03.02 - Programma Buitenruimte Deel A Koersdocument - Conceptversie 4 - smallfile202101117

Programma Buitenruimte Samen ruimte maken

Koersdocument voor samenwerken aan de buitenruimte van Capelle aan den IJssel Conceptversie 2.0

3 #Samen ruimte maken

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1:

Achtergrond Programma Buitenruimte 7

1.1 Waarom is een Programma Buitenruimte nodig? 7 1.2 Een sterke basis 7 1.3 De reis naar het Programma Buitenruimte 7 Hoofdstuk 2:

Vertrekpunten en wensen

13

2.1 Samenvatting vertrekpunten 13 2.2 Wensen van de stad 17 Hoofdstuk 3:

Doel en speerpunten 17

3.1 Onze doelstelling 19 3.2 Onze visie 19 3.3 We werken vanuit verschillende speerpunten 19 Hoofstuk 4: De ruimtelijke koers van de buitenruimte 23 4.1 Stevige groenblauwe basis 23 4.2 Groots stadslandschap 27 4.3 Mooi netwerk 31 4.4 Sterk centra 35 4.5 Fijne wijken 37 Hoofstuk 5:

Een nieuw werkwijze 37

Hoofstuk 6: Gevolgen van deze koers 49 6.1 Verandering in processen 49 6.2 Gebiedsgerichte aanpak 49 6.3 Meer aandacht voor communicatie 50 6.4 Financiële haalbaarheid 50 Bijlagedocument 1: Tabel samenvatting inventarisatie vertrekpunten beleid 4

5 #Samen ruimte maken

1

Achtergrond Programma Buitenruimte

1.1 Waarom is een Programma Buitenruimte nodig? De openbare en particuliere buitenruimte bepalen sterk de kwaliteit van een woon-, werk- en leefklimaat. De buitenruimte is de leefomgeving die buiten gebouwen te vinden is. De openbare en particuliere buitenruimte bepalen samen het woon-, werk- en leefklimaat. Daarom gaat dit Programma Buitenruimte over de openbare als particuliere buitenruimte samen. Dit omvat verhardingen, groen, water en allerlei voorzieningen die vaak grondgebonden zijn, maar die ook aan wanden en op daken kunnen zijn. De Capellenaren zijn gebruikers van de buitenruimte. Voor hen is de openbare ruimte een gezamenlijke plek om te ontmoeten, spelen, sporten en recreëren. Een plek waar je graag wilt zijn. Tijdens het vormgeven van het Programma Buitenruimte stelden we onszelf de vraag: wat beweegt de Capellenaren en welke behoefte hebben ze rondom de buitenruimte? De buitenruimte draagt bij aan de beleving van Capelle. Denk maar aan water, groen en natuur: dit zorgt voor aantrekkingskracht. Een aantrekkelijke buitenruimte is ook een ontmoetingsplek voor jong en oud. Een ruimte die bijdraagt aan de gezondheid en veiligheid van Capellenaren. Duurzaam, veilig, karakteristiek én functioneel. Hierbij spelen onderhoud, verrijking en verbetering van de buitenruimte een belangrijke rol.

De afgelopen jaren zijn problemen zoals die van klimaatverandering , achteruitgang van de biodiversiteit, eenzaamheid en armoede steeds meer op de voorgrond gekomen. Deze problemen kunnen via de buitenruimte en in de buitenruimte aangepakt worden. Door de coronapandemie is de rol van de buitenruimte nog sterker zichtbaar geworden. Mensen zoeken de buitenruimte weer meer op.

6

In het Programma Buitenruimte focussen we op versterking van de waarden van de buitenruimte. Tevens stimuleren we de rol van particulieren rondom water, groen en natuur, en vragen hen daarbij ook bij te dragen via hun eigen percelen. We richten ons op de realisatie van het gemeentelijke beleid en op beleid en wensen van partners in de buitenruimte. Vanuit gemeenschappelijke doelen werken we naar betrokkenheid en daadkracht: van meedenken naar meedoen en medebeheer. Partners zoals de inwoners, ondernemers en organisaties kunnen een grotere rol spelen in het verbeteren en in stand houden van de buitenruimte. #Samen ruimte maken

‘‘Samen met de Capellenaren gaan we deze uitdaging graag aan!’’ 1.2 Een sterke basis Verschillende visies, beleidsplannen en onderzoeken dienen als vertrekpunt voor het Programma Buitenruimte. Te noemen zijn: Stadsvisie, Programma Duurzaamheid, Programma Wonen, Programma Economie, Programma Mobiliteit, Visie Sociaaldomein, Rekenkamerrapport Openbaar Goed, het Coronaherstelplan, de Alliantie tegen Eenzaamheid, Beleidskader Maatschappelijke Ondersteuning en Gezondheid en Evaluatie Beleid buitenruimte. Zowel het Rekenkamerrapport Openbaar Goed als de Evaluatie Beleid Buitenruimte reflecteren op de huidige basisdocumenten en werkwijze in de buitenruimte. De Evaluatie Beleid Buitenruimte heeft betrekking op de Stedelijke Beheervisie, Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR), het Stedelijk Waterplan, de Groenvisie en het Bomenbeleidsplan. Daarnaast vormen wensen en ideeën vanuit Capellenaren, Capelse (belangen)organisaties en medewerkers van de gemeente de basis van het Programma Buitenruimte. Hier zijn ambitieuze, waardevolle ideeën uit naar voren gekomen. Dit vormt inspiratie voor net dat stapje extra, bovenop het vastgestelde beleid. En net dat stapje extra zorgt voor een fysiek prettige buitenruimte die écht past bij de Capellenaren.

1.3 De reis naar het Programma Buitenruimte Het vertrekpunt Bij het vormen van het Programma Buitenruimte zijn in de eerste fase veel open gesprekken gevoerd over de buitenruimte. Door de coronapandemie waren dit waardevolle digitale ontmoetingen. Gesprekken vanuit nieuwsgierigheid, openheid en ruimte. Samen dachten we na over spannende vragen zoals: “wat gebeurt er als de gemeente het plan baseert op wat er speelt in Capelle?” Met deze en andere vragen hebben we gewerkt in de zogenoemde werkateliers. 7

Afbeelding 1:

Live tekening wensen werkatelier WOP’s.

Tijdens elf verschillende werkateliers ontmoetten we elkaar online -vanwege coronamaatregelen-, en gingen we met elkaar in gesprek. Er zijn interne ateliers voor collega’s uit de hele gemeentelijke organisatie georganiseerd, maar ook voor verschillende doelgroepen zoals: belangenorganisaties, WOPbestuurders, professionele organisaties, de raadswerkgroep Buitenruimte, het College van B&W en intern het Capelse managementteam.

“Kan de gemeente loslaten en het aan bewoners overlaten?” – WOP’s De werkateliers: flexibiliteit en maatwerk De werkateliers zijn zorgvuldig voorbereid. Het stellen van de juiste vragen is cruciaal om de juiste input op te halen. We stelden onszelf keer op keer de vragen: Wat heeft het programma nu nodig? Welke kennis heeft deze doelgroep? Hoe creëren we een veilige omgeving zodat iedereen een bijdrage kan leveren? Elke keer zijn maatwerk en flexibiliteit nodig om te zorgen voor een werkatelier dat perfect past bij doel én doelgroep. Dit vraagt om voortdurend kritisch denken, loslaten van gedachten en ruimte geven aan nieuwe inzichten. Het vraagt om lef, daadkracht en geduld. De resultaten van elk atelier waren een online brainstormdocument met al onze ideeën en vragen, een live getekend verslag van de bijeenkomst én een stap dichterbij het Programma Buitenruimte. Stap voor stap haalden we belangrijke input voor het Programma Buitenruimte op bij verschillende doelgroepen. De rode draad in de bevindingen van de ateliers is vastgelegd in de Contouren voor het Programma Buitenruimte. Voor de zomer van 2021 zijn de verschillende doelgroepen uitgenodigd voor het laatste werkatelier en zijn de Contouren kritisch bekeken en aangescherpt. De Contouren zijn verwerkt in de Koers. Een nieuwe manier van werken Deze manier van werken vraagt veel, maar levert nog veel meer op.

