08.02 - Jeugdnota Basis voor Groei

Jeugdbeleid 2021-2024 De Basis voor Groei! Februari 2021

Voorwoord wethouder Ans Hartnagel Kinderen en jongeren in Nederland behoren tot de gelukkigste kinderen van de wereld. Dit blijkt al meerdere jaren op rij uit onderzoek van Unicef. Maar ook opgroeien in een welvarend land is geen garantie, er zijn grote verschillen en niet alles gaat goed. Capelse kinderen en jongeren moeten kansrijk, veilig en gezond kunnen opgroeien. En dat vraagt in Capelle net dat beetje méér. Veel van de kinderen in Capelle groeien op zonder beschermende factoren zoals een positief en sterk sociaal netwerk of positieve rolmodellen en mét risicofactoren zoals armoede of ouders met psychische problemen. Hier moeten en willen we iets aan doen. We hebben in Capelle de afgelopen jaren al veel neergezet. Er is een sterke basis en daar ben ik blij mee. Maar we zijn er nog niet en we willen bovendien meer. Ik hoor nog te veel verhalen waar ik van schrik of boos om kan worden. Ook maak ik me in deze coronatijd zorgen om onze jongeren. Zij worden onevenredig hard geraakt door het virus. Alhoewel zij de minste kans hebben om ziek te worden, hebben zij het meeste last van de maatregelen. Veel sociale en sportieve activiteiten vinden geen doorgang, scholen zijn gesloten, studies vinden grotendeels online plaats en er is onduidelijkheid over hoe de Nederlandse economie de coronacrisis uit zal komen.

Jongeren geven aan zich eenzaam te voelen en zich zorgen te maken over hun toekomst. Halen zij hun examens wel? En als zij afgestudeerd zijn, is er voor hen dan wel een baan? Een extra motivatie dus om jongeren juist nu dat beetje meer te bieden. Dat beetje meer bieden we door de komende jaren te investeren in sterkere, meer weerbare kinderen, jongeren en opvoeders. Daarom willen we meer KinderLabs in kwetsbare wijken. Samen met het onderwijs werken we aan veiligheid in en rond de scholen. En we werken aan bewustwording over veilig en verantwoord social mediagebruik. We willen jongeren en hun opvoeders helpen om gezonde keuzes te maken. En als er extra ondersteuning nodig is, of dit nu door corona is of niet, willen we er zo vroeg mogelijk bij zijn. In Capelle geven we kinderen en jongeren een extra zetje in de rug, we geven hen ruimte om zichzelf te zijn en te ontwikkelen. Aan de andere kant hebben kinderen en jongeren ook grenzen nodig en als het nodig is zullen we ook corrigerend op te treden. Zo helpen we kinderen op te groeien en te ontwikkelen tot stabiele en zelfstandige volwassenen.

“Ik wil zorgen dat onze guppen een goede toekomst tegemoet gaan” Wethouder Ans Hartnagel

3

Laten we samen komen om onze plek beter te maken Capelle Is van jou Van mij Van ons Voor jong Voor oud Voor de mensen in de mid life Met of zonder crisis In voor en tegenspoed Zet voor nu je masker op Er is werk aan de winkel Voor de veiligheid Leraren voor de leerlingen En de leerlingen voor de leraren Maken samen een school De wegen die kruisen met de straten Zodat we elkaar veilig op weg kunnen laten De groene kleur mag natuurlijk niet ontbreken Het Schollebos, Hitland en de parken laten onze Capelle leven Een schone lucht Zodat we rustig mogen zweven Wij zijn samen de patronen En nee, dan heb ik het niet over lachgas Zoveel manieren die we hebben tot onze beschikking Wij zijn de lagen Wij zijn de bekleding We zijn al goed op weg Laten we nog verder gaan Zodat onze kinderen en verder Met een lach naar Capelle gaan – Stadsperformer Jarred Sewsingh

Inhoudsopgave 1 Inleiding 6 1.1 De Basis voor Groei 6 1.2 Verantwoording 6 1.3 Samenhang 6 1.4 Totstandkoming 7 1.5 Leeswijzer 7 1.6 Covid-19 8

Staat van de jeugd 9 2 Uitgangspunten voor Capels jeugdbeleid 10 2.1 Voor iedereen 10 2.2 Voorkomen is beter 10 2.3 Positief en effectief 10 2.4 Samen 11

3 Kansen krijgen en meedoen 12 3.1 Talenten ontdekken 12 3.2 Meepraten en meedoen 12 3.3 Schoolprestaties 13 3.4 Speerpunten 14

4 Veilige gezinnen, scholen en wijken

18

4.1 Veilige en sterke gezinnen 18 4.2 Veilig online 18 4.3 Veilige scholen 19 4.4 Veilig op straat en in de wijk 19 4.5 Speerpunten 22

5 Gezond opgroeien 24 5.1 Gezondheidszorg 24 5.2 Seks 25 5.3 Mentale gezondheid 26 5.4 Leefstijl 26 5.5 Speerpunten 28

6 Financiën 30 6.1 Basisinfrastructuur 30 6.2 Scenario’s 30

7 Monitoring 33 Bijlagen 34 Bijlage 1: Staat van de Jeugd uitgebreid 36 Bijlage 2: Evaluatie Vreedzaam 48 Bijlage 3: Stand van Zaken Indicatoren (nulmeting) 52

5

1. Inleiding 1.1 De Basis voor Groei!

De Basis voor Groei! Dit is het motto voor de komende jaren voor het Capelse jeugdbeleid. We zijn op de goede weg, er ligt een stevige basis, maar Capelle wil meer. Als Capelle leggen we de lat hoog en zijn soms eigenzinnig in onze aanpak. Capelle heeft, als grootstedelijke gemeente, jeugdproblematiek die groter is dan het landelijk gemiddelde. Er groeien verhoudingsgewijs meer kinderen op in kwetsbare gezinnen. Kwetsbaar omdat er zorgen zijn over inkomen en schulden. Kwetsbaar omdat opvoeders er alleen voor staan, zonder partner of sterk sociaal netwerk. Voor deze kwetsbare groep is het risico groot om buiten de boot te vallen. De coronacrisis vergroot deze kwetsbare groep en de problemen die kwetsbare Capelse gezinnen reeds ervoeren, worden mogelijk verergerd. Gezinnen maken zich door de lock down in toenemende mate zorgen over hun inkomen en door de sluiting van kinderopvang en scholen ervaren ouders meer druk op de zorg voor hun kinderen. Deze ontwikkelingen hebben ook hun weerslag op de kinderen die in deze gezinnen opgroeien. Wij vinden het daarom extra belangrijk om met kracht te blijven investeren in een kansrijke opvoeding, succesvolle scholing, veilige omgeving en een gezonde ontwikkeling van Capelse kinderen en jongeren.

Wij gaan daarom nog meer en nog beter inspelen op dat wat kinderen en jongeren nodig hebben om zich positief te ontwikkelen en hun talenten volledig te ontplooien.

1.2 Verantwoording Jeugdbeleid 2017-2020: aanbevelingen

Opgroeien in Capelle is relatief fijn. Jongeren en professionals zijn het daar over eens. Hoewel er momenten zijn en bepaalde wijken waar jongeren zich minder veilig voelen, zijn er ook veel plekken waar zij zich welkom voelen. Er wordt veel georganiseerd op het gebied van sport, cultuur en muziek. Het aanbod gericht op de weerbaarheid van jongeren is divers en uitgebreid. Voor jongeren die willen, zijn er veel mogelijkheden voor jongerenparticipatie. Voor ouders zijn er veel mogelijkheden voor ondersteuning bij de opvoeding en daar wordt veel gebruik van gemaakt en dit wordt goed gewaardeerd. Er zijn ook onderdelen waarbij de resultaten (nog) uitblijven en waarbij we onze inzet opnieuw moeten bepalen. Zoals structurele voorlichting over seks en relaties, een intensievere aanpak rondom pesten, meer aandacht voor de rol en gevaren van social media, het vergroten van ouderbetrokkenheid, het evalueren van preventieve programma’s en meer inzet op stevig jongerenwerk. In deze jeugdnota geven we aan hoe we hier mee aan de slag gaan.

