08.10 - Bijlage 5.0 - BKP+ Rivium DEF 2462578
Tekst van het document
Rivium
Juni 2026
Beeldkwaliteitsplan plus
um
Rivi
nt
aan
Rivium
tl Wes
A16 Rivium 4e Straat
p Toe ad um Rivi
ade
men
Pro
Straatnamenkaart
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
an
Quadra
Rivium 3e Straat
2
Oostla
Rivium Rivium 2e Straat
Rivium Boulevard
ondsela IJsselm
Rivium 1e Straat
an
Abram van Rijckevorselweg
ant Quadr
Verlen gde O ostlaa (nieuw n e stra at)
Rivium
rdijk
Schaa
Inhoudsopgave 1. Inleiding
5
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
6 7 7 7 8 10
Proces en status Beleidskaders Leeswijzer Sturing op principes en ambities Werkwijze beoordeling bouwinitiatieven Fasering
2. Context en DNA
13
2.1 2.2
Veranderende context DNA
14 16
3. Rivium als stedelijk woonwijk
27
3.1 3.2 3.3
29 30 32
Nieuwe tijdlaag Stedenbouwkundige opzet Karakterzones van het Rivium
4. Deelgebieden en typologieën
43
4.1 4.2
44 44
Onderverdeling in deelgebieden Typologische variatie
5. Mobiliteit
49
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7
50 50 50 56 57 59 60
Te voet, te fiets en met OV Principes voetganger Principes fietser Openbaar vervoer Principes auto Overig autoparkeren Principes logistiek en afval
6. Landschap, ecologie, recreatie en openbare ruimte 63 6.1 6.2 6.3 6.4
Landschap, ecologie en recreatie Typologiën landschap en ecologie Openbare ruimte Gebiedsdelen
64 68 72 75
7. Duurzaamheid en microklimaat
91
7.1 7.2
92 94
Duurzaamheid Microklimaat
8. Natuurinclusieve buitenruimtes
99
8.1 8.2 8.3
100 102 106
Algemeen Natuurinclusieve inrichting Programmering en gebruik
9. Volumeopbouw
109
9.1 9.2 9.3 9.4 9.5
110 111 112 113 115
Stedelijke structuur Ruimtelijke opzet Typologische randen bouwblokken Massa opbouw Torens & skyline
10. Plinten en voorzieningen
11. Woonkwaliteit
129
11.1 Algemeen 11.2 Thuiskomen 11.3 Thuisvoelen
130 132 136
12. Beeldkwaliteit
139
12.1 12.2 12.3 12.4
140 140 142 151
Algemeen Variatie in gebouwkarakters Principes beeldkwaliteit per thema Materialen, kleuren & details
119
10.1 Succesvolle stad door een levendige plint 120 10.2 Architecturale vormgeving van plinten 124
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
3
Huidig beeld Rivium Boulevard.
4
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
1.
Inleiding
Dit hoofdstuk biedt een overzicht van de aanleiding, opgave en status van het beeldkwaliteitsplan plus voor Rivium. Hierbij wordt meer context gegeven aan de betekenis van het document en de status ervan.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
5
1. 1.1
6
Inleiding Proces en status
Het ambitieniveau voor Rivium is uitermate hoog. Om die ambities tot leven te brengen wordt in stappen toegewerkt naar het resultaat: een levendige en bruisende pionierswijk aan de Nieuwe Maas. In het Gebiedspaspoort 2.0 is het stedenbouwkundige perspectief voor de ontwikkeling van het Rivium door de gemeenteraad vastgelegd (september 2020). Het gaat hierbij om een nieuwe stedelijke wijk met circa 5.000 woningen en werk- en wijkvoorzieningen.
de openbare ruimte uit te breiden in de vorm van een addendum. Dit geldt ook voor het deelgebied Riviumpark. Deze aanvullende kwaliteitsnormen zijn geënt op het specifieke karakter van dat deelgebied of thema. Denk hierbij aan het Waterfront, Parkblokken of bestaande bedrijven en kantoren. Tezamen met het Omgevingsplan, vormt BKP+ het juridische toetsingskader voor de (individuele) bouwplannen. Met het BKP+ geven we richting voor de verdere uitwerking van de plannen voor Rivium. Dit document dient zowel als handreiking en als toetsingskader.
Om te komen tot een verdere uitwerking van deze ambities heeft de gemeente, met inbreng van diverse betrokken partijen, in het gebied de ruimtelijk essentiële zaken per thema verder verfijnd. Dit zowel op het schaalniveau van het hele gebied als op blokniveau. Het document dat nu voorligt handelt over de beeldkwaliteit in brede zin, vandaar dat we het een beeldkwaliteitsplan plus noemen (BKP+). Het document heeft een focus op de deelgebieden Marktplein en Campus. Daarnaast zijn voor het waterfront de blokprincipes uitgewerkt met mogelijkheden om
Ter toelichting: de principes zoals opgenomen in het BKP+ zijn richtinggevend van aard, niet dogmatisch. Dat geldt ook voor cijfermatige normen, tenzij anders aangegeven. Afwijken van de principes is mogelijk, mits gemotiveerd en mits de ruimtelijke kwaliteit minimaal gelijk blijft. Dit wordt gewaarborgd via de werkwijze zoals beschreven in paragraaf 1.4. Daarnaast krijgt de gemeente advies van het Q-team Rivium dat bestaat uit externe deskundigen. Het Q-team Rivium adviseert de gemeente over bouwplannen aan de hand van het BKP+.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Gebiedspaspoort 2.0
Omgevingsplan Beeldkwaliteitsplan+
(+MER)
Toetsingskader
Uitwerking gebiedspaspoort 2.0 naar toetsingskader
1.2
Beleidskaders
BKP+ als handvat voor het uitwerken van bouwplannen Het BKP+ bevat ruimtelijke principes voor de ontwikkeling van Rivium als dynamisch woon-werkgebied. De principes bieden een (stedenbouwkundig) kader voor de uitwerking van de bouwplannen van de diverse ontwikkelaars en de inrichting van het openbaar gebied. Ook als er nieuwe initiatieven in het gebied komen dienen deze principes als toetsingskader. De principes bieden een uitwerking en concretisering van het algemeen beleid van de gemeente Capelle zoals dat is vastgelegd in diverse beleidsdocumenten, maar komen daar niet voor in de plaats. BKP+ als toetsingskader bij aanvragen omgevingsvergunning In hoofdstuk 12 van dit BKP+ zijn concrete welstandseisen geformuleerd. Dit deel van het BKP+ vormt een aanvulling op en uitwerking van het welstandbeleid van de gemeente Capelle. De regeling voor welstand maakt sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet onderdeel uit van het Omgevingsplan (zie artikel
4.19 Omgevingswet). Concrete bouwinitiatieven zullen worden getoetst aan de regels van het Omgevingsplan Rivium en de welstandseisen zoals opgenomen in het BKP+. Wanneer voor een onderwerp in dit beeldkwaliteitsplan geen welstandseisen zijn geformuleerd, geldt het algemeen gemeentelijke welstandbeleid. Daarnaast bevat het BKP in hoofdstuk Duurzaamheid en microklimaat beleidsregels voor het toetsen van het windhinder en bezonning. Vanuit het Omgevingsplan Rivium wordt naar deze toetsingscriteria verwezen.
1.3
Leeswijzer
Het Beeldkwaliteitsplan plus bestaat grofweg uit drie onderdelen. De eerste vier hoofdstukken bestaan uit een introductie van de opgave in het Rivium en positionering van het gebied. Vanaf hoofdstuk vijf worden de gebiedsprincipes toegelicht van de acht sturingsprincipes voor de integrale gebiedsontwikkeling. Daarbij behandelt ieder hoofdstuk één van de sturingsprincipes. Het document wordt afgesloten met principes per bouwblok, aanvullend op de gebiedsprincipes.
