120421 1_De Gallo Romeinse tempel van Cuijk vs06.pdf

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk Na 1800 jaar opnieuw opgebouwd 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

1

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk • Waarom een Gallo-Romeinse tempel in Cuijk? • Wat is een Gallo-Romeinse tempel? • Wat is bekend van de tempel(s) in Romeins Cuijk?

• Hoe gaat de tempel er uitzien? • Hoe wordt de tempel gerealiseerd?

• Wat doen we ermee als hij klaar is? 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

2

Waarom een Gallo-Romeinse tempel in Cuijk? 1. Zichtbaar teken Romeins verleden; 2. Centraal punt activiteiten en beleving; 3. Pijler onder plannen Romeins Kwartier. 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

3

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk • Waarom een Gallo-Romeinse tempel in Cuijk? • Wat is een Gallo-Romeinse tempel? • Wat is bekend van de tempel(s) in Romeins Cuijk?

• Hoe gaat de tempel er uitzien? • Hoe wordt de tempel gerealiseerd?

• Wat doen we ermee als hij klaar is? 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

4

Wat is een Gallo-Romeinse tempel? Vindplaatsen • Gallië vanaf 50 v.Chr. bezet door de Romeinen; • Heel Gallië? – ja heel Gallië.

• Sterke romanisering in korte tijd; ook op religieus gebied; • Vermenging van godenwereld: Mars-Camulus, HerculesMagusanus en bijvoorbeeld Jupiter-Taranis.

• Centrale plaats voor godsverering en religieuze bijeenkomsten; • Kenmerkende bouwstijl, centrale vierkante vorm (cella) met zuilenomgang (porticus) en tempelplein (temenos); • Stijl afhankelijk van mate van romanisering. 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

5

Wat is een Gallo-Romeinse tempel? Veel voorkomend in stad en dorp 650 (!) geregistreerde vindplaatsen van Gallo-Romeinse tempels in Gallië

Typische opgravingsplattegrond (Gournay sur Aronde) 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

6

Wat is een Gallo-Romeinse tempel? De stijl ontwikkelt zich geleidelijk Nimes

Gournay sur Aronde

Elst Westeraam

Symbiose van de Gallische cultusplaats en Etrusco-Italische tempel.

12 april 2021

Cuijk (reconstructie Archeon) De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

Tongeren

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk • Waarom een Gallo-Romeinse tempel in Cuijk? • Wat is een Gallo-Romeinse tempel? • Wat is bekend van de tempel(s) in Romeins Cuijk?

• Hoe gaat de tempel er uitzien? • Hoe wordt de tempel gerealiseerd?

• Wat doen we ermee als hij klaar is? 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

8

Wat is bekend van de tempel(s) in Romeins Cuijk? Romeinen in Cuijk

• Voor 50 v. Chr: handelscontacten, eerste sporen van Romeinse voorwerpen;

• Van ong. 40 n. Chr tot 406 : wisselend en met veel sporen van aanwezigheid; • Eerste aanwezigheid militair kamp; • Burgernederzetting - strategisch / handel. 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

9

De eerste jaren

-100

-75 Caesar verovert Galië

Caesar wordt vermoord

-50 Bouw Castra in Ulpia Batavorum (Nijmegen) 42 hectare, ruimte voor twee legioenen a 6000 man

-25

0

Zilveren munt Denarius keizer Augustus gevonden op castellumterrein

Vaste voet

0

Vondst Groma gewicht betreft een landmeetkundig instrument Vroeg Romeinse vicus, o.a 3 houten gebouwen naast elkaar 35x9 m

Zilveren munt Denarius keizer Augustus gevonden op castellumterrein

25

Vondsten wijzen op een militaire aanwezigheid mogelijk in een legerkamp. Terra sigillata en glas vondsten uit deze periode

Onder Claudius (41-54) bouwt gouverneur Ch.Domitus Corbulo van Germania Inferior mogelijk houten fort in Cuijk

50 Bataafse opstand

Voortzetting vicus op plaats Maasburg Begravingen lopen parallel; grafveld Grotestraat tot Nutricia