Het vraagt om scherpte, tijd, anders denken, vragen stellen, ruimte geven, écht luisteren en gastvrij uitnodigen. Het geeft vertrouwen, aandacht, draagvlak, en verbinding. Het creëert mogelijkheden en het zorgt ervoor dat we elkaar begrijpen. 8

In de gesprekken hebben we gewerkt vanuit acht thema’s. • Gezondheid; • Betrokkenheid en eigenaarschap; • Economische waarde; • Veiligheid; • Bereikbaarheid en toegankelijkheid; • Kwaliteit en identiteit; • Sociaal maatschappelijke waarde; • Duurzaamheid en milieu. Échte verhalen centraal Door het betrekken van deze doelgroepen kwamen échte verhalen boven. Deze hebben 70% van het programma, de werkwijze en de ruimtelijke koers bepaald. De overige 30% van het Programma Buitenruimte is vakinhoudelijke kennis. Samen zorgt dit voor een ambitieus maar realistisch programma. De eindbestemming Het programma koppelt verschillende belangen in de buitenruimte van Capelle aan elkaar. De buitenruimte is een ruimte van allen samen: de Capellenaren, organisaties die in de buitenruimte werken en de gemeente. Een dergelijke benadering vraagt om nieuwe gespreksvormen en middelen. Met organisaties, belangenbehartigers, inwoners en raadsleden zijn we tot een gezamenlijk doel voor de buitenruimte van Capelle gekomen. Het doel bepaalt de kaders. De kaders zijn flexibel: ze bieden ruimte om per locatie passende keuzes te maken. Vervolgreis en -bestemming Dit programmadeel A is een tussenstation en bepaalt de te volgen koers voor de Uitvoeringsparagraaf waarin we concrete acties en projecten benoemen, financiële kaders uitwerken en rollen verdelen.

Het nemen van slimme besluiten, het aangaan van uitdagingen en het samenwerken in de stad vragen opnieuw om maatwerk. Invulling geven aan een specifieke locatie is immers anders dan denken over een groot geheel. Daarom organiseren we een tour door de wijken. Samen met collega’s, bewoners en organisaties. 9

#Samen ruimte maken

Samen gaan we op zoek naar kansen binnen de koers, dat is spannend. Maar door met een frisse blik naar iedere unieke situatie te kijken, bieden we elke plek wat het nodig heeft binnen de koers. Hierbij staan kansen centraal. Verhalen om het verschil te maken, zodat Capelle werkt aan een gezonde buitenruimte.

“Alleen zijn we misschien wel sneller, maar samen komen we verder” – Roy van der Knaap, Evides

Deze verhalen zijn belangrijk omdat het echte gevraagde veranderingen in de leefomgeving van bewoners aantoont. Met deze verhalen zoeken we samen naar een juiste balans. Aan de slag met de échte verhalen, dat zorgt voor maatwerk. Dat is een zoektocht en die gaan we samen aan! Leeswijzer/gebruikswijze Het Programma Buitenruimte wordt gebouwd in een honingraat met zeven kamers. De eerste vier kamers worden in dit Koersdocument vastgelegd en bepalen de koers. 1. Achtergrond en Vertrekpunten en wensen (hoofdstuk 1 en 2) 2. Doel en speerpunten (hoofdstuk 3) 3. Ruimtelijke koers (hoofdstuk 4) 4. Nieuwe werkwijze (hoofdstuk 5) In de tweede fase van de realisatie van het programma werken we de overige drie kamers verder uit in de Uitvoeringsparagraaf. In hoofdstuk 6 gaan we kort in op de veranderingen voor de gemeente als gevolg van de koers van het Programma.

Afbeelding 2:

10

De kapstok van het Programma Buitenruimte

11 #Samen ruimte maken

2 Overzicht vertrekpunten en wensen De vertrekpunten voor dit programma komen uit de beleidsnota’s en onderzoeken, genoemd in het vorige hoofdstuk. Uit een inventarisatie van de vertrekpunten blijkt dat de nota’s veel parallellen kennen. Dat is mooi, want dat betekent dat het beleid onderling goed afgestemd is. Wel geeft veel van het beleid nog ruimte voor interpretatie. In de volgende paragraaf wordt ingegaan op de hoofdlijnen van de vertrekpunten. Voor de details over de vertrekpunten wordt verwezen naar het bijlagedocument en de eerder genoemde documenten.

Groen en water Het groen-blauwe raamwerk van Capelle biedt een aantal kansen voor de toekomst. Deze zijn benoemd in de Stadsvisie (2021): • Een gezonde en leefbare omgeving; • Een duurzame leefomgeving waar de gevolgen van klimaatverandering opgevangen kunnen worden; • Het verplaatsen en verbinden van mensen en het verbinden van plekken.

De wensen voor het Programma Buitenruimte zijn ingebracht door deelnemers aan de werkateliers. Er liggen veel parallellen tussen deze wensen en de vertrekpunten voor het programma. De wensen geven invulling aan de ruimte die het beleid laat voor interpretatie. Uit de wensen komt de voorkeur, kennis en kracht van de stad naar voren. Voor de details van de bevindingen van de werkateliers wordt verwezen naar de beeldverslagen bij de tekst van dit hoofdstuk.

In en rond Capelle aan den IJssel zijn groen en water belangrijke kwaliteitsdragers. Het water is deel van haar identiteit, want we leven in Capelle samen met het water. De IJssel vormt een mooie kans; daar worden ondernemersinititiatieven voor horeca en recreatie gestimuleerd. Hierdoor, en door aanpassing van inrichting en onderhoud van belangrijke watergangen, kan water in de gehele gemeente meer onderdeel uit gaan maken van de vrijetijdsbesteding van Capellenaren en meer zichtbaar worden. Groen in Capelle aan den IJssel draagt bij aan een afwisselende, herkenbare en waardevolle leefomgeving. Om zo’n omgeving overal in Capelle te bewerkstelligen is er aanpassing nodig op verschillende schaalniveaus. De groene en blauwe ‘dooradering’ gaan we versterken op buurtniveau. Op stadsniveau versterken we verbindingen tussen woonbuurten en (stads) parken. De recreatieve potentie van Capelle wordt doorontwikkeld in het belang van Capelle en de regio. Voor beheer is het uitgangspunt dat de gehele buitenruimte duurzaam, veilig en beheerbaar is. Belangrijke eigenschap van Capelle aan den IJssel is de bodemdaling. Bij nieuwe ontwikkelingen en het beheer dient hier rekening mee gehouden te worden.

2.1 Samenvatting vertrekpunten Capelse kwaliteit en identiteit Capelle aan den IJssel heeft eigenschappen die (potentiële) kwaliteiten vormen voor een fijne leefomgeving. Het ligt als ‘stadsdorp’ nabij Rotterdam en het Groene Hart. De stedelijke en landschappelijke kwaliteiten smelten mooi samen in Capelle. Kenmerkend voor de Capelse leefomgeving is dat deze dorpse eigenschappen heeft (zoals rust en een sociaal maatschappelijk vangnet) en dat tegelijkertijd de grootstedelijke voorzieningen dichtbij te vinden zijn. De bebouwing in Capelle aan den IJssel is stapsgewijs ontwikkeld en voornamelijk in de tijd van wederopbouw na de oorlog en van de groeikernstedenbouw.De wijken hebben ieder een eigen identiteit die ook zichtbaar is in de buitenruimte. Van belang is om hier met inrichting en beheer van de buitenruimte op in te spelen. Gemeentebreed is voor de inrichting en het beheer een standaardkwaliteit afgesproken per gebiedstype. Hoofdstructuren van wegen, groen en water worden vastgelegd en zijn duidelijk zichtbaar. De (cultuurhistorische) waardevolle groene elementen koesteren we op een passende wijze. 12

Het woningaanbod staat onder druk. Verbetering van de situatie wordt voornamelijk gezocht in uitbreiden en herstructureren. Een fijne leefomgeving ontstaat door een goede balans tussen wonen en het ervaren van de buitenruimte. Daarom is het belangrijk om de positie van de buitenruimte (groen, water, wegen) te koesteren en te verbeteren. De schaarse buitenruimte zetten we multifunctioneel in. Hierbij is het beheer ondersteunend aan de vele functies die samenkomen in de buitenruimte. 13

#Samen ruimte maken

Economie De buitenruimte heeft waarde voor de mensen die wonen, ondernemen en werken in Capelle en de natuur. De gemeente heeft hier samen met de Capellenaren, Capelse bedrijven en (belangen)organisaties invloed op. De manier van werken rond economie wordt gekenmerkt door beleid dat samen is vormgegeven. Een uitgangspunt is het aangaan van samenwerkingsverbanden met partners in de regio, zoals het samenwerkingsverband Wonen met de Regio Rotterdam. Zo is bijvoorbeeld onderlinge afstemming over de vlotte bereikbaarheid van “toplocaties” en de reductive van 30% CO2 een speerpunt vanuit de Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid – Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Naast de regiopartners worden ook Capellenaren betrokken bij het opstellen van ambities voor economische ontwikkellocaties en de vormgeving van beheer daarbinnen. Daarbij is het belangrijk iedereen goed op de hoogte te stellen van de meerwaarde van de buitenruimte voor onder meer de gezondheid. De gemeente zet in op het bieden van werkgelegenheid voor zoveel mogelijk Capellenaren. We koppelen bedrijven en werknemers aan elkaar en geven specifiek aandacht aan social return. Werklocaties en winkelgebieden maken we beter bereikbaar vanuit knooppunten van openbaar vervoer. Bijvoorbeeld door de realisatie van een waterbushalte bij Rivium en uitbreiding van het aanbod deelfietsen.