1.4
Sturing op principes en ambities
Ontwikkelingen binnen de gebiedsontwikkeling van het Rivium worden gestuurd en getoetst aan de hand van acht verschillende categorieën. Samen bewaken ze een integrale benadering op de toekomstige ruimtelijke kwaliteiten van het gebied. Deze zijn als volgt: • Mobiliteit • Landschap, ecologie, recreatie en openbare ruimte • Volumeopbouw • Plinten en voorzieningen • Duurzaamheid en microklimaat • Woonkwaliteit • Natuurinclusieve buitenruimte • Beeldkwaliteit
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
7
1.5 Werkwijze beoordeling bouwinitiatieven Gewenst ontwikkelingsproces Binnen het Rivium doorlopen bouwinitiatieven verschillende fases. Het proces start met een initiatief en een globaal plan op hoofdlijnen, waarna elke fase het bouwplan in meer detail wordt onderzocht. De dialoog met betrokkenen staat per fase centraal voordat een go/no gomoment wordt bereikt. Initiatieven voor het Rivium starten bij de intaketafel. Voordat de intaketafel tot een advies komt, wordt het initiatief kenbaar gemaakt aan het projectmanagement Rivium. Het projectteam Rivium toetst de kansrijkheid en wenselijkheid van het initiatief op basis van gemeentelijke kaders. Hierna wordt er afstemming gezocht tussen de betrokken partijen over de uitgangspunten en het initiatief.
Initiatiefase
Intake: Bespreken
Ontwerpfase
Project team Rivium
Tekenset
initiatief (on)mogelijkheden
Uitwerkingsfase
SO - uitwerking van de
VO - uitwerking van
DO - uitwerking van
Omgevingsvergunning
tekenset
het SO
het VO
bouwen
Toets op:
Toets op: bezonning, wind, ondergrond,
Project Mmanagement
van het bouwproject
- context & samenhang
Rivium
verkennen.
- ruimtelijke samenhang
logistiek, druk op
- programmatische kader
de buitenruimte en
1e Toetsing: (financiële)
- leefmilieu vereisten
ruimtelijke opbouw,
haalbaarheid, bezonning,
- mobiliteit
materialisatie
Toets op kansrijkheid &
wind, ondergrond,
wenselijkheid op basis
logistiek, druk op de
van gemeentelijke kaders
buitenruimte, ruimtelijke
en BKP+
opbouw
Realisatie
Aanvraag omgevingsvergunning
*
Opstellen en ondertekening van Anterieure overeenkomst Prioritering van
Definitieve toetsing op
Indien van toepassing
gemeentelijke kaders
gronduitgifte
en BKP+
randvoorwaarden
juridische procedure
In de ontwerpfase worden de mogelijkheden en beperkingen van het bouwproject onderzocht, met focus op de belangrijkste doelen en essentie, zonder in detail te treden. Op dit niveau worden aspecten zoals financiële haalbaarheid, bezonning, wind, ondergrond, logistiek, druk op de buitenruimte en ruimtelijke opbouw in kaart gebracht. Op basis van deze bevindingen
GO/NOGO Afstemming
Q-team Rivium, Project
Q-team Rivium, Project
Q-team Rivium, Project
Q-team Rivium, Project
uitgangspunten &
team Rivium
team Rivium
team Rivium
team Rivium
initiatief
Processchema planbeoordeling op hoofdlijnen. * Uiterlijke moment voor gronduitgifte, deze kan ook op eerdere momenten plaatsvinden.
8
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
worden de randvoorwaarden geprioriteerd, waarna er een go/no-go-besluit wordt genomen door het projectteam en het Q team Rivium. Deze onderzoeksfase resulteert in een door de initiatiefnemer opgemaakte tekeningenset met daarbij een door de gemeente opgemaakte reflectie hierop. Na deze fase wordt toegewerkt naar het schetsontwerp (SO). Dit ontwerp wordt wederom getoetst aan de randvoorwaarden uit het Omgevingsplan en BKP+. Na deze toetsing volgt een volgende go/no-go-besluit. Het projectteam en het Q team Rivium hebben een adviserende functie, het uiteindelijk besluit wordt door het bestuur genomen. Na dit bestuurlijk besluit kan de verdere uitwerking plaatsvinden. Ook tijdens deze uitwerkingsfase zijn er meerdere go/no-gomomenten, waarin de voortgang wordt beoordeeld en de randvoorwaarden telkens worden getoetst. Ieder go/no-go moment in het proces is een toetsingsmoment met waarde. De definitieve toetsing aan gemeentelijke kaders waaronder het BKP+ vindt plaats nadat een aanvraag voor een omgevingsvergunning is ingediend.
Prioritering De ambitiestaalkaart dient als een hulpmiddel om het gesprek te faciliteren over welke ruimtelijke principes uit het BKP+ haalbaar zijn binnen een project. Het doel van deze kaart is om te helpen bij het vaststellen van de prioriteiten en te bepalen waarop kan worden gefocust. Mocht een specifiek ruimtelijk principe niet volledig worden bereikt, kan deze kaart gebruikt worden om te bekijken waar op andere principes extra kwaliteit kan worden behaald. Dit afwegingskader helpt bij het afwegen van de ruimtelijke principes, zodat het project haalbaar blijft zonder concessies te doen aan de kwaliteit.
en hoe deze binnen het totale plan kan worden opgevangen. Hierdoor kan er een balans worden gevonden tussen de haalbaarheid van het project en het behoud van de kwaliteit en samenhang van de ruimtelijke ontwikkeling.
Afwijken Bij bouwinitiatieven kan het voorkomen dat niet alle ruimtelijke principes uit het BKP+ volledig haalbaar zijn. Hoewel het BKP+ duidelijke richtlijnen en principes beschrijft, is het in de praktijk mogelijk dat bepaalde principes, door locatie- specifieke omstandigheden of technische beperkingen, niet volledig kunnen worden gerealiseerd. In dergelijke gevallen is het essentieel dat er altijd een onderbouwing wordt gegeven voor het afwijken van deze principes. Een integrale afweging over deze afwijkingen vindt plaats binnen projectteam, waarbij zorgvuldig wordt gekeken naar de impact van de afwijking
+
Mobiliteit
Beeldkwaliteit
+++ ++
Landschap, ecologie e
en openbare ruimt
+Natuurinclusieve buitenruimte
Volume opbouw
OPEN
Plinten en voorzieningen
Woonkwaliteit
Duurzaamheid en microclimaat
Voorbeeld afwegingskader van de sturingsprincipes binnen een bouwplan. Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
9
1.6
Fasering
Op moment van schrijven wordt gekeken naar een gefaseerde transformatie van het Rivium. Dit betekent des te meer aandacht voor de relatie met de bestaande kantoorgebouwen, de nieuw te ontwikkelen blokken en haar omgeving. •
•
Tussentijd: de Marktpleinblokken en een gedeelte van Campus en het Waterfront worden als eerste ontwikkeld. Deze twee gebieden vormen de kern van de gebiedsontwikkeling met schakelpunten in de buitenruimte in vorm van het Marktplein en Maasplein. Tijdens de ontwikkelingen wordt er gemonitord hoe het gebied zich ontwikkelt en waar nodig bijgestuurd. Eindbeeld: het gebied wordt verder ontwikkeld naar de randen toe. De Rivium parkblokken verbinden het deelgebied Marktpleinblokken met het Waterfront. De getransformeerde openbare ruimte van de Rivium Boulevard vormt de ruggengraat tussen de twee gebieden.
In de tussentijd staat de rest van het Rivium niet geheel stil. De dynamische gebiedsontwikkeling biedt ruimte voor initiatieven voor zowel tijdelijke als permanente vorm. Deze worden getoetst aan de ambities van het eindbeeld van het Rivium en reeds gemaakte afspraken. 10
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Campus
Marktpleinblokken
Kantoren huidig
Waterfront Kantoren huidig
Tussentijd
Placemaking, tijdelijke inrichting openbaar gebied, Poblenou Superblock, Barcelona (foto: Ajuntament de Barcelona).
Campus - Blok 1
Marktpleinblokken
Rivium parkblokken
Waterfront Kantoren huidig
Eindbeeld
Placemaking, tijdelijke inrichting openbaar gebied, Poblenou Superblock, Barcelona (foto: Ajuntament de Barcelona).