75

Verblijf X e legioen in Nijmegen

Restanten stenen gebouw met inscriptie van keizer Trajanus

100

Garnizoen mogelijk verplaatst uit Cuijk

Langdurig verblijf

100

Voortzetting vicus op plaats Maasburg

125

150

175

Grafveld parkeerplaats Nutricia

200

Mindere tijden

200

Grafveld parkeerplaats Nutricia

225 Voortzetting vicus op plaats Maasburg

Muntschat 240 zilveren munten gevonden in werkplaats smid

Franken vallen Romeinse rijk binnen; echter verslagen door generaal Postumus

250

Romeinen geven Germanica Inferior op Xanten verwoest door de Franken

De twee grafvelden in Cuijk niet meer in gebruik na 275

275

Bouw houten castellum in Cuijk tijdens keizer Constantijn (306-337)

300

Bescherming handelsroute over Rijn en Maas naar Engeland is prioriteit; grenssteden en wegennet worden versterkt en aangelegd

Terugkeer en vertrek

300

Bouw houten castellum in Cuijk tijdens keizer Constantijn (306-337) Bouw aanlegsteiger

325

Veldtocht keizer Constans tegen de Franken

Bouw brug in Maastricht

Bouw brug in Cuijk

Sporen inheemse bewoning en grafveld op de Nielt midden 4e eeuw

350

1ste herstel brug ; bouw stenen Castellum tijdens keizer Valentianus I (364-375) 2ste herstel brug valt samen met veldtocht generaal Arbogastus , die in 389 de Rijn oversteekt tegen de Bructeri en de Chamven, om in opdracht van keizer Theodosius de grenzen van Noord-Gallië te herstellen Graf met noppenbeker hoek Florisstraat/Veldweg Grafveld inhumatiegraven laat Romeinse periode op locatie Nutricia

Keizer Valentianus I bezoekt Nijmegen en Cuijk

General Stilicio roept troepen terug naar Rome

375 Franken en Germanen steken massaal de Rijngrens over

400

Wat is bekend van de tempel(s) in Romeins Cuijk? Sterke aanwijzingen

• Niet één maar zeker twee tempels in Cuijk; • Opgravingen door Prof. Dr. J.E. Bogaers in 1964-1965;

• Datering niet voor midden tweede eeuw; • Vondsten van gebouwresten;

• Rapportages en onderzoekresultaten. 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

15

Tekening van de opgraving 1964-1965 Prof. Dr. J.E. Bogaers 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

16

Stuk van een tegula

Fragment van bronzen beeld

Provinciaal Depot Den Bosch

Fragment van een zuilkolom Stuk van een imbrex

12 april 2021

Stucwerk met wandschildering De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

17

Voor de ingang van de oude toren

Zuilfragmenten en inscriptie

Locatie tempelresten 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

18

Aan het castellum moet in de tíjd van Traianus (98-117) of wat later een einde zijn gekomen, wanneer men althans aanneemt dat de resten van een tweeetal stenen gebouwen betrekking hebben op rechthoekige, min of meer vierkante z.g. Gallo-Romeinse tempels, die bestaan hebben uit een cella, omgeven door een omgang met een colonnade en lessenaarsdak. Deze gebouwen hebben gelegen aan weerszijden van de grindweg en zijn vermoedelijk niet voor het midden van de 2de eeuw gebouwd. De oostelijke tempel was met zijn ingang naar de weg gekeerd; de westmuur van de colonnade was 17.70 m lang, die van decella 9.50 m. De lengte van de colonnademuren van de tweede tempel heeft 8.80 en 9.65 m bedragen; de cella was aan de oostelijke zijde 4,70 m lang. Binnen de muur resten van de westelijke tempel is een kennelijk door vuur aangetast stuk van een groot bronzen beeld aan het licht gekomen. Het is mogelijk dat tussen de kerk en de pastorietuin fundamenten zijn gevonden van een derde Gallo-Romeinse 12 april 2021 De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk 19 tempel en dat deze zich verder uitstrekken over het terrein van de

Ook langs minder belangrijke wegen worden tempels gevonden. Zoals in Vicus Ceuclum (Cuijk) waar gelegen langs de via principalis aan weerszijden tegenover elkaar twee tempels gevonden zijn. 159 Enckevort vergelijkt de situatie met de tempel van Elst-Westeraam en plaatst de tempel in de nabijheid van een statio.160 Cuijk was mogelijk een belangrijke vicus gelegen bij een knooppunt van verschillende diverticula 161. Statio = ankerplaats / pleisterplaats Diverticula = kruising van diverse wegen / rivier / 2021: multi modaal knooppunt 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

20

Mogelijke locatie van de derde tempel in Cuijk tussen kerk en pastorietuin.