1.3 Samenhang

Bij opgroeiende jeugd zijn veel mensen en organisaties betrokken en jeugdbeleid raakt veel beleidsterreinen. In deze jeugdnota is vastgelegd welke ambities en prioriteiten de gemeente heeft voor preventief jeugdbeleid, waaronder het gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren vanuit de Wet Publieke Gezondheid (Wpg) en de vertaling van de landelijke nota gezondheidsbeleid. Het gezondheidsbeleid voor volwassen en ouderen is opgenomen in het Beleidskader maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en gezondheid. Voor jeugdigen en opvoeders die extra ondersteuning en/of hulp nodig hebben bij het opgroeien of opvoeden, is er al het Beleidskader Jeugdhulp 2019-2022 ‘Met het Oog op hun Toekomst’. In deze nota wordt om deze reden niet op jeugdhulp ingegaan. Elementen uit dit jeugdkader raken de jeugdhulp vanzelfsprekend wel (met name preventie en toegang tot de algemene voorzieningen). Ook voor een groot aantal andere beleidsterreinen die in deze nota worden genoemd, is al beleid vastgesteld. Zoals de Visie Sociaal Domein ‘Capelle: Voor Elkaar’, ‘Leren voor het Leven 2016-2020’, de notitie Onderwijskansenbeleid ´Kansen voor ieder kind´, de aanpak laaggeletterdheid: (Digi)taal begint lokaal 2020, het Beleidskader Armoede en schulden 20162020 en het Veiligheidsbeleid 2019-2022. In deze jeugdnota sluiten we aan bij de uitgangspunten van deze beleidsstukken.

In het figuur op de volgende pagina is een beeld geschetst van het sociaal domein in Capelle. Deze Jeugdnota gaat vooral over het groene deel van de tekening (basisinfrastructuur), maar ook de verbinding met partijen en onderwerpen van het oranje deel. 6

1.4 Totstandkoming Jeugdnota

Bij het schrijven deze nota zijn we gestart met de aanbevelingen vanuit de evaluatie van de vorige Jeugdnota. We hebben gebruik gemaakt van allerlei beschikbare cijfers (onder andere uit de bewonersenquête, de Enquête Veilig Opgroeien 2019, het NJI en de GGD Jeugdmonitor 2019). Ook hebben we inspiratie opgedaan bij een aantal regiogemeenten. Daarnaast hebben we (grotendeels online) gesprekken gevoerd met het Kindercollege, de Capelse Jongerenraad (CJR), Stichting Welzijn Capelle (SWC), het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), Sportief Capelle, diverse scholen, kinderopvang en andere (jeugd)professionals. Tenslotte hebben we samen met de CJR een online themabijeenkomst georganiseerd voor de gemeenteraad, waar de jongerenraad presentaties heeft gegeven over onderwerpen die zij belangrijk vindt.

1.5 Leeswijzer

In Hoofdstuk 2 schetsen we kort de staat van de jeugd in Capelle aan den IJssel (in bijlage 1 is een uitgebreid overzicht met kwantitatieve data opgenomen). De uitgangspunten van het Capelse jeugdbeleid worden in hoofdstuk 3 toegelicht. In hoofdstuk 4 t/m 6 werken we de pijlers Kansrijk, Veilig en Gezond uit door te schetsen wat we de komende jaren willen bereiken en wat we daarvoor gaan doen. In hoofdstuk 7 geven we aan hoe we de voortgang monitoren en in hoofdstuk 8 bespreken we de financiële consequenties van de Jeugdnota.

7

1.6 Covid-19 In de periode dat deze Jeugdnota is opgesteld, heeft het COVID-19-virus toegeslagen en dit heeft een grote invloed op de samenleving. Kinderen en jongeren zitten maandenlang thuis van school, sport, uitgaan, vrienden en bijbaan. Ze hebben digitaal onderwijs en hebben misschien wel een achterstand opgelopen in het onderwijs. Ze zijn daarnaast sterk beperkt in hun vrije tijd en daarmee in hun ontwikkeling tot volwassene. Duidelijk is dat voor jongeren het leven minder leuk is geworden sinds de coronacrisis. Naarmate de crisis voortduurt, komen er steeds meer jongeren met klachten zoals stress, eenzaamheid en aanhoudende vermoeidheid1. Jongeren maken zich vooral zorgen over hun mentale gezondheid, de studie(voortgang), werk en inkomen en hun sociale leven. Jongeren tussen de 13 en 18 zijn het meest bezorgd over hun sociale leven2. Jongeren tussen 18 en 27 jaar zijn het meest bezorgd zijn over hun werk en inkomen. Zo geeft een aantal jongeren aan geen of minder werk te hebben, vanwege de coronacrisis. Er zijn ook jongeren die aangeven (tijdelijk) geen stage te kunnen lopen. Daarnaast laten jongeren die dit jaar afstuderen weten dat zij onzeker zijn of zij na de opleiding snel genoeg werk zullen vinden of met een vervolgopleiding kunnen starten. Over het effect en de duur van deze crisis kunnen we op dit moment alleen maar speculeren.

Vaststaat dat het gevolgen zal hebben voor de (financiële) situatie van veel Capellenaren én op de toekomst en de economie van de stad als geheel. We maken ons zorgen dat hierdoor meer kinderen in armoede zullen opgroeien en dat meer kinderen slachtoffer kunnen worden van huiselijk geweld. Wat de gevolgen ook zullen zijn, uitgangspunt van het beleid blijft dat iedereen de ondersteuning en aandacht krijgt die hij of zij nodig heeft om kansrijk, veilig en gezond op te groeien. Juist in coronatijd geldt daarom: mag het een beetje meer?

1 2

Opiniepanel Eén Vandaag, september 2020, 25.000 respondenten Nederlands Jeugdinstituut, 2020

8

Staat van de jeugd Capelle aan den IJssel telt in 2020 67.122 inwoners. Daarvan is 27,4 procent jonger dan 25 jaar, dat zijn 18.362 jongeren. In 2019 zijn 652 kinderen geboren in Capelle. Met veruit de meeste Capelse kinderen en jongeren gaat het goed. Eenoudergezinnen Landelijk gezien groeit 16 procent van de minderjarige kinderen op in een eenoudergezin. In Capelle aan den IJssel is dat ruim 26 procent. Kinderen in armoede Gemiddeld groeien in Nederland 1 op de 12 kinderen op in armoede. In Capelle aan den IJssel was dit in 2019 maar liefst 1 op de 5 kinderen. Dit zijn 2.702 kinderen. Kinderen in een eenoudergezin, kinderen met een niet-westerse migratieachtergrond en kinderen uit de wijken Oostgaarde Noord, Middelwatering Oost, Schenkel en Schollevaar Zuid groeien vaker op in een minimahuishouden dan kinderen uit andere gezinnen uit andere wijken. Van de eenoudergezinnen heeft 51 procent een inkomen tot 120 procent van het sociaal minimum. Zorggebruik Van de minimagezinnen heeft 36 procent een indicatie vanuit de Jeugdwet. Dat is vaker dan huishoudens die een hoger inkomen hebben.

9

2. Uitgangspunten voor Capels Jeugdbeleid Ons doel is helder en concreet. Capelse kinderen en jongeren groeien gezond en veilig op en krijgen voldoende kansen om zich te ontwikkelen en mee te doen in de samenleving. We zetten in op het versterken van kinderen, jongeren en hun opvoeders. Daarbij gaan we uit van hun talenten en de ontwikkeling daarvan. Wij vinden het belangrijk dat het veilig is zowel thuis als op straat en op scholen. In ons Capelse jeugdbeleid leggen we de lat hoog en soms zijn we eigenwijs in hoe we het doen.

2.1 Voor iedereen

Het Capelse jeugdbeleid is er voor iedereen in Capelle van 0 tot en met 23 jaar. Met het overgrote deel van deze groep gaat het gelukkig goed, op kleine alledaagse problemen na. Voor deze groep zorgen we voor goede basisvoorzieningen en een positief opgroeiklimaat. Bij een kleine groep ontbreken beschermende factoren zoals steun van belangrijke volwassenen met belangrijke waarden en normen, een positieve identiteit of sociale en emotionele vaardigheden. Of ze groeien op in een gezin met schulden of geweld. Voor deze groep zetten we extra in op het versterken van het kind en zijn of haar gezin.