Placemaking • Placemaking en co-creatie dragen tijdens de gehele gebiedsontwikkeling bij aan het maken van een aantrekkelijke en veilige wijk. In de eerste fase van de ontwikkeling is de samenhang van de nieuwe ontwikkelingen in het gebied en de bestaande kantoorgebouwen nadrukkelijk van belang. Er ligt in de tussentijd een belangrijke schakel tussen de Marktpleinblokken en het Waterfront in de vorm van de bestaande kantoorgebouwen. • • Aanvullend is het essentieel dat tijdens bouwfase en rondom bouwactiviteiten voor de gebruikers er te allen tijde prettige, leefbare plekken en veilige routes zijn in het gebied. • • Tijdelijke initiatieven kunnen korte of lange termijn activiteiten zijn, denk hierbij aan eendaagse festivals of het voor langere periode toestaan van foodtrucks en pop-up stores. Diverse stakeholders in het gebied worden hierbij betrokken. De plintencoördinator is hiervoor verantwoordelijk en zoekt aansluiting bij het Capelse participatie beleid. Voor de bouwplannen is de initiatiefnemer verplicht een participatie traject te doorlopen in lijn met hetzelfde beleid. Placemaking, tijdelijke inrichting openbaar gebied, Poblenou Superblock, Barcelona (foto: Gunnar Knechtel).
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
11
Bedrijvenpark Rivium in aanbouw, jaren 90
2. Context en DNA
In dit hoofdstuk worden de context en het DNA van het gebied beschreven. Eerst wordt ingegaan op de omliggende ontwikkelingen die de toekomstige context van het Rivium zullen vormgeven. Daarna een omschrijving van het DNA door de historie en ontwikkelingen te omschrijven die het gebied hebben gevormd. Tot slot een omschrijving van de meest kenmerkende elementen uit het huidige gebied.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
13
2. 2.1
Context en DNA Veranderende context
Langs de gemeentegrens van Capelle aan den IJssel en Rotterdam wordt gewerkt aan verschillende ontwikkelingen die het stedelijke landschap van de regio sterk zal veranderen. Waar het gebied rondom de A16 vooral bekend stond als productielandschap met bedrijven en kantoren, verandert deze naar een stedelijke woonomgeving.
Alexander
Rotterdamse wijk de Esch (impressie: Kraaivanger
A16 zone
Architect)
Capelle Centrum
Rotterdam CS
e nd olla
s
Kralingen Oost
Fascinatio
De Esch
H Rivium
Nieu Legenda
Stadionpark
che IJs el s
Uitbreidingen Fascinatio
M we
Waar de Stadsvisie de Capelse ambities beschrijft, staat in de Omgevingsvisie Rotterdam 2040 de ambitie omschreven om minimaal 50.000 goede en betaalbare woningen te realiseren met als hoofdkeuze om dit zo veel mogelijk in de bestaande stad te doen. In het project ‘Oostflank’ verkent Rotterdam daarom de mogelijkheden voor het realiseren van 20.000 tot 30.000 nieuwe woningen, arbeidsplaatsen, groen en voorzieningen in het gebied van Rotterdam Alexander tot Zuidplein. Grote aanjager van deze grote en integrale verdichtingsopgave is een mogelijk nieuwe openbaar vervoersverbinding tussen Kralingse Zoom en Zuidplein, inclusief een nieuwe oeververbinding over de Maas. De deelgebieden de Esch en Kralingen-Oost zijn daarin directe buren van het Rivium.
aa s
Snelweg Ontsluitingsweg Metro Trein ParkShuttle Toekomstige oeververbinding Haltes waterbus Waterweg
Stedelijke ontwikkelingen context Rivium
Herontwikkeling Brainpark / Kralingen Oosth (impressie: Group A - YUCONVRi)
14
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Binnen de gemeentegrenzen van Capelle aan den IJssel is met name de verdichting van de wijk Fascinatio een relevante aangrenzende ontwikkeling die de toekomstige context vorm zal geven. Ligging Capelle aan den IJssel ligt op het kruispunt van twee rivieren. Het Rivium bevindt zich aan de westkant van Capelle, dicht bij de A16 en de Van Brienenoordbrug, en heeft een prominente ligging aan de Nieuwe Maas Capelle bestaat veelal uit wijken en buurten met een herkenbare afbakening en eigen karakter,
ingesloten door groen, water of infrastructurele barrières. De buurten hebben vaak een eigen centrum met buurtvoorzieningen. Binnen dit deel van de stad zijn er verschillende buurten met ieder een sterk eigen karakter. De direct aangrenzende buurten zijn Fascinatio, een woonwijk uit 2001 met voornamelijk eengezinswoningen afgezoomd met een strook kantoren- en bedrijvenlocatie; de Rotterdamse historische lintbebouwing van Kralingseveer; en industrie zoals de betonfabriek en AWZI locatie. Het Rivium vormt daarmee een overgangslocatie van bedrijventerrein naar woonwijk en Capelle naar Rotterdam. De buurten weerspiegelen de bouwperiodes waarin ze zijn ontstaan en vertonen samen een samenhangend geheel.
Wijken en buurten als eilanden door barrières zoals wegen, dijk, industrie en groenzones (Rivium en Capelle-west) Legenda
Woonwijk Kantorenlocatie (In het Rivium inmiddels een aantal panden die getransformeerd zijn naar wonen) Industrieel & bedrijventerrein Wijkcentrum Grootschalig groen Dijk Infrastructuur
De Esch - met Brainpark op
A16
AWZI en windmolen
Rivium
Groene rand Kralingse Veer park
de achtergrond Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
15
2.2
DNA
Tijdlagen Er zijn in Rivium twee tijdlagen aanwezig. • Rivium met haar scheepswerven, visserij en steenplaatsen; • Rivium als bedrijvenpark. • • Met de transformatie van Rivium naar woonwijk wordt een nieuwe tijdlaag toegevoegd. Tijdlaag 1: scheepswerven, visserij en steenplaatsen • Positie aan het water was essentieel voor het ontstaan van dit stuk DNA; • Scheepswerven brachten sinds de 19e eeuw bedrijvigheid naar de stad langs de oevers van de Nieuwe Maas en Hollandse IJssel. Nog steeds geeft bijvoorbeeld de nabijgelegen IJsselwerf karakter aan het waterfront van Capelle; • Capelle had een levendige handel in visserij. Met name zalm leverde inkomsten tot het begin van de 20e eeuw, tot deze uit onze rivieren verdween. Onder andere het Zalmhuis en het wapen van de stad herinneren aan deze geschiedenis; • Steenplaatsen waren langs de Hollandsche
Polderlandschap achter een dijkdorp tot
1965 eerste ontginningen & aanleg A16
1993 eerste vermelding van de typische
1945 (bron: Kadaster).
(bron: Kadaster).
gridstructuur (bron: Kadaster).
afbouwloods van de IJsselwerf aan de IJsseldijk, gezien in zuidoostelijke richting (bron: https://zwijnenburgyachting.com/). 16
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
IJsselwerf , 1987 (foto: Rob Croes / Anefo)
IJssel gelegen, vroege ' baksteenfabrieken' waar rivierklei gebruikt werd voor de productie van karakteristieke IJsselstenen. Tijdlaag 2: Rivium als bedrijvenpark • Door de aanleg van de A16 en de Van Brienenoordbrug rond 1965 werd de waarde van de plek van het Rivium als bedrijvenpark gevalideerd. Het huidige Rivium is gedeeltelijk geënt op het idee uit de jaren zestig om monofunctionele bedrijventerreinen op logistiek gunstige locaties aan de toenmalige stadsrand te plannen. Oprichting van onbegrensde en goedkope kantoorwijken langs de snelwegen werd in de jaren 90 zeer populair. Bereikbaarheid, zichtbaarheid en uitbreidingsmogelijkheden gingen in Rivium optimaal samen. Rivium heeft van zowel het bedrijventerrein als de kantorenwijk DNA sporen; • De bedrijven zaten op de binnenvelden waar logistieke voordelen waren. De representatie is vooral intern gericht; • Het Rivium kantoorgebouw van het binnengebied is overwegend laag tot middelhoog en heeft een (samengestelde) doosvormige bouwmassa; • Het kantoorgebouw oriënteerde zich als Huidige situatie Rivium
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
17
•
•
•
uithangbord naar de snelweg of hoofdwegen en werd ontsloten aan de ‘achterzijde’ waar op het eigen terrein voldoende ruimte was voor goedkope parkeervelden. Deze hoogbouw treffen we vooral aan in de zijde van Rotterdam (Geminitorens); Vrijere hoofdvormen zijn het resultaat van de introductie van de diepere kantoortuin en de neiging van bedrijven om zich met markante gebouwen (Riverside offices en Chrystal building) te willen onderscheiden; Het resultaat is een eclectische uitstraling van bebouwing met een corporate karakter en een grote diversiteit aan architecturen; Monotone programmering met kantoren zorgt voor weinig actieve plinten zonder publiek karakter.