Ook willen we de autobereikbaarheid en doorstroming verbeteren voor het hoofdwegennet, bijvoorbeeld bij de Algeracorridor, de Kanaalweg, het Capelseweg en het Hoofdwegplein. We streven in de stad naar een betere werk- en woonomgeving die voldoet aan wensen van moderne (kleine) ondernemers. Daarom zetten we in op toekomstbestendige en duurzame bedrijventerreinen. Het Rivium ontwikkelen we tot gemengd werk-woongebied. Hierbij spelen we in op veranderende Eisen aan en wensen van bedrijfshuisvesting en voor moderne woon-werkgebieden. Het Hoofdweggebied krijgt meer reuring en een divers aanbod aan winkels en voorzieningen. We stimuleren het horeca aanbod bij concentraties van voorzieningen. Ook versterken we recreatieve knooppunten. Wandel- en fietsroutes moeten daarvoor verbeterd worden en sterker aan de horeca gekoppeld worden.

Ook op het gebied van economie streven wij naar duurzame oplossingen. Een belangrijk vertrekpunt is de circulaire economie: hiermee vormen we ons economische ecosysteem om zodat we grondstoffen niet uitputten. Maar ook duurzame energie en mobiliteit zijn belangrijke uitgangspunten. We ambiëren een klimaatbestendige inrichting van de bedrijventerreinenvoor een aantrekkelijke buitenruimte en het tegengaan van hittestress en wateroverlast. Ten aanzien van de circulaire economie zetten we in op vermindering van afvalstromen. Zoals het hergebruik van reststoffen en gebruik van hernieuwbare grondstoffen. Capelle richt zich op het duurzaam inkopen van materialen. Het toepassen van duurzame materialen en hergebruik bieden kansen wanneer de balans met de ruimtelijke kwaliteit wordt behouden We gaan de energietransitie aan met twee hoofdpunten: de energievraag verminderen en energie verduurzamen. Ook de mobiliteit dienen we te verduurzamen. We verleiden de Capellenaar tot het gebruik van duurzame mobiliteitsvormen. We ondersteunen de warmtetransitie op bedrijventerreinen en streven naar een klimaatbestendige inrichting van deze terreinen. Dit heeft gevolgen voor de inrichting van de buitenruimte. Sociaal en gebruik We willen er in Capelle voor zorgen dat mensen actief zijn en zo goed mogelijk voor zichzelf kunnen zorgen, weerbaar zijn en mee kunnen doen.

Inwoners moeten zich veilig en prettig kunnen voelen in hun wijk en daar trots op kunnen zijn. In elke Capelse wijk zetten we actief in op het vergroten en versterken van de leefbaarheid en veiligheid, stimuleren we dat mensen vrijwilligerswerk doen, bieden we ondersteuning aan mantelzorgers, bestrijden we eenzaamheid en gaan we criminaliteit en huiselijk geweld tegen. Voldoende groen en speelruimte nodigen uit tot bewegen, buiten zijn en ontmoeting. Kwaliteit, op het gebied van onderhoud, veiligheid, bereikbaarheid en gebruiksvriendelijkheid, is van belang.

Vanuit het Beleidskader Maatschappelijke Ondersteuning en Gezondheid zijn de volgende beoogde maatschappelijke effecten geformuleerd: Capellenaren doen mee, Capellenaren hebben veerkracht, Capellenaren hebben een gezonde leefstijl en Capellenaren zorgen voor elkaar. Gezonde keuzes moeten leuker en makkelijker worden. Via de bevordering van een gezonde leefstijl kan de mentale gezondheid in samenhang met lichamelijke gezondheid worden verbeterd. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om het tegengaan van eenzaamheid en somberheid, en/of om het tegengaan van overgewicht en obesitas. Dit kan plaatsvinden door de Gecombineerde Leefstijl Interventie, maar ook door in het dagelijks leven het actief zijn in en om het huis te stimuleren. De Visie Sociaal Domein beschrijft waarom het zo belangrijk is dat de Capelse leefomgeving uitnodigend is voor ontmoeten, sporten en bewegen. Waar en hoe je woont kan invloed hebben op je gezondheid. Elke Capelse wijk vraagt om maatwerk. Het is belangrijk om bij de (door)ontwikkeling of herinrichting van gebieden en wijken steeds rekening te houden met de manier waarop de fysieke omgeving bijdraagt aan het leefklimaat. Inspraak van en samenspraak met bewoners over de inrichting van hun (directe) woon- en leefomgeving is daarbij van groot belang.

In het Programma Mobiliteit wordt speciale aandacht gevraagd voor de schoolomgevingen en educatie over verkeersveiligheid op scholen. De Alliantie tegen Eenzaamheid noemt in haar Plan van Aanpak “een uitnodigende fysieke leefomgeving met ruimte voor ontmoeten, sporten en bewegen” als een belangrijke factor hiervoor. Omdat eenzaamheid steeds meer voorkomt, is het volgens de Alliantie belangrijk om in duurzame ontmoetingen en in maatwerk te investeren. Oudere Capellenaren worden gestimuleerd te bewegen en bewust bezig te zijn met ouder worden via de campagne ‘Ben van Waarde’. Dit moet ertoe leiden dat zij de regie op het leven zolang mogelijk behouden. Het verbinden van plekken en mensen met groen en water staat centraal. Een groene buitenruimte kan Capellenaren verleiden om meer naar buiten te komen en zo mensen uit hun isolement te halen. De buitenruimte kan daarmee ingezet worden tegen vereenzaming en bijdragen aan inclusie.

14

Zo wordt in het Programma Mobiliteit aandacht gevraagd voor het verbeteren van de toegankelijkheid van openbaar vervoer voor mensen met een mobiliteitsbeperking. Ook wordt in dat programma aandacht gevraagd voor het verbeteren van de positie van de fietser in het verkeer conform de principes van Duurzaam Veilig. Dit draagt niet alleen bij aan de verkeersveiligheid, maar dit vergroot ook het comfort voor de fietser in de stad. Het stimuleren van fietsgebruik is landelijk een speerpunt vanuit het oogpunt voor gezondheid en milieu. Effectgericht Het beheer en de inrichting van de buitenruimte hebben invloed op de beleving van de buitenruimte voor Capellenaren en waarde van de gemeente. Afhankelijk van de plek in de gemeente is maatwerk nodig om de identiteiten en (multi)functies goed tot uiting te laten komen. Door op effecten te sturen, kunnen we direct herleiden aan welk beleid of welke wens gewerkt wordt. Hierdoor kunnen we ook beter uitleggen aan bestuurders, politiek en Capellenaren welke opties of mogelijkheden er zijn, waarom welke keuzes gemaakt worden of waarom we buiten dingen doen. Het betrekken bij en uitleggen van werken aan de buitenruimte is steeds belangrijker. Voorbeeld hiervan is de Visie Schollebos. Deze visie is samen met de stad opgesteld. Het Schollebos is hierin gepositioneerd als stadsdeelpark voor natuurvriendelijke recreatie.

Vanuit die bedoeling voor de mensen en natuur wordt nu gewerkt aan maatwerk in beheer, inrichting en activiteiten. Dit sluit daarom niet volledig meer aan op het reguliere beheer en de standaard inrichting, maar geeft het Schollebos een speciale positie in de gemeente. Dit draagt bij aan de sociaalmaatschappelijke waarde van het park. Ook de uitwerking van de visie komt tot stand in samenwerking met allerlei belangenorganisaties, doelgroepen en bedrijven én met betrokkenheid vanuit alle afdelingen binnen de organisatie van gemeente Capelle aan den IJssel

‘‘Het faciliteren van ontmoetingen in de buitenruimte vermindert eenzaamheid.’’