2.2 Voorkomen is beter dan genezen

We geloven in de kracht van een sterk opvoednetwerk en het versterken van het ‘normale’ leven. Preventie speelt hierin een belangrijke rol. Niet alleen willen we voorkomen dat jeugdigen hulp nodig hebben, ook willen we voorkomen dat problemen van jongeren verergeren. We doen veel om kinderen en jongeren in Capelle extra kansen te geven, maar stellen ook grenzen en grijpen in als dat nodig is. Investeren in een positieve opvoeding, een succesvolle schoolloopbaan en een brede ontwikkeling van jongeren is de basis voor een goed welzijn, economische zelfstandigheid en meedoen aan de samenleving. Investeren in beschermende factoren zoals een ondersteunende en stimulerende omgeving is extra nodig voor kinderen die opgroeien met meer risico’s, net als scherp signaleren op risicofactoren. Denk bijvoorbeeld aan kinderen waarvan een ouder een stoornis of beperking heeft, aan kinderen die in een eenoudergezin opgroeien of aan kinderen waarvan de opvoeders moeite hebben met de Nederlandse taal en/of cultuur. Aandacht voor preventie leidt ertoe dat risico’s en ernstige problemen minder vaak voorkomen. Dat voorkomt zorgen bij gezinnen en scheelt de samenleving geld.

Hiermee sluiten we aan bij de Visie Sociaal Domein en het Beleidskader Jeugdhulp waarin is opgenomen dat de sociale opvoedomgeving centraal staat en dat we door meer inzet op preventie willen voorkomen dat zwaardere, duurdere zorg nodig is.

10

2.3 Positief en effectief

Een positief jeugdbeleid gaat ervan uit dat elk kind talenten heeft en ieder kind meedoet. Ook betekent het dat kinderen leren om verantwoordelijkheden te dragen voor zichzelf en hun omgeving. Veel beleid richt zich op bestrijding van problemen. Schooluitval bijvoorbeeld, maar ook overlast, criminaliteit, huiselijk geweld et cetera. Die inzet is nodig: als er een probleem is, moet het aangepakt worden. Maar het probleem aanpakken is niet altijd oplossen. Zeker bij hardnekkige, complexe problemen is het belangrijk dieper te graven om te zien wat eronder zit. Vanaf de wortel dus. Volgens het factorenmodel dat het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) samen met de gemeente Rotterdam heeft ontwikkeld zijn de sociale en emotionele vaardigheden van kinderen, stabiele, sterke opvoeders en de sociaaleconomische status de drie factoren die het meeste impact hebben op kansrijk, veilig en gezond opgroeien. Het versterken van de sociale en emotionele vaardigheden van kinderen en jongeren staat daarbij met stip op één. Weerbaarheid, zelfvertrouwen en positieve identiteit hebben een preventieve invloed op zowel kansen, gezondheid als veiligheid. Daarom zetten we daar in ons beleid stevig op in.

2.4 Samen

Centraal in onze visie Sociaal Domein staat de sociale opvoedomgeving. Als Capellenaar, vrijwilliger of professional ben je mede-opvoeder. Je geeft ruimte aan kinderen om even aan ouderlijk toezicht te ontsnappen en toch veilig te zijn, geeft steun aan opvoeders bij onzekerheden of problemen in de opvoeding of helpt met praktische steun (zoals het opvangen van kinderen) en (ervarings)kennis en kunde. In Capelle aan den IJssel zijn veel partijen betrokken bij de sociale opvoedomgeving, onder andere het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG), de kinderbuurtcoaches en jongerenwerkers van Stichting Welzijn Capelle (SWC), scholen, kinderopvang en Sportief Capelle. Met al deze partijen hebben we contact en ten aanzien van een groot aantal hiervan heeft de gemeente een sturende rol. Zo werken we voor onze Capelse kinderen, lossen we samen dingen op en hebben we het goed voor elkaar!

11

3. Kansen krijgen en meedoen We willen dat alle Capelse kinderen en jongeren in een uitdagende en stimulerende omgeving opgroeien. Capelle wil voor haar jeugd een omgeving waarin zij hun talenten ontdekken en versterken, leren en doen wat ze leuk vinden. We willen dat de fysieke leefomgeving zo is ingericht dat het bijdraagt aan ontmoeting, sport/spel en bewegen, en ontspanning. We willen het zelfvertrouwen, zelfrespect en toekomstperspectief van Capelse kinderen en jongeren versterken. En daarmee de kans op meedoen in de samenleving vergroten. Capelse kinderen en jongeren hebben inspraak en tellen mee. We vinden het belangrijk dat kinderen en jongeren al op jonge leeftijd leren om mee te praten over wat hun aangaat en om positief om te gaan met dingen die op hun afkomen.

3.1 Talenten ontdekken en versterken

Ieder kind heeft talenten. Wij willen dat alle talenten die kinderen en jongeren hebben tot hun recht komen. Talenten als samenwerken, luisteren, doorzetten of creatief denken zijn net zo waardevol als talenten op sportief gebied of op school. Wij vinden het belangrijk dat zo veel mogelijk kinderen en jongeren aan sport, cultuur en vrijwilligerswerk deelnemen. Belemmeringen als een beperkt gezinsbudget nemen we zoveel mogelijk weg door de regelingen in het Kindpakket. In Capelle is er veel te doen voor de jeugd op het gebied van sport, spel en cultuur. Via onder andere de Brede Schoolactiviteiten, sportverenigingen, Sportief Capelle, de muziekschool, het Jeugdtheaterhuis, de KinderLabs, het jongerenwerk en CAPSLOC van Welzijn Capelle krijgen kinderen en jongeren volop de kans om hun talenten te ontdekken en te versterken. De deelname aan sport, spel en cultuur in Capelle is hoog en dit willen we zo houden. Wel zien wij mogelijkheden om meer samenhang aan te brengen in de activiteiten van de Brede Schoolnetwerken en de KinderLabs omdat hier soms overlap bestaat. Zonder dat we daarbij tekortdoen aan de doelstelling van de brede school om een breed en aantrekkelijke aanbod te bieden voor alle kinderen. Daarnaast willen wij ook kijken naar een samenhangende vakantieprogrammering voor de kinderen in de kwetsbare buurten.

3.2 Meepraten en meedoen

In Capelle vinden we jeugdparticipatie belangrijk. Het is belangrijk voor kinderen en jongeren om serieus genomen te worden, je gehoord en gezien te voelen en mee te doen. Dit helpt ze om zich op positieve wijze te ontwikkelen naar volwassenheid. We zijn dan ook trots op het brede aanbod aan mogelijkheden voor jeugdparticipatie dat wij hebben en die willen wij behouden. Het Kindercollege is een succesvol middel om kinderen in de basisschoolleeftijd te laten ervaren en te laten zien dat zij deel uitmaken van onze gemeente en daar ook invloed op uitoefenen. De in 2015 voor het eerst georganiseerde Kinderconferentie is inmiddels ook niet meer weg te denken uit Capelle. Tijdens deze tweejaarlijkse conferentie worden specifieke thema´s met een groot aantal basisschoolkinderen besproken. In Oostgaarde is een kinderwijkraad gevormd en is een wijkmanifest opgesteld. Acties uit het manifest zijn uitgevoerd, zoals “Gewoon schoon”. Een kinderwijkraad bestaat uit democratisch gekozen leerlingen van verschillende scholen in de wijk. De kinderwijkraad vergadert over wat zij belangrijk vindt in haar buurt en maakt hier afspraken over. In Schenkel wordt gewerkt aan de vorming van een kinderwijkraad. Ook de Capelse Jongerenraad (CJR) is meer dan 10 jaar een vast aanspreekpunt voor de gemeentelijke organisatie.

De CJR is het afgelopen jaar betrokken bij een andere aanpak van jongerencommunicatie, heeft meegedacht over de coronamaatregelen en meegewerkt aan een campagne om jongeren op te roepen mee te doen aan het voorkomen van corona. Daarnaast vragen we de CJR regelmatig welke signalen zij binnen hun netwerk opvangen over het effect van de coronamaatregelen op jongeren. Wij nemen deze signalen serieus en waar nodig bieden wij hulp en ondersteuning. Een veelgehoord geluid is dat jongeren zich eenzaam voelen. Door de lockdown is het voor hen erg lastig om vrienden te

12

kunnen zien. Een ander geluid is dat jongeren de situatie uitzichtloos vinden. Er is gebrek aan perspectief. De CJR vraagt ten slotte specifiek aandacht voor de thema’s veiligheid op school en in de buitenruimte en voor duurzaamheid. Sinds 2016 werken we in de vier wijken met kwetsbare buurten (Schenkel, Oostgaarde, Schollevaar en Middelwatering) samen met de basisscholen met de methode de Vreedzame Wijk. Deze methode zet in op het leren om conflicten op te lossen, verantwoordelijkheid te dragen en elkaar respectvol en positief te benaderen. De Vreedzame Wijk heeft de afgelopen jaren in Capelle steeds meer bekendheid gekregen en het gedachtegoed van de methode wordt ondersteund door de partners in ons jeugdbeleid. Anderzijds constateren we in sommige wijken een stagnatie van de invoering omdat partners aangeven dat de uitwerking onvoldoende aansluit bij de vragen die er leven in de wijken. De afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in het werken met het programma en we willen ´het kind niet met het badwater´ weggooien. Uit een analyse die wij hebben uitgevoerd naar de stand van zaken van het werken met het programma en naar wat het tot nu toe heeft opgeleverd, concluderen wij dat de invoering van de methode aanpassing behoeft aan de Capelse situatie (zie bijlage 2 voor de volledige analyse).