Kenmerkende orthogonale structuur van Rivium in bouwvelden 18
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Rivium bestaande architectuur • Bedrijfsgebouwen met uniforme korrel en een eclectische uitstraling; • Baksteen tot 5-6 lagen; • Vanaf 5-6 lagen plaatmateriaal, natuursteen of kunsteen; • geen dominante horizontale of verticale gevels; • kleurstelling hoofdzakelijk lichte (veel wit) en warme kleuren Belangrijke buren Aangrenzend aan de te ontwikkelen woonwijk liggen veel markante bouwwerken. Deze bouwwerken zijn karakteristiek voor het gebied en bestaan uit 3 typen: • civieltechnisch; • industrieel; • corporate kantoorgebouwen.
Creative Tech Campus
Over het algemeen is te zeggen dat de beeldbepalende belangrijke buren een grote diversiteit hebben waarbij de landmarks over het algemeen groot, industrieel en stoer van karakter zijn. De gebouwen van het aangrenzende businesspark hebben een commerciële corporate uitstraling. De architectuur van nieuwe gebouwen in het Rivium zoeken naar samenhang en reflectie.
Gevels van bestaande gebouwen in het Rivium. Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
19
4. 2.
1.
5.
1. Creative Tech Campus met Geminitorens I en II
8.
3. Riverside Offices (Solaris), 1995, Ibelings van Tilburg architecten (foto: John Gundlach)
6.
3.
7.
Bestaande in het oog springende gebouwen en bouwwerken
2. Crystal building, 2001, Pim van der Ven architecten (foto: Jorrit Lousberg)
20
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
4. Braingate Building
Conclusies DNA Rivium Rivium als woonwijk vormt een nieuwe tijdlaag waarbij de oude tijdlagen niet verloren moeten gaan. Het bestaande DNA wordt omarmd en meegenomen waar kan. Dit uit zich in de volgende elementen: Het grid van bedrijvenpark blijft behouden als stedelijke structuur; In delen van het Rivium zullen plekken en gebouwen met stoere en industriële karakteristiek ontstaan; De lokaal ontwikkelde historische baksteen 5. historische lintbebouwing Kralingseveer (bron: Uitgave Wegeling’s
7. van Brienenoordbrug, 1965 (foto: Rob Bogaerts/ Anefo)
'IJsselsteen' wordt gebruikt als inspiratie bij
Drukkerij N.V. Kralingsche Veer. Met postzegel en stempel Rotterdam
de uitwerking van het stadsgezicht;
1953.)
De omgeving en delen van het gebied zelf blijven eclectisch van uiterlijk. De beeldkwaliteit richt zich daarom op het creëren van meer samenhang in kleur en materiaal en waar mogelijk met natuurlijke materialen die passen bij de nieuwe tijdlaag (baksteen als basis); Kenmerkende/beeldbepalende bestaande gebouwen en objecten worden meegenomen in het ontwerp met tot doel samenhang in de stedelijke karakteristiek.
6. betonfabriek langs de Nieuwe Maas (foto: Erald van der Aa)
8. windmolen Kralingseveer (foto: Frans Willem Blok) Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
21
Zalmhuis Al in 1333 werden hier mensen en dieren over de rivier gezet. De nederzetting werd pas echt een dorp toen de zalmvisserij serieuze vormen begon aan te nemen. In 1875 koopt Adriaan Dekkers aan de Hooge Zeedijk een logement annex uitspanning. Op dat buitendijkse terrein begint Dekkers met het bouwen van een overdekte markt voor de afslag en verkoop van zalm, elft, winde, fint en steur. Deze markt zal uitgroeien tot de grootste zalmafslag van Nederland. Overigens bezorgt de florerende zalmvisserij in al die jaren niet alleen de vissers veel werk. Ook mandenmakerijen, touwslagers, schoonmakers, rokerijen, zouterijen, kuiperijen, handelaren en scheepswerven profiteren
Zalmafslag Kralingse Veer rond 1905
(Bron: Fotoarchitef Capelle aan den IJssel)
(Foto; © Entree Awards)
Wapen van Capelle aan den IJssel met twee bermen.
volop van de zalm en het dorp groeit steeds verder. Als in 1906 het Zalmhuis zijn deuren opent, gaat het met de zalm in de rivieren al bergafwaarts. Sluizen en stuwen in de bovenloop van de rivieren, afgegraven grindbedden, overbevissing en watervervuiling hebben er samen voor gezorgd dat de zalm verdween uit de Maas, de Lek, de IJssel en de Rijn. Het enige wat nu nog herinnert aan deze florerende handelsplek is het wederopgebouwde Zalmhuis. In 1905 werd het paviljoen vergroot en op stalen kolommen boven het water gebouwd. In 1955 werd het gesloopt. Het Zalmhuis is in de periode 1999-2002 herbouwd in opdracht van Johan Rolloos, een (voormalig) aannemer en projectontwikkelaar uit Capelle aan den IJssel.
22
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Steenplaatsen In de 19e eeuw staan er in Capelle 4 van de 28 steenplaatsen die in die tijd langs de IJssel beneden Gouda gelegen zijn. Deze 28 steenplaatsen produceren in die tijd jaarlijks ruim 120 miljoen stenen. Het zijn grote werkgevers, ook voor vrouwen en kinderen van de steenplaatsarbeiders. De vier Capelse steenplaatsen in die tijd zijn ‘De Kouwenhoek’, ‘IJsseloord’, ‘De Oude Plaats’ of ‘‘t Slot’ en een steenplaats in Capelle West. Een ijsselsteen, ook wel ijsseltje, geeltje of vierling genoemd, is een klein soort gele baksteen die gefabriceerd werd langs de Hollandse IJssel vanaf de Gouden Eeuw. Steenovens werden in het veld aan de rivier gebouwd in
Steenplaats Kouwenhoek in Capelle aan den IJssel rond 1900 -
Steenplaats Kouwenhoek in Nieuwerkerk aan den IJssel (bron;
plaats van dat stenen bij de bouwplaats gebakken werden
1910 (bron: Fotoarchitef Capelle aan den IJssel).
Historische vereniging Nieuwerkerk aan den IJssel)
in kleine tijdelijke ovens zodat de stedelingen geen last hadden van stank en rook.
klei levert de gele ijsselsteentjes of geeltjes. Als de stenen nog sterker worden verhit verkleuren deze van geelgroen
IJsselsteentjes zijn gemaakt van klei uit de IJssel. Het slik
tot donkergrijs. IJsselsteentjes behoren tot de kleinste
wordt gebaggerd uit een ondiep stuk grond langs de rivier.
soorten metselsteen. Oorspronkelijk hadden de stenen een
De steenfabrieken langs de Hollandsche IJssel waren
afmeting van 18 × 9 × 4,5 cm, dus een verhouding van 4 : 2
anders dan die langs de Rijn en Waal waar oude klei met
: 1.
een andere samenstelling werd gebruikt uit uiterwaarden of kleiruggen. De steenfabrikanten hier profiteerden van de
Aan de Capelse steenplaats Kouwenhoek herinnert sinds
slibaanvoer in de rivier die ontstond door de getijden. De
21 juni 2012 bij de gemeentewerf een informatiebord op
rivierklei die daardoor achterbleef werd uitgebaggerd en
een groot stalen landmark door Van Pelt Architecten, dat
gebruikt om er klei van te kneden.
