Transformatieplan-Samen-Sterker-Eemland-DEF.pdf

Transformatieplan Samen Sterker Eemland

Versie: definitief

Managementsamenvatting Aanleiding en urgentie De professionals in het sociaal en medisch domein in regio Eemland werken elke dag met toewijding, maar voelen dat de druk oploopt. De vergrijzing neemt toe, het aantal mensen met chronische aandoeningen stijgt en er is een groeiende vraag naar zowel fysieke als mentale zorg en ondersteuning. Tegelijkertijd kampen we met personeelstekorten en oplopende kosten. De behoefte aan verandering wordt met de dag urgenter. Want zonder verandering komt de zorg steeds meer onder druk te staan, ook voor inwoners van de regio. Het huidige systeem is niet langer houdbaar dat voelen professionals en inwoners het sterkst. Er is verandering nodig. Met het transformatieplan Samen Sterker Eemland dragen we daaraan bij door een belangrijke stap te zetten richting een toekomstbestendig zorg- en welzijnslandschap. De plannen die wij hebben en uitvoeren tot en met 2027 zullen niet de oplossing zijn voor de gehele problematiek, maar dragen bij aan de noodzakelijke transformatie over de domeinen heen. Het plan helpt ons om samen te werken, met de kracht van inwoners en professionals. Voor de juiste zorg op de juiste plek. We investeren in concrete thema’s, waarbij we leren en bijsturen op basis van ervaringen. Na 2027 bouwen we voort op wat werkt, met als doel een duurzaam en toegankelijk zorgen ondersteuningslandschap.

Visie en strategie transformatieplan Samen Sterker Eemland De transformatie richt zich op een regionale samenwerking tussen sociaal domein, medisch domein, zorgverzekeraar en inwoners. De kern van deze aanpak is het versterken van netwerken van zorg en ondersteuning, waarbij zorg dichter bij huis wordt georganiseerd, preventie wordt gestimuleerd en technologie wordt ingezet om de zorg toegankelijk en efficiënt te houden. Het plan is opgebouwd rond vijf centrale transformatiethema’s. 1. Psychische kwetsbaarheid We versterken de samenwerking tussen sociaal domein, huisartsen en ggz, zodat inwoners sneller passende hulp krijgen, dichtbij en laagdrempelig. Door inzet op zelfhulp, herstel en coördinatie voorkomen we onnodige instroom in de gespecialiseerde zorg. We richten ons op samenwerking tussen de domeinen en maken het aanbod voor mentale ondersteuning beter vindbaar. Jongeren krijgen specifieke aandacht via regionale samenwerking en continue ondersteuning in de overgang naar volwassenheid. 2. Netwerk spoedzorg Eemland We bouwen aan een robuust spoedzorgnetwerk dat de juiste zorg op de juiste plek biedt, zo snel en dichtbij mogelijk. Door samenwerking tussen huisartsen, ziekenhuizen, VVT, ggz en sociaal domein verbeteren we door- en uitstroom in de keten en beperken we onnodige instroom.

We richten ons vooral op drie groepen met hoge impact: kwetsbare ouderen, mensen met onbegrepen gedrag en inwoners met suïcidaliteit. Zo behouden we acute zorgkwaliteit met hetzelfde aantal professionals. 3. Chronische aandoeningen – Artrose en OncoLokaal Voor mensen met artrose richten we de zorg anders in volgens het stepped care model: van zelfzorg naar gespecialiseerde zorg in stappen. Daarmee voorkomen we onnodige verwijzingen en verminderen we de zorgkosten, terwijl kwaliteit van leven verbetert. We benutten bewezen aanpakken zoals het Beweeghuis en versterken samenwerking in de regio. 1

