09-05 Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 11 Beeldkwaliteitsplan.pdf - Bijlage 4 Beeldkwaliteitsplan.pdf
Tekst van het document
Monseigneur Zwijssenstraat | Gemeente Cuijk Beeldkwaliteitsplan
Project Beeldkwaliteitsplan Mgr. Zwijssenstraat Gemeente Cuijk Projectnummer: 06.40.08
Initiatiefnemer Gemeente Cuijk
Opsteller Buro SRO Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem Contactpersoon: Guido Yntema T (026) 35 23 125 E guido.yntema@buro-sro.nl
Datum juli 2020
2
Inhoud 1 Inleiding
5
1.1 Aanleiding
5
1.2 Doel
5
1.3 Leeswijzer
5
2 Huidige omgevingskenmerken
7
2.1 Ligging en karakteristiek plangebied
7
2.2 Stedenbouwkundige opzet Valuwe
7
2.3 Bestaand bebouwingsbeeld
9
3 Ambitie herontwikkeling Mgr. Zwijssenstraat
13
3.1 Een nieuw Valuws bouwblok
13
3.2 Bebouwingsbeeld nieuwe woningen
13
3.3 Openbare ruimte
14
3.4 Overgangen
15
4. Kavelpaspoort
17
3
4
1 Inleiding 1.1 Aanleiding In januari 2020 is de omgevingsvisie Robijnlaan/Mgr. Zwijssenstraat
Hierbij gaat het om richtlijnen ten aanzien van stedenbouw, landschap,
vastgesteld waarin een stedenbouwkundig schetsontwerp is opgenomen
architectuur en de inrichting van het openbaar gebied.
voor de herontwikkeling van de voormalige schoollocatie aan de Mgr. Zwijssenstraat in Cuijk. De vernieuwing van de locatie vindt plaats in de
1.3 Leeswijzer
vorm van een combinatie van behoud en versterking van bestaand groen
Na de inleiding geeft hoofdstuk 2 een korte beschrijving van de huidige
en nieuwbouw van woningen. Op basis van een omgevingsdialoog zijn
situatie en huidige beeldkenmerken van de omgeving. Daarna volgt in
twee modellen gemaakt waarvan, na een zorgvuldige afweging, door
hoofdstuk 3 een beschrijving van het stedenbouwkundig voorkeursmodel
de gemeenteraad een voorkeursmodel is vastgesteld. De kern van dit
en de algemene ambities voor de gewenste beeldkwaliteit. Dit betreft
plan bestaat uit een groene omlijsting met daarbinnen een gedeelte met
zowel de bebouwing als de openbare ruimte met ontwerpprincipes voor
grondgebonden woningbouw en een appartementengebouw.
de inrichting van de straten, het openbaar groen en de overgangen tussen openbaar en privé. Tenslotte volgen in hoofdstuk 4 de meer specifieke
1.2 Doel
eisen voor de nieuwbouwlocatie in de vorm van een kavelpaspoort.
Op basis van het voorkeursmodel vindt de verdere uitwerking plaats richting een bouwplan en inrichtingsplan voor de openbare ruimte. Een
In het beeldkwaliteitsplan zijn verschillende afbeeldingen opgenomen.
van de stukken die van dit traject onderdeel gaat uit maken is voorliggend
Voor een groot deel betreffen dit inspiratiebeelden die richtinggevend zijn
beeldkwaliteitsplan. Het is belangrijk dat de gedachten van het, mede
voor de toekomstige sfeer. Daar waar concrete eisen worden gesteld, staat
door de bewoners opgestelde, stedenbouwkundig schetsontwerp in de
dit in de criteria aangegeven. Bijvoorbeeld in maatvoering of materiaal- en
uitwerking van bouw- en inrichtingsplannen concreet gestalte krijgen.
soortkeuze. Bekijk de afbeeldingen dus vanuit de overkoepelende visie van
Hiervoor is het beeldkwaliteitsplan opgesteld met als doel een kader te
het stedenbouwkundig plan en laat deze leidend zijn.
bieden waarbinnen de gewenste stedenbouwkundige, landschappelijk en architectonische uitwerking en planbeoordeling kan plaatsvinden. Dit om de ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit van de locatie te bevorderen.
5
e
s
Zwijs
aat
nkstr
e Bri
an d
v Prof.