op schaal 1:1 de contouren van de turfschuren van de oos-
De kleisoort en het bakken bepalen de kleur. Kalkhoudende
telijke ovens weergeeft. (Bron: Destijdsch.nl) Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
23
1985 – 1995 corporate identity architectuur In de tweede helft van de jaren tachtig leefde de economie op en gingen bedrijven hun macht etaleren in de kantoorarchitec-tuur. Populair was de high-techarchitectuur, waarbij glas-gevels, klimaatinstallaties, zonwering en energiebeperkende constructies nadrukkelijk het gevelbeeld bepaalden. Bovendien gingen kantoorgebouwen steeds verder de hoogte in. Na de oprichting van de Stichting Hoogbouw in 1983 werd het taboe op hoogbouw doorbroken. Rotterdam nam hierin het voor-touw. Nieuw in dit tijdvak was de introductie van de personal computer. Op elk bureau kwam een PC te staan. Meer impact op het kantoorbouw hadden de benodigde bekabelingssystemen en de noodzakelijke koeling. Deze voorzieningen werden meestal langs de buiten-
(Foto: Ian Mackley)
wanden aangebracht. Dat kon ook in de meeste Nederlandse kantoren omdat op die plek ook de bureaus stonden. Bij kantoren met een grotere gebouwdiepte en werkplekken rond de kern werden deze voorzieningen weggestopt onder verhoogde vloeren. De computertechnologie was inmiddels zover gevorderd dat geautomatiseerde verwarming, ventilatie en koeling tot de mogelijkheden behoorden. Maar een smart building kreeg al snel het etiket sick building. Het cellenkantoor met opgedikte middengang bleef onver-minderd populair, maar dan in een meer speelse variant met knikken en soms een gesloten atrium. In de verhuursector werd de levensduur van het casco (vijftig jaar) en de invulling (enkele jaren) losgekoppeld om makkelijker in te kunnen spelen op veranderingen in de markt. Dat leidde tot neutrale kantoordozen met veranderlijke decors. (Foto: Wim Quist) 24
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
(Foto: Gerald Dukker)
1995 – 2015 flexibele en expressieve kantorenarchitectuur De automatisering nam vanaf de jaren negentig een hoge vlucht. Door de introductie van internet, e-mail, mobiele telefoon, laptop en WIFI ontstonden nieuwe communicatieprogramma en organisatievormen. De mail werd een belangrijk medium om te overleggen en het digitale netwerk maakte telewerken mogelijk. Deze ontwikkeling leidde in de jaren negentig tot allerlei nieuwe kantoorconcepten waarin niet langer de functies maar de activiteiten voorop stonden. Dit gaf grote vrijheid voor het ontwerp van de gebouwen. Die werden meer dan eerder ontworpen als icoon of specifiek op de locatie afgestemd waarbij de expressie van de gevels de boventoon voert.
Innovatief en transparante ontwikkeling ING House, Amsterdam
Atrium hall ING House, Amsterdam (foto: ING Groep en Minke
(foto: Martin van Dalen).
Wagenaar)
Atrium hall ING House, Amsterdam (foto: MVSA architecten)
Entree hal ING House, Amsterdam (foto: MVSA architecten)
Het functionele kenmerk was de open werkvloer met combinaties van individuele cockpits voor concentratie, open ruimtes voor groepswerk, stilteplekken voor afzondering en ontspanningsruimtes voor informeel overleg. De werknemer had niet langer een vaste plek, maar zocht een passende plek bij de specifieke activiteit. Dat kon ook thuis zijn in de eigen woning: je werkplek is waar je bent. Het principe van flexwerken kreeg voor het eerst gestalte in het kantoor van de toekomst. Door de specifieke layout van het nieuwe werken kregen de latere kantoorgebouwen steeds meer diepte en waar nodig geïntegreerde patio’s.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
25
Hoogstedelijke woonwijk Little C door Juurlink en Geluk, foto: Riccardo de Vecchi
26
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
3. Rivium als stedelijke woonwijk
In dit hoofdstuk wordt een vogelvlucht perspectief beschreven van het toekomstige Rivium. Hier worden de stedelijke structuur en de ambities voor de sfeer en de kwaliteiten beschreven. Het kan gelezen worden als een samenvatting van de plannen voor het gebied.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
27
Legenda
Hoofdontsluiting omgeving Hoofdontsluiting auto Fietspad Langzaamverkeersroute Parkshuttle
W
Waterbus Pleinen Parken Groen Groen primair-ecologisch Binnengebied Doorgang binnengebied naar groen Bouwblokken Primaire rooilijnen
Visiekaart Rivium 2050
28
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Poort doorgang naar binnengebied
3. 3.1
Rivium als stedelijke woonwijk Nieuwe tijdlaag
Identiteit Zoals in het vorige hoofdstuk omschreven, is de huidige identiteit en sfeer van het Rivium momenteel niet aantrekkelijk als woonwijk. Het Rivium is in de jaren '90 opgezet als perifere werklocatie langs een afslag van de A16. De huidige identiteit van bedrijvenpark met een lage kwaliteit heeft een grote transformatie nodig als het aankomt op de ontwikkeling naar dynamisch woongebied.
en vooruitstrevend, een pionierskwartier. Deze pioniersmentaliteit is ook onderdeel van de toekomstige beeldkwaliteit. Pioniers Pionieren zegt iets over transformaties, tussentijdse oplossingen en beelden in ontwikkeling. Een gebied in verandering. Een mix van functies en stijlen zorgt voor een levendige en een optimistische sfeer. Gebouwen in het Rivium hebben een duidelijk gedefinieerde publieke plint met functies die op de schaal van de straat bijdragen aan de levendigheid van het gebied.
Door een sterke identiteit te ontwikkelen en samenhang te creëren in de stedelijke structuur en beeldkwaliteit, ontstaat er een onderscheidende kwaliteit. Daarbij wordt sterk ingezet op een wijk met een menselijk en leefbaar karakter en schaal. Een wijk waar mensen gelukkig zijn en waar ze zich mee kunnen identificeren, trots op zijn.
Woongebouwen hebben een eigentijdse stedelijke expressie. Speelse ontwerpelementen, kunst, paviljoens en een kwalitatieve groene inrichting worden gebruikt om bewustzijn van plaats en gebruik van het gebied aan te wakkeren en zijn beeldbepalend voor de identiteit van de plekken in het gebied.
De woonwijk Rivium krijgt haar eigen identiteit door gebruik te maken van het bestaand DNA in combinatie met een rijke programmering van de bouwblokken en de buitenruimtes, een hoge dichtheid, een gelaagdheid en een diversiteit aan inwoners en gebruikers. Dit eigen karakter kan omschreven worden als eigentijds
Visie In de komende decennia groeit Rivium uit tot een hoogstedelijke woon-werkwijk voor Capelle en de regio. Verweven met de context van lange landschappelijke lijnen en herkenbare stedelijke structuren heeft het een krachtig raamwerk als basis. Daarbij leent het niet alleen kwaliteiten
uit de omgeving, maar bouwt het ook aan eigen karakter. Dit door wisseling van stedelijke pleinen en parken met daarbij passende voorzieningen, woningen van verschillend karakter en verwevenheid met bestaande bedrijven.
Hoogstedelijk wonen, Gershwin Brothers, Amsterdam door LEVS architecten (foto: LEVS architecten, Amsterdam)
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
29
3.2
Stedenbouwkundige opzet
Het Rivium heeft net zoals de andere wijken in Capelle een duidelijke afbakening, ingesloten door groen, water en infrastructurele barrières. Het gebied heeft een trapezium-vormig hoofdopzet met een centrale as (de Rivium Boulevard) en met de orthogonale dwarsstraten. Langs het water van de Nieuwe Maas ligt een langwerpige zone tussen de dijken van de Rivium Promenade en de Schaardijk. De structuur van het Rivium is opgedeeld in blokken die ieder van 1 t/m 11 een bloknummer hebben toegewezen gekregen.
1
2 Rivium 1e straat
3
4 Rivium 2e straat
5
6 Rivium 3e straat
7
De Creative Tech Campus wordt stedenbouwkundig bezien als onderdeel van de wijk voor een goede aanhechting van de gebieden.
8 Rivium 4e straat
9
Met name de invulling van het gebied binnen de hoofdopzet zal veranderingen ondergaan. Door meer diversiteit in de inrichting van het openbaar gebied en accenten in de bebouwingsstructuur ontstaan onderscheidende plekken, de karakterzones. Het gebied krijgt duidelijk gedefinieerde entreegebieden en karakterzones: het Marktplein, het nieuwe Waterfront, Riviumpark, Dynamische stadsstraten, Oostlaan en het Kralingse Veer park.