3.3 Schoolprestaties

Ieder kind en iedere jongere heeft het recht om te leren en om zich van jongs af aan zo goed mogelijk te ontwikkelen. In Capelle werken we nauw samen met voorschoolse voorzieningen en de scholen om te zorgen voor een succesvolle schoolloopbaan voor de Capelse jeugd. Met de inzet van Leerplicht en RMC (regionaal meld- en coordinatiepunt Voortijdig Schoolverlaten) werken we aan het voorkomen van Voortijdig Schoolverlaten, zodat zoveel mogelijk Capelse jongeren een diploma halen. En we investeren in goede schoolgebouwen. In Capelle is er een relatief grote groep kinderen die risico loopt op onderwijsachterstand3. Om dit risico te verkleinen hebben we ons Onderwijskansenbeleid (2020). Uit landelijk onderzoek blijkt dat een groot aantal kinderen en jongeren het onderwijs verlaat zonder het vereiste taalniveau te beheersen. Tenminste 1 op de 10 kinderen loopt daarmee risico op laaggeletterdheid4. En dat heeft gevolgen voor de latere kansen op een zelfstandig leven met betaald werk en een goede gezondheid. Om de cyclus van laaggeletterdheid te doorbreken is inzet op preventie cruciaal. Omdat laaggeletterdheid vaak van opvoeders op kind wordt doorgegeven, moet de taalontwikkeling van kinderen en hun opvoeders gezamenlijk – en niet alleen via aparte activiteiten – aangepakt worden. Dat doen we via onze Aanpak Laaggeletterdheid (2020).

Wij vinden het belangrijk dat opvoeders betrokken zijn bij de school van hun kind. Als opvoeders betrokken zijn is dat positief voor de schoolprestaties, blijven kinderen minder vaak zitten en vallen minder vaak uit op school. Wij horen van zowel scholen als kinderopvangorganisaties in Capelle dat er een groep ouders en opvoeders is die zij moeilijk kunnen bereiken en dat ze zoeken naar een aanpak hiervoor.

Notitie onderwijskansen 2020 I. Christoffels, A. Groot, C. Clement & J.F. Lam (2017). Preventie door interventie: Literatuurstudie naar lees- en schrijfachterstanden bij kinderen en jongeren. ’s Hertogenbosch 3 4

13

3.4 Speerpunten voor 2021-2024 KinderLabs en Brede School In de kwetsbare buurten in Schollevaar en Middelwatering zijn er in 2018 en 2020 KinderLabs opgezet met een activiteitenaanbod op het gebied van taal, gezondheid, talentontwikkeling en financiële educatie. Het succes van de KinderLabs is groot en daarom hebben wij besloten om, zodra er daarvoor een geschikte locatie beschikbaar is, in Schenkel en Oostgaarde ook een KinderLab te realiseren. Daarnaast heeft Capelle al langer de Brede School. Basisscholen stellen op wijkniveau een naschools activiteitaanbod samen voor leerlingen van de betreffende scholen. Voor scholen in kwetsbare buurten wordt extra budget beschikbaar gesteld zodat er meer activiteiten georganiseerd kunnen worden. Wij willen het activiteitenaanbod van de KinderLabs en de Brede School meer gaan afstemmen op elkaar waardoor we meer bereiken voor kinderen in een achterstandsituatie. Voor deze kinderen willen wij ook een meer samenhangend actviteitenaanbod in de schoolvakanties. Daarnaast vinden we het belangrijk om in het aanbod van de KinderLabs en de Brede School nog meer de nadruk te leggen op het aanleren van 21e -eeuwse vaardigheden, zoals kritisch en creatief denken, samenwerken en het hebben van sociale- en culturele vaardigheden. Deze vaardigheden zijn nodig voor jeugdigen om goed om te gaan met alles wat op ze afkomt.

Aanbod 12+ Er is een breed scala aan voorzieningen en activiteiten waar jongeren elkaar kunnen ontmoeten, onder andere CAPSLOC, ’t Pleintje, Huis van de Wijk Fascinatio, de JOP’s en Cruijff Courts, activiteiten van het jongerenwerk in de buitenruimte. Toch geven met name jongeren tussen 12 en 14 jaar aan dat er voor hen weinig te doen is in de wijk of buurt. Voor een deel komt dit omdat jongeren niet weten wat er is. De communicatie hierover sluit niet altijd aan bij hun leefwereld. Voor een ander deel bevestigen zowel professionals in de wijken als de VO-scholen dat er een duidelijke behoefte is aan meer naschools aanbod en activiteiten van het jongerenwerk voor deze doelgroep. Het naschools activiteitenaanbod breiden wij uit door de inzet van Homebase, een naschools programma op de VO-scholen van Sportief Capelle en het jongerenwerk van Welzijn Capelle.

14

Meidenwerk We vinden het belangrijk dat er aandacht is voor meisjes binnen het jongerenwerk. Het aanbod van het gemengd jongerenwerk sluit niet altijd aan bij meiden. Als jongens dominant aanwezig zijn, blijven veel meiden weg of mogen van hun ouders niet meedoen. Ook zijn er verschillen in het volwassen worden van meiden en jongens. Zo is er binnen het meidenwerk meer aandacht voor het verbeteren van het zelfbeeld van meiden, seksuele bewustwording en weerbaarheid, dan in gemengd jongerenwerk. Wij nemen meidenwerk expliciet op in onze opdracht aan Welzijn Capelle.

Focus jongerenwerk Wij zien dat er de afgelopen jaren een verschuiving heeft plaatsgevonden in het jongerenwerk van laagdrempelige en kortdurende ondersteuning en activiteiten gericht op talentontwikkeling naar individuele jongerencoaching. Deze vorm van jongerenwerk beweegt zich inhoudelijk meer richting jeugdhulp en trajectbegeleiding. De jongerenwerkers hebben ingespeeld op de toenemende vraag naar individuele begeleiding en ondersteuning van jongeren die veelal problemen ervaren op meerdere levensgebieden. Dit is een logische ontwikkeling vanuit de gedachte dat we vroeg willen signaleren en zwaardere zorg willen voorkomen. Echter, het groepsgewijze en preventieve ambulante jongerenwerk is hiermee onder druk komen te staan. Het gat dat hierdoor is ontstaan, is de afgelopen periode deels opgevuld met tijdelijke projecten en/of tijdelijke middelen. Wij willen dat het jongerenwerk zich weer meer gaat richten op kortdurende ondersteuning en activiteiten voor en door jongeren gericht op talentontwikkeling. In onze opdracht aan Welzijn Capelle nemen wij dit op. Wanneer sprake is van problematiek die langer duurt of buiten de ´scope´ van het jongerenwerk valt moet (eerder) worden doorverwezen naar partners voor hulpverlening of andere ondersteuning aan de jongeren.

15

Communicatie voor jongeren door jongeren in Capelle Communiceren met jongeren blijft voor ons als gemeente en onze maatschappelijke partners een uitdaging. We zijn gestopt met de website Jong In Capelle omdat dit geen goede manier bleek om Capelse jongeren te bereiken en te informeren. Daarom gaan we samen met onze partners een nieuwe invulling geven aan de manier waarop we jongeren bereiken met informatie over activiteiten, over het lokale hulp- en voorzieningenaanbod of over onderwerpen zoals vriendschap, eenzaamheid, seksualiteit, schulden. Jongeren weten als geen ander wat zich in hun eigen leefwereld afspeelt en met welke vragen of dilemma’s zij te maken krijgen. We willen daarom jongeren zelf een rol geven bij het ontwikkelen van een aanpak waarmee we Capelse jongeren beter bereiken.