Mgr.
MFA
aat enstr
l Kare
6
D
t
straa
an oorm
aluw de V
2 Huidige omgevingskenmerken 2.1 Ligging en karakteristiek plangebied De Valuwe is een naoorlogse uitbreidingswijk met zowel sociale
De wijk is fasewijs ingevuld met overwegend rechthoekige stroken- of
huurwoningen als koopwoningen, gelegen ten noordoosten van het
blokverkavelingen in een noordwest-zuidoost oriëntatie. In bepaalde
centrum van Cuijk. De voormalige schoollocatie aan de Mgr. Zwijssenstraat
delen zijn bouwblokken herhaald (stempels). In de oorspronkelijke opzet
is onderdeel van de wijk en wordt globaal begrensd door de Prof. van
werd deze structuur op enkele plaatsen onderbroken door voorzieningen
de Brinkstraat (oostzijde), de spoorlijn (westzijde), de Karel Doormanstraat
zoals het centrumgebied bij de kerk, de school en gymzaal aan de Mgr.
(zuidzijde) en de Mgr. Zwijssenstraat (noordzijde). Het plangebied bestaat
Zwijssenstraat en de school aan de Robijnlaan. Begin deze eeuw is begonnen
momenteel grotendeels uit braakliggende grond waar voorheen de school
met een vernieuwing van de wijk wat geleid heeft tot aanpassingen in het
was gevestigd. Er staat nu nog een gymzaal die verwijderd wordt zodra de
middengebied en aan de randen. Deze ingrepen zijn zorgvuldig afgestemd
nieuwe gymzaal gereed is aan de Robijnlaan.
op de bestaande situatie. Het samenspel van oud en nieuw is daarbij uitgangspunt geweest voor de kwaliteit van de wijk als geheel.
De directe omgeving rond de locatie bestaat voornamelijk uit rijwoningen van twee bouwlagen met een kap. Uitzondering hierop zijn de appartementen
De wijk had oorspronkelijk een vrij stenig karakter met enkele
ten noorden van de mgr. Zwijssenstraat van deels twee bouwlagen en deels
geconcentreerde groenvoorzieningen aan de randen. Het groen in de
3 bouwlagen met kap. Het merendeel betreft huurwoningen.
spoorzone vervult daarin een belangrijke rol in combinatie met het groen lang de Prof. van de Brinkstraat waar ook een snelfietsroute komt. Voortuinen
2.2 Stedenbouwkundige opzet Valuwe
zijn vaak verhard en bij een groene inrichting is de kwaliteit daarvan
Vanaf de vijftiger jaren van de vorige eeuw is de Valuwe gerealiseerd als
wisselend. Met de herstructurering is met name in het middengebied de
planmatige uitbreiding van Cuijk. De Toermalijnlaan vormt de grens tussen
wijk vergroend in kwantiteit en kwaliteit. De locatie Mgr. Zwijssenstraat
de oorspronkelijk eerste fase van de wijk De Valuwe (jaren ‘50-’60) en de
biedt goede aanknopingspunten om hier ook een bijdrage aan te leveren
latere uitbreiding in de jaren zeventig. Met deze latere uitbreiding is ook het
door de ligging aan de spoorzone en het aanwezige groen.
plangebied aan de Mgr. Zwijssenstraat bebouwd met een school en een gymzaal. Voorheen was het een open groenplek.
Wat verder opvalt is dat er bij de inrichting van de wegen weinig hiërarchie is
7
at
stra n e s s wij eur Z
ig
se Mon
nst
ijsse
Zw neur
Oorspronkelijke rijwoningen 1e fase Valuwe jaren ‘50 - ‘60 2 lagen met kap de r van esso Prof
Mo
raat
nst ijsse
ur Zw
ne nseig
Herontwikkeling jaren ‘90 appartementenblok 2 - 3 lagen met kap raat
t t traa traa rinks e Brinks de B d r van r van esso rofesso Prof P
ign
se Mon
Legenda
at kstra Brin
Bouwblok met oorspronkelijke rijwoningen 2 lagen met kap
Groenzone oostzijde is onderdeel van wijkstructuur Groenzone westzijde is onderdeel van afschermend groen richting spoor Groenzone zuidzijde is overgang naar fietspad dat naar tunnel onder spoor leidt Te handhaven markante platanen aan noordzijde Bomen buiten plangebied raat anst m r oo rel D
Ka
l Kare l Kare
8
raat
nst rma
Doo
raat
Doo
nst rma
aangebracht, doorgaande wegen zijn niet direct herkenbaar in de inrichting.
