren het Groenbeleidsplan en Biodiversiteitsplan uit. In 2023 werken we aan het herinrichten van de Parkstrook, Bosboomgaard, Groene wandelpaden Pavijen, wandelroute Ronde Haven.
65
3. We maken een toetsingskader voor natuurinclusief bouwen, zodat de gebouwde omgeving mede bijdraagt in het versterken van biodiversiteit en klimaatadaptatie. 4. We werken aan toegankelijk buitengebied. In 2023 streven we naar afspraken met bloot eigenaar, Collectief Redichemse Waard, Provincie Gelderland, Rijkswaterstaat en toekomstige beheerpartij over hoe we Redichemse waard willen herontwikkelen natuur 5. We creëren meer bewustzijn onder de bewoners van Culemborg rondom het onderwerp biodiversiteit en klimaatadaptatie en daarmee stimuleren we meer groen in de tuinen. (onder andere project Culemborgers in het Groen). 6. Buurtinitiatieven, vergroening aanleg geveltuintjes (Zomertaling/Eendenbuurt), biodiversiteit, versterken en bijdragen klimaatadaptatie. Adoptiegroen, waarbij bewoners verantwoordelijkheid willen overnemen voor beheer/onderhoud openbaar groen. 7. We koesteren het groen in stad en mogelijk aanleggen/omvormen van verharding stroken groen en natuur. Verbeteringen op gebied hittestress, wateroverlast, stimulering biodiversiteit. (o.a. Parkstrook, Bosboomgaard en aanpassen ondergronden). 8. Groen/beheer goede kwaliteit en aandacht biodiversiteit. Bv. beheer bermen gefaseerd uitvoeren zodat vegetatie werkt als schuilplaats insecten/vogels, als voedselbron functioneert en bloemen zaad zetten (insectenfauna waar vogels profiteren). 9.
We realiseren meer groen in de binnenstad (onder andere met de actie geveltuinen en in de lopende projecten). 10. We realiseren twee natuurspeelplekken en de nieuwe speelplekken in Parijsch-Zuid. 11. We renoveren het skate- en callistenicspark. 12. We renoveren circa drie bestaande speelplekken, die technisch zijn afgeschreven. 13. We ronden het strategisch uitvoeringsplan af behorende bij het speelbeleidsplan. 14. We ronden de participatie-app Spelen af (t.b.v. kinderen en jongeren). Toelichting Ad 2. Het project wandelroute Ronde Haven ligt stil en wordt waarschijnlijk op een andere manier uitgevoerd. De andere projecten zijn in uitvoering of afgerond. Ad 11. Uitvoering start in 2024. Ad 12. Speelplek aan de Ravelijnstraat is afgerond. Mimaspad is in voorbereiding. Hoefblad, Zwanebloem en Duizendblad staan op de planning. Er is flinke vertraging door onderbezetting en noodzaak om in de beschikbare tijd andere werkzaamheden te verrichten (investeringsplan, bezuinigingsscenario's e.d.).
Begraafplaatsen en crematoria Doelen en prestaties Het bieden van voldoende mogelijkheden om te begraven 1. We werken samen met de Beheersstichting Begraafplaatsen Culemborg (BBC) 2. We volgen de beschikbaarheid van begraafplaatsen in Culemborg
Ruimtelijke en leefomgeving Doelen en prestaties Opstellen van bestemmings- / omgevingsplannen. 1. We ronden in 2023 het bestemmingsplan af voor Parijsch Zuid. 2. We stellen in 2023 een eerste bestemmings-/ omgevingsplan vast voor het mogelijk 66
maken van wonen in de stationsomgeving (Spoorzone West en Pavijen I). 3. We ronden bestemmingsplannen waarvan het ontwerp voor 31 december 2022 ter inzage heeft gelegen af in 2023 op basis van de huidige Wet ruimtelijke ordening (Wro). Toelichting Ad 2. Op 15 juni 2023 heeft de raad het bestemmingsplan Pavijen I-IV(ged.), herzien milieucategorieën gewijzigd vastgesteld. Hiertegen is door twee belanghebbenden beroep aangetekend bij de Raad van State, waardoor bij dit bestemmingsplan nog geen sprake is van een onherroepelijk bestemmingsplan. Wij zijn in afwachting van de behandeling van dit beroep ter zitting bij de Raad van State en de uitspraak van de Raad van State ten aanzien van beide beroepen. Hierover kunnen wij op dit moment nog geen uitsluitsel geven. Procesbegeleiding initiatieven en omgevingsvergunningen 1. We volgen lopende processen of ronden deze af. We onderzoeken nieuwe vragen en maken afspraken over de rol van de gemeente. 2. We ondersteunen partners in facilitaire grondexploitaties. Waar nodig geven we invulling aan het verplichte kostenverhaal. De rapportage hierover vindt plaats via het Meerjaren Programma Grondexploitaties (MPG). 3. We werken met een intake- en de omgevingstafel voor het in behandeling nemen van nieuwe initiatieven en verbeteren deze werkwijze door te leren van de opgedane ervaring. Implementeren Omgevingswet 1.
We stellen eind 2023 na een zorgvuldig proces de Omgevingsvisie vast, op basis van de stadsvisie en de Culemborgse uitgangspunten en we maken de (financiële) consequenties inzichtelijk. 2. We stellen, ook eind 2023, een startnotitie op voor het omgevingsplan. 3. We doen verdere voorbereidingen op de invoering van de Omgevingswet, via verschillende sporen waar onder: informatie en communicatie en bewustwording, Omgevingsvergunning en toezicht samen met ODR, processen en taken, ICT aansluiten op DSO. Toelichting Ad 1. De vaststelling van de Omgevingsvisie staat gepland in de raadsvergadering van mei 2024. Ad 2. De startnotitie voor het opstellen van het gemeentelijke Omgevingsplan volgt in 2024.
Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Doelen en prestaties Grondbeleid ondersteunt gemeentelijke doelen zoals stads, omgevings, woon en groenvisie en duurzaamheidsbeleid. Gebeurt door ruimtelijke ordeningsinstrumenten, uitvoering woningbouwopgave 2030, stationsomgeving, energietransitie en groenbiodiv. 1. We voeren procesmanagement uit binnen de stedelijke ontwikkelingsprogramma's en projecten. Afhankelijk van het project kiezen we daarbij binnen de kaders van het grondbeleid een regie faciliterende of actieve rol. (reguliere taak) 2. We sturen actief op risico's binnen de stedelijke ontwikkelingsprogramma's en projecten. 3. We actualiseren en sturen periodiek bij op het programmatisch en financieel meerjarenperspectief. 4. We verhalen conform de wettelijke kaders de gemeentelijke plankosten op 67
initiatiefnemers. 5. Met programma Realisatie Woningbouwopgave 2030 werken we aan realisatie van de woningbouwopgave. In Meerjaren Programma Grondexploitaties presenteren we deze opgave, samen met meerjarige financiële impact voor gemeentelijke middelen (MPG deel III) 6. We ronden het stroomlijnen, implementeren en evalueren van de werkprocessen voor stedelijke ontwikkeling, bijbehorende standaard documenten en participatie handleiding af. 7. We geven verdere invulling aan de samenwerking in de CV Parijsch en sturing op onze eigen doelen daarin. 8. Voor programma Stationsomgeving en deelprojecten daarbinnen, verbeteren onze projectcontrol passend bij omvang, complexiteit en subsidie voorwaarden. Ervaring die we hier opdoen gebruiken voor overige stedelijke ontwikkelingsprogramma's en project Toelichting Ad 5. Andere projecten hebben afgelopen jaar prioriteit gekregen boven het ontwikkelen van het MPG deel III. Wel hebben we u eind 2023 geïnformeerd over de voortgang van het programma Stationsomgeving, waar de woningbouwopgave grotendeels gerealiseerd wordt. Daarbij hebben we ook de verantwoording opgenomen van de beschikbaar gestelde financiële middelen. In juni 2024 wordt het MPG deel II met daarin de actuele rapportage over de woningbouwprojecten vastgesteld. Hierna beginnen we met het opstellen van het MPG deel III.
