05.03 - Raamwerk gezonde verstedelijking
Tekst van het document
Centraal Capelle
Ontwerpend onderzoek gezonde verstedelijking Eindrapport
25 februari 2025
COLOFON
INHOUDSOPGAVE
Deze studie is uitgevoerd door PosadMaxwan
00 INLEIDING
3
Holland en gemeente Capelle a/d IJssel.
01 ANALYSE
8
PosadMaxwan:
02 GEZOND RAAMWERK
20
03 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN
37
en Institute for Positive Health in gezamenlijk opdracht van Provincie Zuid-
Marianne Lefever, Elena Bulanova, Anna Kalligeri Skentzou Kwaliteitscontrole: Emilie Koch Institute for Positive Health: Mieke Reynen Adema Architecten Thomas Steensma
POSADMAXWAN Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag tel: 070 322 2869 MAIL@POSADMAXWAN.NL
25 Februari 2025
INLEIDING Waarom gezondheid?
Gezondheid als leidend principe in Centraal Capelle
Positieve gezondheid gaat er van uit dat de ervaren gezondheid
onderzoek was dat we bijna “omgekeerd” zouden moeten ontwer-
Daarom is, in opdracht van de Provincie Zuid-Holland en de
meer is dan alleen niet ziek zijn. Gezondheid is de mate waarin
pen. Niet vanuit kwantiteit, maar vanuit de netwerken en lagen die
gemeente Capelle aan den IJssel, dit ontwerpend onderzoek naar
mensen er in slagen het leven te leiden dat zij willen, in het licht
het meest bijdragen aan positieve gezondheid en die tegelijkertijd
gezonde verstedelijking uitgevoerd.
van de uitdagingen die het leven biedt op fysiek, mentaal en soci-
de meeste tijd nodig hebben om te groeien: het groenblauwe net-
aal terrein. Deze veerkracht is de resultante van zes elementen van
werk en sociale verbindingen.
positieve gezondheid, die samen het spinnenweb vormen dat het
Wat als gezondheid het leidende principe zou worden voor de ruimtelijke keuzes in Centraal Capelle? Kan deze aanpak een ver-
Institute for Positive Health ontwikkelde. Ook als mensen ziek zijn,
Momenteel worden stedelijke ontwikkelingen vaak benaderd
rassend perspectief bieden door positieve gezondheid te integre-
kunnen zij toch een zinvol leven leiden als zij inhoud kunnen geven
vanuit een kwantatieve woonopgave. Groen en natuur worden pas
ren met verstedelijking?
aan hun leven: andersom kunnen mensen die fysiek gezond zijn,
toegevoegd waar er nog ruimte of budget over is, vaak in versnip-
zich toch eenzaam en ongelukkig voelen.
perde vorm. Sociale netwerken, die essentieel zijn voor het welzijn
Het doel van dit project is om, via een ontwerpend onderzoek
van bewoners, worden zelden explicitet in kaart gebracht. Toch zijn
een advies te formuleren dat bijdraagt aan een gebiedsvisie voor
Invloed van de leefomgeving
juist groenblauwe en sociale netwerken essentieel, omdat zij de
Centraal Capelle. Deze visie richt zich op het bevorderen van de
Deze positieve gezondheid ontstaat niet alleen op individueel
meeste tijd nodig hebben om volledig tot hun recht te komen en
gezondheid en het welzijn van bewoners en integreert tegelijker-
niveau. Mensen ontwikkelen deze samen met de mensen om zich
hun positieve effecten op gezondheid en welzijn te realiseren.
tijd verschillende ruimtelijke opgaven.
invloed op. De leefomgeving kan het voor mensen makkelijker of
Om een werkelijk gezonde leefomgeving te creëren, moeten we
In dit traject hebben we diverse methodologieën toegepast en
moeilijker maken om elkaar tegen te komen of juist om zich af te
vanuit deze lagen beginnen. Eerst versterken we het groenblauwe
gecombineerd. Zo hebben we in het participatietraject gebruik
zonderen. De afstand tot voorzieningen die belangrijk zijn voor hun
netwerk en sociale verbindingen. Dan kunnen we kijken waar de
gemaakt van de methode “Positieve Gezondheid op de tekentafel”.
dagelijks leven speelt daarbij een grote rol. Hoewel de beleving van
kansen liggen om de mobiliteit te verbeteren, hoe de voorzienin-
Daarnaast is voor de analyse en het opstellen van het gezonde
positieve gezondheid in zekere mate individueel is bepaald (een
gen erbij aansluiten, en pas dan kunnen we zien we waar de ge-
raamwerk de aanpak “Gezond Ontwerpen” toegepast.
concert voor de een is de geluidsoverlast van de ander), zit hier
zonde plekken zitten om de nieuwe woningen toe te voegen. Deze
ook een objectievere kant aan. Daarom is het belangrijk om posi-
integrale benadering van stedelijke ontwikkeling wordt gezond
tieve gezondheid ook mee te nemen bij de ruimtelijke inrichting.
ontwerpen genoemd.
heen. De leefomgeving waar zij zich in bevinden, heeft hier ook
Hoe we in de fysieke leefomgeving met gezondheid aan de slag kunnen, wordt hier verder toegelicht. In aanvulling hierop geeft de toolkit “positieve gezondheid op de tekentafel” een methode om hier ook met inwoners over in gesprek te gaan (zie volgende pagina voor meer informatie). Gezond Ontwerpen In 2023 is op verzoek van de Provincie Zuid-Holland een onderzoek naar ‘Gezonde Verstedelijking’ uitgevoerd om te verkennen hoe fysieke leefomgeving kan bloeien wanneer gezondheid een centrale rol speelt. PosadMaxwan heeft dit ontwerpend onderzoek uitgevoerd, waarbij de wijk Sterrenburg in Dordrecht als testcase werd bestudeerd. We probeerden te ontdekken hoe wijken die na de oorlog zijn gebouwd, kunnen veranderen in gezonde en aantrekkelijke plekken om te wonen. Een verrassende conclusie van het
3
POSITIEVE GEZONDHEID Een gezonde woon- en leefomgeving die inwoners stimuleert om
met ervaring met ziekte, gezondheid heel breed zien. Volgens
Positieve Gezondheid in de zorg
hun gezondheid te verbeteren, dat is de ambitie. Vanuit de brede
deze groep gaat gezondheid ‘over het hele leven’. Om verwarring te
In de zorg wordt het spinnenweb als gespreksinstrument omarmd
kijk op Positieve Gezondheid zijn we aan de slag gegaan op de
voorkomen en onderscheid te maken tussen gezondheid (WHO) en
en wordt met de patiënt door het invullen van een vragenlijst in
tekentafel. Om te komen tot duurzame en gezonde buurten en
deze brede kijk op gezondheid is het begrip ‘Positieve Gezondheid’
kaart gebracht hoe de gezondheid wordt ervaren. Ben je bijvoor-
wijken liggen er voldoende uitdagingen en niet alleen op de lange
geïntroduceerd.
beeld gelukkig, eenzaam of woon je in een prettige omgeving? Doe
termijn, maar ook al in de komende jaren. We vragen veel van onze
je mee in de maatschappij? Ben je in staat de dagelijkse dingen
leefomgeving. We willen duurzaam met onze planeet omgaan. We
Hoe stemmen we al die wensen op elkaar af? Hoe kunnen we de
te doen, zoals de boodschappen, werken of het huishouden?
willen een schone, gezonde, herkenbare en veilige omgeving en
kwaliteit van onze leefomgeving verder versterken? Hoe maken we
Waar kom je je bed voor uit of krijg je lichtjes van in je ogen? Aan
tegelijkertijd een bloeiende economie. De covid-pandemie en de
ruimtelijke keuzes die ons niet alleen voor nu helpen, maar ook
de hand van de antwoorden wordt er een spinnenweb zichtbaar.
gevolgen daarvan tonen de behoefte hieraan des te meer aan.
houdbaar zijn op de langere termijn? Hoe zorgen we dat we een
Hierna kun je zelf bepalen wat belangrijk is en wat je zou willen
We hebben ruimte nodig om te wonen, werken, produceren, (ver)
Nederland houden, waarin we ook in 2050 graag willen wonen en
veranderen en hierover kan de zorgverlener met je in gesprek, het
bouwen en ons te verplaatsen. We willen leren, spelen, recreëren,
werken? Belangrijke vragen die ons allemaal raken. Hoe spelen we
voeren van het ‘andere gesprek’.