Bij oncologische zorg zetten we in op regionale en lokale samenwerking voor passende zorg en begeleiding dichtbij huis. 4. (Kwetsbare) ouderen Met ‘Passende Zorg Thuis’ en het ‘Ouderengeneeskundig Netwerk Thuis in Eemland’ zorgen we dat ouderen langer thuis kunnen blijven wonen. We organiseren passende zorg en ondersteuning dichterbij, gericht op behoud van eigen regie en kwaliteit van leven zodat inwoners langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Door integrale samenwerking tussen huisarts, wijkverpleging en specialist ouderengeneeskunde verlagen we druk op het ziekenhuis, zorgen we ervoor dat de huisartsen ondersteund worden bij de steeds groeiende patiëntenpopulatie met hoog complexe zorgvragen en houden we de medische zorg in de wijk toegankelijk. 5. Preventie Doel is een verschuiving van zorg naar gezond leven. We gaan meer samenwerken tussen zorg, welzijn en gemeenten om een gezonde leefstijl te stimuleren. Bij alle hiervoor genoemde thema’s wordt aandacht aan preventie gegeven. Het thema preventie binnen het Transformatieplan zorgt voor verbinding tussen de afzonderlijke thema’s. Onderdeel van het thema preventie is het versterken van de verbinding tussen het medisch en het sociaal domein . In het sociaal domein wordt daarnaast al veel gedaan aan preventie en bestaanszekerheid, dit is geen onderdeel van het Transformatieplan.

Aanpak en implementatie De uitvoering van het transformatieplan verloopt programmatisch, met een integrale aanpak op samenhang en opschaalbaarheid. Op basis van de hoofddoelstellingen zijn per thema concrete usecases ontwikkeld: interventies die bijdragen aan verandering. Deze worden kort cyclisch getest, geëvalueerd en bijgesteld waar nodig. Zo bouwen we stapsgewijs en wendbaar aan structurele verbetering. Multidisciplinaire teams van professionals werken samen in werkgroepen, ondersteund door projectleiders. De aanpak is schaalbaar en gericht op leren in de praktijk. De verbinding tussen de usecases en de betrokken organisaties is cruciaal voor borging: de organisaties worden vanaf het begin meegenomen en zijn aan zet bij implementatie en opschaling. Go of no-go momenten waarborgen kwaliteit en haalbaarheid. Daarbij werken we samen aan oplossingen voor structurele financiering, zodat succesvolle interventies duurzaam ingebed kunnen worden. Relatievorming en vertrouwen tussen partners zijn essentiële voorwaarden voor blijvend succes.

Totstandkoming IZA transformatieplan Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is tot stand gekomen vanuit een brede landelijke beweging om de zorg toekomstbestendig te maken. In september 2022 is het akkoord gesloten tussen het Ministerie van VWS, zorgverzekeraars, zorgaanbieders, gemeenten en patiëntenorganisaties. Regio Eemland is aan de slag gegaan met de vertaalslag van het IZA naar een regioplan. De basis voor het regioplan ligt in het Gezondheidsakkoord dat in december 2021 door de samenwerkende partijen in Samen Sterker Eemland is vastgesteld. In december 2023 is het Regioplan Eemland als onderdeel van het Regioplan Midden-Nederland vastgesteld.

2

In het Regioplan Eemland staat de beweging van zorg naar gezondheid beschreven en wat we daarmee in Eemland willen bereiken en hoe we dat willen bereiken. Alle betrokken partijen in de regio hebben zich aan het Regioplan Eemland gecommitteerd. Om uitvoering te geven aan het Regioplan Eemland werken we het plan verder uit, onder andere in het transformatieplan Samen Sterker Eemland. De inhoud van het transformatieplan kwam tot stand via themagroepen en projectgroepen. Zorgprofessionals, gemeenten, partners in het sociaal domein en zorgaanbieders waren actief betrokken bij het formuleren van doelstellingen en het ontwikkelen van zogeheten usecases (interventies met meetbare impact). Onderdeel van de uitwerking is het opstellen van snelle toetsen. Op basis van de snelle toets maken de zorgverzekeraars een inschatting of de aanvraag voldoende impact zal hebben. De volgende snelle toetsen zijn ingediend en akkoord bevonden: • Snelle toets Mentaal Gezondheidsnetwerk Eemland met nummer TFP000244 • Snelle toets ONTiE met nummer TFP000335 • Snelle toets Passende Zorg Thuis met nummer TFP000358 • Snelle toets Artrose met nummer TFP000455 • Snelle toets Netwerk Spoedzorg Eemland met nummer TFP000409 De snelle toetsen zijn uitgewerkt in het voorliggende transformatieplan. Op verschillende versies van het concept- transformatieplan is feedback opgehaald bij de stakeholders.