woningen (enkelvoudige bouwmassa’s van twee bouwlagen met of zonder
Wel is er veel variatie wat heeft geleid tot een lappendeken in kleur- en
kap). De kap is een zadeldak parallel aan de straat zonder gemetselde
materiaalgebruik. Dezelfde variatie is te zien bij de erfafscheidingen. Deze
schoorstenen. Het is seriematige bouw met:
zijn naar eigen inzicht ingevuld. Muurtjes, hagen, hekken, schuttingen,
• Puiengevels;
alles komt voor in verschillend soort-, kleur en materiaalgebruik.
• Rasterindeling van de gevel, waarin raam- en deuropeningen zijn opgenomen;
2.3 Bestaand bebouwingsbeeld De meerderheid van de bestaande woningen (zowel huur als koop)
• Geen hiërarchie tussen begane grond en verdieping, dak bedekt met pannen;
hebben een sobere en doelmatige uitstraling. Op zich is dit ook passend
• Schoorsteen utilitaire toevoeging;
bij de periode van realisering: de 50-80’er jaren. In het gebied van de
• Kopgevels nauwelijks uitgewerkt;
lopende herstructurering (middengebied en rand) is weliswaar sprake van
• Modern gevelbeeld, brede raamopeningen lopen van bouwmuur tot
vernieuwing, maar wel aansluitend op de beeldkenmerken van de wijk. De
bouwmuur en lopen over in balkons.
nieuwbouw is eigentijdser en frisser gemaakt. Deze gebieden sluiten niet aan op de locatie Mgr. Zwijssenstraat, daaromheen ligt de oorspronkelijke
Uitzondering op het voorgaande is het appartementengebouw aan de
bebouwing.
Mgr. Zwijssenstraat wat gebouwd is bij een eerdere herstructurering in dit deel van de wijk in de jaren negentig. Het gebouw bestaat deels uit
De locatie Mgr. Zwijssenstraat was altijd een verbijzondering in de wijk en
twee bouwlagen en deels drie bouwlagen met kap in geel/zand kleurige
kan vanuit dat oogpunt dat ook in de nieuwe situatie zijn. Het moet echter
baksteen met een donkerbruine dakpan. Deze wisseldende hoogte zorgt
wel passen in de bestaande omgeving. Er moet geen detonerend effect
voor een gevarieerder gevelbeeld wat verder versterkt wordt door de
van uit gaan. Voor een goede afstemming is daarom gekeken naar de
dakkapellen en balkons. De herhaling van gevelopeningen zorgt juist voor
beeldkenmerken van de bestaande buurt.
een duidelijke indeling van de gevel.
Voor de architectuur van de Valuwe is het rijenhuis het meest bepalende
De overige bebouwing rondom de locatie is wel typsich Valuws. Langs de
type. De langgerekte bouwmassa’s, meestal met kap, met het kleinschalig
Prof. van de Brinkstraat, ten oosten van het plangebied, staan rijwoningen
ritme van deuren en ramen en tuintjes aan de voor- en achterzijde,
in roodbruin metselwerk en met kappen voorzien van een oranje
zijn alom aanwezig. Kenmerkend is de eenvoudige hoofdvorm van de
pannendak. De woningen zijn eenvoudig gedetailleerd met een gemetselde
9
Mgr. Zwijssenstraat
Prof. van de Brinkstraat
Karel Doormanstraat
Groenstructuur Prof. van de Brinkstraat
10
schoorstenen en een luifel boven de voordeur als meest opvallende kanmerken. Aan de Karel Doormanstraat staat rijwoningen bestaande uit roodbruine baksteen met oranje dakpannen. Deze woningen hebben iets meer detaillering met een groot vlak in de voorgevel met ramen en geel/ beige houtendelen, een wit kader rond de voordeur en een verbindende lijn tussen de gevelopneingen op de verdieping. Tevens hebben ze gemetselde schoorstenen.