15 #Samen ruimte maken

2.2 Wensen van de stad In de werkateliers en gesprekken voor Programma Buitenruimte zijn allerlei doelgroepen en belanghebbende betrokken. De wensen van de stad voor de samenwerking en de fysieke buitenruimte zijn hierin besproken. Terugkerende onderwerpen die door alle betrokkenen benoemd zijn, waren: meer groen, meer natuur en meer doen met water, samenwerken met elkaar en de buitenruimte (toegankelijk) maken voor iedereen. Er zijn nog teveel plekken in de buitenruimte die verbeterd moeten worden om ze toegankelijk te maken voor mensen met een (mobiliteits)beperking. Met meer groen wordt gedoeld op verschillende zaken. Mensen willen meer gebruik maken van de groene ruimte om te sporten, spelen, ontmoeten en ontspannen. De sociale waarde wordt vergroot door meer groen. Er is veel aangedrongen op het versterken van de positie van groen in besluitvorming bij onderhoud, herinrichting en ontwikkeling. Zonder voldoende groen zullen nieuwe ontwikkelingen geen prettige leefomgeving opleveren. Ook willen de belanghebbenden meer aandacht voor groen in voorlichting en educatie. Mensen weten nog onvoldoende van groen en natuur. Hierdoor missen we veel potentiële kracht bij het oplossen van de biodiversiteits- en klimaatcrisis. Tot slot is aangegeven dat het groen wel meer gevarieerd mag worden.

Niet alleen vanwege de sierwaarde maar ook ter versterking van de identiteit van de wijken en buurten en ter vergroting van de biodiversiteit. In de vorm van wateroverlast wordt water in Capelle regelmatig als last ervaren. Het water is in andere vormen ook een kwaliteit die we kunnen benutten. Een leefomgeving met zicht op water wordt vaak meer gewaardeerd en biedt ook mogelijkheden zoals varen, vissen, verkoelen en geeft uitzicht op de natuur. Aangegeven wordt dat als de gemeente meer ruimte wil geven aan ideeën uit de stad, het van belang is te luisteren en relaties en netwerken te bouwen. De stad wil eerder en intensiever betrokken worden. De plannen moeten zo vroeg mogelijk, en als ze nog vloeibaar zijn, met de stad besproken worden. Sommige inwoners willen een actieve denkrol, anderen willen structureel wel werkzaamheden op zich nemen en sommigen willen betrokken worden als er zich veranderingen aandoen in de buitenruimte dichtbij hun huis of werk. 16 Tekeningen samenvatting wensen uit werkatelier

Aangegeven wordt dat niet iedereen even goed vertegenwoordigd is in de gesprekken over de buitenruimte. Het is van belang om ook te weten te komen hoe bijvoorbeeld kinderen, jongeren, twee-verdieners, mensen die de Nederlandse taal niet spreken, mensen met grote financiële zorgen of mensen die eenzaam zijn, denken over de buitenruimte. Dat de bomen ook in Capelle aan den IJssel niet tot in de hemel reiken (er een beperking in budget is) beseffen alle betrokken Capellenaren zich erg goed. Velen willen meepraten om aan te geven waar het geld wel aan besteed moet worden en ook waar minder geld aan besteed kan worden.

SUGGESTIES VOOR SCHOON EN VEILIG

- Buurt opruimactie, opschoondagen, het zogenaamde “grondstof jutten” of “ploggen” - JOP’s samen met Jongeren en VTH/afval opknappen - Voldoende bankjes en prullenbakken in de openbare ruimte op plekken waar het geen overlast kan veroorzaken - Voorlichting en educatie inzetten voor gedragsverandering t.a.v. aanpak zwerfaf val en afvaldumpingen - Actieplannen en educatie per school voo r verkeer en veiligheid in schoolomgeving - Actiegroep Reuzenberenklauw opzetten voor bestrijding en signaleren 17

#Samen ruimte maken

3 Doel en speerpunten 3.1 Onze doelstelling Het hoofddoel van dit programma hebben we vormgegeven als: Samen ruimte maken. Dit betreft geheel Capelle aan den IJssel en een uitnodiging aan alle Capellenaren om mee te doen aan het maken van een gezonde buitenruimte. De gezonde buitenruimte is een plek met aandacht voor fysieke en mentale gezondheid van mensen en met ruimte voor groen, water en natuur. 3.2 Onze visie De openbare ruimte maken we samen Alle groepen van de samenleving maken gebruik van de openbare ruimte. Dat brengt verschillende belangen met zich mee. Het schoon, heel en veilig houden van de openbare buitenruimte alleen is niet meer genoeg. De samenleving verwacht meer. Niet alleen de gemeente maar ook Capellenaren hebben hier een taak in. Basis vormt het respectvol met elkaar en met de leefomgeving omgaan. Meerwaarde ontstaat als belangen en waarden in de buitenruimte gezamenlijk worden benoemd en aan elkaar worden gekoppeld. De openbare ruimte beslaat minder dan de helft van de oppervlakte van Capelle aan den IJssel. Dat betekent dat inrichting en onderhoud van het groene en blauwe karakter van Capelle ook in handen ligt van particulieren. Waar Capellenaren vroeger tuinwedstrijden voor de mooiste tuin hielden en de tuinen vooral groen waren, is er nu meer behoefte aan een onderhoudsvriendelijke tuin met privacy.

Het gevolg hiervan is veel overkappingen, schuttingen en verstening. Dit leidt tot problemen als hittestress, slechte luchtkwaliteit en achteruitgang van de biodiversiteit. Samen kunnen we ook hier verbetering in aanbrengen! Hierbij is oog voor de behoefte van de Capellenaren wel belangrijk. Daarom is het noodzaak om opgaven en kansen samen te bepalen én uit te voeren. Dat kan op verschillende schaalniveaus: regionaal, stad, wijk, buurt, straat en eigen tuin. Dit vraagt om verschillende samenwerkingen: kort en langdurig. Welk schaalniveau en welke samenwerking zijn afhankelijk van het onderwerp en de locatie. 18

3.3 We werken vanuit verschillende speerpunten Onze doelstelling realiseren we door te werken aan verschillende speerpunten rondom de Capelse buitenruimte. Deze geven richting aan ons idee over (de totstandkoming van) de beoogde buitenruimte. Onze buitenruimte…. …is aantrekkelijk en veerkrachtig. Capelle is rijk aan parken, lanen, groen en water en heeft een gunstige ligging tussen de IJssel, stad en het Groene Hart. We koesteren en benutten deze kwaliteiten om de aantrekkelijkheid van de buitenruimte te vergroten en een veerkrachtige buitenruimte te maken. Hierbij is er oog voor de unieke kansen van iedere wijk en buurt, passend bij haar identiteit en gewenste kwaliteit. Dit kan een toevoeging van ruimte voor groen en water betekenen, maar ook het faciliteren van een kleinschalige voorziening zoals een bankje, meer afvalbakken of groen met een hogere sierwaarde of natuurwaarde. …is in samenwerking met de omgeving vormgegeven. Samen met belanghebbenden zijn de opgaven bepaald en werken we aan gemeenschappelijke oplossingen. Zo werken we aan de juiste maatregelen. We denken niet vóór elkaar, maar mét elkaar. Wederzijds respect voor elkaars belangen is daarbij cruciaal. Een balans tussen luisteren en gehoord worden: zo werken wij samen. In de wijken en buurten is het belangrijk betrokkenheid, eigenaarschap en zingeving te creëren bij de bewoners.

Daarbij kunnen rollen per fase in het project verschillen van trekker, adviseur, toehoorder tot uitvoerder. meedenken en -praten is belangrijk. Meedoen en initiatief nemen nog waardevoller. De daadkracht van de samenleving zit niet in de mondigheid, maar in het verantwoordelijkheid willen nemen. Capellenaren die zich inzetten voor medebeheer van de openbare ruimte zijn goede voorbeelden. …heeft een stevige groene en blauwe basis. Werken aan onze gezondheid door te bewegen, te ontmoeten en te recreëren in de buitenruimte is steeds belangrijker. Het groene en blauwe karakter van 19

#Samen ruimte maken

Capelle is hiervoor van belang: het is uitnodigend. Dit willen we vasthouden, laten zien en versterken voor toekomstige generaties. Daarbij hebben we oog voor natuur en natuurbeleving. We werken bewust aan biodiversiteit en klimaat. Hierbij willen we meer aandacht geven aan de duurzame balans tussen gebouwen en verharding ten opzichte van groen en water. Ook is aandacht nodig voor de overlast door (exotische) planten en dieren in de buitenruimte voor mensen en gebouwen.