De Vreedzame Wijk Wij ontwikkelen een Capelse variant van de Vreedzame Wijk. Het gedachtegoed van het programma en de kinderbuurtcoaches willen wij behouden. In de voorzieningen zoals het KinderLab en de jongerenvoorzieningen wordt gewerkt met de methode. Samen met de kinderbuurtcoaches werken wij de variant verder uit.

Rolmodellen: Big Brothers Big Sisters Uit gesprekken met professionals komt regelmatig terug dat er behoefte is aan positieve rolmodellen voor kinderen en jongeren uit Capelle die vanuit het gezin niet voldoende steun en/of positieve normen meekrijgen. We introduceren daarom het project Big Brothers Big Sisters (BBBS) in Capelle. De stichting BBBS zet vrijwilligers/mentoren in voor jongeren die dat nodig hebben. De vrijwilliger spreekt als Big Brother of Big Sister wekelijks af met zijn of haar “Little” om samen iets leuks te ondernemen. Wat zij vervolgens gaan doen kan van alles zijn. Bijvoorbeeld samen voetballen, praten over school of knutselen. Uiteindelijk gaat het erom dat de vrijwilliger en het kind een vriendschap opbouwen waarbij het kind zich gemotiveerd voelt het beste uit zichzelf te halen, maar ook risicovol gedrag weet te vermijden en zijn/haar schoolopleiding afrondt. Eind 2022 evalueren we dit project.

16

Onderwijskansenbeleid en Gelijke Kansen Alliantie De kaders voor het onderwijskansenbeleid vanaf 2020 staan in de notitie ‘Kansen voor ieder kind’. Wij willen dat de kansen voor kinderen worden vergroot door mogelijk te maken dat onze educatieve partners, in aansluiting of als vervolg op de voorschoolse periode, meer en verschillende activiteiten voor de doelgroep ontwikkelen en uitvoeren. Dit doen we aan de hand van de thema’s taalstimulering, ondersteuning en zorg, pedagogisch partnerschap, doorgaande ontwikkelingslijn en aansluiting voor- en vroegschoolse voorzieningen-basisonderwijs-voorgezet onderwijs, binnen- en buitenschools leren, 21e-eeuwse vaardigheden en interprofessionele samenwerking. De subsidieregeling Onderwijskansen (juli 2020) biedt educatieve partners de mogelijkheid om binnen deze thema’s subsidie aan te vragen. De gemeente Capelle heeft zich in de zomer 2020 aangesloten bij de Gelijke Kansen Alliantie (GKA) van het ministerie van OC&W. De volgende 5 activiteiten gaan wij hiervoor inzetten: • Homebase, en naschools programma van Sportief Capelle en het jongerenwerk op het voortgezet onderwijs; • We bieden de training Beat-it aan de scholen aan, gericht op het vergroten van de weerbaarheid van leerlingen en het tegengaan van pesten; • Op drie basisscholen in Capelle starten we met het project Samen.

Deze intensieve maatwerkaanpak is effectief om moeilijk bereikbare opvoeders met een niet-Nederlandse achtergrond bij school te betrekken; • Plezier op school, dat tot doel heeft de sociale vaardigheden van aanstaande brugklassers met een pestverleden te vergroten zodat zij een goede start maken in het voortgezet onderwijs en het risico op herhaling van problemen en pesterijen kleiner wordt; • Opzet netwerk Urban Education. Hoe kunnen leraren effectief lesgeven in een grootstedelijke context? Het gaat dan over de omgang met straatcultuur, maar ook over diversiteit en discriminatie. Het netwerk biedt leerkrachten en docenten de gelegenheid om hierover met elkaar en experts in gesprek te gaan, te leren omgaan met culturele diversiteit en het schoolklimaat te verbeteren.

Gevolgen coronamaatregelen We hebben de komende periode extra aandacht voor de gevolgen van coronamaatregelen op de kansen voor jongeren. We bereiden een aanvraag voor bij de subsidieronde Perspectief voor de Jeugd met MDT (maatschappelijke diensttijd) en kijken daarbij naar de kansen om als gemeente Capelle aan te haken bij bestaande MDT-projecten. Doel van deze subsidieregeling is gemeenten, samen met jongeren, in de gelegenheid te stellen om de maatschappelijke effecten van corona te bestrijden. Jongeren worden bij de opzet van het project betrokken! Er wordt gewerkt vanuit de drie MDT-doelstellingen: • jongeren doen iets voor een ander en/of de samenleving, • jongeren werken aan talentontwikkeling, en • er is sprake van ontmoeting binnen de geldende RIVM-richtlijnen.

Duurzaamheid Duurzaamheid lijkt geen voor de hand liggend onderwerp voor het jeugdbeleid. De Capelse Jongerenraad heeft ons echter met klem gewezen dat serieuze aandacht voor duurzaamheid onmisbaar is voor de toekomst van de komende generaties. Jongeren willen meer en beter betrokken worden bij het gemeentelijk beleid op dit gebied. Ook vragen zij de gemeente om samen met de scholen te kijken hoe er meer aandacht voor duurzaamheid kan komen in het onderwijs.

17

4. Veilige gezinnen, scholen en wijken We willen dat alle Capelse kinderen en jongeren een plek hebben waar ze zich geborgen voelen, een goede basis om op te groeien. Een plek waar ze goed worden verzorgd, liefde en aandacht krijgen en gehoord, gewaardeerd en gestimuleerd worden. Het is grotendeels aan opvoeders om voor hun kinderen die veilige basis te zijn waar zij altijd op kunnen terugvallen. Wij vinden het daarnaast belangrijk dat het veilig is op straat en op scholen.

4.1 Veilige en sterke gezinnen

Opvoeders zijn de eerstverantwoordelijken voor de opvoeding van hun kinderen. Soms kan het (tijdelijk) minder goed gaan binnen het gezin, en dat kan tot problemen en onveiligheid leiden met of bij kinderen en jongeren. Meestal lossen opvoeders dit zelf met hun kinderen op. Soms zijn ze gebaat bij hulp en steun van buiten. Voor die gezinnen en jeugdigen die een steuntje in de rug of intensieve hulp nodig hebben is er in Capelle een sluitende aanpak. Die is erop gericht dat ze hun leven zo snel en zo veel mogelijk weer op eigen kracht voortzetten en gaat uit van het principe: Zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig. De veiligheid van het kind staat hierbij centraal. Via het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) bieden we een breed aanbod aan preventie aan om bij te dragen aan een goede opvoeding. Er zijn diverse workshops en trainingen voor ouders, zoals EHBO, Opvoeden in Twee Culturen, Peuter in zicht en Pittige Jaren en omgaan met pubers. In Capelle hebben wij ervoor gekozen dat de cursussen gratis zijn (geen ouderbijdrage) zodat ze zo laagdrempelig mogelijk zijn. Het aanbod sluit goed aan bij de vraag, er wordt veel gebruik van gemaakt. Er wordt gewerkt met bekende trainingen en interventies die bewezen effect hebben. Professionals werken met de meldcode Huiselijk geweld.

Het is belangrijk dat de omgeving – informeel of formeel: school, sport, kinderopvang, huisartsen - een signalerende rol speelt bij huiselijk geweld en goed weet hoe zij met de meldcode moeten omgaan. De gemeente Capelle heeft een stimulerende en faciliterende rol hierbij en brengt de meldcode proactief onder de aandacht.

4.2 Veilig online

Social media is een nieuwe ontmoetingsplek voor jongeren waar opvoeders zelf niet mee zijn opgegroeid en waarin de ontwikkelingen elkaar snel opvolgen. Dat maakt het moeilijk voor opvoeders – maar ook voor docenten – om hier mee om te gaan. Het speelt thuis een rol, maar ook op school en op straat. Denk maar aan (cyber)pesten wat na schooltijd online verder gaat. Vanuit de scholen, jongerenwerkers, kinderen en opvoeders in heel Capelle horen we steeds vaker dat social media een rol spelen bij probleemgedrag. Er wordt vaker melding gemaakt van incidenten met cyberpesten, pranks5, gevaarlijke challenges6, groepsdruk met uitlokgedrag, dat leidt tot escalaties, sexting, sextortian7 en grooming8. Jongeren gaan jonger (vanaf groep 4 – 6/7 jaar), vaker en langer online. Het is belangrijk dat het omgaan met (social) media meer structureel onderdeel uitmaakt van opgroeien en opvoeden en dat opvoeders en scholen hier bewust van worden gemaakt en ondersteuning bij krijgen. Kwetsbare jongeren moeten goed begeleid worden in hun online leefwereld, maar opvoeders, leraren en jongerenwerkers zijn hier nog onvoldoende op toegerust. Menig ouder en leerkracht is zich niet bewust van de incidenten die op social media voorkomen. Dit geven kinderen en jongeren zelf ook aan (Kinderconferentie 2019). We investeren in innovatie en samenhang op het gebied van deze begeleiding.