ontspannen, bewegen en sporten. We willen de bereikbaarheid en
in op kwaliteit van leven, eigen regie, een zinvol en betekenisvol le-
de kwaliteit van de woon- en leefomgeving verbeteren. We willen
ven in een woon- en leefomgeving die hiertoe uitnodigt? Vanuit het
Positieve Gezondheid in andere sectoren
zorgen voor veiligheid tegen overstromingen, bescherming tegen
gedachtegoed van Positieve Gezondheid zijn we de reis begonnen
Niet alleen de zorg ziet mogelijkheden in deze brede kijk op ge-
gevaren van risicovolle productie en activiteiten. We willen ruimte
om hiermee aan de slag te gaan.
zondheid. Inmiddels zien ook welzijnswerk, onderwijs, werkgevers
bieden aan natuur, landschap en water en werken aan gezonde
(vanuit goed werkgeverschap), woningcorporaties, gemeenten
woon-, werk- en leefomstandigheden en dat alles in het teken van
Positieve Gezondheid is dus de brede blik op gezondheid aan de
en andere overheden mogelijkheden om hiermee een bijdrage te
het bevorderen van de gezondheid van de inwoners.
hand van deze zes dimensies. Deze brede benadering draagt bij
leveren aan (het verbeteren van) de gezondheid. Aan de hand van
aan het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en so-
het spinnenweb krijg je een gezondheidsoppervlak waarmee je het
Wat is Positieve Gezondheid?
ciale uitdagingen in het leven om te gaan. Eigen regie, veerkracht,
Als we het hebben over gezondheid, dan denken we vaak aan
kwaliteit van leven, zingeving, meedoen en een betekenisvol leven,
klachten en gezondheidsproblemen en hoe we die kunnen verhel-
krijgen hierin een belangrijke rol en spreken mensen aan.
pen. Maar mensen zijn niet hun aandoening. En hoe gezond je je voelt heeft niet alleen te maken met je lichaamsfuncties. Positieve Gezondheid kiest een andere invalshoek. De focus ligt niet op ziekte, maar op de mens zelf, op veerkracht, eigen regie en op wat het leven betekenisvol maakt. Gezondheid werd in 1948 door de WHO gedefinieerd als: ‘Gezondheid is een toestand van compleet welbevinden, fysiek, psychisch en sociaal en niet alleen de afwezigheid van ziekte of gebreken’. Heel idealistisch omschreven, maar volgens deze definitie zou vrijwel niemand gezond zijn en wordt geen recht gedaan aan de veerkracht van mensen en hun ervaren kwaliteit van leven. Machteld Huber formuleerde, in opdracht van de Gezondheidsraad en ZonMw, samen met anderen, in 2009 een nieuwe omschrijving van gezondheid: ‘Gezondheid als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven’. In een vervolgonderzoek naar de uitwerking van dit concept bleek dat vooral burgers en mensen
4
gesprek aan gaat over wat je zou willen veranderen, waarom en wel-
Stap 1:
ke ondersteuning je hierbij eventueel nodig hebt. Het spinnenweb
Positieve Gezondheidsscan van de leefomgeving
is bedoeld om mensen zelf te laten nadenken over hun situatie en
De eerste stap van de methode bestaat uit het analyseren van een
om de dialoog daarover op gang te helpen. Kenmerkend voor het
bepaalde leefomgeving, gericht op de verschillende ruimtelijke
andere gesprek is dat je contact maakt, aandachtig luistert en de
thema’s van het model. Deze eerste analyse is nodig om meer
ander helpt om zo veel mogelijk zijn eigen oplossingen te vinden.
inzicht te krijgen in het functioneren van een bepaalde leefom-
Als professional neem je een meer coachende rol aan.
geving. Het inzicht dat ontstaat helpt om in de volgende fase de juiste vragen te stellen aan een brede groep die uitgenodigd wordt
Positieve Gezondheid vertaald naar het fysieke domein
in de werkateliers. In deze fase worden de verschillende dimensies
De brede benadering van gezondheid, waarin de dimensies zinge-
en aspecten letterlijk in kaart gebracht op basis van de ‘ruimtelijke
ving of sociaal functioneren minstens zo belangrijk zijn als licha-
vertaling van Positieve Gezondheid’. Het raadplegen van harde en
melijk functioneren en mentaal welbevinden, is niet alleen relevant
zachte gegevens uit verschillende openbare bronnen is noodzake-
voor het sociale domein, maar ook voor het fysieke domein. Een
lijk om inzicht te krijgen in de kenmerken van een wijk. De uitkomst
brug tussen deze domeinen is geslagen door de belangrijkste
van dit in kaart brengen geeft inzicht in hoe de verschillende
dimensies en aspecten uit het model Positieve Gezondheid te
aspecten uit het model van Positieve Gezondheid samenhangen.
verbinden met ruimtelijke thema’s in de fysieke leefomgeving. Dit
Naast het in kaart brengen van de wijk op basis van Positieve
biedt een hulpmiddel waarin een overzicht wordt gecreëerd van de
Gezondheid is het essentieel om een algemene analyse te maken
verschillende thema’s en een structuur die ze met elkaar verbindt.
van de ontwikkelingsgeschiedenis van de wijk. Deze analyse geeft
Binnen dit instrument staat de ervaren gezondheid van mensen
inzicht in wat de wijk kenmerkt of, letterlijk, karakter geeft aan de
en de vertaling daarvan naar de fysieke leefomgeving centraal. Het
wijk. De grafische weergave van bevindingen is hierbij belangrijk.
instrument, een ruimtelijk schema van Positieve Gezondheid, is
Door de verschillende lagen over elkaar heen te leggen, wordt in-
onderdeel van een bredere methode.
zicht verkregen in de belangrijkste knooppunten binnen de wijk. Er is hiertoe een GIS-kaart met een laag vanuit Positieve Gezondheid
Het concept Positieve Gezondheid is van grote betekenis voor het
ontwikkeld, die desgewenst gebruikt kan worden.
sociale en zorgdomein en biedt veel handvatten voor de fysieke inrichting van een stad of regio. Positieve Gezondheid kan op ver-
Stap 2:
schillende schaalniveaus worden ingevoerd in de fysieke leefom-
Dialoog met belanghebbenden
geving, namelijk bij de herontwikkeling van een regio, het ontwerp
De tweede stap bestaat uit een dialoog (in verschillende vormen)
van een stadswijk of een gebouw. De methode bestaat uit verschil-
met bewoners, partners en stakeholders over hun ervaren Posi-
lende stappen: een scan van de wijk, gevolgd door een dialoog
tieve Gezondheid. De toegevoegde waarde van de dialoog is dat
met belanghebbenden, het formuleren van een ruimtelijke opgave;
deze inzicht geeft in hoe mensen hun leefomgeving waarderen. Het
het opstellen van een ontwerpvisie en een concrete ruimtelijke
voeren van een open gesprek en ontvankelijk zijn voor wat mensen
interventie. Op basis van een scan van de wijk en gesprekken met
echt denken is belangrijk tijdens dit soort dialoog. De ruimtelijke
bewoners, ondernemers en zorgprofessionals worden de waarden
vertaling van Positieve Gezondheid en de bijbehorende kaarten
van een wijk ten aanzien van Positieve Gezondheidsdimensies in
worden gebruikt als gespreksinstrument. Doorvragen helpt om tot
kaart gebracht en ruimtelijke knelpunten worden aangepakt. Deze
de essentie door te dringen. De dialoog zal meer inzicht geven in
opgave kan door onderzoekend ontwerpen worden uitgewerkt tot
welke aspecten kansen of uitdagingen bieden vanuit het perspec-
een ontwerpvisie op een bepaalde leefomgeving. Positief Gezonde
tief van Positieve Gezondheid.
leefomgeving als methode voor analyse en ontwerp. Stap 3: Het uitgangspunt in deze methode voor het analyseren en ontwer-
Uitwerken ruimtelijke opgave
pen van een positieve gezonde leefomgeving is het oorspronkelijke
De derde stap bestaat uit het formuleren van één of meer ruimte-
model van Positieve Gezondheid.
lijke opgaven die uit de dialoog met stakeholders en wijkbewoners
Methode Gezond Ontwerpen
naar voren zijn gekomen. De ruimtelijke potenties en (on)mogelijk-
5
heden van de stedenbouwkundige situatie spelen hierbij een rol. Een ruimtelijke opgave beoogt de uitdaging in beeld te brengen waarop het ontwerp gericht een antwoord moet geven. De opgave kan zich richten op een specifieke locatie in een wijk of een bredere ruimtelijke opgave die nog niet gericht is op een bepaalde locatie. Door belanghebbenden bij het formuleren van deze opgave te betrekken, wordt een breed draagvlak gecreëerd voor de ruimtelijke opgave bij bewoners, beleidsmakers en ontwerpers. Stap 4: Toetsen thema’s en ontwikkelen van een ruimtelijke visie In de vierde stap is het de beurt aan de ontwerpers. Deze stap is de creatieve fase waarin gebrainstormd, geschetst en gemodelleerd wordt. Een belangrijk aspect aan het eind van deze fase is om het schetsplan te presenteren aan bewoners en te toetsen of het plan past bij de ruimtelijke opgave die samen met wijkbewoners is opgesteld. Stap 5: Concrete ingrepen in de fysieke leefomgeving De ruimtelijke visie geeft mogelijkheden van een bepaalde leefomgeving aan. Uiteindelijk is het aan beleidsmakers en belanghebbenden om deze visie uit te voeren door deze te vertalen. Als ontwerper is het belangrijk om in deze fase betrokken te zijn, initiatieven te ondersteunen en mee te denken in de uiteindelijke realisatie van delen van de visie.