Legenda
10
Campus Marktpleinblokken Parkblokken
11 11
Waterfront blokken Special Entreegebied noord-zuid Marktplein Riviumpark Het nieuwe Waterfront Oostlaan Kralingse Veer park
Ruimtelijke opzet met de verschillende karakterzones 30
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Samenhang Binnen de diversiteit aan karakterzones, die elk een onderscheidende plek vormen, is samenhang essentieel. Een aantal elementen dragen bij aan de samenhang binnen het gebied. In het Gebiedspaspoort 2.0 is eerder al gekozen voor een uniforme benadering van de volumetrische opzet van de bouwblokken. De bewezen prettige maat en schaal van de marktpleinblokken en parkblokken hebben een basis bouwhoogte van 6 lagen met mogelijk 2 lagen daarop in een setback. Bovenop deze stedelijk laag van 6+2 staan hogere gebouwdelen die in balans t.o.v. elkaar geplaatst zijn. Daarnaast draagt een heldere keuze in materialisatie en beeldkwaliteit, van zowel gebouw als buitenruimte, bij aan een samenhangende uitstraling van het gebied in een stadswijk waar gewoond en gewerkt wordt. Specials Een aantal verbijzonderingen in de ruimtelijke opzet helpen mee met het articuleren van de verschillende karakterzones in de structuur. Dit zijn gebouwen die zorgen voor het markeren van een plek of voor het inkaderen van de (openbare)
ruimte en heten 'specials'. Kernwaarden De stedelijke ontwikkeling van het Rivium wordt gebaseerd op de volgende kernwaarden: • Hoogwaardige publieke en collectieve ruimtes, die groen en robuust zijn, programmeerbaar en flexibel; • Entreegebieden die het plein en Waterfront visueel markeren en duidelijk herkenbaar zijn; • Een stedelijk weefsel van straten en stegen, goed toegankelijk, met genoeg doorsteken en routes, en met een groene uitstraling met veel bomen; • Met een sterke verbinding tussen het leven binnen en buiten; • Met toekomstbestendige mobiliteitsoplossingen (OV, mobiliteitshubs, fietsen) en bijpassende infrastructurele voorzieningen, die comfort geven bij verplaatsingen en bijdragen aan ontmoeting
en interactie; Veranderingen t.o.v. Gebiedspaspoort 2.0 De bebouwingsstructuur lag al grotendeels vast in het Gebiedspaspoort 2.0 maar heeft op een aantal punten verandering ondergaan: • inkadering van het Marktplein is sterker vormgegeven door de markering met specials die t.o.v. de rooilijn ook iets naar voren schuiven; • straat tussen blok 2 en 4 is schuin gelegd zodat blok 2 beter aansluit bij de Marktpleinblokken en de landschappelijke context van het Kralingse Veer park; • expeditiestraat in blok 3 is toegevoegd; • opzet van het Waterfront is gewijzigd van één hele hoge en forse toren naar compositie van gebouwen met een schaal en maat meer passend bij de rest van Rivium • opzet blok 1 en 2 zijn veranderd in typologie.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
31
3.3
Karakterzones van het Rivium
Marktplein als het levendige hart Het Rivium wordt een levendige en dynamische wijk, een gemeenschap van mensen. Het hart van het plan, het Marktplein, wordt daarin overtuigend en ondubbelzinnig gerealiseerd als multifunctionele publieke ruimte. Het Marktplein is een plek voor ontmoeting en activiteiten. De paviljoens op het Marktplein en de plinten van de aangrenzende gebouwen zorgen voor deze reuring en een dynamische programmering van het plein, het biedt plek voor pionieren. De openbare ruimte krijgt een groen karakter. De bestaande platanen worden zoveel mogelijk gehandhaafd en aangevuld met extra bomen en robuuste beplanting.
Op de hoeken van het Marktplein op de blokken 2, 3, 4 en blok 6 staan markante hoekvolumes die naar voren springen en karakter geven aan het Marktplein. De bouwmassa’s aan het plein zorgen daarmee voor omkadering van het plein. Deze hoeken worden architectonisch onderscheidend geacht als specials in het gebied. We herkennen: 'de Cube'; 'de Donna'; 'de Leon' en 'de Cascade', deze laatste trapt naar het plein toe. De Rivium 1e Straat-Oost sluit met een kleine bocht aan op het Marktplein. Daardoor hoort het eerste deel van deze straat bij de openbare ruimte van het plein. Zo past het beter bij de wandel- en fietsroutes naar het Kralingse Veer park.
Terrassen en plekken voor ontmoeting; La Collina restaurant, Washington DC (foto: Sitephocus).
Op het Marktplein is de centrale halte van de ParkShuttle gesitueerd wat zorgt voor een uitstekende bereikbaarheid en laagdrempeligheid voor bezoekers. Auto's hebben geen plek meer hier. De plinten zijn publiek van karakter. Horeca met terrassen zorgen voor levendigheid. De gevels van het Marktplein zijn architectonisch levendig uitgewerkt en de gebouwen gelegen aan het Marktplein hebben directe adressen aan het plein.
Levendigheid op verschillende momenten van de week; Wood & design exhibition; Fashion festival; Montreal, Canada (foto: Sebastien Roy).
32
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Impressie van het Marktplein
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
33
Het nieuwe Waterfront Het nieuwe Waterfront geeft het Rivium een verblijfsplek en gezicht aan het water van de Nieuwe Maas en is daarmee onderdeel van het verhaal van Capelle aan den IJssel: 'stad aan het water'. Het tweede hart van het Rivium krijgt hier daarom een plek in vorm van een Maasplein, die indien mogelijk verbonden is met het Zalmhuis en met een steiger voor de Waterbus. Het Maasplein is een verblijfsplek die aantrekkelijk is voor het brede publiek, om elkaar te ontmoeten of voor een high-end zakenlunch. Daarbij is het Waterfront een plek waar mensen komen om over te stappen op de waterbus en watertaxi of om uit te waaien met een mooie wandeling. Het is een omgeving waar je de grootse schaal van de rivier beleeft door weidse uitzichten en ervaring van de elementen. Een stoere plek die ook een bepaalde rauwheid in zich heeft en dit verenigd met een aantrekkelijke woonklimaat. Zichtlijnen op de bijzondere delen van het rivierenlandschap zoals de kerk van IJsselmonde, de confluentie van de Hollandsche IJssel en de Van Brienenoordbrug worden gecultiveerd. Tegelijkertijd ontstaat er een aangenaam verblijfsklimaat en een intieme sfeer.
Dwars door het Waterfront ligt er een belangrijke route voor langzaam verkeer. Deze route verbindt na voltooiing het Riviumpark met het Maasplein en de steiger van de waterbus. Deze route is direct en vloeiend, passeert het Maasplein en is veilig en aantrekkelijk doordat hier o.a. publieke plinten en entrees van de woontorens aan zijn gelegen. Een special op blok 11 markeert het zuidelijk entreegebied en vormt een baken gezien vanuit het noorden. Het Waterfront kenmerkt zich door hoge bebouwing langs de Rivium Promenade. Langs de Rivier en Schaardijk komt lagere en meer losse bebouwing. Daarmee sluit dat deel van het Waterfront beter aan op het Zalmhuis en krijgt het een meer humane schaal.
Recreatieve route in een landschappelijke setting; Vancouver waterfrontpark (foto: Craig Collins)
Plekken voor ontmoeting en activiteiten; Domino Park, New York, USA, door James Corner Field Operations (foto: Angie Casteles). 34
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Impressie vanaf de Nieuwe Maas
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
35
Riviumpark In het verlengde van het Marktplein, in de richting van het Maasplein wordt de huidige Rivium Boulevard getransformeerd naar het Riviumpark. Een overdadig groene ruimte met plek voor grote bomen, sport en spel en ontmoetingsruimtes. Een groene weide, kinderspeelplaatsen en paviljoens met een aantrekkelijk programma zorgen voor levendigheid van het park. Een kopje koffie drinken in de ochtendzon, een plek van ontspanning. De bestaande platanen worden zoveel mogelijk gehandhaafd en aangevuld met extra bomen en groen.
Plek voor sport; NIKE EHQ Campus, Hilversum, Nedeland,
Veel groen; South Boulevard, Copenhagen, Denmark, door SLA
door Bureau B+B (foto: B+B)
(foto: Magnus Klitten)
Echte parksfeer met speelplekken (foto: Marleen Beek)
Vloeiende parklijnen met verblijfskwaliteiten (foto; Claudia
De gebouwen langs het Riviumpark zijn hoofdzakelijk woongebouwen die als 'brownstones' (gestapelde)stadswoningen) aan het park liggen met hun entrees direct aan het park. In de plinten aan het park worden naast residentiële functies ook meer publiek programma gesitueerd die als stapstenen zorgen voor een verbinding tussen het Marktplein en het Maasplein.