Groenstructuur spoorzone 11
12
3 Ambitie herontwikkeling Mgr. Zwijssenstraat 3.1 Een Valuwse twist Belangrijk vertrekpunt voor de vernieuwing is dat er geen dissonant in
Voor beide opties geldt dat de vormgeving van de woningen in basis
de Valuwe ontstaat. Bestaand en nieuw worden met elkaar verweven
aansluit op de omliggende woningen (zie 2.3), maar in de nieuwbouw
wat de buurt als geheel sterker maakt. De oorspronkelijke positie als
komen de kenmerkende Valuwse detaillering en materiaalgebruik op een
verbijzondering in de wijk biedt een goede inspiratiebron bij zowel de
andere manier terug. Een Valuws bouwblok met een ‘twist’, bijvoorbeeld
vernieuwing van de locatie als om de wijk toekomstbestendig te maken.
houten delen in verticale richting in plaats van horizontaal. Op deze wijze
Behoud en versterking van de wijk als geheel, een nieuw Valuws bouwblok
wordt benadrukt dat het om een eigentijdse en duurzame invulling gaat.
maken en duurzaamheid zijn dus de leidende thema’s. Algemene uitgangspunten: In de omgevingsvisie is op basis van een omgevingsdialoog een
• Nieuwbouw presenteert zich als eenduidig totaalbeeld.
voorkeursmodel voor de herontwikkeling opgenomen. Voor de locatie
• Toevoegen van accenten/verbijzonderingen bij de nieuwbouw.
Mgr. Zwijssenstraat leidt dit in hoofdlijnen tot een nieuw bouwblok
• Bij toepassing voorzieningen voor energieopwekking (zoals
gelegen tusssen twee doorgaande groenstructuren (spoor en Prof. van
zonnepanelen): aanpak per blok en doordachte plaatsing bezien
de Brinkstraat). De nieuwe woningbouw zal bestaan uit twee blokken
vanuit het woningontwerp en het straatbeeld,
met grondgebonden woningen parallel aan de groenstructuren en in het noordelijke deel van het plangebied een appartementengebouw dat als ‘wederhelft’ aansluit bij de bestaande appartementen aan de Mgr.
• Duidelijke begrenzing en inrichting van de openbare ruimte, uniforme vormgeving van overgang privé-openbaar. • Veilig en goed toegankelijk.
Zwijssenstraat. Het bestemmingsplan maakt tevens een invulling met grondgebonden woningen mogelijk ter hoogte van de appartementen. In dat geval komt er een derde blok grondgebonden woningen dat aansluit op de vormgeving van de andere twee blokken grondgebonden woningen.
13
3.2 Bebouwingsbeeld nieuwe woningen De opzet van de nieuwbouw ligt in dezelfde verkavelingsrichting als de
de hoekwoning verbijzonderen. • De eindgevels maken onderdeel uit van de vormgeving. Blinde
omgeving en is opgezet in een vergelijkbaar bouwblok. Verschil daarmee
zijgevels richting de openbare ruimte zijn niet toegestaan. Toepassen
is dat er een binnenterrein is gemaakt waar parkeren komt.
van ramen in de kopgevels voor sociale controle. • Kopgevels aan zuidzijde vragen extra aandacht als beëindiging
Algemene uitgangspunten nieuwbouw:
van het bouwblok en de samenhang met de beëindiging van
• Architectuur en kleurgebruik ondersteunt de ruimtelijke structuur,
het binnenterrein met parkeren. Als een geheel ontwerpen (zie
logische ruimtelijke eenheden creëren door middel van kleurgebruik en materiaal-, detaillering etc.
overgangen hierna). • Invulling volgens kavelpaspoort in hoofdstuk 4.