Wonen en bouwen Doelen en prestaties Mensen die een woning zoeken in Culemborg vinden binnen een kortere tijd een bij hun woonwensen en budget passende woning in een prettige wijk en buurt. Nieuwbouwwoningen zijn toegankelijk, levensloopbestendig en geschikt voor een brede doelgroep. 1. We bereiden nieuwe woningbouwprojecten voor om ook in toekomstige jaren minimaal 200 woningen per jaar toe te kunnen voegen. 2. We stellen geactualiseerde woonvisie. Omgevingsvisie en uitkomst onderzoek woningvraag stellen woningbouwprogramma. We zetten woningen één/twee persoonshuishoudens, vernieuwende woonvormen, toekomstbestendig bouwen en levensloopbestendig wonen. 3. Ter voorbereiding op de decentralisatie van beschermd wonen/maatschappelijke opvang ontwikkelen we met KleurrijkWonen en andere partijen voor specifieke doelgroepen woningen, passend in de behoefte. 4. We specificeren de totale woningbouwopgave naar prijscategorie en type woning. 5. We onderzoeken hoe we tijdelijke woningen kunnen realiseren. 6. Met Kleurrijk Wonen maken we afspraken over de invulling van toekomstbestendig bouwen. 7. We maken een voorstel over de mogelijkheden voor toepassing van de instrumenten om woningen betaalbaar te maken en te houden. De aan ons toegewezen statushouders krijgen op tijd een passende woning in een passende buurt, met voldoende begeleiding en voorzieningen om te integreren. 1.
We werken samen met Kleurrijk Wonen en het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) over de aan ons toe te wijzen statushouders en hervestigde vluchtelingen.
68
2. We bieden passende woningen aan de aan ons toegewezen statushouders en hervestigde vluchtelingen. 3. We maken afspraken met vluchtelingenwerk, over de begeleiding van statushouders en hervestigde vluchtelingen. Waar dat nodig is stellen we nieuw beleid op 1. We stellen een beleidsnotitie Toekomstbestendig bouwen op. 2. Actualiseren Woonvisie met een toetsingskader voor levensloopbestendigheid. 3. We heroverwegen het welstandsbeleid en actualiseren de welstandsnota. Toelichting Ad 3. De startnotitie Nota Ruimtelijke Kwaliteit is op 12 oktober 2023 door de raad vastgesteld. Op dit moment zijn we bezig met het uitwerken van een plan van aanpak en de inkoop van een adviesbureau. De Nota Ruimtelijke Kwaliteit wordt naar verwachting in 2025 ter vaststelling aan de raad voorgelegd.
Verplichte indicatoren: #
Indicator
36
Nieuw gebouwde woningen aantal per 1.000 woningen Demografische druk
37
Werkelijk 2022 2
Begroot 2023 2
73,7 %
75%
Werkelijk 2023
Vergelijkbare gemeenten * 1.6
periode
Bron
2020
CBS
77,4 %
2022
CBS
Bedragen x € 1.000
Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte
Werkelijk 2022
Primitief Begroot na begroot wijziging 2023 2023
Werkelijk 2023
Verschil 2023
Lasten
7.095
11.636
11.261
8.294
2.967
Baten
-2.451
-6.595
-5.822
-5.330
-492
Saldo van baten en lasten
-4.643
-5.041
-5.439
-2.964
2.475
0
2.150
2.150
0
0
917
176
-741
Stortingen in reserves Onttrekkingen aan reserves
199
69
Wonen, Stedelijke vernieuwing en Ruimte
-4.444
70
-5.041
-6.672
-4.938
1.734
99 Programma Financiering en Algemene dekkingsmiddelen
71
Programma Financiering en Algemene dekkingsmiddelen
Wat is het maatschappelijk effect van het programma? Dit programma gaat over de ontwikkelingen in onze inkomsten en het gevoerde financieel beleid. 2023 was ook het jaar van de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Ook hier kijken we kort op terug. Gemeentefonds In 2021 heeft het Rijk het systeem van de groei van het gemeentefonds aangepast. De bekende ‘trapop trap-af’ vanaf 2026 wordt vervangen door een nieuw systeem op basis van de economische ontwikkeling van heel Nederland, het bruto binnenlands product. Het klinkt logisch om het gemeentefonds even hard te laten groeien als de economie, maar dat is het niet. Een groot deel van de uitgaven van de gemeente zijn bedoeld voor kosten zoals bijvoorbeeld de Wmo. Deze kosten stijgen door de vergrijzing harder dan dat de totale economie van Nederland groeit. De verwachting is dat alle gemeenten dus waarschijnlijk geld tekort komen vanaf 2026. Daarom wordt 2026 binnen gemeenteland ook wel het ‘Ravijnjaar’ genoemd. Hiernaast liggen net voorbij de horizon van de meerjaren begroting hoge verwachte uitgaven. Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs is van deze nieuwe ontwikkelingen naar verwachting de grootste kostenpost. Duurzaam financieel gezonde gemeente Culemborg Het doel van dit college is een duurzaam financieel gezonde gemeente Culemborg.
Gemeente Culemborg heeft vanwege deze teruglopende inkomsten in 2023 en de grote opgaven zoals het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs een ombuigingstraject bestaande uit twee sporen ingezet. Wij hebben in de zomer bij het opstellen van de begroting 2024 structurele onderbestedingen zoveel mogelijk eruit gehaald. Dit is het eerste Spoor. Vanaf oktober 2023 is Spoor 2 gestart. Hierin wordt kijken we waar nieuwe, vooral structurele, uitgaven te voorkomen zijn zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van de dienstverlening. Rechtmatigheidsverantwoording In deze jaarrekening legt het College voor het eerst een verantwoording over de rechtmatigheid af aan de gemeenteraad. De gemeenteraad heeft daarvoor in 2023 spelregels vastgesteld en de financiële- en controle verordeningen aangepast. Zowel het College als de gemeenteraad volgt hierin de uitgangspunten die zijn opgenomen in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. In de paragraaf Bedrijfsvoering staan onder de kop Rechtmatigheidsverantwoording de afwijkingen toegelicht. Het College blijft in 2023 binnen de door de gemeenteraad vastgestelde verantwoordingsgrens waarmee kan worden geconcludeerd dat de rechtmatigheid is gewaarborgd.
Opbouw programma In het onderstaande overzicht treft u de taakvelden aan behorende bij het programma Financiering en Algemene dekkingsmiddelen. Taakveld
Omschrijving
Portefeuillehouder
72
0.10
Mutaties reserves
Mischa Peters
0.11
Resultaat van de rekening van baten en lasten
Mischa Peters
0.3
Beheer overige gebouwen en gronden
Daphne Bijvoet
0.5
Treasury
Mischa Peters
0.61
OZB woningen
Mischa Peters
0.62
OZB niet-woningen
Mischa Peters
0.63
Parkeerbelasting
Mischa Peters
0.64
Belastingen overig
Mischa Peters
0.7
Algemene uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds
Mischa Peters
0.8
Overige baten en lasten
Mischa Peters
0.9
Vennootschapsbelasting (VpB)
Mischa Peters
Doelen en prestaties taakveld Financiering en Algemene dekkingsmiddelen Beheer overige gebouwen en gronden Doelen en prestaties Wij bieden voor een maatschappelijke prijs accommodaties aan waarin inwoners elkaar kunnen; ontmoeten, sporten, culturele activiteiten ontplooien en tuinieren, ter ondersteuning van de beleidsvelden welzijn, sport en cultuur. 1. Wij beheren het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed op een professionele, transparante en efficiënte manier. 2. Wij bieden de mogelijkheid aan inwoners en maatschappelijke organisaties om bij het Accommodatieloket afspraken te maken over het gebruik van beschikbare accommodaties. 3. Wij sturen op zo optimaal mogelijk gebruik van onze accommodaties. 4. Wij zijn in 2021 begonnen met het herschrijven van het accommodatiebeleid en in 2022 zal dit worden afgerond aan de hand van de beleidsdoelstellingen van de gemeente. 5. Wij herijken het vastgoedbeleid in 2022 op de beleidsdoelstellingen van de gemeente. De gemeentelijke organisatie kan haar werk goed doen, is herkenbaar, vindbaar en toegankelijk voor haar inwoners en partners. 1. We beheren de huisvesting van de gemeentelijke organisatie in het stadskantoor, de gemeentewerf, het stadhuis en de kinderboerderij met NME-centrum. 2. We stellen een meerjarenplanning op voor de verduurzaming van het vastgoed.