Een belangrijke voorwaarde waaraan voldaan moet worden om tot een concrete interventie over te kunnen gaan is de financiële haalbaarheid. Idealiter is
Methode Gezond Ontwerpen
in de uitgangssituatie een budget beschikbaar gesteld om te investeren. Een circulaire economie, waarbij de opbrengsten terugvloeien naar de buurt, is hierbij het doel. Door belanghebbenden actief te betrekken bij de uitvoering en realisatie van de visie kunnen mensen zich meer verantwoordelijk voelen voor het succes van het plan. Eigenaarschap en betrokkenheid zijn hier de sleutelwoorden.
Auteur: Institute for Positive Health (iPH) en Adema Architecten
6
WERKWIJZE
LEESWIJZER
Het traject liep van september 2024 tot januari 2025 en bestond
De laatste stap van het proces betrof het vertalen van deze inzich-
Hoofdstuk 1 Dit hoofdstuk presenteert de belang-
uit twee samenhangende onderdelen die elkaar versterkten: het
ten naar netwerk- en wijkkeuzes, die zijn opgenomen in dit rapport
rijkste elementen uit de analyse, waarin gezond-
participatietraject “Positieve Gezondheid op de Tekentafel” en een
als advies aan de gebiedsvisie.
heidstrends en opgaven zijn gecombineerd met
ruimtelijk ontwerpend onderzoek volgens de methode ‘Gezond
een ruimtelijke analyse. De conclusies uit dit
Ontwerpen’. De resultaten van het participatietraject worden in het
Scope van het gezond raamwerk
hoofdstuk vormen de basis voor het opstellen
hoofdstuk 2 uitgebreid toegelicht. De inzichten die voortkwamen
Dit onderzoek is uitgevoerd als input voor de gebiedsvisie Centraal
van het gezonde raamwerk.
uit de participatiesessies zijn verwerkt in het ruimtelijk onderzoek,
Capelle. Op de kaarten is de plangrens van Gebiedsvisie aange-
terwijl tussenresultaten van het ruimtelijke raamwerk werden
geven, maar voor een meer integraal perspectief is de studiegrens
teruggekoppeld aan bewoners.
van dit onderzoek veel ruimer getrokken. Hierdoor wordt ervoor
Hoofdstuk 2
Stappenplan ontwerpend onderzoek
gezorgd dat het netwerk in dit gebied goed aansluit op de omlig-
In dit hoofdstuk wordt het gezonde raamwerk
Het ontwerpend onderzoek bestond uit vijf stappen, die zijn
gende netwerken.
verder uitgewerkt, gebaseerd op de ‘Gezond
onderverdeeld in twee fasen: analyse en ontwerp. In de analyse-
Ontwerpen’-piramide. Het raamwerk is opge-
fase is eerst gekeken naar de gezondheidsopgaven (stap 1) in
bouwd uit verschillende lagen en resulteert in
de gemeente en het projectgebied, gevolgd door een ruimtelijke
een integraal ontwerp van het gezond raamwerk
analyse (stap 2 foto huidige leefomgeving). Hierbij is onderzocht
op de wijk- en stadsniveau.
hoe de gezondheid van bewoners ervoor staat en waar de grootste uitdagingen liggen. Vervolgens is op basis van de ruimtelijke bouwstenen voor een gezonde leefomgeving gekeken waar deze
Hoofdstuk 3
uitdagingen zich voordoen. Dit proces startte bewust met een
Dit hoofdstuk sluit het ontwerpend onderzoek
focus op gezondheid, waarna de ruimtelijke componenten in kaart
af met een samenvatting van de belangrijkste
werden gebracht.
bevindingen en een reeks concrete adviezen en aanbevelingen.
De ontwerp fase bestond uit het opstellen van een gezond raamwerk (stap 3) en het identificeren van kansen voor de woonopgave (stap 4). Het gezonde raamwerk werd getekend met de principes van gezond ontwerpen. Het raamwerk brengt de bovenste lagen van de “gezondheidspiramide” in beeld en identificeert gebieden die onder de juiste voorwaarden gezond kunnen worden
Bijlage In de bijlage zijn de conclusies van het participatietraject opgenomen.
verstedelijk Dit raamwerk helpt bij het verfijnen van geschikte locaties voor verstedelijking onder gezonde voorwaarden. Het raamwerk is opgesteld op zowel wijk- als stadsniveau, om te analyseren hoe het gebied functioneert binnen bredere netwerken en hoe bewoners naar andere stedelijke bestemmingen reizen. Dit inzicht helpt ook om te bepalen welke invloed het projectgebied heeft op de gezondheid en het welzijn van andere inwoners van de stad. De resultaten van het raamwerk hebben geleid tot het identificeren van de meest gezonde plekken voor ontwikkeling en een onderzoek naar de mate van verstedelijking binnen dit gebied.
7
01
Analyse
LOCATIE Centraal Capelle is het gebied begrensd door de Abram van Rijckevorselweg, de Hollandsche IJssel, de Slotlaan en de Couwenhoekseweg. Het omvat de wijk Middelwatering Oost en een deel van Middelwatering West. Het gebied herbergt het stadscentrum, met belangrijke functies zoals het winkelcentrum en het gemeentehuis. In dit gebied wonen ongeveer 15.000 mensen en staan circa 5.620 woningen.
GEZONDHEID: URGENTIE Gezondheid staat steeds hoger op de maatschappelijke agenda, zowel landelijk als lokaal. In heel Nederland wordt er steeds meer aandacht besteed aan preventie als essentieel onderdeel van het oplossen van grote uitdagingen op het gebied van zorg, klimaat, en wonen. Door te investeren in gezonde leefomgevingen kunnen we gezondheidsproblemen voorkomen, de druk op de gezondheidszorg verlagen en tegelijkertijd een aantrekkelijkere woonomgeving creëren. In Capelle aan den IJssel zien we deze noodzaak ook terug in de wensen en zorgen van bewoners. Recentelijk kwam in het nieuws dat de metrobaan in Capelle aanzienlijke geluidsoverlast veroorzaakt, wat een negatieve invloed kan hebben op de mentale en fysieke gezondheid van omwonenden. Daarnaast rijden auto’s in het centrale gebied vaak te snel, wat leidt tot gevoelens van onveiligheid bij bewoners. Deze problemen benadrukken de urgentie om actie te ondernemen en gezondheid een centrale plaats te geven in de ontwikkeling van het gebied.
Inzichten gezondheid GELUID EN LUCHTKWALITEIT In Capelle woont een groeiend aantal inwoners langs drukke wegen*, een aantal dat sinds 2017 is verdubbeld. Eén op de vijf inwoners ervaart ernstige geluidsoverlast, vaak met slaapverstoring als gevolg. Hiervan wordt 14% veroorzaakt door verkeerslawaai op wegen <50km/u en 22% door overlast van buren, mede door een gebrek aan onderlinge bekendheid, wat irritaties vergroot. Daarnaast leven Capellenaren gemiddeld zeven jaar korter door luchtverontreiniging, vergelijkbaar met Rotterdammers. Dit is opvallend voor een kleine gemeente met aanzienlijk meer groen en een bijna twee keer lagere dichtheid dan Rotterdam. De luchtkwaliteit voldoet niet aan de daggemiddelde WHO-advieswaarde voor fijnstof (maximaal 15 ug/m3 op maximaal 4 dagen). Bewoners werden in 2022 gedurende 85 dagen per jaar blootgesteld aan schadelijke fijnstofconcentraties. Dit is maar liefst 81 dagen meer
Thema Gezonde leefomgeving: luchtkwaliteit Bron: https://gezondheidinkaart.nl/, GGD Rotterdam-Rijnmond
dan de aanbevolen norm (gemiddeld per provincie 71 dagen). Langdurige blootstelling aan slechte lucht veroorzaakt op termijn long- en hartaandoeningen We hebben op ons niveau in Capelle vooral invloed op het lokale verkeer. Om de geluidshinder en luchtvervuiling te beperken kunnen we denken aan vergroening, geluidschermen langs de N210 en N209, 30 km/uur maatregelen voor lokale wegen, de elektrifica-
N210
tie van de buurtbus of maatregelen om wat vaker de auto te laten staan.
