06 Samenvatting bestaande plannen en denkrichtingen visie RAUM

25

Wat is het streefbeeld?  De landbouwsector faciliteren naar schaalvergroting, verduurzaming en bedrijfsverbreding, in evenwicht met natuurwaarden, recreatie en cultuurhistorie in het gebied.  Behouden en versterken van cultureel erfgoed als drager van de identiteit van het buitengebied. Oer-IJ en Stelling van Amsterdam beschermen en recreatief benutten.  Behouden en versterken samenhang tussen natuurwaarden in het gebied (NNN).  Versterken beleving van het landschap via regionaal recreatief netwerk. Kernopgaven Het buitengebied is van oudsher het domein van de agrariër. Het gebied wordt belangrijker als recreatie-, woon- en werkgebied met steeds meer neven- en verbredingsactiviteiten. De openheid, rust, ruimte en cultuurhistorie maken het gebied interessant voor recreanten van binnen en buiten de regio. Het buitengebied is kwetsbaar en behoud van waarden is niet zonder meer verzekerd. De gemeente wil een aantrekkelijk en toegankelijk landschap vol kwaliteiten. Agrarisch gebruik, behoud van de natuurgebieden en cultuurhistorische waarden zijn belangrijk en de gemeente staat open voor initiatieven die de beleving van het landschap versterken. Het doel is de balans behouden tussen landbouw, het agrarische karakter, natuur, erfgoed en recreatie. Inbreng voor visie RAUM 2030: ► Een beherende insteek, met voldoende ruimte voor een duurzame agrarische sector.

Versnippering buitengebied voorkomen: behoud van ruimtelijke eenheden en voorkomen verstoring van weidevogelleefgebied. ► Het open gebied fungeert als een tegenhanger van het dichte stedelijke gebied met kwaliteiten als rust en ruimte. Verdere verdichting van het gebied is niet gewenst. ► Het karakteristieke, open, landschap toegankelijker maken door het zorgvuldige situeren van (nieuwe) paden. Verbeteren recreatieve routes en kanoroutes, toegankelijk vanuit het dorp. ► Versterken samenhang tussen natuurwaarden in het gebied (NNN). ► Behoud en versterken stellingzone (alternatieve, recreatieve invulling) en ontwikkelen van het Oer-IJ gebied tot landelijk bekend recreatief-toeristisch A-merk. Structuurvisie Buiten Gewoon Castricum 2030 (2010) Als basis voor de structuurvisie dienen 10 kerndoelen, waarvan 3 betrekking hebben op RAUM:  open houden van het landelijk gebied,  ontwikkeling van fiets-, wandel- en waterroutes in het landelijk gebied,  water als kwaliteit benutten. Bij het werken aan de waterkwantiteit en -kwaliteit wordt aansluiting gezocht bij de identiteit van het gebied: zichtbaar maken van water in het landschap en water breder bruikbaar maken. Recreatie en natuur krijgen een volwaardige plaats in het waterbeheer. Om de ecologische waarde en de belevingswaarde van het water te vergroten wordt het water levensrijker.

Het watervraagstuk is een gezamenlijke (regionale) opgave met meerdere partijen.

26

Recreatie is onderdeel van de economische agenda (werkgelegenheid) en recreatief-toeristische attractieve punten worden versterkt: zee, het Alkmaardermeer, het landelijk gebied en de historische kernen van de dorpen. Tussen de kernen is de richting qua recreatie en toerisme vooral oost-west, tussen Alkmaardermeer en de zee. Dit komt overeen met de ecologische verbindingszone Van Kust tot Kust die een grote natuurwaarde heeft. Hierbij worden de polders met landbouwgebieden doorkruist. De snijpunten waar beide activiteiten elkaar treffen worden zorgvuldig vormgegeven waarbij recht wordt gedaan de belangen van de landbouw, recreatie en natuur. Inbreng voor visie RAUM 2030: ► open houden van het landelijk gebied, ► ontwikkeling van fiets-, wandel- en waterroutes in het landelijk gebied, ► water als kwaliteit benutten, ► Alkmaardermeer versterken als recreatief-toeristisch attractief punt. Beverwijk bestemmingsplannen Beverwijk heeft voor het plangebied geen recente ruimtelijke plannen. Het bestemmingsplan De Buitenlanden (2009) vormt de basis voor alle in gang gezette ontwikkelingen om het gebied in te richten voor dagrecreatie, inclusief een stadsboerderij (thans project Rijk van Rorik).