We doen in ieder geval alle investeringen in duurzaamheid die binnen de technische levensduur terugverdiend worden. 3. Op de kinderboerderij onderzoeken we de mogelijkheden om de locatie breder te gebruiken om zo mogelijk een knooppunt te kunnen zijn voor meerdere gemeentelijke beleidsterreinen.
73
Locaties in de stad die belangrijk zijn voor de stad en haar inwoners, die op een later moment waarde kunnen toevoegen en waarvoor geen structurele invulling is gevonden zijn in eigendom van en worden in stand gehouden en beheerd door de gemeente. 1. We beheren monumenten. 2. We beheren bijzondere locaties (Molen de Hoop, Bartje, fort 't Spoel). 3. We beheren onze (erf-)pachtgronden en strategische gronden. Wij zetten in op de verduurzaming van onze vastgoedportefeuille. 1. Wij gaan onze vastgoedobjecten verduurzamen. 2. In 2023 wordt een duurzaam meerjarenonderhoudsplan (D-MJOP) opgesteld.
Parkeerbelasting Doelen en prestaties Een goede beschikbaarheid van parkeerplaatsen voor deelauto in het kader van het stimuleren van deelmobiliteit. 1. We evalueren de huidige tarieven en bezetting van parkeerplaatsen. 2. We gaan actief communiceren over de locaties van parkeerplaatsen en de tarieven. 3. We geven invulling aan parkeren van motoren, campers en andere (nieuwe) vormen van mobiliteit.
Bedragen x € 1.000
Financiering en Algemene dekkingsmiddelen
Werkelijk 2022
Primitief Begroot na begroot wijziging 2023 2023
Werkelijk 2023
Verschil 2023
Lasten
1.220
1.956
1.892
2.599
-707
Baten
-67.447
-66.191
-68.804
-69.762
958
Saldo van baten en lasten
66.227
64.235
66.912
67.163
252
0
0
0
0
Stortingen in reserves Onttrekkingen aan reserves
4.739
665
6.264
5.061
-1.203
Financiering en Algemene dekkingsmiddelen
70.966
64.900
73.176
72.225
-951
74
Paragrafen
75
Paragraaf Bedrijfsvoering
Wat is het maatschappelijk effect? Wij werken op een eigentijdse manier voor en met onze burgers en partners. Burgers en partners kunnen de gemeente benaderen zoals dat hen het beste past. Wij bieden onze dienstverlening zo veel mogelijk digitaal aan. Als iemand persoonlijk contact zoekt, wordt hij of zij ook persoonlijk geholpen. Medewerkers van de gemeente werken in de stad, thuis, bij partners en op het stadskantoor. Mensen voelen zich welkom bij de gemeente, in het stadhuis, het stadskantoor, de gemeentewerf en in de voorzieningen waar de gemeente voor zorgt. Onze medewerkers kunnen hun werk efficiënt doen, met de juiste informatie en met goede voorzieningen. Medewerkers werken hier graag. De gemeente is transparant, en veilig als het gaat om persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie. Door middel van de bedrijfsvoeringsagenda werken we continu aan verbeteringen binnen onze bedrijfsvoering en zorgen we ervoor dat de bedrijfsvoering passend is aan de uitdagingen waar de gemeente voor staat.
Opbouw paragraaf In onderstaande tabel staan de onderwerpen die vallen onder de bedrijfsvoering van de gemeente. De Bedrijfsvoeringsorganisatie West Betuwe (BWB) voert een deel van die taken uit. Over onze eigen inhoudelijke doelen en resultaten wordt in deze paragraaf gerapporteerd. Over de Bedrijfsvoeringsorganisatie zelf wordt in paragraaf Verbonden Partijen gerapporteerd. De financiële consequenties zijn opgenomen in het programma Algemene Dekkingsmiddelen. . Omschrijving Taakveld Businesscontrol Financiën Personeel en Organisatie Informatievoorziening en communicatie Facilitair Juridische Zaken
Portefeuillehouder Mischa Peters Mischa Peters Gerdo van Grootheest Mischa Peters Mischa Peters Mischa Peters
Doelen en prestaties paragraaf bedrijfsvoering
Doelen en prestaties
76
Businesscontrol Doelen en prestaties De gemeente is in control voor haar financiën, processen en risico’s. 1. De planning en control cyclus wordt verder verbeterd onder ander door het verhogen van de leesbaarheid van de documenten en het bundelen van informatie tijdens de Planning en Control momenten in het jaar. 2. Verbijzonderde interne controles vinden conform jaarplan periodiek plaats en dragen bij aan het continu in control zijn van het financiële proces. Dit draagt bij aan goede spreiding werkzaamheden en verbeteren financiële sturing en beheersing. 3. Het risicomanagement binnen de organisatie wordt verder versterkt en verbeterd. Een nieuwe methodiek wordt ontwikkeld en ingevoerd, die past bij de opgave waar de gemeente Culemborg voor staat. 4. Bij de jaarafsluiting over 2022 evalueren we - in samenwerking met de accountant - of de organisatie goed is toegerust op de rechtmatigheidsverantwoording. Waar nodig worden procedures bijgesteld. 5. Worden er een aantal (beheers)processen uitgewerkt conform de afspraken uit de bedrijfsvoeringsagenda 2023. Toelichting Ad 1. Het verhogen van de leesbaarheid en verbeteren van de toegankelijkheid is in 2023 anders verlopen dan gepland. De prioritering als gevolg van personele bezetting is hiervoor de belangrijkste reden. Ad 2.
In de boardletter 2023 geeft de accountant aan dat de voortgang VIC in september achter liep op de planning. Naar aanleiding van dit signaal is de bezetting binnen BWB opgeschaald en is in 2024 de achterstand ingehaald voor de start van de jaarrekeningcontrole. Ad 3. De voortgang in het onderzoek naar risicomanagement is in 2023 vertraagd. De prioritering als gevolg van personele bezetting is hiervoor de belangrijkste reden. Financiën Doelen en prestaties De gemeente is transparant over hoe zij haar middelen inzet. Ze voldoet aan financiële wet- en regelgeving en legt hierover verantwoording af. 1. We leveren betrouwbare en volledige financiële informatie, advies en rapportages. De advisering wordt verder geprofessionaliseerd en er wordt extra geïnvesteerd in training en gebruik van de sturingsmiddelen (o.a. dashboard). 2. We voeren de financiële administratie van de gemeente (incl. treasury) binnen de vastgestelde dienstverleningsnormen. Hierbij wordt in 2023 uitvoering gegeven aan het ontwikkelplan - financieel beheer van de BWB.
77
Personeel en Organisatie Doelen en prestaties De werkorganisatie van de gemeente Culemborg is een diverse organisatie waar mensen een kans krijgen. 1. We voldoen aan de wettelijke eisen voor garantiebanen, en zoeken waar mogelijk ook actief naar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. 2. Bij de werving en selectie is diversiteit een belangrijk onderdeel. 3. We nemen deel aan het Regio Rivierenland traineeship en we zetten ons in om stage plekken te creëren voor verschillende opleidingsniveaus. Onze werkorganisatie is een vooruitstrevende, professionele, wendbare, lerende en aantrekkelijke organisatie. De arbeidsproductiviteit is hoog en er is een prettige werkomgeving. 1. We geven uitvoering aan het strategisch personeelsplan en het organisatieontwikkelplan (Hart voor de organisatie 2.0). Daarbij werken we met de organisatie aan een 4-tal ontwikkelingslijnen. 2. Samen met de BWB-partners bezien we waar we kunnen samenwerken aan de lerende organisatie en samenwerken in het opleiden van onze medewerkers. 3. We werken vanuit visie aan de vitaliteit en duurzame inzetbaarheid van de medewerkers. 4. Vanwege de krapte op de arbeidsmarkt gaan we aan de slag met het verbeteren van de recruitment. Er wordt hierbij gekeken naar samenwerking op BWB-niveau m.b.t. een recruitmentdesk, ook kijken we naar verbeteringen in onboarding en profilering 5.