Dreyße)
36
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Impressie Riviumpark
Dynamische stadsstraten De straten die van oost naar west lopen in Rivium zijn dynamische stadsstraten. Het zijn straten met een gemixte programmering in de plinten: entrees naar de woongebouwen, voordeuren van stadswoningen, commercieel- en maatschappelijk programma en entrees naar de parkeergarages en fietsenstallingen. De functies in de plint hebben een geveltuin of Delftse stoep voor een groen en aantrekkelijk karakter, maar ook om een fijne afstand tussen stoep en de privé ruimte te creëren. De straten hebben een breedte van 19m. Het wegprofiel is ruim opgezet zodat deze gebruikt kan worden voor autoverkeer in éénrichting en voor fietsers in beide richtingen, maar er ook voldoende ruimte is voor inhalen bij stilstaande verhuiswagens bijvoorbeeld. Daarnaast heeft het profiel brede stoepen die past bij de hoge bebouwing en veel ruimte voor grote plantvakken met biodiverse inheemse beplanting, grote bomen en wadi's, zodat de straten klimaatbestendig ingericht worden. De oostelijke straten bieden allemaal een doorkijk naar het Polderpark. De westelijke straten kijken door naar het meer industriële karakters van de waterzuivering, de A16 en in de verte de toekomstige ontwikkelingen van de skyline van Rotterdam. 38
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Gebouwen hebben een afwisselend karakter; Strijp S, Ingenieur
Helder ontworpen overgangszones tussen privé en openbaar;
Kalffstraat, Eindhoven, Nederland, door Inbo (foto: Sebastian van
Berzarina street, Moskou, door ADM Architects (foto: © ADM
Damme)
Architects / Anatoliy Shostak)
Impressie van de Rivium 2e Straat, een dynamische stadsstraat, kijkend richting het westen/de Cascade
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
39
Oostlaan De Oostlaan vormt de groene rand van het gebied en de overgang naar het Polderpark. Het polderpark is de zone tussen het Kralingse Veer park en de Rivium Oostlaan. Hier is lucht, ruimte en rust. Een wandelpad langs de Oostlaan met zicht op het water biedt plek voor beweging, een ommetje, een route naar het Polderpark. Hier wordt hoofdzakelijk gewoond in combinatie met lokale buurtfuncties zoals een kinderopvang, een basisschool en zorgfuncties. De gebouwen staan niet in een rechte rooilijn, maar bewegen traps t.o.v. van elkaar, waardoor ook langs de gebouwen ruimte voor meer groen en bomen is en een speelser beeld ontstaat. De gebouwen die hier parallel aan staan hebben een eigen beeldkwaliteit die wat afwijkt van de rest van Rivium. Er wordt gebruik gemaakt van andere gevelmaterialen met een natuurlijke uitstraling en/of juist een wat stoerdere industriële uitstraling. Gevels hebben meer openheid in de vormgeving van de ramen en buitenruimtes en bieden uitzicht over het park. Hiermee ontstaat een divers en eigentijds beeld van de groene rand. De dynamische stadsstraten en de binnentuinen van de oostelijke bouwblokken worden in
40
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
ruimtelijke en ecologische zin zo veel mogelijk verbonden met de Oostlaan en het Polderpark. Door het open karakter ontstaat er een aantrekkelijk en ontspannen groen woonmilieu geschikt voor mens, dier en plant. Ter hoogte van blok 2 in het noorden van de rand ligt de basisschool met een schoolplein aan het water, het eindpunt van de Oostlaan. Vanaf hier verschuift de weg met een flauwe bajonet richting het noorden langs de school en vormt hier de Verlengde Oostlaan door blok 2. Op dit overgangspunt ligt ook de nieuwe fietsbrug die de Rivium 1e Straat met het Kralingse Veer verbindt. Kralingse Veer park Het Kralingse Veer park is een groene zone met populieren en veldjes, met volkstuinen aan de noordpunt en het gemaal aan de zuidzijde. Het park heeft taluds met twee monumentale watergangen; hoog en laag. Rivium ligt op een hoger gebied, omdat daar vroeger een haven was met een slibdepot. De oost-west fietsroute kruist het park met een hellingbaan.
Grote gevelopeningen en inpassing van groen; woongebouw in Lima, Peru, door Barclay & Crousse (foto: Cristobal Palma)
Impressie Oostlaan impressie van de Oostlaan, kijken richting de basisschool in blok 2 Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
41
Uitsnede vogelvlucht impressie
4. Deelgebieden en typologieën
Dit hoofdstuk omschrijft een globale opzet in deelgebieden en typologieën. Deze worden onder andere gebruikt in de toelichting van de ruimtelijke principes.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
43
4. 4.1
Deelgebieden en typologieën Onderverdeling in deelgebieden
Clustering bouwblokken Het Rivium is opgedeeld in vier deelgebieden. Deze deelgebieden bevatten clusters van bouwblokken. Ze hebben ruimtelijke samenhang door typologie, fasering, positie, oriëntatie en/of dichtheid. We onderscheiden: • Campus; • Marktpleinblokken; • Riviumparkblokken; • Waterfront.
4.2 • • • •
•
•
Typologische variatie Binnen het Rivium kent elk deelgebied haar eigen typologie. Losse bebouwing met een alzijdige oriëntatie in het groen, ter plaatse van Campus. Semi-gesloten bouwblokken, ter plaatse van de Marktpleinblokken; hybride gesloten bouwblokken met een verhoogd binnengebied; Half-open bouwblokken; ter plaatse van de Riviumparkblokken: hybride half-open bouwblokken met een verhoogd binnengebied; Torens op een basement, ter plaatse van het Waterfront.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
11
De verschillende ensembles van Rivium met verschillende typologieën.
44
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
10
Legenda
Campus:
Marktplein:
Bebouwing in het groen
De opzet van Rivium is complex en vraagt om heldere en kwalitatieve principes waarop gestuurd en getoetst kan worden, dit om de ambities die er liggen voor het Rivium te kunnen realiseren. Deze zijn in dit document benoemd in verschillende thema's, waarbij gestuurd is op de principes (zie 4.2) In hoofdlijnen geldt voor de deelgebieden het volgende.
semi-gesloten bouwblok
Riviumpark:
half-open bouwblok
Waterfront:
torens op een basement (nader te ontwikkelen)
Campus Het deelgebied Campus bestaat uit een werkgedeelte (Het Creative Tech) en een woonwerkgedeelte (Blok 1). Blok 1 combineert woningbouw met bestaande kantoren en heeft een versnipperde eigendomsstructuur, grootschalige transformaties worden op korte termijn niet verwacht. Desondanks vervult Blok 1 een belangrijke functie als steppingstone voor de verdere ontwikkeling van het gebied. Een belangrijke kwaliteit van Blok 1 ligt in de aansluiting op de noordelijke ecologische zone. De typologie van losse bebouwing in het groen speelt hierop in door open ruimten en zichtlijnen richting deze zone te creëren, waardoor de ecologische structuur niet alleen behouden blijft, maar ook visueel en fysiek beter toegankelijk wordt. Een andere kwaliteit is de nabijheid tot het Marktplein en het belang van een goede aansluiting op de Rivium 1e straat.
De opgave is een integrale oplossing voor de blokopzet, parkeeroplossing en alzijdigheid in een groene omgeving, met aandacht voor fasering, ontsluiting en eigendomsverhoudingen. Op hoofdlijnen geldt het volgende: Programmatisch ligt het accent op het creëren van een woon-werkgemeenschap; De typologie is een mix van geschakelde en losse bebouwing in een groene ruimte, waarbij de verkavelingsopzet een duidelijke definitie geeft van openbaar, semi-openbaar en private ruimte. De dichtheid/FSI (Floor Space Index, de verhouding tussen de totale bruto vloeroppervlakte van een gebouw en de oppervlakte van het bijbehorende terrein) op blokniveau is lager dan de andere bouwblokken namelijk 3,2-4,1; Parkeerplaatsen worden zodanig ontworpen dat auto's uit het zicht blijven, met uitzondering van blok 1; De groene openbare ruimte vormt het centrale punt van de gemeenschap, bevordert verbondenheid en stimuleert gemeenschapszin.