“We moeten de buitenruimte uitnodigend maken voor mensen om te bewegen” – Sportief Capelle

OOR SUGGESTIES V ENKEN BUITEN HERD direct grote

20

sis laat ook ving. - De coronacri apelse samenle C e d in r te h c s sporen a het coronaviru n a a ijn z n re en 146 Capellena ellenaren hebb p a C l e ve n e , overleden een et verlies van m d a h e g n ke te ma we een ie reden willen d m O . re a rb woners die ëren voor de in re c k le sp g n ki herden van een t de realisatie e M . lle e p a C ik van van t ook het gebru rd o w k le sp g n herdenki erd. Een xtra gestimule e te im ru n e it extra u de b eeft bovendien g l e ss IJ e d s g locatie lan voor deze vier. Het plan ri e d n a a t h c et aanda erkt. Omdat h w e g it u r e d a n zeer plek wordt n is, maar ook re a n lle e p a C voor de past het om dit l, e e n o ti o m e n elke persoonlijk e n. Hoe en in w e o d te n e h t e samen m bepalen. vorm is nog te

…is een fijne leefomgeving We houden de buitenruimte (nog steeds) schoon, heel en veilig. Maar dat is geen op zichzelf staand doel. Voor een fijne leefomgeving sturen we aan op meerwaarde op sociaalmaatschappelijk vlak, economisch vlak en duurzaamheid. De beleving van de buitenruimte is persoonlijk en ook afhankelijk van tijd, plaats en situatie. Deze beleving wordt voor een groot deel bepaald door gedrag van mensen. Hoe je je als individu of groep gedraagt in de buurt en op straat, bepaalt in grote mate de beleving van anderen. Maar ook inrichting en beheer van de omgeving beïnvloeden de beleving van de leefomgeving. Bijvoorbeeld het ervaren van voldoende verlichting in de avond; de ruimte die te vinden is om de drukte te ontvluchten in het groen van parken; het wel of niet ondervinden van overlast door bomen, zwerfvuil, hondenpoep of ongedierte. Of het gemak waarmee je werk en voorzieningen kan bereiken, ook wanneer je een beperking hebt. Een fijne leefomgeving is en voelt veilig en comfortabel voor iedereen. Met de buitenruimte kunnen we dit positief beïnvloeden. Daar hebben we allemaal een rol in: Capellenaren, bedrijven, belangengroepen en overheden. …draagt bij aan gezondheid De buitenruimte wordt in balans ontwikkeld. We zoeken naar de menselijke maat in de buitenruimte. Meer ruimte en aandacht voor groen en water zijn nodig als we Capellenaren gezond willen houden.

We wisselen gedachten uit over de mogelijkheden die er zijn en versterken waar gewenst. Zo zorgen we met voldoende groene ruimte voor een schonere lucht en voldoende verkoeling bij hitte. En richten we de buitenruimte in met voldoende (groene)

#Samen ruimte maken

doorlatende materialen en ruimte voor de sponswerking zodat we water in perioden van extreme neerslag kunnen bergen en langer kunnen vasthouden. Ook moet de buitenruimte voldoende uitnodigend zijn en faciliteren in het laten ontmoeten, recreëren, sporten en bewegen, en wel voor iedereen, ook voor bijvoorbeeld mensen met een beperking, mensen met minder financiële middelen of mensen die eenzaam zijn. Dit draagt bij aan de fysieke én mentale gezondheid. Maatregelen die hieraan bijdragen kunnen tegelijkertijd een positieve invloed op de biodiversiteit in de stad hebben. De menselijke maat moeten we ook zoeken ten opzichte van de natuur. …is betaalbaar Een goede balans tussen kostenbewustheid en bereidheid om te investeren is voor het Programma Buitenruimte belangrijk. Zonder inspanning, geen resultaat. Hiervoor is samenwerking op het gebied van kennis, geld en tijd nodig. Afstemming van belangen, doelen en projecten vindt plaats op basis van het open gesprek. Hoe werken we samen aan een win-win situatie? Investeren in onderhoud en inrichting met oog voor gezondheid, klimaat en milieu zijn hierin een belangrijke afweging: een balans tussen kosten en baten. Besef van het brede effect van investeringen is daarbij van belang. Als voorbeeld is te noemen de te verwachten reductie van kosten rond zorg (voor gemeente, ondernemers en particulieren). We willen budgetneutraal werken.

Dit zal soms scherpe keuzes met zich meebrengen. Maatwerk voor iedere wijk, buurt of straat is op zijn plaats. Door samen in de wijk te prioriteren, blijven we inzetten op de juiste dingen en doen we die dingen goed.

OOR SUGGESTIES V ONTMOETEN

or buurt hoolpleinen vo sc n lle te ns pe -O s /klas Schollebo - Buitenpodium flesjes als er at w re ruikba - Uitreiken herb naar andere van doelgroep “kettingbrief” nbrengen aa mbinatie met doelgroep in co n watertappunte speeltuintje n traditioneel va - Omvorming ng en oud gsplek voor jo naar ontmoetin or belangen in buurten of vo - Actiegroepjes jvoorbeeld bi ciliteren met fa en en er ul stim gereedschap materialen en

21

4 De ruimtelijke koers van de buitenruimte In de Stadsvisie wordt beschreven dat de buitenruimte op verschillende schaalniveaus van betekenis is. . In de basis van onze ruimtelijke koers zijn dezelfde schaalniveaus terug te vinden: regio, stad, wijk, buurt. Het perspectief is dat er op al deze schaalniveaus versterkingen nodig en mogelijk zijn om waarde te realiseren voor vele domeinen. De schaalniveaus komen daarom komen terug in de kenmerken die we beschrijven, in de kwesties die we aankaarten en in de focus als het gaat om specifieke thema’s of domeinen. We maken daarbij een verdiepingsslag door te benoemen wat de wenselijke ruimtelijke kwaliteiten en de ruimtelijke opgaven zijn die we met elkaar hebben voor de toekomst van de Capelse buitenruimte. Deze verdiepingsslag is samen met vele betrokkenen gemaakt. De vertrekpunten en bevindingen uit talloze gesprekken geven zo mede invulling aan de ruimtelijke koers. En dus aan de toekomst van de buitenruimte van Capelle aan den IJssel.

OOR SUGGESTIES V UURBELEVING T A N N E N E O breek = GR peratie Steen

tuin/straat (O - Vergroen je e erin) g eruit plantj tegel/schuttin dag leving eestjes buurt b n e n e m n de groenbe e lo ve e -B g s; d o o de Tiny w - Inzetten op maken dichtbij huis kansen kaart n e n e edures in rd a a eleid en proc b - Natuurw n e ro g ) g n d en (nalevi eteren behou rb ve : - Verbeteren n e g lin ontwikke uitvoering en en natuur maar positie groen n: geen stuks e m o b id le e lantb - Herzien herp als eis e m diversiteit in gelijk volu m vergroten a a rz u u d n ructuren - Onderzoeke uw van laanst o b plaats van p o n e n e soort rhardingen in ve r e d n o e ti ensa - Watercomp maken uleren im st kaart bomen n in groen se n ka n re a 22 Capellen - Samen met

4.1 Stevige groenblauwe basis Het ontstaan van groen en waterrijk Capels landschap Capelle ligt in een landschap van rivieren, polders en droogmakerijen. In de eeuwen van opbouw van dit landschap is steeds gewerkt aan het bruikbaar en leefbaar maken en houden van het gebied. De omgang met water, bodem en groen is daarin altijd sterk bepalend geweest. Zo zijn eerst de getijrivieren bedijkt en polders van wegen en sloten voorzien. Later is er veen afgegraven en zijn de ontstane plassen drooggelegd. Tussen de buurtschappen uit die tijden zijn nieuwe wijken ontwikkeld, veelal op aangebrachte zandlagen die nodig waren om stevige en hogere bouwgronden te maken. Delen van de stad die we nu kennen als Rivium en Fascinatio zijn op zeer hoge terpen van rivierbagger gebouwd. Buiten deze hoge terpen is daardoor sprake van een waterrijke omgeving, met hoge waterstanden en een zachte (diepere) ondergrond. Er is veel en divers groen te vinden, van oude weilanden en bos in de oude polders, parken en getijdenatuur langs de rivier, tot plantsoenen en lanen in de wijken.