De feedback heeft het plan verrijkt. Zilveren Kruis was nauw betrokken bij de totstandkoming. Tussentijds is er afstemming geweest en actief meegedacht in het realiseren van een haalbaar plan. Tijdens het opstellen van het plan hebben de gemeenten Barneveld en Scherpenzeel aangegeven op twee onderdelen aan te willen sluiten: op het thema Psychische kwetsbaarheid en de Verbinding tussen medisch en sociaal domein. Dit wordt nader in kaart gebracht. De consequenties van het aansluiten van Barneveld en Scherpenzeel voor dit plan zullen separaat worden besproken en bij de 2e indiening worden ingevoegd in het plan. Het plan is tot stand gekomen dankzij de inzet van velen en is een voorbeeld van co-creatie. Het is gebaseerd op urgentie, gezamenlijke principes en intensieve samenwerking tussen zorg, welzijn en gemeenten. Er ligt een plan waar we trots op zijn en waar energie op zit om het met elkaar uit te gaan voeren.

Leeswijzer Dit document is opgebouwd uit meerdere hoofdstukken die de context, aanpak en implementatie van de transformatie beschrijven. • • • • •

Hoofdstuk 1: Regio in Beeld - Een overzicht van de regio Eemland, inclusief demografische trends, zorggebruik en uitdagingen. Hoofdstuk 2: Samen Sterker Eemland - De visie, missie en governance-structuur van het programma. Hoofdstuk 3: Thema’s en actielijnen Samen Sterker Eemland - Beschrijving van de vijf thema’s en vier actielijnen van Samen Sterker Eemland, inclusief de samenhang met andere plannen. Hoofdstuk 4: Kansen voor transformatie - Specifieke kansen voor transformatie in de regio Eemland. Hoofdstuk 5: Implementatieplan - Hoe de transformatie wordt uitgevoerd, inclusief monitoring en evaluatie. 3

• • • •

Hoofdstuk 6: Impactanalyse - De verwachte impact op inwoners, zorgprofessionals en organisaties. Hoofdstuk 7: KPI’s en mijlpalen - De meetbare doelen en de voortgangsindicatoren. Hoofdstuk 8: Risico’s en beheermaatregelen - De mogelijke uitdagingen en de strategieën om deze te beheersen. Hoofdstuk 9: Inzoomen op Mentaal Gezondheidsnetwerk - Een verdieping op de aanpak rondom mentale gezondheid, conform de checklist Mentale Gezondheidsnetwerken van Zilveren Kruis.

Daarnaast zijn de volgende bijlagen opgenomen als integraal onderdeel van het transformatieplan: • • • •

Beschrijving huidige en toekomstige situatie per project (bijlage 1) Cijfermatige uitwerking en onderbouwing van het transformatieplan (bijlage 2) De planning van de usecases (bijlage 3) De handreiking inwonerparticipatie (bijlage 4).

4

Inhoudsopgave Managementsamenvatting ........................................................................................................... 1 Aanleiding en urgentie ........................................................................................................................ 1 Visie en strategie transformatieplan Samen Sterker Eemland ............................................................ 1 Aanpak en implementatie ................................................................................................................... 2 Leeswijzer .................................................................................................................................... 3 1.

Regio in Beeld ....................................................................................................................... 8 1.1 Regio Eemland ............................................................................................................................... 8 1.2 Belangrijkste conclusies regiobeeld............................................................................................... 8 1.3 Zorggebruik, personele inzet en zorgkosten.................................................................................. 9 1.3.1. Zorggebruik.......................................................................................................................... 10 1.3.2. Personeelstekort zorg- en welzijn in Regio Eemland ........................................................... 10 1.3.3 Zorgkosten ............................................................................................................................ 12

2. Samen Sterker Eemland .......................................................................................................... 14 2.1 Visie en missie ............................................................................................................................. 14 2.2 Ambitie ........................................................................................................................................ 14 2.3 Governance ................................................................................................................................. 15 3. Thema’s en actielijnen Samen Sterker Eemland ....................................................................... 17 3.1 Samenhang .................................................................................................................................. 17 3.2 Thema’s ....................................................................................................................................... 18 3.2.1 Psychische kwetsbaarheid .................................................................................................... 18 3.2.2 Netwerk spoedzorg Eemland................................................................................................