Bron: dashboard GGD Rotterdam-Rijnmond, rapport KernboodMetrolijn
schappen Capelle aan den IJssel (2022), DCMR Milieudienst Rijnmond.
Lokaal verkeer * deze zijn drukke binnenstedelijke wegen (<50m) of rijksweg/provinciale weg (<100m) met de volgende kenmerken: de maximale rekenafstand is de afstand tot de bebouwing, met een maximum van 30 of 60 meter ten opzichte van de wegas. De maximale afstand afhankelijk van het straattype; er is niet of nauwelijks sprake van een hoogteverschil tussen de weg en de omgeving; langs de weg bevinden zich geen afschermende constructies. Thema Gezonde leefomgeving Bron: https://gezondheidinkaart.nl/, GGD Rotterdam-Rijnmond
Geluidbelastingskaarten Bron: DCMR Milieudienst Rijnmond, EU geluidkaarten
11
Inzichten gezondheid BEWEGING De gemeente wordt over het algemeen als groen en kindvriendelijk ervaren (bron: kaart Beweegvriendelijkheid, https://gezondzuidholland.nl/). In het kader van het Healthy Society-programma is onderzocht hoe beweegvriendelijk Capelle is. Er is gekeken naar factoren zoals de toegankelijkheid van wandel- en fietsroutes naar de voorzieningen, de aanwezigheid van recreatief groen en blauw, sport- en speelplekken en het aantal sportaccommodaties per inwoner. Wanneer we kijken naar het beweeggedrag van de inwoners, is het beeld minder positief. Nauwelijks 50% van de inwoners voldoet aan de beweegnorm. De Nederlandse beweegnorm is niet bijzonder ambitieus: minimaal 150 minuten per week aan matig intensieve inspanning, verspreid over verschillende dagen. De
Thema Leefstijl: lichaamsgewicht
Thema Leefstijl: bewegen
beweegrichtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
Bron: https://gezondheidinkaart.nl/, GGD Rotterdam-Rijnmond
Bron: https://gezondheidinkaart.nl/, GGD Rotterdam-Rijnmond
zijn strikter: beweeg minimaal 150-300 minuten matig intensief of 75-150 minuten intensief per week; doe minimaal twee keer per week spierversterkende oefeningen voor alle grote spiergroepen; vervang zitten door fysieke activiteit. Meer bewegen is goed voor onze gezondheid, te weinig beweging negatieve effecten heeft, zoals gewichtsproblemen. Ongeveer 20% van de volwassenen in Capelle heeft obesitas, en zowel bij kinderen als volwassenen nemen gewichtsproblemen toe. Feitelijk bewegen we steeds minder. Wat vraagt dit van de leefomgeving? Het is cruciaal om te begrijpen wat mensen in Capelle ervan weerhoudt om meer te bewegen. Belangrijke aandachtspunten kunnen zijn: •
Het creëren van kwalitatieve en veilige wandel- en fietsroutes
Score 80-85
en aantrekkelijke rondes, losgekoppeld van het autonetwerk. •
27-45% voldoet aan beweegrichtlijnen
Het prioriteren van fietsen en wandelen in de infrastructuur, bijvoorbeeld door voorrang te geven aan deze vormen van mobiliteit in plaats van aan de auto.
•
Het zorgen voor nabijheid van functies op wandel- en fietsafstand.
Beweegvriendelijkheid analyse
Percentage mensen dat voldoet aan beweegrichtlijnen RIVM
Bron: https://gezondzuidholland.nl/beweegvriendelijkheid/beweegvriendelijkheid-lokale-situatie/
Bron: https://gezondzuidholland.nl/beweegvriendelijkheid/beweegvriendelijkheid-lokale-situatie/
12
Inzichten gezondheid VEILIGHEID Een belangrijk aandachtspunt voor de ervaring van de buurt is het gevoel van veiligheid. Tijdens de participatie en uit de resultaten van de online enquête via Maptionnaire kwam veiligheid vaak naar voren als thema. Hoewel er geen sprake is van verhoogde criminele activiteit, gaat het meestal om een gevoel van onveiligheid. Verschillende elementen in de leefomgeving dragen bij aan dit gevoel. Hoewel er voorzieningen zijn, voelen mensen zich (vooral ‘s avonds) onveilig om buiten te bewegen, vooral in slecht verlichte of afgelegen gebieden. Woongebouwen met blinde plinten (zoals opslagruimtes op de begane grond) bieden geen zicht op de straat en versterken dit gevoel van anonimiteit. Daarnaast zijn er momenteel geen veilige routes voor kinderen. Veel parkeerlocaties bevinden zich op maaiveldniveau en zijn verspreid door de buurt, wat de verkeersveiligheid beïnvloedt en het voor kinderen minder veilig maakt om buiten te spelen. Er is meer aandacht nodig voor verlichting. Een belangrijke oorzaak hiervan is het gebrek aan menselijke schaal en het ontbreken van ‘ogen op straat’. Veel plekken zijn
Resultaten Maptionnaire. Antwoorden op de vraag: Waarom voel je je hier onveilig?
anoniem, waardoor niemand zich verantwoordelijk voelt voor het onderhoud.
‘’’..Een belangrijk aandachtspunt wat naar voren komt is het gevoel van veiligheid. Hoewel er voorzieningen zijn, voelen veel wij ons (voornamelijk ’s avonds) onveilig om buiten te bewegen, vooral in slecht verlichte of afgelegen gebieden. Dit beperkt het gebruik van de bestaande faciliteiten……’s avonds gaan mensen lie ver niet te voet op pad vanwege een gevoel van onveiligheid.’’
Bron: Advies Capelse Jongerenraad
Resultaten Maptionnaire. Antwoorden op de vraag:Op welke plek in de wijk voel je je veilig (groene cirkels)? Waar voel je je onveilig (rode cirkels)?
13
Inzichten gezondheid MENTALE GEZONDHEID Veel mensen missen sociale steun en lijden aan sociale eenzaamheid, ongeveer 50% van de bewoners voelen zich op regelmatige basis eenzaam en in deze wijk missen 12% mensen sociale steun. Eenzaamheid neemt toe in alle leeftijdsgroepen. Dit heeft een grote impact op onze kwaliteit van leven en mentale gezondheid, zoals een verhoogd risico op angst en depressie. Capelle scoort hierin hoog in Nederland, samen met andere grote steden (Den Haag, Rotterdam en Amsterdam). Om hier iets aan te kunnen doen, weten we dat het helpt om veel sociaal contact te hebben en mensen aan te moedigen om elkaar te ontmoeten en te leren kennen.
Bron: Analyse Centraal Capelle 2.0, werkversie aug 2024 (gemeente Capelle a/d IJssel),
Gemis van sociale steun is hoog, 12% in vergelijking met landelijk gemiddeld
Het risico op angst en depressie is hoger (9%) in vergelijking met omliggen-
van 6,4%
de gemeenten, zoals Krimpenerwaard, waar dit percentage op 6% ligt. Bron: https://www.vzinfo.nl/depressie-en-andere-stemmingsstoornissen/regi
14
Ruimtelijke analyse GROEN Capelle heeft een groot en fijnmazig groen netwerk, maar het is versnipperd en monotoon. Veel groen is ‘kijkgroen’, bedoeld om naar te kijken in plaats van te verblijven of te gebruiken. Het ontbreekt aan kwaliteit, variatie, toegankelijkheid en beleving, waardoor het gebied niet optimaal kan profiteren van de bewezen positieve effecten van groen op de fysieke en mentale gezondheid. Er zijn wel diverse stedelijke parken die zowel rust als ruimte voor diverse activiteiten bieden. Schellebos
Het groene netwerk biedt kansen om de gezondheid te verbeteren. Groene routes kunnen dienen als verbindende ‘stepping stones’
Park Hitland
tussen belangrijke bestemmingen wat uitnodigt tot beweging. Goede verbindingen naar grote parken en wandelroutes biedt mogelijkheden voor verschillende doelgroepen van korte wandelingen tot lange routes naar buiten. Geprogrammeerd groen en water voor diverse doelgroepen met een balans tussen rustige groene rustplekken en intensieve recreatie bevorderd sociale interactie. Bovendien verlaagt het verblijven in of uitzicht op groene omgevingen het stressniveau, verbetert de slaapkwaliteit en draagt bij aan een betere gezondheid. Bewoners dichtbij groen en/of water ervaren vaak een betere gezondheid en een verbeterde luchtkwaliteit op lokale schaal.