12 april 2021

“Artist’s” impression 3de tempel

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

Citaat uit: Nieuwsbulletin van de Koninkelijke Nederl. Geschiedkundige Bond, 1966, 7de aflevering, juli Artikel Opgravingen te Cuijk, 1964-1966 door J.E. Bogaers (R.O.B. Amersfoort), blz 67 21

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk • Waarom een Gallo-Romeinse tempel in Cuijk? • Wat is een Gallo-Romeinse tempel? • Wat is bekend van de tempel(s) in Romeins Cuijk?

• Hoe gaat de tempel er uitzien? • Hoe wordt de tempel gerealiseerd?

• Wat doen we ermee als hij klaar is? 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

22

Meten=weten onderzoek Archeon

12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

23

Het grondvlak is precies bekend 2.200 mm

9.650 mm

4.700 mm 2.475 mm

1.900 mm

4.700 mm

3.700 x 3.700 mm

1.400 mm

8.800 mm

2.475 mm

Bronnen maatvoering: artikel Opgravingen te Cuijk 1964-1966 J.E. Bogaers, Nieuwsbulletin KNOB 1966, 7de aflevering, juli Opgravingstekening ROBA 46A-2Z-2 Cuijk Castellum, Romeinse nederzetting m.e. Grote maten zijn vermeld in artikel andere maten zijn opgemeten in tekening

Project Romeinse Tempel Cuijk Hoofdafmetingen bodemvlak Teknr: F1-200-01 1 van 1

12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

Datum: 10/12/2019 versie: 0.10

Schaal 1: 100

24

2000 mm

Van hieruit naar boven opbouwen A

400

Zuilen hoh 1866 mm

500

500

3500 mm, draagvermogen ca. 100 kN/paal (excl. veiligheid)

400 400

247 5

B

212 5

400

380 0

470 0 370 0

965 0 Totaal 16 stuks fundatiepalen lang

380 0

400

212 5

400

880 0

247 5

Zuilen hoh 1696 mm

470 0 370 0

betonvloer d = 150 mm Afwerkvloer d= 50 mm

500

400

Cella

160 0

Portico

155 0

Fundatiebalk h= 600 mm (excl. vloer) betonvloer d = 150 mm Afwerkvloer d= 50 mm met afschot

400

190 0

880 0

500

220 0

185 0

965 0

Fundatiebalk h= 600 mm (excl. vloer)

Horizontale doorsnede + 0.500

Horizontale doorsnede + 0.000

Project Romeinse Tempel Cuijk VO versie 0 : Hor. doorsneden Teknr: F1-200-02 4 Datum: 16/01/2020 versie: 0.30

Schaal 1: 50

1m

Totaal 26 m2 “Romeinse” dakpannen + dakconstructie op zadeldak cella Zie details dak

Totaal 8 st vensteropeningen 350x 350 mm met latei en raam in wand cella

Totaal 80 m2 “Romeinse” dakpannen + dakconstructie op lessenaarsdak Portico Zie details dak Totaal 20 m waterdichte aansluiting lessenaarsdak op wand cella

Totaal 2 st. “Romeinse” dakspanten, zie details dak

Totaal 9,4 m donker hardstenen profilering in wand cella + 6.000 (bk nok)

Dakhelling ca 15 °

Dakoverstek 350 mm rondom

+ 5.100 (bk zijwand) + 4.540 (bk venster)

Dakhelling ca 20 °

Portico

Venster openingen 950 x 650 mm

Cella

Dakhelling ca 17 °

Portico

Wanddikte 500 mm rondom Deur opening 1600 x 2200 mm met latei, fries boven deur, kozijn en dubbele paneeldeur Zie details deur 1 st. Hardstenen deurdorpel

Totaal ca. 37 m. natuurstenen plaat 300 x 20 (hxd) langs vloerrand volgens detail

Totaal ca 36,2 m. “Romeinse” architraaf/fries zie detail architraaf/fries LET OP: profilering in element niet getekend

+ 3.630 (bk dak) Dakhelling ca 15 °

Dakhelling ca 15 ° + 2.750 (bk Architraaf) + 2.300 (bk zuil) Totaal ca 100 m2 buitenwanden licht ruw pleisterwerk RAL 9001

Totaal ca 80 m2 binnenwanden glad pleisterwerk RAL 9001

Totaal ca 78 m2 vloerafwerking (binnen+buiten) volgens detail

Totaal 20 stuks Toscaanse zuilen bk 360x360 mm zuildiam.250/210 mm bk 320x320 mm

+ 0.000 (PEIL = bk vloer)

Totaal 16 stuks fundatiepalen lang 3500 mm, draagvermogen ca. 100 kN/paal (excl veiligheid)