Hiervoor zijn we eind 2019 gestart met de pilot Mediawijs, waarbij de mediacoach van de bibliotheek samen met scholen en kinderopvang uit probeert welke aanpak het beste werkt.

Letterlijk: een streek, pratical joke om slachtoffer zich verward of ongemakkelijk te laten voelen. Wordt vaak gefilmd en door effectbejag (behoefte aan likes en views) wordt het snel extreem. 6 (vaak extreme of gevaarlijke) uitdagingen 7 Chantage en afpersing met sexueel getint materiaal 8 Digitaal kinderlokken 5

18

4.3 Veilige scholen Pestgedrag In een veilig schoolklimaat zijn er grenzen en regels, wordt adequaat opgetreden tegen grensoverschrijdend gedrag zoals pesten en worden leerlingen aangemoedigd om positief gedrag te laten zien. Het aantal jongeren in het primair onderwijs dat aangeeft slachtoffer te zijn geweest van (online) pesten is stabiel gebleven, terwijl in het voortgezet onderwijs een flinke stijging te zien is. Tijdens de Kinderconferentie op 20 november 2019 over social media gaven de kinderen aan dat er iets tegen cyberpesten moet gebeuren, ze willen leren hoe ze moeten omgaan met groepsdruk en ze willen meer en vaker voorlichting en training, ook voor hun opvoeders. Ook het Capels Kindercollege vindt pesten en weerbaarheid belangrijke thema’s. Zij willen graag een onafhankelijk vertrouwenspersoon bij pesten en/of gepest worden. De vertrouwenspersoon van de school zelf ervaren zij niet altijd als onafhankelijk. Het programma Veilig Opgroeien – waarbij we de afgelopen jaren vooral via de basisscholen hebben ingezet op beschermende en risicofactoren in kwetsbare buurten – loopt af. De Rots & Water-trainingen en andere interventies van dit programma werden door veel scholen als positief ervaren, maar wij hebben geen of onvoldoende effect gezien op het pestgedrag van kinderen op basisscholen die hebben meegedaan.

Wij willen de komende jaren een breder programma inzetten door te investeren in de sociale en emotionele vaardigheden van kinderen en jongeren in héél Capelle

Incidenten en agressie op voortgezet onderwijs De wereld van jongeren is vloeibaar: grensoverschrijdend gedrag verplaatst zich met jongeren makkelijk tussen thuis, de wijk of op school. Social media versterkt deze wisselwerking. Onze scholen geven aan dat zij behoorlijk wat last hebben van wat zich in de wijk, thuis en online afspeelt, zonder dat zij er heel direct invloed op uit oefenen. Belangrijke thema’s in relatie tot deze opgave zijn: “straatcultuur” en “de invloed van sociale media”. Ruzies die starten met elkaar uitdagen op SnapChat worden uitgevochten in en rond school, gefilmd en online gezet enzovoort. In Capelle zien we sinds 2018/2019 een toename van incidenten van jongeren met messen, met name op en rondom de scholen voor voortgezet onderwijs. Ook is er sprake van een toename van (georganiseerde) vechtpartijen en de aanwezigheid van dealers op en rondom de schoolpleinen en de nabijgelegen metrostations. De Capelse scholen voor voortgezet onderwijs en de gemeente maken zich zorgen over deze ontwikkeling. In dit kader is het afgelopen schooljaar jongerenwerk op in rondom de scholen ingezet. Hierdoor zijn meerdere incidenten voorkomen of gede-escaleerd.

19

4.4 Veilig op Straat en in de Wijk Ruimte geven en grenzen stellen We willen een veilige opgroeiomgeving voor alle jongeren, in veilige, leefbare buurten. We vinden het belangrijk dat de fysieke leefomgeving bijdraagt aan het gezond, veilig en kansrijk opgroeien. Binnen de gemeente moet voor de jeugd voldoende ruimte zijn om buiten te spelen, zich uit te leven en elkaar te ontmoeten. Buiten spelen en het informele buiten sporten is bovendien goed voor het tegengaan van overgewicht en bevordert de sociale en motorische ontwikkeling. Daarom hebben we dit ingebracht in de in ontwikkeling zijnde Omgevingsvisie. Naast spelen is met name voor oudere jeugd ‘gewone’ ontmoeting buiten schooltijd van belang voor hun sociale contacten en ontwikkeling. Jeugdigen geven aan dat zij graag meerdere plekken in de buitenruimte willen hebben om elkaar te ontmoeten. We hebben daarover onder andere de JOP’s en Cruijff Courts. Jongeren zouden graag betrokken willen worden bij de inrichting van nieuwe plekken in de wijken voor ontmoeting, binnen schoolgebouwen of op schoolpleinen. We maken onderscheid tussen groepen jongeren die aanvaardbaar aanwezig zijn in de buitenruimte en hinderlijke (geluidsoverlast, zwerfvuil), overlastgevende (intimerend aanwezig zijn, vernielen) en criminele groepen (dealen en andere vormen van kleine criminaliteit).

Het jongerenwerk van Welzijn Capelle richt zich vooral op de groep aanvaardbaar aanwezig en hinderlijke groepen en vanuit Toezicht & Handhaving wordt Jongerenwerk Op Zuid (JOZ) ingezet voor de problematische groepen. Voor de aanpak van problematische groepen en groepsgedrag is er een werkproces en convenant groepsaanpak opgesteld waarbij de gemeente, de politie, het OM en JOZ samenwerken. Indien preventie niet voldoende toereikend is om te voorkomen dat problematische jeugdgroepen in Capelle ontstaan of op het moment dat strafbare feiten of overlast plaatsvinden, kan worden afgewogen of gebruik moet worden gemaakt van de groepsaanpak. De politiemeldingen van jongerenoverlast zijn de laatste jaren gelijk gebleven (in 2018 waren er 232 meldingen en in 2019 waren dat er 231). Een trend die we de laatste jaren zien is dat groepen meer fluïde zijn, communicatie verloopt via social media en de vaste vindplaats is eerder de groepschat dan het winkelcentrum.

Criminaliteit en recidive De puberteit is een levensfase waarin jongeren experimenteren en grenzen opzoeken. Dit kan zich uiten in risicovol gedrag zoals alcohol- en drugsgebruik, overlast en criminaliteit. Overlast en criminaliteit door jeugdigen gebeurt vaak in groepsverband. De Enquête Veilig Opgroeien 2019 geeft aan dat jongeren zich enerzijds veiliger zijn gaan voelen, maar laten anderzijds een verslechtering zien op probleemgedrag zoals stelen en vernielen. Met name voor jonge kinderen die onrust veroorzaken op school of in de buurt of in aanraking komen met de politie, is het van groot belang dat ze in een vroeg stadium op de radar komen en de juiste hulp krijgen. Uit onderzoek9 blijkt dat jongeren onder de twaalf jaar die in aanraking komen met politie een groot risico lopen om op latere leeftijd in de criminaliteit te belanden. Jongeren in Capelle worden bewust gemaakt van de gevolgen van (jeugd-)criminaliteit tijdens voorlichtingen op scholen door Halt. De onderwerpen jeugdcriminaliteit, invloed van de groep, agressie tegen gezagsdragers, overlast tijdens de jaarwisseling en online veiligheid kunnen worden gekozen door de scholen. Daarnaast zijn in 2020 met succes spreekuren gehouden op de Bouwsteen en het Accent College. Halt wil deze spreekuren graag verder uitbreiden naar andere scholen voor voortgezet onderwijs.