Kralingse Bos het ‘s-Gravenweggebied
Ruimtelijke analyse WATER We beschikken over een rijk waternetwerk waaronder polderwater, de IJssel, de Ringvaart, en de plassen in het park, maar we ervaren dit potentieel onvoldoende. Vroeger was het mogelijk om te zwemmen en kanoën in de kanalen en de IJssel maar dit is nu niet meer het geval. Er wordt weinig recreatief gebruik van het water gemaakt, terwijl wonen nabij het water, recreatief bezoek aan het water en uitzicht op water een positieve invloed hebben op de mentale gezondheid van de bewoners en bezoekers van Nieuwerkerkse Tocht
Capelle a/d IJssel. Recreatief gebruik van water biedt kansen voor meer fysieke beweging. Daarnaast zijn er veel mogelijkheden om biodiversiteit en klimaatadaptatie te versterken. Een stad met hoge biodiversiteit bevordert contact met diverse planten, dieren
Polderlandschap
en natuurlijke elementen, wat kan helpen stress te verminderen, angstklachten te verlichten en het algehele welzijn te verbeteren. Klimaatadaptieve ingrepen, zoals meer groen en bomen, verbeteren niet alleen de luchtkwaliteit, maar helpen ook de temperatuur in stedelijke gebieden te verlagen. Dit vermindert de negatieve gevolgen van hittegolven, zoals uitdroging en hitteberoerte.
Ringvaart
Hollandse IJssel
Ruimtelijke analyse SOCIAAL NETWERK Ontmoetingsplekken zijn essentieel voor het versterken van sociale netwerken. De gemeente heeft het karakter van een dorp, maar wordt geconfronteerd met de problemen van een grote stad. Hoewel er voldoende gebouwde locaties voor ontmoeting zijn ontbreekt het aan informele ontmoetingsplekken waar diverse groepen elkaar spontaan kunnen ontmoeten, zich welkom voelen om langer te blijven en zonder uitnodiging met elkaar in contact komen. Binnen zijn er grootschalige ontmoetingslocaties, zoals het vernieuwde winkelcentrum, de bibliotheek, het theater en het nieuwe sportcentrum met zwembad, dat ook ruimte biedt voor initiatieven. Kleinschaligere plekken, zoals scholen, wijkcentra en buurthuizen, zijn goed verspreid en op loopafstand van elkaar. Buiten zijn er vijf buurtparken met een eigen karakter. Samen kunnen we kijken wat nodig is om alle doelgroepen aan te spreken zoals meer sportplekken, rustige zitplekken of een veiligere en uitnodigende omgeving. Daarnaast organiseren sommige buurten veel activiteiten, zoals BBQ’s en buurtfeesten, blijkt uit gegevens van www.maakcapelle.nl.
LEGENDA Ontmoeten binnen: Bovenlokaal niveau Wijk / buurtniveau Schoollocatie Ontmoeten buiten: Pleinen Parken Buurtinitiatieven: Gebouwen met ruimte voor lokale initiatieven Buurten met veel initiatieven en buurtactiviteit (BBQ, kerstdiner, buurtdag) Initiatief voor buurttuin of plantenbakken
Ruimtelijke analyse IDENTITEIT Sommige buurten hebben een sterke identiteit en herbergen diverse waardevolle en kwalitatieve plekken die bijdragen aan het unieke karakter van de wijk. Wonen in een buurt met geschiedenis, karakteristieke gebouwen en mooie parken kan een positieve invloed hebben op onze gezondheid. Deze plekken bieden niet alleen esthetisch plezier, maar versterken ook het gevoel van trots en verbondenheid. Dit draagt bij aan een sterke sociale cohesie,
Landelijke karakter van de ‘s-Gravenweg
wat ook de mentale gezondheid ten goede komt. Er is veel kwaliteit die we kunnen versterken en beter met elkaar verbinden. Denk aan de oude dijk met zijn dorpsgevoel en historische archi-
Amandelpark
tectuur wat cultuurhistorische waarde biedt maar ook aan het terugbrengen van streetart uit gesloopte buurten. Ook stedelijke voorzieningen zoals het metrostation, het moderne winkelcentrum, de metro, het sportcentrum en binnenkort het vernieuwde stadsplein, spelen een belangrijke rol. Daarnaast zijn er waardevol-
Nieuw sportcentrum
Liefdeslaantje
le groen- en waterelementen die de wijk karakter geven, zoals het Kievitspark, het Vuijkpark, het unieke Slotpark met zijn majestueuze oude bomen, en het landelijke karakter van de ’s Gravenweg en de IJssel Buurtpark met water Buurtpark met water Kerklaan
Dorps gevoel en geschiedenis Vuykpark
LEGENDA Waardevolle groene elementen Waardevolle blauwe elementen Karakteristieke straten en buurten Plekken belangrijk voor de stad Plekken belangrijk voor de wijk Plekken voor specifiek doelgroepen Uitzicht op het water
Slotpark met oude bomen
IJssel
CONCLUSIE Uit de analyse van de gezondheid in het projectgebied komen duidelijke opgaven naar voren. Hoe kunnen we de risico’s op depressie en angst verminderen? Wat hebben bewoners nodig om meer te bewegen en elkaar te ontmoeten? Groen-blauw: de sleutel tot gezondheid
Mobiliteit: gezond bewegen
Huidige situatie:
De groen-blauwe laag blijkt de belangrijkste bijdrage te leveren aan
Het huidige mobiliteitsnetwerk is sterk gericht op autogebruik.
Versnipperde wandel- en fietsroutes worden onderbroken door
de gezondheid van bewoners. Wonen nabij groen en water en het
Brede wegen, gratis parkeergelegenheden en veilige routes voor
autowegen. Gebouwen hebben lange, horizontale gevels zonder
uitzicht op natuur hebben een positieve invloed op de mentale
auto’s maken dit vervoermiddel de logische keuze. Voor mensen
actieve functies op straatniveau.Openbare ruimtes zijn te gedefini-
gezondheid. Kwalitatieve groene plekken en routes nodigen bewo-
zonder auto, zoals ouderen en kinderen, zijn de alternatieven ech-
eerd, wat informele en creatieve activiteiten beperkt.
ners uit om te bewegen: wandelen, spelen, en sporten. Geprogram-
ter niet optimaal. Kansen en verbeteringen:
meerd groen en water stimuleren sociale interactie door ruimte te
•
Ontwikkel een mozaïek van buurten: Creëer diverse buurt-
bieden aan diverse groepen. Daarnaast vervult het groen-blauwe
Huidige situatie:
landschap een cruciale rol als drager voor een klimaatadaptieve,
Het busnetwerk is afgebouwd, waardoor hele wijken slecht verbon-
stempels met een eigen identiteit, verbonden door een groen
aantrekkelijke, doorlopende openbare ruimte met karakter en
den zijn. Het fietsnetwerk is uitgebreid, maar mist op veel plekken
netwerk en logische wandel- en fietsroutes.
gebruiksmogelijkheden voor zowel mensen als dieren.
kwaliteit en comfort om aantrekkelijker te zijn dan de auto.
Huidige situatie:
Ruimte voor creativiteit en identiteit: Geef bewoners de mogelijkheid om de openbare ruimte te gebruiken voor informele en
lijkheden voor groen, ontmoetingsplekken en actieve mobiliteit.
creatieve activiteiten. •
Capelle kent een fijnmazig groen netwerk, maar de routes zijn versnipperd en onderling slecht verbonden. Groen en water zijn vaak
Kansen en verbeteringen:
verborgen achter infrastructuur en missen belevingswaarde.
•
De grote, kwalitatieve groene parken zijn nauwelijks zichtbaar vanuit het centrum. Grote infrastructurele barrières belemmeren
•
De ruimtelijke claims van auto-infrastructuur beperken de moge-
•
Beweegvriendelijke stad: Geef lopen en fietsen prioriteit als de
•
die ontmoeting en sociale interactie stimuleren. •
Stimuleren van buurtinitiatieven: Verhoog het eigenaarschap
eerste keuze voor verplaatsingen.
van bewoners over hun buitenruimte en ondersteun lokale
Ruimte herverdelen: Verminder het aantal parkeerplaatsen en
initiatieven.
transformeer deze tot kwalitatieve openbare ruimtes.
verbindingen en toegankelijkheid.
Inclusieve ontmoetingsruimten: Ontwerp kwalitatieve plekken
•
Versterken van de lokale economie: Introduceer kleinschalige,
Logisch en multimodaal netwerk: Stimuleer schone, gezonde
lokale ondernemingen om levendigheid en sociale cohesie te
Kansen en verbeteringen:
en collectieve mobiliteit door veilige, aantrekkelijke en verbon-
vergroten.