Voor het Aagtenpark geldt in bestemmingsplan Groene Oostrand (2014) de bestemming “Zone Recreatie 1” voor een diversiteit aan recreatief gebruik: parken, wandelpaden, sport, speelweiden, speeltuinen, trimbanen, fiets-cross terreinen, openluchttheater, met eventuele daarbij behorende gebouwen. Inbreng voor visie RAUM 2030: ► De gebied Buitenlanden en Aagtenpark verder ontwikkelen met een diversiteit aan recreatief gebruik.

27

Structuurvisie 2020 ‘Zichtbaar Zaans’ (2012)

Zaanstad heeft het buitengebied tussen Assendelft en de westgrens (De Kil) aangegeven als agrarisch werkgebied. Het gebied Omzoom is als buitenstedelijk recreatiegebied aangeduid. Dit geldt ook voor de smalle strook waar De Kil doorheen stroomt (in beheer bij het schap), tussen de De Heemskerkse Golfclub en de Groenedijk. Op een deelkaart zijn te ontwikkelen verbindingen weergegeven, voor ecologie (Groenedijk / IJdijken), voor fietsers (naar en langs Omzoom) en voor wegverkeer (tracéstudie verbinding A8-A9). De Omzoom is tevens op een deelkaart weergegeven als zoekgebied (secundair) voor windturbines. Voor het plangebied van het schap zijn 5 cultuurhistorische structuren van belang (naastliggend kaartje uit de structuurvisie):  Nationaal Landschap Laag Holland (Omzoom en het gebied ten zuidoosten van het RAUM vallen daarbinnen),  historisch (dorps)lint Krommeniedijk  Noorder IJ- en Zeedijken  ERIH: European Route of Industrial Heritage  Stelling van Amsterdam

Inbreng voor visie RAUM 2030: ► Ecologische verbinding langs Groenedijk / IJdijken ► Verbindingen voor fietsers naar en langs Omzoom 28

► Inpassen tracéstudie A8-A9. ► Eventuele mogelijkheden voor windturbines (Omzoom) ► Cultuurhistorische structuren / routes Beeldkwaliteitplan Zaanstad (2009) voor gebiedsonderdeel “Omzoom” De Omzoom is onderdeel van de Assendelverpolder en wordt ontwikkeld tot een grootschalig, extensief recreatiegebied van (uiteindelijk) circa 150 hectare. Onderstaande afbeelding is een streefbeeld uit het Beeldkwaliteitplan. De Omzoom zal na ontwikkeling grenzen aan drie stedelijke gebieden: Vinex-woonwijk Saendelft met de uitbreiding Overhoeken en Vinac-wijk Kreekrijk. Ontwerpuitgangspunten  De in de ondergrond aanwezige kreekruggen zijn uitgangspunt voor de inrichting van het recreatiegebied.  De Omzoom moet in de beleving een onderdeel blijven van het open veenweidegebied en een sterke relatie behouden met de Assendelverpolder.  Aan de westzijde wordt het gebied ruimtelijk begrensd door transparante groensingels rondom de boerderijen en een verdedigingsfort van de Stelling van Amsterdam, aan de oostzijde door de Nauernasche Vaart en het Noorderveen.  Ten zuiden van de uitbreiding van Saendelft komt een ruim 30 ha grote waterplas  Aan de randen komt ruimte voor intensieve recreatie, met name speelterreinen en ligweiden. In de zogenaamde ‘Notenbongerd’ kunnen sportterreinen en volkstuincomplexen worden ingepast in het recreatiegebied.