Ons groen en water onder constante druk Capelle heeft door de tijd heen een stadslandschap gekregen, met veel zichtbaar water en ruim groen. Dit wordt nu nog steeds cruciaal gevonden en sterk gewaardeerd omdat aan groen en water zoveel waarden verbonden kunnen worden. Denk hierbij aan ontmoeting, gezondheid, milieu, natuur of identiteit. Toch zijn er binnen Capelle een aantal delen waar de fysieke leefomgeving als minder goed wordt ervaren. We zien daar een gecombineerde belasting van fijnstof en geluid en een hoge kans op hittestress. Met name stadsdelen als Fascinatio, Rivium en het noorden van Schollevaar vragen extra aandacht. Groen, water en bodem staan onder constante druk. Bijvoorbeeld door veranderingen in het gebruik. Maar ook fysieke verschijnselen, zoals constante bodemdaling, verzilting en wijzigingen in neerslag, temperatuur en droogte, spelen een belangrijke rol. Dit zien we terug in de uitdagingen waar we in de huidige tijd mee geconfronteerd worden: wateroverlast op straat, zwakke of zieke beplantingen, verzakkingen en noodzaak tot ophogingen. Een samenhangende aanpak van groen, water en bodem is dan ook van groot belang. In deze paragraaf geven we antwoord op de vraag: wat moeten we doen aan groen, water en bodem om nu én in de toekomst een bruikbaar en leefbaar stadslandschap te maken en te houden? De ruimtelijke koers: Focus: Inzet:

stevige groenblauwe basis gezondheid, duurzaamheid, identiteit/kwaliteit veerkrachtig, groen en waterrijk stadsdorp

23 #Samen ruimte maken

Robuust watersysteem Voor Landelijk Capelle (het gebied rond de ’s Gravenweg), Hitland en Schollebos is de inzet te komen tot een robuust en uitgebalanceerd watersysteem met een hoge ecologische waarde en een stabiele bodem. Hiermee wordt ingespeeld op de bescherming van de cultuurhistorische waarden van landschap en gebouwen en wordt het kenmerkende ecologische karakter van het gebied uitgebouwd.

Groenimpuls In de wijken met een hogere belasting qua geluid, fijnstof en hitte wordt ingezet op een extra impuls in groen en buitenruimte. Het gaat dan vooral om maatregelen die de beleving van de omgeving verbeteren. Van groen kan ook deels een direct effect worden verwacht, bv als het gaat om het beperken van de kans op hittestress en in een bepaalde mate ook als het gaat om het invangen van fijnstof.

Bij dit robuuste watersysteem hoort het realiseren van een samenhangend stelsel aan natuuroevers in het gehele gebied, en in het Schollebos het op elkaar afstemmen van enerzijds de waterhuishouding en de waterkwaliteit en anderzijds de ontwikkeling van diverse natuur/bostypen. Bezien kan worden of dergelijke gebieden ook een betekenis kunnen hebben als bijdrage in de waterbuffering voor aanpalende wijken.

Verhoging biodiversiteit Biodiversiteit staat voor een rijk leven aan planten en dieren en voor een gezonde leefomgeving. De stad kan een goede bijdrage leveren aan deze diversiteit en zal dat ook móeten doen als we een gezonde leefomgeving willen houden. Capelle heeft door haar ligging aan het Groene Hart en haar sterke groene dooradering een grote potentie op dit vlak. Bijdragen doen we door bij inrichting en beheer te letten op de kansen voor biodiversiteit. Bijvoorbeeld door plantsoorten hierop uit te kiezen, aangepast bermbeheer toe te passen of waterkwaliteit te verhogen. Door dit tot diep in de wijken toe te passen ontstaat er ‘natuur tot aan de voordeur’.

Versterking natuur(-beleving) getijderivier De Hollandsche IJssel is ons landschappelijke boegbeeld en verbindt ons met het grotere landschap van de getijderivieren. We gaan verder met het versterken van de mogelijkheden voor het beleven van de IJssel, en zoeken aansluiting bij de realisatie van het grotere ‘getijdepark’ op regionale schaal. Dit houdt in dat we verder willen met het maken van paden en plekken met zicht op de rivier en haar natuur, en kansen voor nieuwe natuurwaarden aan de getijderivier willen creëren. Meer ruimte voor waterberging met groen In de wijken wordt ingezet op meer en zichtbare waterberging in combinatie met meer groen. Dit kan gaan om publieke en private gronden, om maaiveld en om gebouwen. Voorbeelden zijn verruimde oevers van watergangen, open bestratingen, wadi’s, groenblauwe daken en groenere tuinen. Dergelijke maatregelen maken wijken niet alleen toekomstbestendiger maar ook aantrekkelijker voor mens, plant en dier. We beseffen dat in veel delen van de stad de kansen voor meer ruimte voor groen en water grotendeels op particulier terrein liggen. Verbetering vraagt dan juist van particulieren een bijdrage.

24

Plekken kwalitatief zwemwater Schoon water is van belang voor de beleving van water en voor de natuurwaarde ervan. We blijven dan ook inzetten op verbetering van de waterkwaliteit. Het is het onderzoeken waard of er op een aantal plekken extra waarde kan worden geboden door zwemwaterkwaliteit te bieden.

“Groen en blauw vormen een centraal onderdeel van het ontwerp” - Edith Stuivenberg (Contactpersoon Bomenstichting)

25 #Samen ruimte maken

4.2 Groots stadslandschap Het karakter van Capelle is verbonden met het landschap waarbinnen het zich ontwikkelt. Bewaarde landschappelijke gebieden als de Hollandsche IJssel, Landelijk Capelle en Hitland worden vaak gewaardeerd als kenmerkend, cultuurhistorisch belangrijk en recreatief interessant. Het later ontwikkelde Schollebos kunnen we zien als een toegevoegd landschappelijk gebied, aansluitend op Landelijk Capelle en Hitland. Als heus ‘bos in de stad’ heeft het binnen dit verband eigen kwaliteiten en potenties. Deze landschappelijke gebieden maken deel uit van het grotere stedelijke landschap van de regio, en sluiten aan op de groene ruimtes van het Groene Hart. Capelle heeft een bijzondere positie, wat we zoveel mogelijk mensen willen laten beleven. Onze landschappelijke gebieden vormen bij uitstek de locatie voor doorgaande recreatieve routes en voor prettige verbindingen binnen het regionale landschap. Ook nieuwere lijnen maken deel van uit van het natuur- en recreatienetwerk van Capelle en de regio. Routes langs de Algeraweg/Algerabrug en Nieuwe Wetering (noordzijde Schollebos) vormen, ieder op hun eigen manier, belangrijke onderdelen. Samen met de bewaarde landschappen bieden zij Capelle de basis voor een divers stadslandschap. Ons grotere natuur- en recreatienetwerk is aan versterking toe Enkele schakels in dit netwerk voor natuur en recreatie kunnen sterker.

Dit geldt bijvoorbeeld voor de verbindingen tussen het Schollebos, Landelijk Capelle en Hitland: deze gebieden zouden meer als een eenheid kunnen functioneren. Ook qua beleving kunnen onderdelen sterker, zoals bij de IJsseldijk ter hoogte van Capelle-west. Het verder werken aan het regionale recreatieve netwerk en het uitbouwen van de ecologische, recreatieve en ook economische kwaliteiten van onze landschappelijke gebieden verdienen aandacht. In deze paragraaf lichten we toe hoe groots het kan worden.