•
den routes te creëren.
Versterk het groen-blauwe netwerk: Creëer een duidelijke
Een gezonde en inclusieve toekomst
hiërarchie in routes, met logische verbindingen en goede • •
wayfinding.
Sociale interactie en identiteit
Door te focussen op een groen-blauw netwerk, beweegvriendelij-
Maak groen en water toegankelijker en zichtbaarder: Integreer
Het gebied is primair ontworpen voor auto’s, waardoor de ste-
ke mobiliteit en sociale interactie, kan dit gebied transformeren
deze elementen in het dagelijks leven van bewoners.
denbouwkundige structuur gefragmenteerd en introvert is. Lange
naar een gezonde, inclusieve wijk met een menselijke schaal. Het
Focus op kleinschalig groen in buurten: Introduceer een divers
wegen verdelen de wijk in afzonderlijke buurten, en de openbare
benutten van bestaande kwaliteiten, zoals de natuur en de histori-
programma dat uitnodigt tot gebruik door alle leeftijdsgroe-
ruimte mist menselijke maat en uitnodigende elementen. Er is
sche identiteit, in combinatie met slimme ruimtelijke keuzes, legt
pen.
een gebrek aan actieve plinten, overgangszones, en plekken waar
de basis voor een duurzame en aantrekkelijke leefomgeving.
bewoners elkaar kunnen ontmoeten. Tegelijkertijd heeft de wijk een unieke identiteit door de IJssel, het landelijke karakter en de geschiedenis. Het sociale netwerk is relatief sterk, al zijn er buurten waar sociale eenzaamheid hoger is.
19
02
Gezond Raamwerk
20
INTRODUCTIE In dit hoofdstuk presenteren we een gezond raamwerk, ontwikkeld volgens de omgekeerde ontwerpmethodiek, waarbij kleine aanpassingen zijn gedaan op basis van de specifieke locatie. Het raamwerk is opgebouwd uit verschillende lagen, elk met een eigen focus: 1.
Bestaande kwaliteiten en sociaal netwerk
Het resultaat van het combineren van deze lagen is de kaart
Uit onze analyse blijkt dat de wijk rijk is aan groen, blauw en
Gezond Verdichten. Hierbij analyseren we welke locaties het
voorzieningen, maar dat de samenhang en toegankelijkheid
meest geschikt zijn om gezonde woonomgevingen te realiseren.
verbeterd kunnen worden om ontmoeting en een gezonde
We maken de wenselijke woonmilieus, passende dichtheden en de
leefomgeving te versterken. Ook het sociale netwerk vormt
meest waardevolle plekken voor extra woningen inzichtelijk.
een stevige fundament voor een gezond raamwerk. Het doel is om voort te bouwen op deze bestaande kwaliteiten. 2.
Gezond Raamwerk Centraal Capelle Door alle lagen te combineren ontstaat er een samenhangend
Deze laag draagt het meest bij aan het creëren van een ge-
en gezond raamwerk voor Centraal Capelle.
zonde leefomgeving. Binnen de ruimte voor groen en blauw
3.
•
Groen-blauw •
Gezond Raamwerk, stadsschaal
zijn andere functies makkelijk toe te voegen die ook de andere
Deze kaart toont het gezonde raamwerk op stadsschaal: de
lagen helpen.
belangrijkste groene en blauwe verbindingen en plekken, de
Mobiliteit
ligging van de belangrijkste voorzieningen, en de toekomstige
Wat hebben bewoners nodig om actiever te zijn in hun buurt?
positie van de wijk binnen de context van de stad.
We besteden speciale aandacht aan het bevorderen van lopen en fietsen. 4.
Voorzieningen Welke voorzieningen ontbreken in de buurt, en hoe kan de bereikbaarheid van bestaande voorzieningen worden verbeterd?
21
BESTAANDE KWALITEIT EN SOCIALE NETWERKEN Uit analyse en participatiesessies blijkt dat de buurt al over veel kwaliteiten beschikt. Inwoners zijn tevreden met hun woonomgeving en waarderen de diverse elementen in de wijk. Ambitie: Centraal Capelle bouwt voort op zijn bestaande kwaliteiten: Elementen verbeteren waar nodig, verbindingen tussen deze kwaliteiten versterken en nieuwe waardevolle toevoegingen realiseren. De wijk blijft sociaal hecht met versterkte ontmoetingsplekken, economisch vitaal met een vernieuwd stadsplein, en uitstekend Amandelpark
verbonden via metro en fietsroutes. Historisch erfgoed en groene
6. Regionale fietsroutes
plekken worden beschermd en verbonden, waardoor natuur, recreatie en gemeenschap elkaar versterken. 3. Metrostation 4. Sportcomplex Aquapelle
Kernpunten voor bestaande kwaliteit en sociale netwerken in een gezonde wijk: 1.
Sterke sociale netwerken
2. Winkelcentrum Lijsterpark
Talrijke ontmoetingsplekken zoals buurthuizen, wijikcentra, winkelcentra (Koperwiek en Slotplein) en kerken, die bijdragen aan een hechte gemeenschap. 2.
4. Lyceum, college en sporthal
Winkelcentrum Een modern winkelcentrum met regionale functies en stedelijke voorzieningen, zoals een theater en bibliotheek. Daarnaast wordt het huidige stadsplein vernieuwd, daar komt de wekelijkse markt weer terug.
3.
Metrostation
Een metrostation biedt een directe verbinding naar Rotterdam. Bijna alle locaties in het gebied liggen binnen een loopafstand van 10 minuten. 4.
Sport- en onderwijsclusters Twee clusters aan weerszijden van het centrum, naast het Lijsterpark en het Amandelpark, die sport- en onderwijsvoorzieningen combineren.
5.
Historische IJssel Een dijk met historische gebouwen en een karakteristieke dorpse uitstraling, omringd door drie buurtparken.
6.
Regionale fietsroutes Fietsroutes die de wijk verbinden met omliggende parken en buurten en bijdragen aan actieve mobiliteit.
LEGENDA
5. Historische IJssel
Plangrens Bijeenkomstfunctie (kerk, winkel, buurthuis) Winkel Onderwijs Zorg & welzijn Sporthal Centrumcluster met winkels Onderwijscluster Sportcluster Sportvelden Karaktervolle historische gebouwen (bouwjaar tot 1940) Clusters van kwalitatieve ruimtes Wandelroute langs de dijk Lokaal fietsnetwerk Regionaal fietsnetwerk Metrolijn Metrostation
22
GROEN EN BLAUW Park Hitland
Schollebos
Ambitie: Levendig groen en blauw: ruimte voor ontmoeting en natuur In Centraal Capelle nodigen groen en water uit tot bewegen, ontmoeten en ontspannen. Routes door de wijk en naar omliggende parken bieden ruimte voor zowel mens als dier, van actieve plekken tot rustige hoekjes. Groen en blauw versterken niet alleen de natuur, maar ook de gemeenschap.
‘s Gravenweg
Couwenhoekseweg
Kernpunten voor groen en blauw in een gezonde wijk: Routes zijn ontworpen met oog voor alle leeftijden: bankjes en Amandelpark
groene rustpunten als tussenstops voor ouderen, en veelzijdige plekken voor informele activiteiten voor jongeren. Zo ontstaat een inclusieve wijk waar iedereen actief kan blijven en zich thuis voelt,
Schenkelse dreef
ongeacht leeftijd of mogelijkheden. De kern van het groen-blauw raamwerk is een kwalitatieve verbin-
Liefdeslaantje Ringvaart
ding binnen de wijk én naar de omliggende gebieden. Een groene
Lijsterpark
wandelroute van ongeveer een uur zorgt voor veel beleefbaar groen
Groen welkomstplein aan de Reigerlaan
in de wijk. Daarnaast ben je zo op alle waardevolle plekken in en rond de wijk.
Kievitpark
Er zijn vier hoofdelementen op deze kaart te zien: 1. het groene Slotlaan
rondje, 2. twee belangrijke langzaamvekeer (LV) verbindingen (west-oost en de centrumring), 3. het kindlint, en 4. de kwalitatieve programmering van de groene plekken met een balans tussen rust en reuring. 1. HET GROENE RONDJE: Noordelijke rand Langs het landelijke gebied via twee mogelijke routes bereikbaar: de bestaande ’s Gravenweg met kleinschalige bebouwing, of een doorgetrokken voetpad langs het water. Het huidige pad vanaf het Kralingse Bos langs de Ringvaart stopt bij de Schenkelse dreef en kan worden verlengd om deze rand te vormen en een deel van een groot netwerk te zijn. Oostelijke rand Via groene corridors langs de Couwenhoekseweg naar de dijk. Een apart voetpad naast het fietspad maakt wandelen comfortabeler en aantrekkelijker.