18 3.2.3 Chronische aandoeningen .................................................................................................... 19 3.2.4 (Kwetsbare) Ouderen............................................................................................................ 19 3.2.5 Preventie............................................................................................................................... 19 3.3 Actielijnen .................................................................................................................................... 20 4. Kansen voor transformatie ...................................................................................................... 22 4.1 Psychische kwetsbaarheid ........................................................................................................... 22 4.1.1 Mentaal gezondheidsnetwerk .............................................................................................. 23 4.1.2

Sterk sociaal domein........................................................................................................ 23

4.1.3

Aanpak mentale gezondheid en weerbaarheid jongeren 16 t/m 26 jaar........................ 23

4.2 Netwerk spoedzorg Eemland....................................................................................................... 24 4.3 Chronische aandoeningen: Artrose en OncoLokaal .................................................................... 26

5

4.3.1 Artrose .................................................................................................................................. 26 4.3.2 OncoLokaal ........................................................................................................................... 27 4.4 (Kwetsbare) Ouderen .................................................................................................................. 27 4.4.1 Passende Zorg Thuis in Eemland .......................................................................................... 27 4.4.2 Ouderengeneeskundig Netwerk Thuis in Eemland (ONTiE) ................................................. 29 4.5 Preventie: verbinding medisch domein en sociaal domein......................................................... 31 4.6 Samenhang met andere (transformatie)plannen ........................................................................ 32 5. Implementatieplan ................................................................................................................. 37 5.1 Kenmerken aanpak ...................................................................................................................... 37 5.1.1. Van hoofddoelstelling naar usecases...................................................................................

37 5.1.2 Samenhang ........................................................................................................................... 37 5.1.3.

Kortcylisch en opschaalbaar ........................................................................................ 37

5.2 Monitoring ................................................................................................................................... 39 5.2.1 Visie op monitoring .............................................................................................................. 39 5.2.2. Zorginhoudelijke monitor .................................................................................................... 39 5.2.3 Financiële monitor................................................................................................................ 40 5.2.4 Bestuur is stuurgroep ........................................................................................................... 40 5.2.5 Aansluiting bij proces- en impactmonitor Midden-Nederland ............................................ 41 5.3 Voorwaarden ............................................................................................................................... 41 5.3.1 Communicatie....................................................................................................................... 41 5.3.2 Coördinatie van zorg- en ondersteuning .............................................................................. 43 5.3.3 Digivaardige inwoners ..........................................................................................................

43 5.3.4 Arbeidsmarktbeleid .............................................................................................................. 44 5.3.5 Wonen en Zorg ..................................................................................................................... 45 5.3.6 Scholing en training .............................................................................................................. 46 6.

Impactanalyse..................................................................................................................... 47 6.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 47 6.2 Maatschappelijke Businesscase................................................................................................... 47 6.3 Impact op inwoners en patiënten in regio Eemland ................................................................... 48 6.4 Impact op professionals in het medisch en sociaal domein ........................................................ 48 6.4.2. Professionele autonomie ..................................................................................................... 49 6.4.3. Samenwerken ...................................................................................................................... 49 6.5 Impact op zorg- en welzijnspartners ........................................................................................... 50 6.6 Impact op duurzaamheid ............................................................................................................ 53

7.

KPI’s ................................................................................................................................... 54 6

8.

Risico’s en beheermaatregelen ............................................................................................ 62

9.