Inbreng voor visie RAUM 2030: ► Gebied Omzoom aanhechten aan zijn omgeving: landschappelijk, Stelling van Amsterdam, routes Structuurvisie Heemskerk 2020 (2012) Heemskerk grenst aan het beheergebied van het schap. De smalle strook (in beheer bij het schap) tussen de Heemskerkse Golfclub en de Groenedijk ligt in Zaanstad. Het terrein van de golfclub is in de Structuurvisie Heemskerk 2020 (2012) aangeduid als ‘polder’ en als ‘recreatie ontwikkelingsgebied’. De zone langs de Groenedijk is als ecologische verbindingszone aangeduid. In het bestemmingsplan Heemskerk Buitengebied 2015 is het golfterrein zowel bestemd voor sport als voor behoud en versterking van landschap- en cultuurhistorische waarden van het gebied (Stelling van Amsterdam). Inbreng voor visie RAUM 2030: ► Ecologische verbinding langs Groenedijk, ► Behoud/versterken landschap- en cultuurhistorische waarden Stelling van Amsterdam. 29

N.

Inspiratiedocument ‘één met natuur’ (uns, groundforce, oktober 2018) Beschikbaar via alkmaarder-enuitgeestermeer.nl

Als aftrap voor de visie, om de potenties van recreatiegebied Alkmaarder- en Uitgeestermeer te tonen, is inspiratiedocument ‘één met natuur’ opgesteld. De verdere ontwikkeling van het gebied is er op gericht deze ook voor toekomstige generaties waardevol te laten zijn en duurzaam te kunnen beheren, met nieuwe vormen van exploitatie. De ambitie is dat de kwaliteit van de gebieden verbetert en ze onderling beter worden verbonden en door nieuwe netwerken te bouwen ‘rondom’ deze gebieden: kennis, relaties, draagvlak. De opstellers bouwen verder op de kernwaarden die al in de gebieden besloten liggen. In het document wordt de naam De Buitenlanden gebruikt voor het hele groengebied tussen IJmond en Zaanstad.

Aanbevelingen  Toewerken naar integrale landschapsontwikkeling met ‘multi-functies’, mensen met hart voor het gebied bij elkaar brengen en samen gaan voor topkwaliteit van het landschap.  Het recreatiebezoek neemt af. Om recreatiebeleving weer relevant te maken op zoek naar nieuwe vormen van recreatie (voor jong en oud). Ook zijn verdienmodellen nodig voor een duurzaam beheer en versterken biodiversiteit. 





Aanknopingspunten in landschap en historie: wisselwerking versterken met de Zaanse Schans, de binnenstad van Alkmaar, de dorpen De Rijp en Graft en de Stelling van Amsterdam. En de verhalen rond uitvinders Cornelis Corneliszoon van Uitgeest en Jan Adriaanszoon Leeghwater of de geschiedenis van het Oer-IJ. Sterke routenetwerken (wandelen, fietsen, skaten, varen) zijn een belangrijke kracht van het gebied. Voor fietsers is er de populaire Pontjesroute. De jachthavens aan de zuidkant bij Uitgeest bieden een goed startpunt voor waterrecreanten (slopen, kano’s). Bovendien zijn er gemeentelijke ambities om Uitgeest sterker als haven- en waterrecreatiestad te profileren. De geïsoleerde ligging van het binnenmeer biedt bezoekers intimiteit, inspiratie en de mooiste natuur: een vorm van recreatie die meer regionaal betekenis kan krijgen.

30





Er liggen kansen in het bij elkaar brengen van de initiatieven rond het Oer-IJ en de Stelling van Amsterdam, met name tussen Fort Wijkermeer en Fort Krommeniedijk. Vanuit de historie van het Oer-IJ zijn er nu al initiatieven om het oorspronkelijke landschap zichtbaar te maken. Dit biedt ook mogelijkheden om de beleving van de Stelling naar deze tijd te brengen. Voor De Buitenlanden liggen er kansen in circulaire, regionale productie en beleving van voedsel en energie. Dit als tegenhanger van het steeds bedrijfsmatiger worden van landbouw.