• De basis is een invulling met grondgebonden woningen van één tot twee bouwlagen met kap of een plat dak of een invulling met een
3.3 Openbare ruimte
combinatie van deze grondgebonden woningen met gestapelde
Vergelijkbaar met de bebouwing ligt de opgave voor de openbare ruimte
woningen van drie lagen met kap of vier lagen met plat dak.
vooral in het creëren van eenheid in de locatie en het ondersteunen van
• Eenduidige dakvorm voor de gehele nieuwbouw (allemaal kappen of allemaal plat). • Zicht vanuit appartementen op grondgebonden woningen vergroenen door toepassen van groendaken.
de gewenste ruimtelijke structuur. Het huidige omliggende stratenpatroon blijft gehandhaafd met een nieuwe insteekweg aan de Mgr. Zwijssenstraat richting de parkeervoorzieningen bij de woningen. Parkeren vindt vooral plaats binnen de locatie en deels langs de bestaande wegen. Uitgangspunt
• De basis is baksteen, in combinatie met houten accenten;
is het groen rondom de locatie zoveel mogelijk vrij te houden van parkeren
• Individuele woning binnen bouwblok door detaillering herkenbaar
en het parkeren zoveel mogelijk met groen in te passen.
maken (bijvoorbeeld entreeverbijzondering, gevelopdeling, etc.). • Patiowoningen vanuit bezonning, privacy en individuele woning gezien repeterend koppelen (niet spiegelen).
14
Het groen heeft een belangrijke functie in het plan. Het draagt in grote mate bij aan een verbetering van het woon- en leefklimaat in de Valuwe.
• Hoek Prof. van de Brinkstraat architectonisch verbijzonderen binnen
Alle nieuw te bouwen woningen krijgen groen voor de deur. Het groen is
thematiek van het geheel, bijvoorbeeld door meer/bijzondere details,
ook van groot belang voor de waterberging bij overvloedige regenval en
ander materiaal, een groengevel, etc. Bij een grondgebonden invulling
het geeft verkoeling in warme dagen.
Uitgangspunten openbare ruimte: • Als een samenhangend geheel ontwerpen, mede in samenhang met bebouwing. Dit komt tot uitdrukking in overeenkomstig gebruik van bijvoorbeeld materiaal, kleur, armaturen, bomen en/of kunstobjecten. • Vormgeving en verbijzondering (zoals kleur- en materiaalgebruik) van de architectuur en de openbare ruimte is op elkaar afgestemd; • Bij insteekweg eenduidig materiaal- en kleurgebruik voor rijbaan, parkeervakken en trottoirs.
groene daken
natuurinclusief bouwen
• Parkeerplaatsen inpassen met groen (bijv. bomen en hagen). • Locatie kwalitatief vergroenen door aanvullen van te handhaven groen, nieuw groen en natuurinclusief bouwen (integreren nestgelegenheden in bebouwing, groengevels, groendaken, etc.). • Boomsoortkeuze inzetten voor ondersteuning ruimtelijke structuur; • Robuust materiaal en meubilair, moet ‘tegen een stootje’ kunnen;
eenduidige erfafscheiding binnenterrein met groen
hoekverbijzondering
waterberging in wadi
ontworpen erfafscheiding
• Nutsvoorzieningen “hufterproof”, integreren/combineren met andere bouwkundige elementen. • Wijze en type verlichting ondersteunt de ruimtelijke hoofdstructuur; • Hemelwater zoveel mogelijk oppervlakkig afvoeren en ondergronds/ verticaal infiltreren in wadi’s met overloop naar schoonwaterriool. • Toekomstbestendige inrichting, mede ten behoeve van beheer en onderhoud (zie handboek openbare ruimte gemeente Cuijk).
15
3.4 Overgangen Een zorgvuldige vormgeving van overgangen tussen privé en openbaar
• Eenduidige oplossing per eenheid.
kan een belangrijke bijdrage leveren aan de beeldkwaliteit van het plan.
• Langs achter- en zijtuinen grenzend aan de openbare ruimte komt een
Het gaat zowel om erfafscheidingen als de interactie tussen bebouwing
ontworpen erfafscheiding. Richting het binnenterrein met parkeren is
en openbare ruimte. Dit begint met uniforme erfafscheidingen grenzend
dit een eenduidige erfafscheiding bestaande uit een met bloeiende
aan de openbare ruimte die worden uitgevoerd in onderhoudsarme en
klimplanten begroeide gebouwde constructie (bijvoorbeeld hekwerk of
duurzame materialen. Zijtuinen richting de straat vragen om een robuustere
muurtje in combinatie met pergola).
begrenzing, zoals een tuinmuur. De erfgrenzen richting het binnenterrein
• Onderdelen van voornoemde constructie (zoals muurtje of pergola)
en de afsluiting van het bouwblok aan de zuidzijde vragen ook extra
lopen door langs de zuidelijke beëindiging van het binnenterrein in
aandacht.