26

De ruimtelijke koers: groots stadslandschap Focus: bereikbaarheid en toegankelijkheid, economie, identiteit Inzet: versterken regionaal recreatief netwerk en beleving in een samenhangend stadslandschap #Samen ruimte maken

Versterken samenhang en identiteit De landschappelijke gebieden verdienen bescherming door hun eenheid en continuïteit te waarborgen, oftewel: geen versnippering maar juist verdere verbinding en uitbouw binnen het eigen karakter. Dat betekent voortgaan op de weg die voor Landelijk Capelle en Hollandsche IJssel is ingezet. Daarbij gaat de aandacht in het bijzonder uit naar een aantal aspecten die we hieronder beschrijven. Versterken beleving Ten eerste gaat het om de versterking van de beleving van landschap, groen en water. Dit kan bijvoorbeeld door het bieden van uitzichtpunten, toegankelijke oevers, prettige paden en inpassing van bebouwing. Ruimte voor ondernemers Diverse gebieden in Capelle aan den IJssel bieden ieder op hun eigen wijze ruimte voor ondernemen in groen, recreatie en toerisme, Onder meer door pluktuinen (met bijvoorbeeld een zorgcomponent in dagbesteding) te maken in Landelijk Capelle of (sportieve) buitenlessen te bieden in het Schollebos. Daarnaast is groen ook een belangrijk component van het vestigingsklimaat voor bedrijven. Aansluitend hierop kan het interessant zijn voor initiatiefnemers om zich onderling of met bestaande netwerken van partijen te verbinden, om kennis te delen en gebieden en producten te promoten. Voorbeelden zijn het toeristische verbond Hollandsche IJssel en het platform ‘Vrienden van het Schollebos’.

Bijdrage aan ecosystemen De bijdrage aan de regionale ecosystemen als onderdeel van de vergroting van de biodiversiteit is ook een belangrijk aspect. Het behouden en maken van ecologische verbindingen binnen en tussen de gebiedsdelen is nodig. Aandacht gaat onder meer uit naar soorten planten en dieren die zich reeds gevestigd hebben in Capelle en naar soorten die als typsich en potentieel aanwezig gelden voor Capelle. Bestaande natuurinvenrisaties en -plannen (bijvoorbeeld de Natuurkansenkaart van Capelle) kunnen de basis vormen. Sterkere recreatieve eenheid Het Schollebos maakt als grootste groengebied in Capelle aan den IJssel stevig onderdeel uit van ons grootse stadslandschap. Het bos biedt (zoals 27

beschreven in de Visie Schollebos) een buffet aan mogelijkheden voor vrijetijdsbesteding, natuurwaarde dichtbij en plaats voor ontmoetingen. Het is een landschap waarin ”we kunnen ontdekken, doen en leren over biodiversiteit, milieu, klimaat en onszelf.” (p.31). Door meer praktische en visuele verbindingen te maken met Landelijk Capelle en Hitland en te letten op de ‘doorwaadbaarheid’ van terreindelen als de Golfbaan en landerijen kan het deel uitmaken van een groter recreatief en ecologisch landschap met een breed palet aan mogelijkheden.

“Wat als kinderen ouderen mee zouden nemen naar buiten om daar samen naar de natuur te kijken“ - Bart van de Waal (Cnme de Hooiberg)

Versterken landschappelijke (vaar)routes Het is onze inzet om Capelle verder aan te sluiten op het bestaande netwerk van regionale routes voor wandelen en fietsen, waarbij ontbrekende onderdelen worden gerealiseerd, waar nodig de kwaliteit van paden wordt verbeterd en wordt geïnvesteerd in een aantrekkelijke buitenruimte langs deze routes met op bijzondere punten de realisatie van plekken voor ontspanning en uitzicht. Voorbeelden zijn de aansluiting Hitland/IJsseloever bij Zandrakpark, de omgeving Algerabrug/IJsseldijk en de versterking van de verbindingen van het Schollebos met Hitland en het Kralingse bos. De vaarroutes verdienen ook aandacht. Denk aan het aanbieden van aanlegplaatsen voor passanten of toerboten aan de rivier en het mogelijk maken van kanoroutes verder Hitland in. Versterken parkdreven Hoofdwegen als de Capelseweg, de Hoofdweg en de Abram van Rijckevorselweg kunnen als parkwegen deel uitmaken van en bijdragen aan het stadslandschap en zo ook de groene kwaliteiten van Capelle tonen. Daarnaast zijn er paden die als verbindingen tussen groengebieden en parken fungeren. Bij beide gaat de aandacht uit naar het versterken van het beeld van de buitenruimte om deze ‘dreven’ herkenbaarder en prettiger te maken.

28

29 #Samen ruimte maken

4.3 Mooi netwerk Verbindingen voor mens, plant en dier Capelle is in verschillende stappen uitgegroeid tot stedelijk gebied en omvat daardoor een diverse set aan wijken en buurten. Het geheel is daarnaast ‘dooraderd’ met linten van water en groen die regelmatig vergezeld worden door paden. Deze linten hebben niet alleen betekenis voor de wijken en buurten zelf, maar zeker ook voor de stad als geheel. Ze vormen verbindingen voor mens, plant en dier of bieden de mogelijkheid daartoe. Én ze zorgen ervoor dat groen in Capelle altijd dichtbij huis kan zijn. Betekenisgeving aan Capels netwerk Van diverse kanten wordt ingezien dat deze linten van water en groen van waarde zijn en door gerichte inrichting, beheer of aaneenschakeling meer betekenis kunnen krijgen. Bijvoorbeeld door er meer ruimte te bieden voor natuur, voor nieuwe mobiliteiten en voor bewegen met ook recreatieve rondjes op fietsen, skeelers, steppen en dergelijke. In deze paragraaf geven we onze visie op waar wat te combineren is. De ruimtelijke koers: mooi netwerk Focus: gezondheid, duurzaamheid en milieu, bereikbaar en toegankelijkheid, veiligheid Inzet: praktische en attractieve groen-blauwe netwerken voor mens, plant en dier Netwerk van groene linten De linten van groen en water zullen worden behouden en waar nodig versterkt en verbonden.

Ook krijgen ze een impuls in de mogelijkheden voor natuur(-beleving), bewegen en verplaatsen. Binnen het stelsel wordt daarbij onderscheid gemaakt in verschillende type lijnen met een eigen inrichting en beheer. Vanuit dit beeld worden ontbrekende schakels ingevuld. Gedacht kan worden aan lijnen met nieuwe natuurstroken langs het water en plekken/ paden om daarvan te genieten. Of aan lijnen met verbrede of nieuwe paden waar gewandeld, geskeelerd en gefietst kan worden.

30 #Samen ruimte maken

Doorfietsroutes Doorfietsroutes zijn een belangrijk onderdeel van het stelsel. Deze worden deels nu al ontwikkeld. Daarbij gaat de aandacht uit naar de aantrekkelijkheid van de routes: zijn ze praktisch én prettig, ook als het gaat om beleving. Recreatieve stadscircuits Inzet is om binnen het stelsel aan paden recreatieve stadscircuits voor diverse vormen van verplaatsing uit te zetten. Het gaat dan om grotere rondes die kortere afstanden aanbieden over diverse wijken heen, met waar relevant aansluiting op routes in de omgeving. Daarnaast wordt gedacht aan het aanbieden van kleinere circuits in en om het Schollebos, inclusief bijvoorbeeld het Sportterrein Schenkel en de (omgeving van) de Golfbaan in Landelijk Capelle. Voorzieningen binnen deze gebieden kunnen het startpunt zijn voor activiteiten op deze circuits. Dit sluit aan op het idee uit de Visie Schollebos om de paden binnen Schollebos voor diverse vormen van beleving te gebruiken, dus sportieve beleving naast bijvoorbeeld natuurbeleving. Dit biedt ook kansen voor georganiseerd bewegen en voor recreatief ondernemen.