Marktpleinblokken De bebouwing rondom het Marktplein bestaat uit semi-gesloten bouwblokken. De plinten met
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
45
entrees en commerciële functies zorgen voor een levendige interactie met het plein. De gevels zijn architectonisch divers en direct georiënteerd op het plein. Op de hoeken van blokken springen markante volumes naar voren en geven het plein karakter en een menselijke maat. Aan de oostzijde openen de bouwblokken zich naar het Kralingse Veer Park, waardoor zichtlijnen en een directe verbinding met het park ontstaat. In de bouwblokken wordt het parkeren opgelost op de eerste twee lagen, waarboven een collectieve binnentuin ligt, met uitzondering van blok 3 en blok 11. Dit collectieve binnengebied is tevens toegankelijk via de openingen van het bouwblok. Op hoofdlijnen geldt het volgende: • De typologie is het semi-gesloten bouwblok, , met een stedelijke laag en met torens erop; • De dichtheid/FSI is hoog: 4,5 - 8,5; • De plint van het blok bestaat uit een combinatie van entrees van de torens, commerciële functies, sport, zorg of maatschappelijk; • In het hart van het blok is het parkeren opgelost. Er is een opgetild, meer privaat woonmilieu dat openbaar toegankelijk is, aan de binnenzijde van het bouwblok. Riviumparkblokken
46
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
Deelgebied Riviumparkblokken vormt momenteel nog geen onderdeel van de principes in dit document. Deze worden nog nader uitgewerkt. Wat wel al meegegeven kan worden over deelgebied Riviumparkblokken: • De typologie is het half-open bouwblok, met een stedelijke laag en met torens erop; • De dichtheid/FSI is: 4,5 - 5,5; • Aan de parkzijde is een typologie van stadshuizen (beneden-boven woningen), geen kleine appartementen; • Aan de parkzijde is een opdeling van een bouwblok naar 3-5 individuele gebouwen passend voor de gewenste korrelgrootte; • De plint van het blok bestaat uit een combinatie van entrees, commerciële functies, sport, zorg of maatschappelijk; • In het hart van het blok is het parkeren opgelost; er is een opgetild, meer privaat woonmilieu maar openbaar toegankelijk, aan de binnenzijde van het bouwblok.
Waterfront Het Waterfront ligt op het grondgebied van zowel Rotterdam als Capelle aan den IJssel en kent een versnipperde eigendomsstructuur, wat de gebiedsontwikkeling complex en uitdagend maakt.
Daarom wordt het gebied gefaseerd ontwikkeld, met als ambitie een integraal plan waarin de belangen van alle partijen worden gewaarborgd. Blok 11, als eerste fase van de ontwikkeling, wordt zelfstandig gerealiseerd met hoogwaardige architectuur en een sterke verbinding met de openbare ruimte. De bebouwing in Blok 11 bestaat uit stedelijke bouwblokken die sterk verbonden zijn met de openbare ruimte. Langs het Maasplein zorgen actieve plinten met commerciële en maatschappelijke functies voor levendigheid. De gebouwen variëren in hoogte, met hogere volumes langs de Rivium Boulevard en lagere bebouwing richting de rivier, waardoor een geleidelijke overgang naar het landschap ontstaat. Op hoofdlijnen geldt het volgende: • De ontwikkeling (her)positioneert de locatie ten opzichte van het grote gebaar van de Nieuwe Maas en de Hollandsche IJssel; • Gebouwen hebben een alzijdige uitstraling; • Vormt onderdeel van de zuidelijke entree en het Maasplein; • Het vormt een stedelijk weefsel met daarin een sequentie van openbare ruimtes (pleintjes) die verbinding tussen de Boulevard en de Nieuwe Maas versterkt; • Intimiteit, geborgenheid en fijnmazigheid zijn belangrijke thema's; • De openbare en collectieve ruimte is prettig,
•
attractief, groen en samenhangend met het rivier dijklandschap; De aansluiting van gebouw op openbare en collectieve ruimtes is zorgvuldig ontworpen.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
47
Fietsenstalling Stationsplein Utrecht Nederland, door Ector Hoogstad Architecten, foto: Rob van der Lingen
48
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
5. Mobiliteit
In dit hoofdstuk worden de plannen en principes met betrekking tot mobiliteit uiteengezet. De documenten Mobiliteitsconcept Rivium d.d. 20 juni 2023 en Afval V4 d.d. 20 juni 2023 vormen achtergrondinformatie waarin nadere uitwerkingen zijn gemaakt.
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
49
5. 5.1
Mobiliteit Te voet, te fiets en met OV
In Rivium is ervoor gekozen om minder aandacht te geven aan auto's. In plaats daarvan krijgen voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer meer ruimte en voorrang.
5.2
Principes voetganger
De voetganger krijgt een prominente rol in het Rivium. In het Rivium is er veel aandacht voor voetgangers. Mensen worden gestimuleerd om vaker te lopen. Daarom zijn de wandelroutes kort, duidelijk en prettig. Je kunt bijvoorbeeld gemakkelijk te voet naar het Marktplein of het
Maasplein.Het is belangrijk dat mensen veilig en comfortabel kunnen lopen. Daarom geldt hier het voetgangersbeleid 2025. De belangrijkste wandelroutes vind je in het recreatief netwerk (pagina 67). Voetpaden • De hoofd-wandelpaden hebben zo min mogelijk obstakels. Als er toch iets in de weg staat (zoals een lantaarnpaal), dan blijft er genoeg ruimte over: minimaal 1,20 tot 1,50 meter breed. • In de dynamische stadsstraten moet de doorgang bij obstakels minimaal 0,90 meter breed zijn. • De voetpaden liggen zo veel mogelijk in een groene omgeving, dus met planten en bomen. • Meer informatie over de afmetingen en de inrichting van de omgeving staat in het hoofdstuk over de openbare ruimte. Toegankelijkheid • Alle voetpaden in het Nieuwe Rivium zijn toegankelijk voor mensen met een rolstoel, rollator of scootmobiel. • De paden zijn vlak en zonder hobbels. • Waar hoogteverschillen zijn, komen afritjes zodat iedereen makkelijk op en af het voetpad kan.
50
Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
5.3
Principes fietser
Voor een aantrekkelijk Rivium is het extra belangrijk het gebied goed te verbinden met de omgeving. Er worden verschillende aanpassingen buiten het gebied gedaan om dit mogelijk te maken. De fietspaden krijgen hierbij speciale aandacht. Deze aanpassingen zijn belangrijk om Rivium beter bereikbaar te maken. Routes en verbindingen • Op de dynamische stadsstraten, en de Oosten Westlaan en de Verlengde Oostlaan zijn fietsers gemengd met ander verkeer op de weg; • Over de centrale as mengt het fietsverkeer zich met het voetgangersverkeer. Meer doorgaand fietsverkeer wordt voornamelijk via de Westlaan en in tweede instantie via de Oostlaan afgewikkeld; • Langs drukke wegen en bij verbindingen met omliggende gebieden bevinden zich vrijliggende fietspaden voor aantrekkelijke, veilige en snelle verbindingen; • Een viertal mogelijke toekomstige (vrijliggende) fietsroutes zijn in onderzoek om de aanhechting met aangrenzende stedelijke gebieden te verbeteren voor de bereikbaarheid over langere afstanden. Dit
Beperkt fietsparkeren voor bezoekers op straat (foto: COPYRIGHT 2023 VELOPA).
Legenda
ParkShuttle halte
W
Watertaxi en waterbus halte Metro route ParkShuttle route Watertaxi route Fietsroute Fietser te gast mogelijk toekomstige fietsroute Metrohalte
W
Voor bewoners en bezoekers fietsparkeren inpandig (foto: Aanhechting OV en fietsnetwerk op de omgeving
fotobank Amsterdam, M Woiski, R. Dronkers). Beeldkwaliteitsplan+ Rivium - Capelle aan den IJssel
51
•
Legenda
Indicatieve looproute Vrijliggende fietspaden Fietsers gemengd met ander verkeer Fietser te gast Mogelijk toekomstige fietsroute Ingang fietsparkeren publiek Mogelijk aanvullende ingang Geen fietsparkeren op straat en geen entrees tot privaat fietsparkeren Geen fietsparkeren op straat Fietsparkeren op straat Fietsparkeren in blokken