Verder uitwerken als belevingsgebied  Eén van de grootste meren van NoordHolland, sterke routenetwerken, biodiversiteit en landbouw: RAUM en De Netwerk van beleving Buitenlanden gezamenlijk zijn een soort Klein-Friesland. Een netwerk van plekken waar je kan stoppen, met websites over hoe je het gebied kunt gebruiken. Het idee van deze kleinschalige plekken die je kunt ontdekken is het tegenovergestelde van een centraal meer waaromheen alles moet gebeuren. Je bent in de natuur en onderdeel van de natuur. Deze aanpak biedt voor de omgeving RAUM de kans om functies te decentraliseren in inspirerende grote en kleinere plekken waar je iets anders vindt, elke keer dat je er komt.  Van gerecreëerd worden naar zelf ontdekken: een grote diversiteit aan plekken die je per boot, fiets of wandelend kunt ontdekken en daar unieke ervaringen aan koppelen.  Delen van het gebied gecontroleerd laten verwilderen: zo ontstaat hier topkwaliteit natuur, in lijn met de ambitie van Amsterdam Wetlands. Topnatuur bezoeken als alternatief voor strand, duinen en IJsselmeer.  Met een andere grondwaterstand in het gebied kan veengroei ontstaan (stopt CO2-uitstoot *). Dit heeft grote gevolgen voor landbouw en weidevogels.

Voor de landbouw zou het betekenen om te schakelen naar paludicultuur (nat boeren), met nieuwe vormen van akkerbouw zoals rietteelt, lisdodde, veenmosakkers, natte bosbouw, cranberries en nieuwe vormen van veehouderij zoals waterbuffels. De Buitenlanden kan hierin een innovatiegebied zijn, waar professionals samenkomen om nieuwe vormen van agricultuur te ontdekken. * Een hectare ontwaterd veen stoot per jaar evenveel CO2 uit als een auto die 120.000 km rijdt. Wagening University & Research (WUR)

31

O. Ontwikkelingsvisie Recreatiegebied Alkmaarder- en Uitgeestermeer (2008) alkmaarder-enuitgeestermeer.nl/documents/recreatienoordholland/doc/visie_raum_dd_9_april_2008__vastgesteld_5_juni_2008.pdf

De huidige visie (2008) heeft betrekking op het RAUM en op De Buitenlanden en de Omloop (in 2008 toegevoegd aan schap). De visie bevat een Toekomstbeeld 2015 met ontwikkellijnen:  behoud van openheid veenweidegebieden en het natuurhistorische karakter,  betere profilering als watersporthart van de regio,  vergroten van het gebruik (m.n. watersportmogelijkheden) en bereiken van nieuwe doelgroepen,  verbeteren van randvoorwaarden voor ontwikkelingen, door te investeren in basisvoorzieningen in de verschillende deelgebieden.  ontwikkelen van recreatieknooppunten, met meerdere functies waar verschillende recreatieve ervaringen kunnen worden opgedaan: bezoekers langer in het recreatiegebied vasthouden. Tevens wordt ingezet op verbeteren van de recreatieve ontsluiting en routegebonden recreatie via knooppunten. De Stelling van Amsterdam biedt kansen voor een doorlopende recreatieve structuur die de verschillende recreatiegebieden (RAUM, IJ – Z, Landschap Waterland, Spaarnwoude, Haarlemmermeer) met elkaar verbindt: een ruggengraat voor het nieuwe complex van recreatiegebieden. De visie bevat voorstellen voor inkomstenverhogende maatregelen, waaronder de inbreng van private partijen. Op basis van de visie is het schap zich meer gaan richten op ontwikkeling (naast beheer) en op de klant (zowel recreant als ondernemer).

Dit betekende een nieuwe balans tussen het openbare, laagdrempelige karakter van de recreatiegebieden en de ruimte die daarnaast wordt geboden voor commerciële activiteiten om extra inkomsten te genereren.

RAUM en De Omzoom vallen binnen Nat. Landschap Laag Holland (bron: Recreatieplan Waterland 2012)

Toekomstbeeld 2015  RAUM is een watergericht recreatiegebied, voor bewoners van omliggende dorpen en steden.  Breed watersportaanbod, jachthavens inclusief verblijfsmogelijkheden, botenverhuur, zeilverenigingen, waterski, etc..  Voldoende gelegenheid om van de rust, ruimte en cultuurhistorie te genieten in de uitgestrekte veenweidelandschappen.