Er is extra aandacht voor de gemeente als publieke werkgever: het integriteitsbeleid en het agressieprotocol liggen aan de basis van ons werk. Toelichting Ad 3. De visie op gebied van vitaliteit en duurzame inzetbaarheid dateert uit 2021/2022. De (beleids)uitwerking is uitgesteld. In 2024 wordt dit opgepakt ook in verband met afspraken in de CAO Gemeenten 2024. Indicatoren Naam indicator Formatie Bezetting Overhead Externe inhuur Overheadkosten
Eenheid FTE per 1.000 inwoners FTE per 1.000 inwoners Bedrag per inwoner Kosten inhuur externen als % van totale loonsom % van totale lasten
Begroting 2023 5,6 5,0 € 385 6,7%
Werkelijk 2023 5,9 5,8 € 447 29,6%
11,7%
12,8%
Informatievoorziening en communicatie Doelen en prestaties De gemeente zet in op eigentijdse communicatie in en verbetert de dienstverlening om de inwoners en andere betrokkenen te bereiken, te betrekken en naar hen te luisteren 1. We werken aan de ontwikkeling van een nieuwe website. De ondersteuning vanuit het huidige contentmanagement systeem voldoet vanaf november 2023 niet meer aan de geldende veiligheidseisen. De nieuwe site sluit aan op de behoeften van inwoners
78
2. In 2023 actualiseren we het huisstijlhandboek, zodat onze uitingen aansluiten op de stad en organisatie die wij willen zijn. Denk aan het aanpassen van presentatiemateriaal, folderformats, logogebruik, social media-uitingen 3. Het bereiken van inwoners via sociale media is groter en efficiënter wanneer we deze (doelgroep-) gericht inzetten. In 2023 gaan we meer gebruik maken van campagnes via social media-advertenties 4. Aandacht voor begrijpelijk schrijven blijft actueel. Als organisatie willen we dat B1voor alle collega’s het streven wordt bij alle teksten die de deur uitgaan. In 2023 ontwikkelen we een schrijfwijzer ter ondersteuning van de ambtenaren. 5. We gaan inzetten op het gebruik van digitale nieuwsbrieven, om inwoners gericht, snel en op een laagdrempelige manier op de hoogte houden van ontwikkelingen binnen gemeentelijke projecten. 6. In 2023 implementeren we de Wet Open Overheid verder binnen de organisatie om zo aan de nieuwe eisen van de wet voldoen. Systemen zijn vernieuwd en/of opnieuw ingericht om 'de basis op orde' te faciliteren en stuurinformatie te genereren. 1. Het sturingsdashboard (geld) voor het management wordt in 2023 uitgebreid met relevante indicatoren m.b.t. personeel. Hierdoor, kan op efficiëntere wijze sturingsinformatie worden ontsloten richting de managers en gerichter worden gestuurd. 2.
In 2023 wordt gestart met de verkenning van de aanbesteding van het financieel en HRM pakket i.v.m. aflopen van de contracten. Deze gelegenheid wordt gebruikt om te bezien of er een systeemsprong kan worden gemaakt en i.p.v. losse pakketten 3. Er wordt om het projectmatig werken verder te ondersteunen, een portfoliomanagement tool aanbesteed en geïmplementeerd binnen de organisatie. Toelichting Ad 2. Een afzonderlijke verkenning naar ERP-systemen heeft in 2023 uitgewezen dat dit vooralsnog een brug te ver is. In afstemming tussen alle BWB-deelnemers wordt in het tweede kwartaal van 2024 een marktverkenning naar een nieuw financieel systeem uitgevoerd. Een eventuele aanbesteding, evenals voor een HR-pakket, moet passen in de nog gezamenlijk tussen BWBdeelnemers vast te stellen IT-strategie. Ad 3. Het Programma van Eisen voor de aanbesteding en het projectteam voor de implementatie worden in het eerste kwartaal van 2024 gevormd, onder leiding van een projectleider. De realisatie heeft vertraging opgelopen. De informatie waar wij verantwoordelijk voor zijn is beschikbaar en toegankelijk, integriteit en waar nodig - vertrouwelijkheid is gewaarborgd. 1. We gaan aan de slag met het verder uitbouwen en optimaliseren van het zaaksysteem, zodat de organisatie efficiënter kan werken en dienstverlening beter georganiseerd kan worden. 2.
We werken aan het verder digitaliseren van de informatiestromen binnen de organisatie. 3. Wij beheren de documentatievoorziening en archieven conform de geldende wet- en regelgeving en toetsen dit periodiek. 4. We hebben een privacy officer en een functionaris gegevensbescherming. Zij regisseren
79
het proces, zorgen dat we daarvan leren, toetsen onze systemen en zetten daarnaast vooral in op bewust gedrag van medewerkers. 5. We gaan verder met de implementatie van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO).
Facilitair Doelen en prestaties Onze huisvesting en facilitaire dienstverlening is duurzaam, (kosten-)efficiënt en prettig, ook voor onze huurders. 1. We beheren onze gebouwen en het interieur en verzorgen de facilitaire dienstverlening voor gemeentelijke gebouwen. We kijken daarbij actief naar de effecten die hybride werken voor ons voor gevolgen hebben. 2. Bij het afsluiten van contracten, en waar mogelijk ook apart, doen we aanpassingen die het gebruik van onze gebouwen duurzamer maken en passen we waar het kan actief social return toe.
Juridische zaken Doelen en prestaties De gemeente houdt zich aan wet- en regelgeving, is zorgvuldig bij het maken van afspraken en sluiten van overeenkomsten en heeft een goede mogelijkheid voor bezwaar en beroep. 1. We bieden onze inwoners een zorgvuldige mogelijkheid voor het indienen van bezwaar en klachten. 2. We zorgen ervoor dat we de regelgeving tijdig bekend maken. 3. We behandelen schadeclaims in samenwerking met de verzekeraars. 4. We voeren de wet tijdelijke huisverboden uit voor de gemeenten Culemborg, Tiel, West Betuwe, Zaltbommel, Neder-Betuwe, Buren en Maasdriel. 5. Zorgen voor de behandeling van WOB- en AVG-inzageverzoeken.
80
Rechtmatigheidsverantwoording Deze tekst volgt na de collegevergadering van 4juni 2024.
81
82
83
84
85
Paragraaf Lokale heffingen Inleiding
In deze paragraaf gaan wij in op de heffingen die de gemeente mag opleggen vanuit haar publiekrechtelijke taak. Lokale heffingen bestaan uit belastingen en rechten (retributies), en vinden hun oorsprong veelal in de Gemeentewet.
Belastingen
Kenmerkend aan belastingen is dat er geen direct aanwijsbare tegenprestatie tegenover staat. Met andere woorden: de burger draagt bij aan de algemene middelen van de gemeente, waaruit een gedeelte van de uitgaven worden betaald.
Rechten
Kenmerkend aan rechten is dat er wel sprake is van een directe relatie tussen de heffing en de gemeentelijke taak. Het streven is 100% kostendekkendheid. Bij rechten mogen de geraamde opbrengsten niet hoger zijn dan de geraamde kosten van de gemeente voor de uitoefening van de taak.
Belangrijke ontwikkelingen
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de Legesverordening met bijbehorende tarieventabel uitvoerig doorgenomen. De verordening en de tarieventabel zijn overeenkomstig het VNG-model opgesteld. 2024 en 2025 worden benut als evaluatiejaren. Gemeentelijke belastingen
Algemeen
De gemeente Culemborg heft de volgende belastingen: • onroerende-zaakbelastingen * • hondenbelasting* • parkeerbelastingen • precariobelasting • rioolheffing* • toeristenbelasting De heffingen gemerkt met een * worden verzorgd door de gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR). Tevens verzorgt BSR de uitvoering van de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ). Culemborg heeft de inzameling van huishoudelijke afvalstoffen ondergebracht bij Avri. Avri is een gemeentelijk samenwerkingsverband op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. De belangrijkste taken van Avri zijn inzameling en verwerking van huishoudelijk afval en grondstoffen, beheer van openbare ruimte en handhaving. De tarieven afvalstoffenheffing worden jaarlijks vastgesteld door het algemeen bestuur van Avri.