Vuykpark
LEGENDA 1. Groen rondje Alternatieve route van het rondje Groene verbindingen met omgeving 2a. Stedelijke as 2b.Centrumring 3. Kindlint School en sport locaties Groene school- en sportpleinen 4. Openbare ruimte: Pleinen Buurtpark (bestaand) Buurtpark(voorgesteld) Rivierfront met parken Extra programma in het groen Extra programma aan het water
Slotpark
23
Rand langs de dijk Met drie parken (Slotpark, Vuykpark, Kievitpark), elk met een eigen karakter en programma. De dijk biedt een combinatie van dorpse charme en het unieke landschap van de Hollandsche IJssel. Westelijke rand Een groen karakter langs de Slotlaan en het Oude Laantje. Aanpassingen aan het straatprofiel zijn nodig om de route kwalitatief te verbeteren. Op korte termijn kunnen parallelle waterwegen (zoals het Schilderspad, de Jacob van Ruysdaelsingel en Mient) als alternatief dienen.
4. DE KWALITATIEVE PROGRAMMERING VAN DE GROENE PLEKKEN Slotpark Het Slotpark is een van de oudste plekken in de wijk, met een rijke geschiedenis rond het oude kasteel. Het park heeft veel oude bomen en een historische waterslot, maar is momenteel moeilijk te vinden en wordt daardoor nauwelijks gebruikt. Het rustige karakter van het park moet behouden blijven, maar er zijn tal van kansen voor verbeteringen: •
trekkelijker om doorheen te wandelen en zorg voor een duide-
Naast het groene rondje zijn er extra verbindingen naar omliggende
lijke aansluiting op het Slotplein. Dit vergroot de zichtbaarheid
parken en buurten. 2. BELANGRIJKE LANGZAAMVERKEER VERBINDINGEN IN DE WIJK
en de uitnodigende uitstraling van het park. •
centrum en parken. Deze veilige en levendige route loopt door tot aan
met de dijk, om de historische samenhang te benadrukken. •
Een verlenging van de bestaande centrumring tot aan de dijk, die het
Een kindlint is een recreatieve speel- en beweegruimte langs routes voor langzaam verkeer, die belangrijke bestemmingen voor kinderen en ouderen (van 8 tot 80 jaar) met elkaar verbindt. Denk hierbij aan parken, pleinen, scholen, winkels, sportvoorzieningen en gezondheidscentra. Het doel is dat kinderen zelfstandig en veilig door de
•
spelen of sporten. Langs de route zijn diverse speelelementen en zitplekken geplaatst. Deze routes dragen niet alleen bij aan de aantrekkelijkheid, veiligheid en bereikbaarheid van de wijk, maar stimuleren ook sociale interactie. Bij het ontwerp wordt aandacht besteed aan bewegwijzering, kleurrijke wegmarkeringen, veilige oversteekplaatsen, openbare kunstwerken en andere herkenbare elementen op de route. Een goed doorlopend en veilig kindlint kan het aantal kinderen dat met de auto naar school wordt gebracht verminderen, wat leidt tot minder verkeer rondom scholen en een betere leefomgeving.
Kleinschalige ontmoetingsplekken: Ontwerp intieme ruimtes waar buurtbewoners elkaar kunnen ontmoeten, zonder het rustige karakter van het park te verstoren.
Vuykpark Het Vuykpark ligt prachtig langs de IJssel en is recent ontworpen. Er zijn echter kansen om het park meer levendigheid en gebruikswaarde te geven, waaronder: •
meer ruimte voor ontmoeten en bewegen: aantrekkelijke speelplekken voor jonge kinderen, comfortabele zitplekken
wijk kunnen bewegen. Daarnaast willen we met deze routes kinderen stimuleren om vaker te voet of met de fiets te gaan en meer buiten te
Markering van het kindlint met kleur en spelelementen
evenementen of een horecapaviljoen met thee en koffie.
stedelijke centrum verbindt met de dorpse omgeving. 3. KINDLINT
Rustige activiteiten stimuleren: Creëer ruimte voor activiteiten die passen bij het serene karakter van het park, zoals culturele
het metrostation de Terp en verder tot aan het Park Hitland. Centrumring
Historische verbindingen versterken: Leg een duidelijk pad aan dat het Slotpark verbindt met het Dief- en Duifhuisje en
Stedelijke as Een as langs onderwijsclusters, het stadsplein, winkelcentrum, sport-
Betere toegankelijkheid en zichtbaarheid: Maak het park aan-
voor ouderen, plekken voor activiteiten zoals een danspodium. •
Groene verbindingen: Doortrekken van de beplanting van het Vuykpark naar het Slotpark om een betere verbinding tussen de groene ruimtes langs de dijk te creëren.
•
Parkeeroplossingen: Onderzoeken van de mogelijkheid van extra parkeerplekken voor bezoekers van de restaurants. Dit kan helpen om de druk op de parkeerplekken van omliggende bewoners te verminderen. Route met spelelementen en zitplekken
Lijsterpark Het Lijsterpark ligt strategisch tussen essentiële bestemmingen in de stad, zoals het gemeentehuis, het winkelcentrum en het onderwijscluster. Aan één kant grenst het echter aan een parkeerterrein,
24
waardoor het minder intensief wordt gebruikt. Het doel is om van
•
Fietsers centraal: Het fietsen naar het centrum wordt aantrek-
het park een centrale ontmoetingsplek met reuring te maken door
kelijker gemaakt met strategisch geplaatste fietsenstallingen
de volgende aanpassingen:
dichtbij bij de ingang van het winkelcentrum.
•
•
Transformatie van een (deel van) parkeerterrein: Omvormen
•
Genieten van het water: Het plein biedt mogelijkheden om
tot een uitnodigend deel van het park met een aantrekkelijke
het water meer te benutten, zoals met terrassen en recreatie-
uitstraling.
plekken. Dankzij de gunstige positie ten opzichte van de zon
Verbeterde toegangen: duidelijke en uitnodigende entrees
worden comfortabele zitplekken toegevoegd.
vanaf het winkelcentrum en het stadsplein, met goed zicht op •
• •
het park.
Balans tussen rust en reuing
Extra voorzieningen voor beweging: een skatepark en andere
De kwalitatieve programmering van de groene plekken richt zich
urban sportfaciliteiten (naast de sporthal) en speelplekken
op een balans tussen rust en reuring. Groene routes fungeren als
voor jong en oud.
verbindende “stepping stones” tussen belangrijke bestemmingen,
Stimuleren van ontmoeting: verplaatsen van het ‘Huis van de
met gemakkelijke toegang tot grote parken en rondjes in het groen,
Wijk’ naar het park en extra zitplekken.
geschikt voor verschillende doelgroepen, van korte wandelingen
Betere verbinding met water: Faciliteren van wateractiviteiten
tot lange groene routes. Daarnaast biedt het gebied een evenwicht
zoals suppen en waterfietsen, kans voor een vissteiger. Onder-
tussen rustige natuurgebieden en levendige ontmoetingsplekken.
zoeken naar de mogelijkheid van een strandje in Capelle. Dit
•
vraagt extra aandacht voor de waterkwaliteit en maatregelen
Meer relatie met water
om zwemmen veilig te maken.
In de jaren 80 was het mogelijk om met een boot in de kanalen
Verbetering van sociale veiligheid: Goede verlichting, over-
te varen en in de IJssel te zwemmen. Tegenwoordig is het water
zichtelijkheid en veilige, logische looproutes door het park.
minder toegankelijk en ontbreekt een sterke verbinding met de
Park met rust
buurt. Toch biedt water veel kansen om zowel de gezondheid Groen welkomstplein aan de Reigerlaan
van bewoners als de natuur te versterken. Door activiteiten zoals
De zuidelijke ingang van het winkelcentrum Koperwiek aan de
suppen, kanoën en zwemmen te introduceren, kunnen bewoners
Reigerlaan is momenteel een parkeerterrein en mist een goede
meer bewegen. Het toevoegen van terrassen en zitplekken langs
verbinding met voetgangersroutes vanuit de omliggende buurten.
het water creëert ruimte voor ontspanning en sociale interactie.