32



 





Op regionaal niveau een gevestigde naam in watersportvoorzieningen, met aan de zuidkant en noordkant meerdere lig- en passantenplaatsen. Een ruim aanbod aan kwalitatieve voorzieningen is gerealiseerd die een stroom van doelgerichte recreanten aantrekt. De verschillende strandjes zijn een uitstekend alternatief voor de kust, kindvriendelijk en uitgerust met parkeervoorziening en een aantrekkelijk horecapunt. In het gebied zijn twee recreatieknooppunten gerealiseerd, volledig uitgerust met horeca, speeltoestellen, informatievoorziening, recreatieve dienstverlening (bv. fietsverhuur) en in- en opstapplaatsen voor wandelen, fietsen, kanoën en dergelijke. Het Strategisch Groenproject IJmond -Zaanstad (‘gebied IJ – Z’) bevat een netwerk van fiets-, wandel- en vaarroutes, waardoor alle omliggende steden en recreatiegebieden met elkaar verbonden zijn. De Buitelanden en Omzoom zijn onderdeel van de groene stadsrand en een verbinding tussen de recreatiegebieden Spaarnwoude en RAUM. Beiden gebieden hebben een sterk eigen karakter: - In de Buitenlanden is rondom een recreatieboerderij een derde recreatieknooppunt gesitueerd. Samen met de recreatieknooppunten in het RAUM vormen zij “poorten” tot het achterliggende cultuurhistorische landelijk gebied, zoals De Stelling van Amsterdam, de polders, de landbouw en de lintdorpen.

- De Omzoom is voor een deel een intensief recreatiegebied, met lig- en speelweiden, een recreatieplas, sportterreinen en volkstuincomplexen.

Scenario’s In de visie zijn 3 scenario’s opgenomen met ruimte voor nieuwe recreatieve ontwikkelingen en groei in aantal bezoeken en positionering van het recreatiegebied als watersporthart van de regio. Alles met betrekking tot watersport is er te vinden. Daarnaast is er voldoende gelegenheid om van rust, ruimte en cultuurhistorie te genieten in de uitgestrekte veenweidelandschappen en in de groene stadsrand. Deze ontwikkelingsrichting valt samen met de ambitie om een gezonde financiële basis te leggen onder het duurzaam beheer en de instandhouding van het recreatiegebied. Inbreng voor visie RAUM 2030: ► Ontwikkellijnen uit 2008 zijn nog steeds relevant voor de nieuw op te stellen visie. ► Waar nodig wordt bijgestuurd op actualiteiten. ► Goede, nog niet uitgevoerde elementen uit de bestaande visie worden overgenomen. P.

Onderzoeksrapport RAUM: Naar een duurzame instandhouding (2015)

alkmaarderenuitgeestermeer.nl/media/recreatienoordholland/org/6/documents/09_naar_een_duurzame_inst andhouding_raum_bijlage_versie_17_juni.pdf

Dit rapport is opgesteld als richtinggevend voor de verdere ontwikkeling van RAUM en het realiseren van een duurzame toekomst voor dit recreatiegebied. Het is opgesteld door de provincie en het schap, in overleg met gemeenten Alkmaar, Castricum en Uitgeest, inclusief het resultaat uit een dialoog met ondernemers en belangenorganisaties uit het gebied. Aanleiding voor het rapport is afnemend gebruik en waardering van het gebied, wat zijn weerslag heeft in budgetten voor onderhoud, vervanging en ontwikkeling, inclusief natuurdoeleinden. Bijkomend gegeven is dat in RAUM veel water is, wat aanzienlijk duurder is in onderhoud en beheer dan een gebied met vooral ‘land’. Het schap wil nieuwe inkomsten genereren en uitgaven waar mogelijk beteugelen en meer samenhang aanbrengen tussen het aanbod in het gebied.

33

Het rapport bevat aanbevelingen om de recreatie een impuls te geven en de teruggang van het aantal recreanten te keren. Daarbij zal in toenemende mate een beroep worden gedaan op samenleving en ondernemer om bij te dragen aan beheer en ontwikkeling van het gebied. Wat willen ondernemers betekenen voor het recreatieschap? De ondernemers hechten waarde aan de samenhang en het gesprek dat op gang gebracht is door dit document. Bij vervolgstappen blijven samenwerken en communiceren. Aanbod:  Leveren van denkkracht en mankracht voor marketing.  Informatiefaciliteiten op de locaties,  maatregelen die bedrijven toekomst geeft en inkomstenvergrotend werkt, levert kans op een gezonde bedrijfsvoering, inclusief erfpacht voor het schap.  Overnemen van beheertaken op eigen locatie zoals onderhoud, toiletgebouwen, toezicht, informatiepunten, EHBO posten, onderhoud van bebording. Vier deelgebieden In het rapport is een aantal problemen op een rij gezet en een doorkijk naar de verdere ontwikkeling van 4 bestaande deelgebieden. Het rapport is een handreiking met allerlei (gedetailleerde) ideeën voor verbetering of ontwikkeling van locaties rondom het meer.