Onroerende-zaakbelastingen
De grondslag voor de heffing van onroerende-zaakbelastingen (OZB) is een percentage van de WOZwaarde. De WOZ-waarde voor belastingjaar 2023 is bepaald naar waardepeildatum 1 januari 2022. Tarieven OZB Woningen: OZB eigenarenbelasting Niet woningen: OZB gebruikersbelasting OZB eigenarenbelasting
86
2023
2022
0,1032%
0,1151%
0,3574% 0,3372%
0,3312% 0,3151%
De in 2023 verzonden WOZ-beschikkingen kennen ten opzichte van belastingjaar 2022 een gemiddelde waardestijging voor de woningen van 17%. Voor de niet-woningen is sprake van een gemiddelde waardestijging van 1%. De totaal in 2023 gerealiseerde opbrengst OZB van € 8.276.000 is € 21.000 hoger dan begroot. Gemiddelde WOZ waarde woningen (2023, peildatum 1-1-2022) is ongeveer € 388.000
Rioolheffing
Binnen de gemeente Culemborg geldt als maatstaf van heffing een vast bedrag per eigendom. Voor de planperiode van het Verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2023 (vGRP) is bezien welke investeringen noodzakelijk zijn op het gebied van afvalwaterinzameling, afvalwatertransport en afvoer van overtollig regen- en grondwater. Alle financiële en personele aspecten rondom de verbrede rioleringszorg, inclusief grondwater, zijn in het vGRP verwerkt. De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn en de gemeente Culemborg streeft ook naar 100% kostendekkendheid. De rioolheffing wordt geheven van de eigenaar en bedraagt in 2023 € 185 per belastingobject. Kostendekking rioolheffing, bedragen x 1.000 Directe lasten (inclusief rente) Directe baten (exclusief heffingen) Netto lasten
€ 3.710 € 12 -/€ 3.698
Toe te rekenen lasten: Overhead (inclusief rente)
€ 386
Totale lasten
€ 4.084
Opbrengst heffingen
€ 2.668
Dekking
100%
In 2023 is er € 4.083.515 uitgegeven die ten laste komt van de rioolheffing. De totale rioolheffing was in 2023 € 2.667.579. Het verschil van € 1.415.936 komt hoofdzakelijk door het besluit van 22 november 2022 om in 2023 eenmalig € 1.000.000 uit de egalisatievoorziening via een gereduceerd tarief (€ 185 i.p.v. € 255) terug te geven aan de inwoners. Daarnaast is er nog € 415.936 extra uit de egalisatievoorziening onttrokken ter dekking van hogere uitgaven in 2023. Deze hogere uitgaven in 2023 komen door prijsstijgingen van materialen en de extra inzet van personele capaciteit.
Hondenbelasting
De hondenbelasting is, conform artikel 226 van de Gemeentewet, een algemene belasting. Hondenbelasting wordt geheven van de houder van één of meer honden. Het aantal honden is bepalend voor de hoogte van de belasting. Jaarlijks wordt door BSR een controle gehouden op het houden van honden. In onze gemeente zijn ongeveer 1.600 honden geregistreerd.
87
Tarieven hondenbelasting 1ste hond 2de hond Kenneltarief
2023
2022
€ 58,25 € 89,35 € 434,00
€ 56,95 € 87,35 € 424,75
De gerealiseerde opbrengst hondenbelasting van € 103.000 is conform begroting.
Toeristenbelasting
Voor het houden van verblijf met overnachting in Culemborg door personen van 12 jaar en ouder, die niet als ingezetene met een adres in de gemeente in de basisregistratie personen staan ingeschreven, wordt toeristenbelasting geheven. Toeristenbelasting is een algemene verblijfsbelasting. Het tarief per overnachting bedraagt € 0,80. Het tarief voor de heffing is zo gering dat een jaarlijkse indexering van het tarief niet of nauwelijks leidt tot een verhoging. Daarom wordt het tarief eens in de vijf jaar verhoogd met het gecumuleerde inflatiepercentage. Deze aanpassing heeft in 2021 plaatsgevonden. Het tarief is daarom in 2023 niet aangepast. Toeristenbelasting wordt na afloop van het belastingjaar opgelegd. In 2023 is daarom de toeristenbelasting 2022 opgelegd. In 2023 bedraagt de totale opbrengst € 20.000. Deze opbrengst is € 6.000 lager dan begroot.
Precariobelasting
Precariobelasting is gebaseerd op artikel 228 van de Gemeentewet. Hierin is geregeld dat "terzake van het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond, een precariobelasting kan worden geheven". Precariobelasting terrassen Om ondernemers en zelfstandigen te ondersteunen, in het kader van de coronacrisis, zijn diverse maatregelen dan wel tegemoetkomingen getroffen. Eén van deze tegemoetkomingen betreft het besluit om over de belastingjaren 2020, 2021 en 2022 geen precariobelasting ter zake van terrassen te heffen. De tegemoetkomingen hebben tot een € 20.000 lagere opbrengst geleid in 2022. Nu de maatregelen rondom de corona volledig zijn opgeheven, zijn de aanslagen 2023 overeenkomstig de verordening precariobelasting terrassen Culemborg opgelegd. In totaal is € 49.000 gerealiseerd.
Parkeerbelasting
In Culemborg geldt voor bepaalde delen van de binnenstad de verplichting om parkeerbelasting te betalen. Deze opbrengst wordt gebruikt om de kosten van de parkeervoorzieningen te bestrijden en het parkeren in de binnenstad te reguleren. In 2018 is uitvoering gegeven aan het vastgestelde beleid 'verkeer in de binnenstad'. Dit heeft geleid tot een uniform parkeerbeleid in de binnenstad.
Kosten naheffingsaanslag Indien niet of onvoldoende parkeerbelasting op aangifte wordt voldaan, volgt bij controle een naheffingsaanslag parkeerbelasting. Deze bestaat uit het tarief voor één uur, verhoogd met kosten. Voor 2023 bedroegen deze kosten € 72,90. Kostendekking naheffingsaanslag parkeren, bedragen x 1.000 Directe lasten (inclusief rente) Directe baten (exclusief heffingen) Netto lasten
88
€ 69 € - -/€ 69
Toe te rekenen lasten: Overhead (inclusief rente) BTW
€ € 15
Totale lasten
€ 84
Opbrengst heffingen
€ 45
Dekking
53%
In 2023 zin er 699 naheffingsaanslagen opgelegd waarvan er 52 gegronde bezwaarschiften zijn ingediend. De gerealiseerde opbrengst parkeren bedraagt € 340.000 en is € 10.000 hoger dan begroot. Daarnaast zijn de gerealiseerde leges parkeerontheffingen met € 93.000 ca. € 3.000 hoger dan begroot. Gemeentelijke rechten
Algemeen
Onderstaand wordt een uitwerking gegeven betreffende de volgende heffingen • Afvalstoffenheffing • Marktgelden • Bouwleges • Overige heffingen
Leges algemeen Afvalstoffenheffing De tarieven afvalstoffenheffing worden jaarlijks door het algemeen bestuur van Avri vastgesteld. De opbrengst van de afvalstoffenheffing mag slechts gebruikt worden om de kosten te dekken van de afvalinzameling en -verwerking. In 2023 bedroeg het basistarief afvalstoffenheffing € 295,50. Dit bedrag is voor inwoners van de gemeente Culemborg verhoogd met € 3,50 voor het verwijderen van zwerfafval binnen de gemeente Culemborg. Bouwleges De opbrengst bouwleges kan sterk wisselen. Dit hangt vooral samen met de omstandigheid of er bouwaanvragen zijn ingediend voor grote bouwwerken. In 2023 is de legesopbrengst ca. € 183.000 hoger dan begroot. Er waren meer grotere incidentele projecten dan in 2022, hierdoor zijn er meer leges binnengekomen Overige rechten/heffingen De overige belastingen en rechten die onze gemeente heft, zijn geringer van omvang dan de belastingen die hiervoor genoemd zijn. Onder rechten vallen ook de leges die geheven worden voor de gemeentelijke dienstverlening (verstrekken van paspoorten, rijbewijzen, etc.). De hogere opbrengsten overige rechten/heffingen van € 92.000,- worden voornamelijk veroorzaakt door meer afgiften van reisdocumenten en identiteitskaarten en naturalisatieverzoeken.