Verticale doorsnede A

Verticale doorsnede B

Project Romeinse Tempel Cuijk VO versie 0 : Vert. doorsneden Teknr: F1-200-02 3 Datum: 16/01/2020 versie: 0.30

Schaal 1: 50

1m

Holle ruimte imbrices tpv dakrand afsluiten met specie

I Dakhelling 15 ° - 20 °

Fixatie dakpannen nog te bepalen

Detail A: Door uitstekend, schoon metselwerk een overstek maken aan dakrand van de kopgevel

Dakopbouw: Detail doorsnede II (schaal 1:10)

Tegula: “Romeinse” dakpan

Imbrice: “Romeinse” dakpan

Waterkerende dampopen folie bevestigd tussen gestapelde tengels

2 gestapelde tengels met daartussen de folie

Dakranden cella Detail B: Door uitstekend, schoon metselwerk een overstek maken aan onderste dakrand en deze horizontaal door laten lopen in kopgevels

I I

panlat

Sparren 50x100 mm (bxh) hoh 2 x panbreedte Dakbeschot uit planken 150x20 mm (bxd)

Dakopbouw: Detail doorsnede I (schaal 1:10)

Dakrand: Detail A (schaal 1:10)

Project Romeinse Tempel Cuijk VO versie 0 : Details Dak

Dakrand: Detail B (schaal 1:10)

Teknr: F1-200-02 6 Datum: 16/01/2020 versie: 0.30

Schaal 1: 10/100

Details Tegula en imbrex tempel Cuijk Pannen ongeveer 42 cm lang, breedte 28 cm opstaande rand 55 mm afgerond aan bovenzijde. Dikte ongeveer 28-30 mm. Met uitsnijdingen boven en onder, met hoek van 45 graden, dus niet haaks/rechthoekig, zie schets.

“Romeins” dakspant Details volgens Vitruvius boek IV (schaal onbekend)

Project Romeinse Tempel Cuijk VO versie 0 : Details Dakconstructie Teknr: F1-200-02 5 Datum: 16/01/2020 versie: 0.30

Schaal 1: 10/100

Profiel Toscaanse zuil (kapiteel) met onderlinge verhoudingen. De werkelijke maten hangen af van de doorsnede van de zuil (bovenzijde)

12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

31

Doorsnede profiel architraaf boven de zuilen. Breedte onderkant is gelijk aan bovendoorsnede schacht van de zuil.

34 12 34

180

441

24 34 72

51

220 244 312 380

12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

32

Fries

Architraaf

Doorsnede architraaf/fries: Afmetingen 220/380 x 441 (bxh) LET OP: mogelijk tpv zuilen profilering (trigliefen en metopen) in zichtvlak (buitenzijde tempel)

3 1 4 3 2 4 180

44 1

2 4 3 47 2 5 1 220 244

Architraaf/fries + Toscaanse zuil Details (schaal 1:100)

312 380

Vloerafwerking (binnen+buiten): Cementdekvloer, ingestort met gemalen rode baksteen en afgewerkt met “terazzo” look of gelijkwaardig

Buitenzijde natuurstenen plaat is maat + 0.000 (PEIL = bk vloer)

Toscaanse zuil: Zie documentatie leverancier voor montagewijze (2 varianten droog/nat) en montage advies;

Vloerrand: Natuurstenen plaat afmet. 300 x 20 mm (hxd) - 0.300 (maaiveld)

Vloer afwerking/rand Details (schaal 1:10)

Project Romeinse Tempel Cuijk VO versie 0 : Details Zuilen/ architraaf/fries/vloerafwerking/-rand Teknr: F1-200-02 7 Datum: 16/01/2020 versie: 0.30

Schaal 1: 10/100

20 45 20

1600

110

Breedte deur niet op schaal !!!

1860

Bovenaanzicht deur met spilscharnier

1900 1990 2045

Architraaf boven deur 500 5

1990

1 5

1860 65

5

Let op: stucwerk op wanden is niet getekend 1 5

775

130

6 5

115

260

867 130

260 130

130

130

880

130

2200

2525

1 Opmerkingen: 5 130 Deurposten van hout of steen Bovenzijde kroonlijst gelijke hoogte als onderkant architraaf dat gaat niet lukken….

1 5

6 5

130

1320

Kozijn + deur details (schaal 1:25) 260 1600

Kozijn variant I (steen)

Alle houten delen uitvoeren in houtsoort “eiken” zover het budgettair te realiseren is.