We zien in Capelle een stijging van het aantal jeugdige verdachten van misdrijven. Ook het aantal HALT-verwijzingen van 12-18 jarigen is fors gestegen. Vanuit het Veiligheidsbeleid 2019-2022) en de Aanpak van High Impact Crimes, zet de gemeente Capelle een breed scala aan interventies in gericht op de preventie van jeugdcriminaliteit en recidive, zoals Pak je Kans, Alleen Jij Bepaalt en Intensieve Persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid (IPTA). 9

Interventies voor vroegtijdige voorkoming van ernstige criminaliteit, Han Spanjaard, 2019

20

4.5 Speerpunten voor 2021-2024 Hulpaanbod bij kwetsbare gezinnen brengen We blijven via CJG een breed aanbod aan trainingen en trajecten voor opvoedondersteuning aanbieden en kijken samen met het CJG of de interventies Ouderkracht en/of HouVast in het aanbod opvoedondersteuning kunnen worden opgenomen. Om het ondersteuningsaanbod beter bij een moeilijk te bereiken groep kinderen en hun opvoeders te krijgen willen wij in alle KinderLabs een jeugd- en gezinscoach van het CJG. Daarnaast loopt er momenteel een pilot “De School Als Werkplaats” bij basisschool de Horizon, waarbij we kijken of de inzet van het CJG, maatschappelijk werk en jongerenwerk op school, inderdaad bijdraagt aan het beter bereiken van een groep moeilijk te bereiken, zorgmijdende gezinnen. Bij positieve effecten breiden we deze aanpak uit naar andere scholen. Vanuit het opgaveteam in de Wiekslag (met veel gezinsproblematiek achter de voordeur) hebben we samen met buurtbewoners, CJG en andere wijkpartners het Infopunt Wiekslag midden in de wijk geopend, waar Welzijn Capelle, CJG en andere wijkpartners vaste inloopmomenten hebben en waar we verder werken aan het bereiken van de zorgmijdende bewoners in de wijk. We willen het gebruik van de Meldcode huiselijk geweld stimuleren door in overleg met scholen, kinderopvang, sportclubs, buurthuizen en huisartsen bijeenkomsten of trainingen te organiseren.

We ondersteunen initiatieven van of voor opvoeders om elkaar te ontmoeten en te steunen. Bestaande voorbeelden hiervan zijn de buurtmoeders.

Intensieve aanpak Social media Het is belangrijk dat het omgaan met (social) media meer structureel onderdeel uitmaakt van opgroeien en opvoeden en dat opvoeders en scholen hier bewust van worden gemaakt en ondersteuning bij krijgen. Kwetsbare jongeren moeten goed begeleid worden in hun online leefwereld, maar opvoeders, leraren en jongerenwerkers zijn hier nog onvoldoende op toegerust. Dit geven kinderen en jongeren zelf ook aan (Kinderconferentie 2019). We investeren in innovatie en samenhang op het gebied van deze begeleiding. Daarnaast starten we in 2021 een campagne over het gebruik van social media waar (lokale) influencers en rolmodellen een grote rol in spelen en we gaan kijken hoe zij een positieve bijdrage kunnen leveren.

21

Weerbaarheid en anti-pesten In vervolg op het programma Veilig Opgroeien ontwikkelen we voor de komende 4 jaar een subsidieregeling Weerbaarheid en anti-pesten waarbij we investeren in de sociale en emotionele vaardigheden van kinderen en jongeren in héél Capelle. Met deze regeling zetten we in op weerbaarheidsprogramma’s voor het primair en voortgezet onderwijs voor heel Capelle en niet alleen in kwetsbare buurten. Hierbij willen we scholen ruimte bieden voor een aanpak die past bij hun leerlingen en actuele problematiek en stellen we voorwaarden ten aanzien van (bewezen) effectiviteit. Het vergroten van weerbaarheid, zelfvertrouwen en goede sociaal-emotionele vaardigheden kan een belangrijke bijdrage leveren op diverse andere speerpunten, zoals social media-gebruik, gezond seksueel gedrag en mentale gezondheid. Daarom wordt er op diverse plaatsen in deze Jeugdnota verwezen naar de subsidieregeling Weerbaarheid. Via het CJG blijven we daarnaast vrij toegankelijke antipest- en weerbaarheidstrainingen zoals Rots&Water en Beat-It aanbieden en we gaan door met de training Plezier op School bij overgang van primair naar voortgezet onderwijs (zie ook Gelijke Kansen Agenda onder Kansrijk Opgroeien).

Convenant Veilige Scholen en inzet repressief jongerenwerk Uit het Veilige Scholen Overleg (VSO) tussen gemeente, IJsselcollege, Comenius College en Accent Praktijkonderwijs is gebleken dat er sterke behoefte is van de scholen en de partners om, onder leiding van de gemeente, tot een integrale schooloverstijgende aanpak te komen. Deze aanpak willen we vastleggen in een convenant waarin gemeente, politie en scholen afspraken maken over de gewenste situatie en wat we daar met elkaar voor gaan doen. In de preventieve sfeer gaan we door met het naschoolse programma Homebase en diverse trainingen en themabijeenkomsten voor docenten (zie voor beiden de Gelijke Kansen Agenda onder Kansrijk Opgroeien). We blijven doorgaan met onze overleggen met de scholen voor voortgezet onderwijs over een veilig schoolklimaat en maken afspraken over het delen van informatie en de persoonsgerichte veiligheidsaanpak. Daarbij zetten we de komende jaren samen met de scholen krachtig in op het voorkomen en de-escaleren van agressief en ondermijnend gedrag op en rond de scholen. We schakelen hiervoor het meer repressief gerichte jongerenwerk van Jongerenwerk Op Zuid (JOZ) onder schooltijd. Hun rol is om in samenwerking met het jongerenwerk van Welzijn Capelle problemen tijdig te signaleren en in goede banen te leiden of in te grijpen.

En ook om leerkrachten te trainen in de straatcultuur en de omgang met social media.

22

Afstemming jongerenwerk en Veiligheidsbeleid De huidige inzet van door twee uitvoerende organisaties van jongerenwerk in Capelle (Welzijn Capelle en JOZ) werkt soms verwarring en versnippering in de hand. In 2019 is besloten de huidige constructie met twee aanbieders in 2020 te continueren, met verbeterde uitvoeringsafspraken op ambtelijk en uitvoerend niveau. Voor de periode vanaf 2021 gaan we vanuit Jeugdbeleid, Veiligheid en Handhaving verder in gesprek met de beide organisaties over de invulling van ambulant jongerenwerk vanuit de meer repressieve invalshoek. Ongeacht bij welke partij dit wordt belegd, is samenwerking tussen de uitvoerende partij en de handhavers van groot belang, evenals aansluiting bij de verschillende doelen die moeten worden gediend (preventief, curatief en repressief). Het is belangrijk om met elkaar meer inzicht te krijgen in de hinderlijke, overlastgevende en criminele groepen. We gaan dit doen via het convenant groepsaanpak waarin we afspraken over informatieuitwisseling en samenwerking vastleggen, waarna onder regie van de stadsmarinier Jeugd een aanpak wordt uitgerold om de overlast via multidisciplinaire aanpak terug te dringen en verder afglijden te voorkomen. Voor de aanpak van fluïde groepen is het belangrijk om goed inzicht te hebben in social media-netwerken van Capelse jongeren.

Preventie jeugdcriminaliteit en probleemgedrag Voor een versterking van de 12-min aanpak doen we een proef met de interventie Alles Kidzz samen met het CJG. Bij de eerdergenoemde pilot School als Werkplaats op basisschool De Horizon (zie onder vindplaatsgericht hulpaanbod) wordt een onderzoek gedaan door een extern bureau naar de preventieve werking hiervan op jeugdcriminaliteit. Voor de doelgroep 12+ gaan we door met Alleen Jij Bepaalt, waarbij de gemeente de regie neemt bij het verbeteren van de aansluiting van dit project met het jongerenwerk en Sportief Capelle. Daarnaast gaan we vanuit de Veiligheidsaanpak en Handhaving door met de inzet van repressief jongerenwerk van JOZ op overlastlocaties. Dit begint bij goed signaleren in de buitenruimte en in de scholen, en in nauwe samenwerking met politie, handhaving, jongerenwerkers van SWC en JOZ, leerplicht komen tot de juiste interventies. De gemeente neemt hierin de regierol op zich. Tenslotte is er blijvende inzet op overlastgevende groepen en jongeren op basis van de Aanpak problematische groepen (2020), de inzet van Halt, de interventie Pak je Kans en Intensieve Persoonsgerichte Toeleiding naar Arbeid (IPTA).