Toch heeft deze locatie veel potentie om een prominente rol te
Water heeft bovendien een rustgevend effect, wat bijdraagt aan de
vervullen: het plein ligt langs een korte route naar de IJssel, maakt
mentale gezondheid. Het verbeteren van de waterkwaliteit en het
deel uit van een regionale fietsroute naar park Hitland en bevat al
toegankelijk maken van deze plekken maakt de wijk aantrekkelij-
een fontein in het water en een lokaal herkenningspunt in de vorm
ker en leefbaarder. Daarnaast speelt water een cruciale rol in de
van de kerk. Het plan is om van deze entree een groen welkomst-
biodiversiteit. Het biedt leefruimte aan planten, vissen, vogels en
plein te maken, dat zowel een uitnodigende toegang tot het winkel-
insecten, en vormt ecologische corridors die migratie en vestiging
centrum biedt als een belangrijke schakel vormt in het netwerk van
van diersoorten ondersteunen. Deze natuurlijke verbindingen ver-
langzaam verkeer.
sterken de groene omgeving en verhogen de ecologische waarde.
•
Transformatie van het parkeerterrein: Het huidige terrein
Zo draagt een gezond watermilieu niet alleen bij aan natuurbe-
wordt omgevormd tot een autovrij, groen plein.
houd, maar ook aan het welzijn van de gemeenschap.
•
Veilig en levendig: Het plein wordt voetgangers- en fietsvriendelijk, zonder doorgaand autoverkeer. Er komt alleen een fietspad.
Activiteit aan het water
25
IMPRESSIE: GROEN WELKOMSTPLEIN AAN DE REIGERLAAN
26
MOBILITEIT Ambitie: Iedereen beweegt: actieve plekken voor alle leeftijden. In Centraal Capelle bereik je alle locaties gemakkelijk, ook zonder auto. Fiets prettig naar het centrum of het park, of wandel binnen 15 minuten naar voorzieningen. Het openbaar vervoer is betrouwbaar en eenvoudig te gebruiken, waardoor iedereen zich vrij kan verplaatsen. De hieronder voorgestelde maatregelen zijn eerste ideeën en gedachten, gebaseerd op de ambities rondom gezondheid. Het
3. Kindlint
betreft ingrijpende maatregelen die verdere verkeerskundige onderzoeken en studies vereisen. De kaart rechts dient als inspiratiebeeld.
2. Toegankelijke openbare ruimte
Kernpunten voor mobiliteit in een gezonde wijk:
1. Autoluw centrum
1. Autoluw en toegankelijk centrum. Het gebied rondom het winkelcentrum en de verbindingen naar scholen, het Lijsterpark (west), het sportcentrum en Amandelpark (oost) en de dijk (zuid) worden autoluw gemaakt. Hierdoor ontstaat een prettige, levendige omgeving die uitnodigt tot wandelen, fietsen en recreëren. 2. Toegankelijke openbare ruimte De toegankelijkheid van de openbare ruimte voor mensen die min-
4. Inprikker
der goed ter been zijn, moet worden verbeterd of gewaarborgd. Dit omvat onder andere het verminderen van drempels, het aanleggen van veilige voetpaden en oversteekplaatsen, en het creëren van een uitnodigende omgeving. Vooral het gebied rond metrostation Capelle Centrum en winkelcentrum Koperwiek is een belangrijke
LEGENDA
ontmoetingsplek met diverse voorzieningen. Daarom moeten de
Metrostation Metrolijn Autoluw centrum Kindlint Veilige oversteekplaatsen voor kindlint Schoolzone (verkeersveilige omgeving) Lokaal fietsnetwerk Regionale fietsroutes Zoeklocatie: fietsstallingen voor bezoekers Autowegen (inprikkers) Zoeklocatie: parkeergarage voor bezoekers Bestaande parkeergarage voor bezoekers
routes naar deze locaties voor iedereen goed toegankelijk zijn. 3. Kindlint Het kindlint is een route voor langzaam verkeer, bedoeld voor lopen, langzaam fietsen (bijvoorbeeld voor kinderen en ouderen) en skaten. Het pad moet breed genoeg zijn en gescheiden liggen van het autoverkeer, bij voorkeur met een groene strook als buffer. De nadruk ligt op veilige en aangename wandelroutes voor jong en oud, met duidelijke bewegwijzering en veilige oversteekplaatsen.
27
Daarnaast worden schoolzones verkeersveilig ingericht, zodat kinderen zoveel mogelijk met de fiets of te voet naar school kunnen worden gebracht. Het kindlint verbindt verschillende wijken met belangrijke bestemmingen zoals scholen en speeltuinen, waardoor het zowel praktisch als recreatief aantrekkelijk is. 4. Fietsen: Doorwaadbaarheid en fietsvriendelijk Brede, veilige fietspaden zorgen voor een goede verbinding tussen
P
het centrum en omliggende gebieden. •
Aan alle zijden van het centrum worden voldoende fietsenstallingen geplaatst, zodat fietsen aantrekkelijker wordt.
4. Auto’s: Bereikbaarheid door inprikkers Het centrum blijft bereikbaar voor auto’s via drie toegangswegen (inprikkers), zonder doorgaande autowegen. Het centrum blijft goed toegankelijk voor hulpdiensten, logistieke voertuigen en openbaar vervoer, waardoor essentiële functies optimaal blijven functioneren. Door het beperken van doorgaand autoverkeer wordt de verkeersdrukte verminderd, wat bijdraagt aan een betere luchtkwaliteit, minder geluidsoverlast en een verhoogde verkeersveiligheid. Deze aanpak zorgt voor een toekomstbestendige, gezonde mobili-
De wijk blijft toegankelijk voor auto’s via drie inprikkers richting het
Autoluwe straat in het centrum. Boulevard, Mechelen (BE)
centrum, die de wijk opdelen in drie deelgebieden.
teit, waarin actieve beweging centraal staat en de auto een minder dominante rol krijgt in vergelijking met de huidige situatie.
Parkeergarage met unieke architectuur. Parkeergarage Katwolderplein, Zwolle
Gebruik van ruimte onder de spoorweg voor speeltuinen en sport in plaats van parkeren. Elinor-Ostrom Park, Wenen (AU)
28
VOORZIENINGEN Ambitie: Stads Capelle met dorps karakter In Centraal Capelle ligt de focus op sterke sociale cohesie en een omgeving waar bewoners van alle leeftijden elkaar kunnen ontmoeten. De verbinding tussen mensen staat centraal. Nieuwe ontwikkelingen worden ontworpen met oog voor de menselijke maat. Er zijn voorzieningen voor alle doelgroepen, zoals een the-
3. Ontmoetingsplek in de buurt
ater, horeca met gezonde eetgelegenheden en diverse culturele voorzieningen. De bestaande gewaardeerde plekken zoals de historische dijk of Slotpark zijn gemakkelijk te vinden en bieden kansen om te ontmoeten en te recreëren. Uitgangspunten voor voorzieningen in een gezonde wijk:
Stedelijke as
1. Centrum met bovenstedelijke functies Het centrum omvat voorzieningen zoals een winkelcentrum, thea-
2. Onderwijs- en sportcluster
ter, bibliotheek en het gemeentehuis, die goed op elkaar aanslui-
1. Centrum
ten. Deze zijn verbonden door een hoogwaardige openbare ruimte en duidelijke routes voor langzaam verkeer, zowel binnen de wijk als vanuit omliggende buurten.
2. Onderwijs- en sportcluster
2. Onderwijs- en sportclusters Deze clusters zijn gevormd met aandacht voor: •
Goede bereikbaarheid voor langzaam verkeer deelnemers.
•
Veilige buitenruimtes die uitnodigen tot ontmoeten, spelen en
3. Ontmoetingsplek in de buurt
sporten. •
Inclusieve programma’s, gericht op samenkomst van mensen
3. Ontmoetingsplek in de buurt: Slotplein
van alle leeftijden. •
Groene schoolpleinen, die buiten schooltijden toegankelijk blijven en deel uitmaken van de openbare ruimte.
3. Ontmoetingsplek voor de buurt Het winkelcentrum Slotplein, het Van Capellenhuis, de scholen en de kerken bieden ruimte voor kleinere ontmoetingsplekken en lokale initiatieven. 4. Gezondheidsvoorzieningen voor de toekomstige bewoners Met de komst van meer bewoners is het belangrijk om te kijken naar aanvullende maatschappelijke voorzieningen voor de groeiende wijk. Dit omvat huisartsenpraktijken, apotheken en fysiotherapiepraktijken. Vooral nabijheid speelt een cruciale rol, met een
LEGENDA A Centrum met bovenstedelijke functies Winkel Bijeenkomstfunctie (theater, biebliotheek) B Onderwijs- en sportcluster School Sport locaties C Ontmoetingsplek voor de buurt Bijeenkomstfunctie (kerk, buurthuis) Buurtontmoetingsplek Metrostation Kindlint Stadsas Andere LV-verbindingen met omgeving