SUGGESTIES VOOR BEWEGEN STIMULEREN leren - Buiten gym op scholen stimuleren (kinderen dat buiten spelen en sporten leuk is) nruimte - Beweegapp/ tips en tricks voor hoe de buite vormen te gebruiken is als gym met verschillende diversiteit es, rout van bewegen (wandel- en hardloop in beweging) iten in - Programma voor buiten bewegingsactivite groepen stimuleren ren rondom - Verkennen belangrijke routes voor oude directe woonomgeving en op - Openbare drinkwater tappunten aanbreng ontmoetingsplekken en bij routes

31

32

33 #Samen ruimte maken

4.4 Sterke centra De potentie van Capelse knooppunten Capelle aan den IJssel is dorps en stedelijk tegelijk. Binnen ons ‘stadsdorp’, zoals de Stadsvisie het noemt, zijn metrostations en het treinstation herkend als belangrijke knooppunten in de stad. Niet alleen als verbinding met de grotere stedelijke omgeving, maar ook als basis voor zones met potentie om uit te groeien tot specifiek Capels gemengd stedelijk milieu. Als overstappunten binnen verplaatsingen verdienen ze aandacht, zeker ook gezien hun positie in het beoogde mobiliteitsbeeld waarin openbaar vervoer een heel belangrijke rol speelt. ‘Knooppunt’ Capelsebrug is hierbinnen een grote hub (met metro, vele busdiensten, een P+R en grote fiestenstalling) en heeft daarmee een bijzondere positie. Deze knooppunten gelden tegelijkertijd als potentiele locaties voor andere diensten zoals het aanbieden van deelmobiliteit, distributie van pakketten, en uiteindelijk als basis voor de genoemde stedelijke zones. Dit vraagt veel van de buitenruimte rond deze punten, met aandacht voor aspecten als sociale veiligheid, functionaliteit en herkenbaarheid. Aandacht voor het faciliteren van ontmoeting De bestaande voorzieningencentra en het stadshart zijn van grote betekenis voor ons ‘stadsdorp’. Niet alleen praktisch, vanwege de voorzieningen, maar ook omdat ze plaatsen van ontmoeting kunnen zijn.

Juist het verder ontwikkelen van dat tweede aspect heeft aandacht nodig. Ook de voorzieningenconcentratie binnen het Hoofdweggebied en het IJsselland Ziekenhuis zijn locaties waar vele mensen komen, vanuit Capelle aan den IJssel en daarbuiten. In deze paragraaf beschrijven we hoe deze buitenruimte binnen centra extra aandacht krijgt. De ruimtelijke koers: sterke centra Focus: sociaal-maatschappelijk, economie, bereikbaarheid en toegankelijkheid, veiligheid Inzet: naar prettige knooppunten en een reeks karakteristieke centra van Capelle Stedelijke knooppunten Het is van belang bij de stedelijke knooppunten een overzichtelijke, veilige, praktische en aantrekkelijke buitenruimte te maken. 34 #Samen ruimte maken

Waar de overstap van het ene vervoersmiddel naar het andere comfortabel is, waar diensten goed zichtbaar worden aangeboden, waar de aansluiting op de omgeving goed is en waar prettige plekken zijn voor wachten en ontmoeting. Kortom: een goede openbare ruimte. Stedelijke centra In de stedelijke centra verbindt de buitenruimte de diverse functies en vormt het een platform voor verplaatsingen, ontmoeting en activiteiten van vele mensen. Door eenheid te brengen in de buitenruimte van alle centra, en ieder centrum vanuit zijn eigen karakter vorm en extra kwaliteit te geven, ontstaat een diverse reeks aan karakteristieke centra. Stadshart Capelle heeft op deze wijze recentelijk haar karakter gekregen. Met reeds beoogde maatregelen in de buitenruimte wordt het hart sterk verbonden met de omgeving. Inzet is om het Nieuwe Rivium met dezelfde benadering van de buitenruimte een herkenbaar wijkhart te geven. Ook het Schollebos kan door een karakteristieke verbinding van een aantal bijzondere functies een hart krijgen. Het kan dan gaan om de verbinding van onderdelen als de Boshut, Speelbos Ravottia, de evenementenweide en de entree aan de Bermweg. Denk aan bijzondere paden, beplanting en zichten.

Een toevoeging daaraan kan de introductie van een Scholleboscentrum zijn: een locatie voor kennismaking met en educatie over het bos of in breder verband natuur en landschap, voor (de start van) activiteiten in het Schollebos en omgeving. Dit kan bijdragen aan de mogelijkheden voor ondernemen in het groen. De bereikbaarheid van dit centrum is een aandachtspunt. De auto-ontsluiting en de ontsluiting per openbaar vervoer zullen en kunnen niet anders dan bescheiden blijven; de aandacht zal uitgaan naar goede (veilige en aantrekkelijke) ontsluiting voor langzaam verkeer. Concentraties Voor de voorzieningenconcentratie in het Hoofdweggebied en de omgeving van het IJsselland Ziekenhuis gaat voor de buitenruimte de aandacht uit naar het verhogen van comfort, samenhang en uitstraling. Bezien moet worden op welke plekken dit in deze gebieden het meest relevant en kansrijk is. Denk aan herkenbare routes, entrees of pleintjes. Groen kan in al deze centra een goede bijdrage leveren aan een prettig verblijfsklimaat, en het Capelse karakter benadrukken.

35

4.5 Fijne wijken Elke wijk een eigen karakter De wijken in Capelle zijn heel verschillend in karakter, onder andere door hun ruimtelijke opzet en inrichting. Een bijpassende buitenruimte maakt daar deel van uit. Zo’n opzet maakt de wijken herkenbaar, want bewoners identificeren zich met die eigen plek binnen Capelle aan den IJssel. Bewoners vragen ook om het eigen karakter van en de verschillen tussen de wijken te benadrukken. Wijken zijn echter niet statisch. In Capelle wordt de buitenruimte periodiek vernieuwd, onder andere vanwege de steeds weer noodzakelijke ophogingen of vanwege veroudering van onderdelen. En ook infrastructuur en bebouwing veranderen. Daarnaast verschuift het gebruik van de buitenruimte, waardoor delen na verloop van tijd niet meer of juist intensiever worden gebruikt: routes worden verlegd, pleintjes vervallen, nieuwe plekken voor ontmoeting worden gevonden. Zo kan het zijn dat de oorspronkelijke opzet van wijken op hoofdlijnen wel wordt gewaardeerd, maar op delen in slechte staat verkeert of niet meer wordt benut. Omgaan met verandering Van belang is goed te kijken naar wat we meenemen uit de huidige opzet en identiteit van wijken en wat we veranderen.

Veranderingen zijn niet alleen beheers- of beeldtechnisch te motiveren, maar juist het zoeken van aansluiting bij de (nieuwe) betekenissen die bewoners nu willen geven aan de buitenruimte van hun wijk biedt kansen. Duidelijk is geworden dat meer mogelijkheden voor gebruik, ontmoeting, beleving en natuur (flora en fauna) essentieel worden gevonden. Naast locaties in de buitenruimte kunnen ook omgevingen van scholen, verzorgingshuizen, buurthuizen, Huizen van de wijk, en andere wijkvoorzieningen in het bijzonder kansen bieden voor buitenruimteplekken die een extra betekenis voor de wijk hebben. In deze paragraaf laten we zien welke kansen voor (samen) leren, bewegen, verbinden, genieten, en aan de slag gaan er allemaal zijn. In deze paragraaf laten we zien welke kansen voor (samen) leren, bewegen, verbinden, genieten, en aan de slag gaan er allemaal zijn.

36

De ruimtelijke koers: Focus:

#Samen ruimte maken

fijne wijken sociaal-maatschappelijk, betrokkenheid en eigenaarschap, identiteit en kwaliteit

Inzet:

karakter en betekenis van de buitenruimte van de wijken versterken vanuit de wijkidentiteit en de ambities van de wijkbewoners/gebruikers samen

Ruimtes bieden voor de buurt Inzet is om in elke wijk bestaande en nieuwe locaties te identificeren om deze te maken tot ‘brandpunten’ in de wijk: punten van samenkomst. Deze kunnen heel divers zijn. Het kan gaan om buurttuinen, schooltuinen, vis- of zwemplekken, pleintjes e.d. Daarnaast kan gedacht worden aan het realiseren van wijkpodia: het bieden of het bieden van plekken met sport- en speelaanleidingen kan diverse doelgroepen dienen én samenbrengen. Faciliteren divers gebruik Daarbij verdienen in het bijzonder plekken of lijnen de aandacht die het in zich hebben om als ‘spil van de wijk’ te functioneren. In de opzet van diverse wijken zijn dergelijke plekken of lijnen te vinden. In deze spil van de wijk kan een divers gebruik gecombineerd en gefaciliteerd worden. Versterking lanen Verder gaat de aandacht uit naar bestaande karakteristieke lanen in wijken. Beoogd wordt op deze plekken lanen te behouden en te beheren vanuit een toekomstbeeld waarin naast ruimtelijke samenhang meer dan nu aspecten als natuurwaarde, diversiteit, en ook voorkomen voor last voor de omgeving betrokken zijn. Van belang is dat het toekomstbeeld in de wijk breed gedragen is. Centraal staat samen met bewoners, gebruikers, werkers en verder geïnteresseerden de identificatie, profilering en zo mogelijk realisatie en beheer van plekken op te pakken.