23

5. Gezond opgroeien Gezondheid is meer dan ‘niet ziek zijn’. Het gaat ook over veerkracht, het vermogen om te gaan met tegenslag, meedoen te doen en van betekenis te zijn. Problemen achter een verminderde gezondheid gaan dan ook verder dan fysieke oorzaken: armoede, opleiding, eenzaamheid, kwaliteit van je leefomgeving. In zijn algemeenheid hebben de Capelse kinderen en jongeren een goede (ervaren) gezondheid. Jongeren in Capelle geven hun gezondheid gemiddeld gezien een iets hogere score dan jongeren in de rest van de regio. Wel wordt deze groep, ook landelijk, minder groot10. De omvang van psychosociale problemen lijkt toegenomen.

5.1 Gezondheidszorg voor de jeugd Voorkomen en tijdig signaleren van zorgen Wij willen dat de Capelse kinderen en jongeren gezond opgroeien, en daarbij een voor hen optimale ontwikkeling doormaken. Dat ze toegang hebben tot een kwalitatief goede publieke gezondheidszorg, die makkelijk te vinden en laagdrempelig is. Zorgen over kinderen, opvoeders en toekomstige opvoeders moeten op tijd worden gezien en professionals moeten weten hoe ze met deze zorgen om moeten gaan. Tussen de diverse partners zoals huisartsen en de jeugdgezondheidszorg (JGZ) is daarom een goede samenwerking nodig. Zij weten elkaar te vinden, verwijzen kinderen en hun opvoeders goed door en zorgen voor een warme overdracht indien nodig.

In Capelle hebben we een goed netwerk op het gebied van gezondheidszorg. De JGZ heeft met vrijwel alle kinderen/ gezinnen contact. En er is goede samenwerking met partners zoals scholen, kinderopvang en huisartsen. Desalniettemin zien we (zowel landelijk als in Capelle) dat het beroep op zwaardere (jeugd)hulp toeneemt, en er nog steeds kinderen en gezinnen te laat hulp krijgen. Jeugdprofessionals hebben het vaak druk met het toeleiden naar de goede hulp, waardoor de signalerende rol onder druk staat. Verder investeren in preventie en vroegsignalering is dus belangrijk. We hebben daarbij in het bijzonder aandacht voor kinderen die opgroeien in een gezin met een langdurig laag inkomen, en voor potentiele opvoeders met een laag inkomen. Opvoeders zijn vaak met eigen problemen bezig, waardoor ze niet goed te bereiken zijn voor hulp aan hun kinderen. En niet altijd weten opvoeders de hulp te vinden en spelen er gevoelens van schaamte om een beroep te doen op ondersteuning en hulp. Gezondheidsmonitor 2019, GGD Rotterdam Het RVP wordt vastgesteld door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het RIVM heeft regie en coördinatie op de uitvoering van het RVP. 12 Het percentage kinderen dat een bepaalde vaccinatie heeft ontvangen. 10 11

24

Vaccinaties tegen ernstige ziekten Vanuit de Wet publieke gezondheid (Wpg) zijn gemeenten primair verantwoordelijk voor de JGZ tot 19 jaar en voor de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP)11. Via het Rijksvaccinatieprogramma krijgen kinderen verschillende inentingen, die beschermen tegen ernstige infectieziekten zoals mazelen, rodehond en polio. Hoe hoger de vaccinatiegraad12 hoe kleiner de kans dat in de toekomst ziekten zoals mazelen uitbreken. Met een hoge vaccinatiegraad worden ook kwetsbare (nog) niet gevaccineerde kinderen tegen ziekten beschermd. Tot 2018 was er landelijk sprake van een daling van de vaccinatiegraad. In 2019 is dit gestabiliseerd en sinds 2020 stijgt het weer. De (algemene) vaccinatiegraad in Capelle is op dit moment 88,3% en heeft onze blijvende aandacht. We zetten hierop in via goede voorlichting en laagdrempelige toegang. We willen bestaande contactmomenten van het CJG zoveel mogelijk hiervoor benutten.

Kansrijke Start (Gezondheid in de eerste 1000 dagen) De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start. Wat er in de periode voor, tijdens en na de geboorte gebeurt, heeft grote invloed op de ontwikkeling van kinderen, zowel fysiek, mentaal als sociaal. In Capelle is sprake van slechte scores perinatale gezondheid: sterfte bij geboorte en laag geboortegewicht. Hoge risicofactoren in Capelle zijn armoede en schulden, laag opleidingsniveau, en veel eenoudergezinnen. We bouwen voort op een goed netwerk van samenwerkingspartners zoals het CJG, verloskundigen en Welzijn Capelle. Wel is meer verbinding nodig met het medische domein (ziekenhuis) en de geboortezorg (kraamzorg, verloskundigen en gynaecologen). Met hen kijken we naar verbetering van de risicoscreening en toeleiding/overdracht.

5.2 Seksualiteit en relaties

Wij willen dat Capelse jongeren een gezonde seksuele ontwikkeling doormaken. Wij willen dat jongeren op regelmatige basis goede voorlichting over seksualiteit en relaties krijgen en dat ze weten waar ze terecht kunnen met vragen op het gebied van seks en dat er geen taboe op rust of schaamte wordt gevoeld. In Capelle vinden we het belangrijk dat jongeren tolerant zijn als het gaat om seksuele oriëntatie: je mag zijn wie je wil zijn en je mag zijn mét wie je wil zijn (diversiteit). Jongeren die seksueel actief zijn doen dit uit vrije wil en dwingen anderen niet tot seksuele handelingen (tegengaan seksueel grensoverschrijdend gedrag), beschermen zichzelf en hun partner tegen soa’s, en beschermen zichzelf en hun partner tegen ongewenste zwangerschap. Uit landelijk onderzoek13 en lokale participatie (Kindercollege en Capelse Jongerenraad) blijkt dat jongeren betere voorlichting willen over seksualiteit en relaties en zij willen dit ook vaker aangeboden krijgen. Hierbij moet naast de biologische kanten van seks, ook aandacht zijn voor de relationele kant vanuit verschillende perspectieven. Goede voorlichting is een beschermende factor voor grensoverschrijdend gedrag. Daarbij moet ook oog zijn voor diversiteit. Het lijkt erop dat jongeren op steeds latere leeftijd voor het eerst seks hebben. Het aantal jongeren dat onveilige seks heeft is wel toegenomen, in Capelle van 3% naar 6%.

Dit is iets om in te gaten te houden. We krijgen ook vaker signalen van seksueel grensoverschrijdend gedrag (zie ook hiervoor onder Social Media). In de Enquête Veilig Opgroeien 2019 geeft 4% van de Capelse 12-17 jarigen aan nare seksuele ervaringen te hebben, ten opzichte van 2% in 2014. Dit varieert van opmerkingen en foto’s tot onder druk seksuele handelingen uitvoeren.

13

Seks onder je 25e, 2017, Rutgers WPF en Soa Aids Nederland en Rapportage Rutgers Dialoog 2020

25

5.3 Mentale gezondheid van jongeren

Wij vinden het belangrijk dat jongeren, en hun opvoeders, weten wat er helpt om mentaal gezond op te groeien. Daarbij gaat het zowel om het voorkomen, het vroeg en goed aanpakken van mentale problemen en om het verhogen van veerkracht en sociale steun, om met mentale problemen om te gaan. Een fijne omgeving is belangrijk voor ontspanning, ontmoeting en beweging, en bevordert de mentale gezondheid. Mentale gezondheid is een lastig begrip en complex probleem. Niet iedereen ervaart druk op dezelfde manier. Uitingen van mentale problemen zijn onder andere terug te zien in eenzaamheid, somberheid en depressie, stress en angst. Er is landelijk toenemende aandacht voor de mentale gezondheid van jongeren via maatschappelijke discussies over bijvoorbeeld ervaren prestatiedruk en de rol sociale media. De ‘druk op het dagelijks leven bij jongvolwassenen’ is dan ook een speerpunt van de landelijke nota volksgezondheid. In Capelle zijn er (relatief) hoge scores op eenzaamheid, angst en stress, somberheid en depressie bij jongeren. De LHBTIgroep scoort in zijn algemeenheid hoger op depressie. Zowel jongeren als professionals geven aan dat zij zich zorgen maken over de gevolgen van corona op mentale gezondheid van jongeren. We vinden het belangrijk om hier extra aandacht voor te hebben en zo nodig ook extra op in te zetten.