een samenhangend ontwerp met kopgevels en openbare ruimte. In combinatie met groen wordt het zicht op de geparkeerde auto’s zoveel
Uitgangspunten overgangen: • Interactie tussen begane grond bebouwing en het groen: toevoegen van een element (zoals veranda, muurbank of haaks muurtje/scherm) in de voorgevel voor een subtiele overgang van privé naar openbaar. • Buitenruimte bij gestapelde woningen (terras, balkon, loggia) zoveel mogelijk integreren in het gebouw met eenduidige, zo transparant mogelijke borstwering. • In het algemeen vormt de erfafscheiding een eenheid in vormgeving en materialisering met de bebouwing. Solide, degelijke, onderhoudsarme materialen.
mogelijk ontnomen. • Bergingen staan achter de erfafscheiding of vormen een eenheid in vormgeving en materialisering daarmee. • Bij kopgevels is aandacht voor afstemming erfafscheidingen met gevelopeningen en lange lengten worden onderbroken door verbijzonderingen of ander materiaalgebruik. • De woningen beschikken altijd over een voortuin/veranda/Delftse stoep en grenzen met de voorgevel dus nooit direct aan de openbare ruimte. • Stalling afvalcontainers in de achtertuin. Ruimte reserveren voor opstelplekken in de straat, afgestemd op achterpaden.
16
17
hoekverbijzondering
eenduidige erfafscheiding met groen
afstemming rooilijn
bouwvlak
referenties architectuur, kleur- en materiaalgebruik bebouwing
afstemming rooilijn en mee ontwerpen afronding bouwblok met groen
18
Monseigneur Zwijssenstraat
4. Kavelpaspoort Voor de nieuwbouw van woningen op de locatie is een kavelpaspoort opgesteld
met
randvoorwaarden
voor
bouwmassa,
positionering,
detaillering en uitstraling. De basis voor de invulling hiervan vormt het stedenbouwkundig voorkeursmodel uit de omgevingsvisie en de algemene uitgangspunten zoals omschreven in hoofdstuk 3. Bij een invulling met grondgebonden woningen ter hoogte van de appartementen komt er een derde blok woningen die aansluit op de vormgeving van de andere twee blokken grondgebonden woningen. • Een bouwblok met een Valuwse twist: in de nieuwbouw komen de kenmerkende Valuwse detaillering en materiaalgebruik op een andere manier terug. • Basis = baksteen in combinatie met houten accenten.
van ramen in de kopgevels voor sociale controle. • Hoek Prof. van de Brinkstraat architectonisch verbijzonderen binnen thematiek van het geheel, bijvoorbeeld door meer/bijzondere details, ander materiaal, een groengevel, etc.
• Nieuwbouw presenteert zich als eenduidig totaalbeeld.
• Parkeerplaatsen inpassen met groen (bijv. bomen en hagen).
• Grondgebonden woningen van één tot twee bouwlagen met kap of
• Richting het binnenterrein met parkeren komt een eenduidige
een plat dak of een combinatie van deze woningen met gestapelde
erfafscheiding bestaande uit een met bloeiende klimplanten begroeide
woningen van drie lagen met kap of vier lagen met plat dak waarbij
gebouwde constructie (bijvoorbeeld hekwerk of muurtje in combinatie
een eenduidige dakvorm geldt voor de gehele nieuwbouw (allemaal
met pergola). Onderdelen hiervan (zoals muurtje of pergola) lopen
kappen of allemaal plat).
door langs de zuidelijke beëindiging van het binnenterrein en zijn in
• Individuele woning binnen bouwblok door detaillering herkenbaar
samenhang ontworpen met kopgevels en openbare ruimte.
maken (bijvoorbeeld entreeverbijzondering, gevelopdeling, etc.).
• Locatie kwalitatief vergroenen door aanvullen van te handhaven
• De eindgevels maken onderdeel uit van de vormgeving. Blinde zijgevels richting de openbare ruimte zijn niet toegestaan. Toepassen
groen, nieuw groen en natuurinclusief bouwen (integreren nestgelegenheden in bebouwing, groengevels, groendaken, etc.).
19
buro-sro.nl
stedenbouw + ruimtelijke ordening + ontwikkelingsmanagement