Lokale lastendruk Uit de rapporten over 2022 en 2023 van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO), is onderstaand overzicht samengesteld van de lokale lastenontwikkeling
89
in Culemborg. Hierbij is zowel een vergelijking gemaakt met buurgemeenten als met het landelijk gemiddelde. Overzicht bruto woonlasten 2023 Gemeente
Eénpersoonshuish ouden
2022
Meerpersoonshui shouden
Rangnummer meerpersoons huishouden
2023
2022
2023
2022
2023
Buren 1.092 1.136 Culemborg 951 945 Houten 723 756 Maasdriel 912 965 Neder-Betuwe 1.011 1.061 Tiel 851 901 Vijfheerenlanden 920 924 West Betuwe 1.123 1.211 West Maas en Waal 916 958 Zaltbommel 938 1.012 Landelijk gemiddelde 832 871 Bron : COELO-Atlas van de lokale lasten 2022 en 2023
1.105 965 912 922 1.023 917 1.004 1.134 926 954 898
1.161 971 950 1.011 1.081 981 1.008 1.231 980 1.040 946
316 239 173 194 294 182 280 327 199 229
327 209 183 247 303 224 257 341 221 279
De rapporten van het COELO hebben tevens als uitgangspunt gediend om onderstaande grafiek te genereren waarmee inzicht wordt gegeven in de ontwikkeling van de lokale woonlastendruk binnen de gemeente Culemborg in de afgelopen 5 jaar. Om de lastendruk te bepalen wordt uitgegaan van de grootste heffingen, te weten OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. Tevens wordt onderscheid gemaakt in eenpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens.
Kwijtscheldingsbeleid 90
De mogelijkheid om kwijtschelding van lokale heffingen te verlenen is geregeld in artikel 255 van de Gemeentewet. Hoofdregel is dat gemeenten het kwijtscheldingsbeleid van de Rijksoverheid volgen, zoals geregeld in de Uitvoeringsregeling. Een uitzondering is dat het gemeenten is toegestaan om bij de berekening in het kader van een kwijtscheldingsverzoek uit te gaan van 100% van de bijstandsnorm. Het Rijk hanteert 90%. De behandeling van kwijtscheldingsverzoeken vindt plaats door BSR. Sinds de afschaffing van het gebruikersdeel van de OZB is het aantal toegekende kwijtscheldingsverzoeken minimaal. Overzicht opbrengst gemeentelijke belastingen en rechten In de navolgende tabel zijn de opbrengsten van de gemeentelijke belastingen en heffingen opgenomen. Bedragen x € 1.000
Begroting 2023
Rekening 2023
Rekening 2022
Belastingen Onroerende zaakbelastingen Hondenbelasting Toeristenbelasting Marktgelden Precariobelasting Naheffingsaanslagen parkeren Parkeerbelasting Rioolheffing Totaal belastingen
8.276 100 26 0 23 75 330 2.658 11.488
8.255 103 20 0 33 45 340 2.668 11.464
7.596 102 19 31 3 56 335 3.491 11.633
Rechten/heffingen Leges omgevingsvergunningen Overige rechten/heffingen Totaal rechten/heffingen
825 505 1.330
1.011 651 1.652
1.438 503 1.941
91
Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing
De paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing laat zien hoe goed gemeente Culemborg financiële gevolgen van risico's kan opvangen. Het weerstandsvermogen is de optelsom reserves, resultaten en mogelijkheden om belastingen te verhogen. Weerstandsvermogen = de mogelijkheid financiële tegenvallers op te vangen, zonder dat de normale begrotingsuitvoering en bedrijfsvoering (direct) aangepast hoeft te worden. Het belangrijkste kengetal voor het weerstandsvermogen is de weerstandsratio. Het geeft aan hoe goed gemeente Culemborg financiële tegenvallers kan opvangen, zonder meteen te moeten bezuinigen op de normale uitgaven en activiteiten. Weerstandsratio = weerstandsvermogen gedeeld door het totaal van de risico's. In deze paragraaf gaat over: 1. Beleid ten aanzien van het weerstandsvermogen; 2. Weerstandscapaciteit; 3. Risico’s en beheersmaatregelen; 4. Weerstandsvermogen; 5. Kengetallen.
1. Beleid ten aanzien van het weerstandsvermogen Gemeente Culemborg vindt het weerstandsvermogen toereikend wanneer de financiële gevolgen van de maximale risico’s (benodigde weerstandscapaciteit) tenminste gelijk zijn aan het weerstandsvermogen (beschikbare weerstandscapaciteit). De weerstandsratio is dan groter dan of gelijk aan 1. Bij het maken van de begroting en het opstellen van de jaarrekening kijkt gemeente Culemborg naar alle mogelijke risico's en beoordeelt deze zorgvuldig. We houden vooral rekening met hoe deze risico's onze financiën kunnen beïnvloeden. 2. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit van de gemeente omvat alle beschikbare middelen die kunnen worden gebruikt om onvoorziene en aanzienlijke kosten (risico's) te dekken. Hierbij maken we onderscheid tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit verwijst naar het vermogen van de gemeente om onverwachte gebeurtenissen en eenmalige tegenvallers te kunnen opvangen zonder dat dit meteen invloed heeft
92
op de dienstverlening en voorzieningen die de gemeente biedt. Het incidentele weerstandsvermogen wordt ook wel de weerstandscapaciteit van het vermogen genoemd. De incidentele weerstandscapaciteit is als volgt: Incidentele weerstandscapaciteit (x 1.000) Algemene reserve Bestemmingsreserves (vrij besteedbare deel) Stille reserves Jaarrekeningresultaat Af: bestemmingsvoorstellen/vrijval reserves Totale incidentele weerstandscapaciteit
Jaarrekening 2022 6.276 5.049 0 5.811 -5.811 11.325
Jaarrekening 2023 7.947 2.827 0 2.959 -3.098 10.635
Begroting 2023 6.075 4.059 0 0 10.134
Structurele weerstandscapaciteit De structurele weerstandscapaciteit geeft aan in hoeverre de gemeente in staat is om onverwachte langdurige tegenvallers op te vangen zonder dat dit leidt tot bezuinigingen of herzieningen van de (meerjaren)begroting. De structurele weerstandscapaciteit wordt ook wel aangeduid als de weerstandscapaciteit van de exploitatie. De structurele weerstandscapaciteit is als volgt: Structurele weerstandscapaciteit Jaarrekening (x 1.000) 2022 Begrotingssaldo (voordelig) 0 Onbenutte belastingcapaciteit 0 Onvoorzien 75 Totale structurele weerstandscapaciteit 75
Jaarrekening 2023 0 0 100 100
Begroting 2023 180 0 100 380
Totale weerstandscapaciteit In onderstaand overzicht staat de totale weerstandscapaciteit. Dit is dus de incidentele weerstandscapaciteit en de structurele weerstandscapaciteit samen. Totale weerstandscapaciteit (x 1.000) Incidentele weerstandscapaciteit Structurele weerstandscapaciteit Totale weerstandscapaciteit
Jaarrekening 2022 13.768 75 13.843
Jaarrekening 2023 10.635 100 10.735
Begroting 2023 10.134 380 10.514
Ten opzichte van de jaarrekening 2022 is de totale weerstandscapaciteit met € 3,9 miljoen afgenomen. Deze afname is te verklaren door de besloten claims uit de investeringsagenda die rusten op de bestemmingsreserve precariobelasting en dat het resultaat 2023 na bestemming negatief eindigt. 3. Risico's In totaal zien we 30 risico's. Voor de leesbaarheid clusteren we soortgelijke risico's en beschrijven we alleen de risico's waarvan het financiële effect groot en/of de kans dat het risico zich voordoet groot is. Bij het bepalen van het weerstandsvermogen nemen we wel alle risico's mee.
93
Bij het inschatten van de 30 risico's wordt bekeken hoeveel geld de gemeente mogelijk kan verliezen, met zowel een maximum als minimum bedrag. Door deze inschatting te vermenigvuldigen met de waarschijnlijkheid/kans, kunnen we de financiële impact van elk risico berekenen. De som van deze berekende bedragen is de benodigde weerstandscapaciteit. De geschatte omvang van elk individueel risico wordt verdeeld over vijf klassen, elk met een bijbehorende score. De volgende klassen worden onderscheiden: Geschatte omvang risico (maximum en minimum) € 1 < € 250.000 € 250.000 < € 500.000 € 500.000 < € 1.000.000 € 1.000.000 € 2.500.000 > € 2.500.000
Score 1 2 3 4 5
Voor de waarschijnlijkheid (kans) dat elk individueel risico zich daadwerkelijk voordoet, zijn de risico’s te onderscheiden in een vijftal klassen met ook bijbehorende scores: Waarschijnlijkheid/ kans Zeer klein (1%-24%) Klein (25% < 50%) Niet klein/niet groot (50% < 70%) Groot (70% < 90%) Zeer groot (90% -100%)
Score 1 2 3 4 5
De risicoscore is de vermenigvuldiging van de scores van de geschatte omvang en de scores van de waarschijnlijkheid / kans. Deze rangorde helpt bij het stellen van prioriteiten bij het beheersen van de risico's. Voor de jaarrekening 2023 zijn alle risico's die in de begroting van 2024 zijn opgenomen zorgvuldig bekeken en waar nodig bijgewerkt. Onze risico-inschattingen zijn bandbreedtes met een minimum en maximum. Op deze manier voorkomen we PM.