Daarbij is aansluiting gezocht op bestaande structuren, commerciële initiatieven en mogelijkheden: Deelgebied 1 (Zuidoever): Actief & Verblijf Jachthavens en recreatieterreinen aan de zuidzijde bij Uitgeest, met name, zuidoever en haven bij Uitgeest, Dorregeest, stimuleren passantenhaven en aansluiting Watersportcentrum Uitgeest. Deelgebied 2 (Noordwestoever, omgeving Akersloot): Rust & Natuur Jachthavens en recreatieterreinen in de noordwesthoek bij Akersloot, met name ligweide bij Klaas Hoorn en Kijfpolder en terrein bij Pont Akersloot. Deelgebied 3 (Noordoosthoek, De Woudhaven): Sport Jachthavens en het recreatieterrein in de noordoosthoek, De Woudhaven. Deelgebied 4 (Zuidoostzijde, De Stierop): Idyllisch, Rust & Natuur Recreatiegebied De Stierop aan de (zuid)oostzijde van het meer. Het doel is meer recreatiemogelijkheden te creëren voor watersporters, recreanten aan wal, passanten (sloepenvaarders, fietsers, wandelaars) en natuurliefhebbers. Het rapport biedt veel aanknopingspunten om het gebied beter op de kaart te zetten, natuurwaarden te verbeteren en ondernemerschap ruimte te bieden voor innovaties.

Inbreng voor visie RAUM 2030: ► Diverse aanbevelingen voor verdere uitwerking: - het gebied als geheel promoten in samenhang met de omgeving (marketing, app, website, bewegwijzering) en in samenwerking tussen gemeenten, recreatieschap en ondernemers; - meer communicatie over evenementen, recreatieve routes, aanleg- en pleisterplaatsen; - de visie als nieuwe basis om beleidskaders binnen en tussen overheden te stroomlijnen t.b.v. snelle vergunningverlening voor ondernemers en evenementen (incl. één-loket-functie); - aanleg natuurvriendelijke oevers, uit oogpunt van recreatieve meerwaarde, natuurwaarden en kostenbesparing in onderhoud; - meer strandjes en meer verblijfsrecreatie, aansluitend op bestaande voorzieningen; 34

-

op bestaande ontwikkellocaties meer vrijheden; rust op natuurlocaties; geen recreatieve ontwikkelingen in weidevogelgebied Westwouderpolder; versterken cultuurhistorie als unique selling point; connecties met andere cultuurhistorische waarden en evenementen; zorgen voor arrangementen; meer samenwerking met andere beheerorganisaties op uitvoering en beleidsniveau (Staatsbosbeheer, Landschap Noord-Holland, Recreatie Noord-Holland NV); bevorderen verblijfsrecreatie: langer verblijf en meer bezoek aan andere bedrijven / activiteiten; aanleg van camperplaatsen is hier onderdeel van; onderzoek mogelijkheden voor jaarrond en slechtweervoorzieningen, hierbij is cultuurhistorie en wellness een mogelijkheid om publiek te trekken en vast te houden in het gebied.

Q. Enkele losse stukken (niet samengevat)  Haalbaarheid verdieping Alkmaardermeer (2018), incl. sub-documenten problematiek waterplanten (toelichting: zoals in veel oppervlaktewateren in Nederland neemt de waterkwaliteit en helderheid van het water toe. Dit is een positieve ontwikkeling voor ecologie. Het geeft ook serieuze nadelen voor de watersport. Het leidt tot explosieve plantengroei, waardoor ernstige hinder optreedt voor zeilers, zwemmers, vissers en surfers.)  Bestuursvoorstel De Hoorne v.5 (ontwikkeling recreatieterrein naast jachthaven Akersloot)  Saskerlei ontwerp fase 2 (oever en natuurontwikkeling Saskerleidam)

35