Kozijn variant II (hout)

115

Project Romeinse Tempel Cuijk VO versie 0 : Details Deur Teknr: F1-200-02 8 Datum: 16/01/2020 versie: 0.30

Schaal 1: 25

Hoe gaat de tempel er uitzien? Voorlopig ontwerp

+ 6.000 (bk nok) LET OP: profilering in architraaf/fries niet getekend Zie detail

+ 5.100 (bk zijwand)

+ 3.630 (bk lessenaarsdak)

+ 2.750 (bk Architraaf) + 2.300 (bk zuil)

+ 0.000 (PEIL = bk vloer)

- 0.300 (maaiveld)

Vooraanzicht

Zijaanzicht

Project Romeinse Tempel Cuijk VO versie 0 : Aanzichten Teknr: F1-200-02 2 Datum: 16/01/2020 versie: 0.30

Schaal 1: 50

1m

Zo gaat de tempel er uitzien. Voorlopig ontwerp

12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

36

Locatie herbouw tempel

Voormalige Pastorietuin

Locatie oorspronkelijke tempel

5756

Bronvermelding: https://www.ruimtelijkeplannen.nl/viewer/viewer Cuijk, Een regional centrum in de Romeinse tijd door Harry van Enckevort en Jan Thijssen kaart blz 28 http://www.robcroes.nl/wandeling/romeinsespelen/pages/tempel10-van%20Nehalennia.htm

Project Romeinse Tempel Cuijk Globaal ontwerp: lokatie Teknr: F0-200-02 1 van 5

Datum: 18/10/2019 versie: 0.91

Schaal 1: 500

15 m

12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

38

12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

39

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk • Waarom een Gallo-Romeinse tempel in Cuijk? • Wat is een Gallo-Romeinse tempel? • Wat is bekend van de tempel(s) in Romeins Cuijk? • Hoe gaat de tempel er uitzien? • Hoe wordt de tempel gerealiseerd? • Wat doen we ermee als hij klaar is? 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

40

Hoe wordt de tempel gerealiseerd? Uitgangspunten

• Heldere doelstelling; • Regie in één hand; • Verantwoordelijkheid; • Bevoegdheid;

• Gestructureerd en beheerst ontwikkeltraject. 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

41

Externe financiers

Projectborger

Opdrachtgever

St.Bld & Hmtuin

Projectgroep Uitvoerders

Project organisatie 12 april 2021

Stakeholders -

Gemeente Omwonenden WAC / Ceuclum Sponsoren ………

Projectadviseurs

Werkgroepen

Constructeur Aannemer Subsidiedeskundige ………… De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

42

Hoe wordt de tempel gerealiseerd? Traject verdeeld in fasen:

0.Oriëntatie 1.Voorlopig ontwerp tempel 2.Definitief ontwerp tempel 3.Realisatie tempel 4.Inrichting tempel en omgeving 5.Projectafronding

12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

43

Hoe wordt de tempel gerealiseerd? Fase verdeeld in mijlpalen:

• Fase Oriëntatie:

Code

Activiteiten

F0-100 F0 Opstellen projectplan F0-110 F0 Invullen projectorganisatie F0-200 F0 Maken globaal ontwerp tempel F0-300 F0 Opstellen globale projectbegroting F0-400 F0 Opstellen globale projectplanning F0-510 F0 Toetsing projectrandvoorwaarden

?

12 april 2021

F0-980 F0 Opstellen Eindfaserapport F0-990 F0 Beslissen GO/NOGO De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

44

Planning 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

45

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk • Waarom een Gallo-Romeinse tempel in Cuijk? • Wat is een Gallo-Romeinse tempel? • Wat is bekend van de tempel(s) in Romeins Cuijk? • Hoe gaat de tempel er uitzien? • Hoe wordt de tempel gerealiseerd? • Wat doen we ermee als nu hij klaar is? 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

46

Wat doen we ermee nu hij klaar is? • Rondleidingen voor specifieke doelgroepen; • Beleving via inpandige projectie beeld en geluid; • Achtergrond voor activiteiten en evenementen; • Aanleiding voor bezinning en rustmoment icm tempelplein, tuin en omgeving; • Tonen Romeinse religieuze en begrafenisrituelen; • Centrum voor culturele en artistieke expressie; • Onderdeel van Romeins Kwartier / bezoekdoel. 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

47

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk na realisatie 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

48

Heeft u nog vragen? 12 april 2021

De Gallo-Romeinse tempel van Cuijk

49