Risicotabel jaarrekening 2023
In de risicotabel zijn de 30 risico's geclusterd opgenomen. Onder de tabel staat de toelichting. #
Programma
Doel
Duurzaamheid en Wonen Aantrekkelijke en 1 Stedelijke gezonde woon- en vernieuwing en leefomgeving Ruimte
Proces/project
Risico
Kans
Financieel effect
Gerechtelijke procedures en planschade
Aanspraken derden
50% 80%
1.600.000 2.250.000
94
Duurzaam financieel 2 Bedrijfsvoering gezonde gemeente
Inkoop en aanbesteding
3
Hogere prijsstijgingen dan 50% de indexering van 75% de begroting Hogere waardeafdracht wethouderspensio enen a.g.v. nieuw 100% Financieel toetsingskader (nFTK)
1.000.000 1.500.000
Financiering
Bestuur
Personeel en organisatie
4 Bedrijfsvoering
Digitale veiligheid
Uitblijvende (terug)betaling
Datalekken, hacking en ransomware
50% 25%
1.000.000 4.000.000
Personeel en organisatie
Niet kunnen invullen van openstaande vacatures bij Culemborg
90% 70%
500.000 1.000.000
Uitvoering Onverwachte Participatiewet, volumegroei en 75% Wmo en Jeugd, impact 50% BUIG multiproblematiek
1.000.000 1.450.000
5 Bedrijfsvoering Adequate bezetting
6 Sociaal domein
Grip op de uitgaven Sociaal domein
1.100.000
Verontreinigde Duurzaamheid grond, dumpen 250.000 en Sport, Veilige en gezonde Een schone stad drugsafval, 50% 7 Cultuur en leefomgeving behouden onverwacht 50% 1.000.000 Recreatie onderhoud en vandalismeschade Verstrekte Duurzaam financieel Uitblijvende 0,25% 8 Financiering leningen en 199.504.000 gezonde gemeente (terug)betaling - 0,5% garantstellingen Rampen en Rampen waar een (sociale) Veilige fysieke en gemeente zich niet 15% 9 Veiligheid calamiteiten van 2.000.000 sociale leefomgeving op kan 25% een buitengewone voorbereiden impact Totaal van de overige risico's met Totale Duurzaam financieel 50% 10 Diverse processen een gering bedrag programmaplan gezonde gemeente 50% of een lage kans van optreden
11
Financiering
Duurzaam financieel gezonde gemeente
Begroting
95
Realisatie ombuigingen begrotingstekort 26 en 27 (Financieel perspectief 8
50% 25%
750.000 1.250.000
1.450.000
februari 2024)
12
Verbonden Partijen
Totaal van de Partijen waarin de Realisatie risico's van gemeente een gemeentelijke doelen verbonden bestuurlijk-, een 25% in partijen financieel- én een 15% samenwerkingsverba (let op: gaat niet opdrachtgeversbel nden over ang heeft prijsstijgingen)
450.000 1.050.000
6.123.760 9.435.020
Totaal
In bovenstaande tabel is een gewogen gemiddelde opgenomen voor de kans dat dit risico zich voordoet. Bij de totstandkoming van dit gemiddelde hebben wij bij individuele risico's de tabel (met kansen) als uitgangspunt gehanteerd. Nieuw ten opzichte van risico’s jaarrekening 2022 Er zijn 3 nieuwe risico's in de risicotabel opgenomen. Deze staan toegelicht onder de koppen 3 Hogere waardeafdracht wethouderspensioenen a.g.v. nieuw Financieel toetsingskader (nFTK), 4 Datalekken, hacking en ransomware en 11 Realisatie ombuigingen begrotingstekort 2026 en 2027. Vervallen ten opzichte van risico’s jaarrekening 2022 Ten opzichte van de risicotabel bij de begroting 2024 zijn de risico’s van Niet tijdig en/of onjuist publiceren van (voorgenomen) bestuursbesluiten en Verlofsparen verdwenen. De risico’s rond Verlofsparen zijn in beeld en verwerkt in de personeelskosten. Het risico van Niet tijdig en/of onjuist publiceren van (voorgenomen) bestuursbesluiten is in de werkprocessen geborgd. Actuele beeld van de bestaande risico’s 1 Aanspraken derden Ruimtelijke plannen en besluiten kunnen schade veroorzaken. De gemeente kan hiervoor aansprakelijk worden gesteld. Er volgt dan een juridische procedure. Als de rechter een schadeclaim toekent, moet de gemeente die betalen. Door goede juridische bijstand wordt de schade voor de gemeente zo laag mogelijk gehouden.
Wettelijke aansprakelijkheid is verzekerd, maar we hebben wel een eigen risico van € 2.500,- per zaak voor vermogensschade en overige aansprakelijkstellingen. 2 Hogere prijsstijgingen dan de indexering van de begroting We zien de afgelopen jaren dat de prijzen op bijna alle beleidsterreinen sneller stijgen dan de compensatie die Culemborg in het Gemeentefonds krijgt. Prijsstijgingen van 10 procent of meer zijn geen uitzondering meer. Deze prijsstijgingen doen zich over de hele linie voor; van sociaal domein tot onderhoud openbare ruimte en van investeringen tot accountantskosten. Ook de verbonden partijen hebben hier mee te maken. We zien dat hun begrotingen ook sneller groeien. 96
Richting de verbonden partijen proberen we gezamenlijk met de andere deelnemende gemeenten grip te krijgen. Bij (grote) investeringen maken we meer gebruik van een integrale benadering en een vroegtijdige betrokkenheid van de financieel adviseurs. We sturen door nog meer vooraf risico’s in kaart te brengen en af te wegen. Dit doen we op alle gebieden van inkoop tot fiscaliteiten. Ook blijven we investeren in de inkoopfunctie. Het nieuwe inkoopbeleid is vastgesteld en we gaan door met contractmanagement en starten met een inkoopkalender. 3 Hogere waardeafdracht wethouderspensioenen a.g.v. nieuw Financieel toetsingskader (nFTK) Voor het Appa-fonds worden de regels voor pensioenfondsen volgens het nieuw Financieel toetsingskader (nFTK) toegepast. Deze nFTK-methode is de methode die al gebruikt wordt bij collectieve waardeoverdrachten. De berekening van de pensioenvoorziening op basis van nFTK komt € 1,1 miljoen hoger uit. Bij de komst van een APPA-fonds en overdracht naar het ABP komt deze hogere waardeafdracht ten laste van de gemeente. We zouden daar nu al een voorziening voor kunnen vormen, maar kiezen er voor alsnog voor om het in de lijst met risico’s opnemen. 4 Datalekken, hacking en ransomware Als gemeente werken we met persoonsgegevens. Dit betekent risico op fouten, gegevensverlies en het inzien van gegevens door onbevoegden.
Wanneer gevoelige informatie in verkeerde handen terecht komt, kan de schade voor zowel inwoners en ondernemers als voor de gemeente groot zijn. Uit een recent onderzoek van IBM blijkt dat een datalek gemiddeld € 4miljoen kost. Dit komt vrijwel overeen met de totale schade van € 4,2 miljoen door een datalek bij gemeente Hof van Twente. Gemeente Culemborg investeert via BWB constant is een veilige IT-omgeving. Daarnaast is er ook een continue awareness-programma ook aandacht voor de menselijke factor. 5 Niet kunnen invullen van openstaande vacatures bij Culemborg Door de nog steeds krappe arbeidsmarkt moet gemeente Culemborg steeds vaker kiezen voor inhuur. Niet alleen gemeente Culemborg heeft hier mee te maken, maar dit geldt voor alle gemeenten en zelfs voor de hele publieke sector. De inhuurmarkt is daarom ook krap met als gevolg nog steeds stijgende tarieven. Als een vacature te lang niet ingevuld wordt en we kunnen geen inhuur vinden zien we dat de zittende collega’s steeds verder belast worden. We hebben gemerkt dat de aanhoudende (te) hoge belasting zich vertaalt in niet uitgevoerde werkzaamheden en het risico op verzuim verhoogt. We houden daarom rekening houden met een tijdelijke verdubbeling van de loonkosten van een vacature (het beschikbare vacaturegeld én de extra kosten van inhuur ten opzichte van de loonkosten).
Als verhoogde werkdruk tot verzuim leidt, stijgt het verzuimpercentage en neemt de inhuurbehoefte verder toe. Gemeente Culemborg investeert daarom in een goede, gezonde en prettige werkomgeving, werft actief en stuurt scherp op het inhuurbudget. 6 Onverwachte volumegroei en impact multiproblematiek De kosten van Wmo en Jeugdzorg blijven stijgen. Voor een deel komt dit door indexaties en CAOstijgingen, maar voor een ander deel valt op dat er een blijvende stijging van de vraag is in beide en dat de kosten van Jeugdzorgaanvragen extreem kunnen variëren. We zetten als gemeente in op goede beoordelingen bij aanvragen en maken afspraken maken om ervoor te zorgen dat financiering van de residentiële zorg wordt gefinancierd vanuit de meest voorliggende wet. 97
Gemeenten ontvangen van het Rijk een gebundelde uitkering (BUIG) voor het bekostigen van de uitkeringen en zijn zelf verantwoordelijk voor het beleid. De uitvoering van deze regelingen wordt gedaan door de GR Werkzaak. Via bestuursrapportages worden we periodiek geïnformeerd. Hetzelfde geldt voor de Participatiewet. De uitvoering hiervan gebeurt ook door de Werkzaak. De financiële consequenties van geïdentificeerde risico's worden in eerste instantie binnen de bestaande budgetten van het programma sociaal domein opgevangen. Sinds 1 januari 2019 kunnen gemeenten, sportverenigingen en sportstichtingen de btw die hen in rekening wordt gebracht voor investeringen in sport niet meer in aftrek brengen. Als compensatie is er de Specifieke Regeling Uitkering Sport (SPUK) gekomen. De SPUK heeft een uitkeringsplafond, waardoor het mogelijk is dat de som van alle gemeentelijke aanvragen tezamen groter is dan het jaarlijkse uitkeringsplafond. Op dat moment wordt het bedrag naar rato verdeeld en ontvangt iedere gemeente een percentage van de oorspronkelijke aanvraag. 7 Verontreinigde grond, dumpen drugsafval, onverwacht onderhoud en vandalismeschade De gemeente loopt risico bij calamiteiten waarbij bodemverontreiniging ontstaat of wanneer anderen verontreinigingen ontdekken. Denk bijvoorbeeld aan het dumpen van drugsafval in 2017.
De gemeente moet dit direct opruimen en de kosten zijn voor de afvoer van het afval zijn, ondanks verhaalmogelijkheden, hoog. Een tweede voorbeeld is aanleg van kabels- en leidingen. Als een verontreiniging wordt gevonden, bijvoorbeeld asbest in de grond, is de gemeente is verantwoordelijk om direct te saneren. De afgelopen jaren is door bezuinigingen op groot onderhoud, de gevolgen van Corona en de beperkte capaciteit bij aannemers, een mogelijke achterstand in onderhoud wegen en beschoeiingen ontstaan. Dit kan leiden tot onverwacht groot onderhoud, bijvoorbeeld na vorstschade of het inzakken van een beschoeiing. Voor groot onderhoud wegen en groot onderhoud beschoeiingen zijn voorzieningen beschikbaar, maar daarop is in de laatste jaren bezuinigd. Door temporiseren van groot onderhoud en het uitvoeren van meer klein onderhoud houden we onze kapitaalgoederen zo veel mogelijk op niveau Ieder jaar zien we vandalismeschade aan de sportaccommodaties. De kosten zijn van tevoren niet in te schatten of te begroten. Vandaar dat vandalismeschade als risico is opgenomen. We investeren in beheersmaatregelen als hekwerken, cameratoezicht en extra controle en toezicht op accommodaties. 8 Uitblijvende (terug)betaling Gemeente Culemborg geeft heel beperkt leningen aan derden. Het gaat dan om het doorlenen aan bijvoorbeeld KleurrijkWonen, CV Parijsch en de Gelderlandfabriek.
We zijn terughoudendheid bij het aangaan van nieuwe leningen. KleurrijkWonen trekt tegenwoordig zelf vaste geldleningen aan en de laatste lening aan Parijsch eindigt op 3 november 2025. De lening aan de Gelderlandfabriek is vergelijkbaar met CV Parijsch (wel andere looptijd). De gemeente volgt bij iedereen de (financiële) voortgang om zicht te houden op de terugbetaling. Voor de verstrekking van duurzaamheidsleningen voor energieneutrale en aardgasvrije woningen is een revolverend Duurzaamheidsfonds gevormd. Vanuit dit fonds worden leningen verstrekt en de aflossingen van de leningen vloeien weer terug in het fonds. Hierdoor kunnen we het budget opnieuw (revolverend) inzetten. Voorafgaand aan de verstrekking van de duurzaamheidslening voert de SVn een kredietwaardigheidsbeoordeling uit. Hierdoor wordt voorkomen dat het budget wordt aan woningeigenaren wordt gegeven die het niet kunnen terug te betalen.
98
De gemeente staat garant voor diverse partijen, bijvoorbeeld voor de Stichting Accommodatiebedrijf Culemborg. De gemeente staat hier bijvoorbeeld garant voor de lening van € 4,2 miljoen voor de bouw van de Brede School Culemborg Oost. Als een partij niet aan de aflossing- of betalingsverplichtingen voldoet, wordt beroep gedaan op de gemeente. We zijn terughoudend bij het aangaan van nieuwe garanties. Verder neemt in de tijd de hoofdsom waar de gemeente garant voor staat af, door aflossingen. 9 Rampen en (sociale) calamiteiten van een buitengewone impact De gemeente en de veiligheidsregio zijn op veelvoorkomende crises (op basis van het regionaal risicoprofiel) voorbereid, maar niet op elk denkbaar onheil. Er zijn niet alleen maar klassieke fysieke rampen zoals branden, maar ook gebeurtenissen met een sociale component. Denk hierbij openbare orde problemen, ziekten of maatschappelijke onrust. Voor incidenten van "normaal" formaat zijn we als gemeente samen met de Veiligheidsregio Gelderland-Zuid voorbereid en zijn rampenplannen beschikbaar. Er is een beperkt budget beschikbaar om een crisis van “normaal” formaat op te vangen. 10 Totaal van de overige risico's met een gering bedrag of een lage kans van optreden Naast de hierboven genoemde risico’s is er ook nog een categorie onvoorziene- of restrisico’s in de uitvoering.
Dit zijn risico’s hebben elk een lagere kans of een lagere financiële consequentie. Ze zijn zeer uiteenlopend, van fiscaliteiten tot arbeidsongeschiktheid en van leegstand tot het wegvallen van leveranciers. We sturen in de verschillende programma’s van het programmaplan op deze risico’s. Daar waar deze risico’s met bedrijfsvoering te maken hebben, pakken we ze zo veel mogelijk binnen BWB, samen met gemeente Tiel en West-Betuwe op. 11 Realisatie ombuigingen begrotingstekort 26 en 27 Bij de presentaties aan de gemeenteraad op 8 februari 2024 is het financieel perspectief gepresenteerd. Dit laat, na verwerking van de december circulaire 2023, in 2026 een tekort van € 1.430.000 zien en in 2027 een tekort van € 20.000. We zijn gestart met een ombuigingstraject, Spoor 2. Er bestaat een risico dat het totaal van de ombuigingen niet tijdig gerealiseerd wordt. Dit risico neemt met het verstrijken van de tijd af. 12 Partijen waarin de gemeente een bestuurlijk-, een financieel- én een opdrachtgeversbelang heeft De gemeenschappelijke regelingen brengen in de paragraaf Weerstandsvermogen van hun begroting en jaarrekening hun eigen risico's in beeld. Ze wegen ze en geven aan in hoe zij die met eigen weerstandscapaciteit afdekken. Het restrisicobedrag komt, wanneer dit risico zich voordoet, voor rekening van de deelnemende gemeenten.