Inzoomen op het Mentaal gezondheidsnetwerk ................................................................... 66 9.1 Huidige situatie ............................................................................................................................ 66 9.2 Samenwerking ............................................................................................................................. 66 9.3 Aantoonbare en gedeelde urgentie mentaal gezondheidsnetwerk ............................................ 67 9.4 Wat is er nog nodig in regio Eemland? ........................................................................................ 68 9.5 Visie op het mentaal gezondheidsnetwerk ................................................................................. 68 9.6 Het mentaal gezondheidsnetwerk, inclusief vier verplichte functies.......................................... 69 9.6.1 Mentaal gezondheidsnetwerk .............................................................................................. 70 9.6.2 Sterk sociaal domein ............................................................................................................ 71 9.6.3 Mentale gezondheid en weerbaarheid 16 tot en met 26 jaar ............................................. 72 9.7 Governance en borging mentaal gezondheidsnetwerk...............................................................

72 9.8 Leren en ontwikkelen .................................................................................................................. 73 9.9 Bekostiging .................................................................................................................................. 73 9.10 Impactanalyse............................................................................................................................ 73 9.10.8 Regionale overlegtafel (= domein overstijgend casusoverleg) ........................................... 77

De bijlagen 1 t/m 4 zijn als separate bijlagen toegevoegd.

7

1. Regio in Beeld 1.1 Regio Eemland Regio Eemland is een gebied in de provincie Utrecht dat een achttal gemeenten omvat en circa 380.000 inwoners heeft. Regio Eemland wordt gekenmerkt door een mix van stedelijke en landelijke gebieden, met Amersfoort als grote stad in het midden. De regio heeft een diverse bevolking, variërend van stadsbewoners tot inwoners van kleinere dorpen. Eemland staat bekend om zijn goede bereikbaarheid via weg, spoor en water, wat de regio aantrekkelijk maakt voor zowel wonen als werken. De regio kent een sterke traditie van samenwerking op het gebied van zorg, mobiliteit, duurzaamheid en economische ontwikkeling. Regio Eemland is onderdeel van de zorgkantoorregio Utrecht. Voor het opstellen van de regioplannen is gekozen om de zorgkantoorregio's aan te houden. Het Regioplan Eemland is daarmee onderdeel van het regioplan Midden- Nederland. Tijdens het opstellen van het transformatieplan Samen Sterker Eemland hebben de gemeenten Barneveld en Scherpenzeel aangegeven om aan te willen sluiten op bepaalde onderdelen. De gemeenten Barneveld en Scherpenzeel zijn onderdeel van een andere zorgkantoorregio. Omdat op onderdelen van het transformatieplan er meer verbinding is met Eemland is de wens uitgesproken om op die onderdelen samen op te trekken. In dit transformatieplan zijn Barneveld en Scherpenzeel nog niet meegenomen.

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de belangrijkste conclusies uit het regiobeeld (paragraaf 1.2). In paragraaf 1.3 wordt verder ingezoomd op het zorggebruik, de personele inzet en de zorgkosten. Het hoofdstuk sluit af met de doelstelling van dit transformatieplan.

1.2 Belangrijkste conclusies regiobeeld Bevolkingsgroei De regio Eemland groeit sneller (qua aantal inwoners) dan het landelijk gemiddelde: 8% versus 6%. De bevolkingsgroei in de regio Eemland wordt beïnvloed door verschillende factoren. Een belangrijke reden voor de groei is dat er meer mensen naar de regio verhuizen dan dat er vertrekken. Dit komt onder andere door de goede voorzieningen en bereikbaarheid. Ook mensen van buiten Nederland vestigen zich steeds vaker in deze regio, wat bijdraagt aan de bevolkingsgroei. Daarnaast is er sprake van vergrijzing: er komen steeds meer ouderen bij, waardoor de gemiddelde leeftijd van de bevolking stijgt. Hoewel er steeds meer kinderen worden geboren, groeit deze groep minder snel dan het aantal ouderen. Deze ontwikkeling zorgt voor een toenemende demografische druk, omdat het aantal mensen in de beroepsbevolking niet meegroeit. Hierdoor ontstaat er een onbalans tussen het niet-werkende deel van de bevolking en het werkende deel. Ouderen en zorg Door de vergrijzing zal de vraag naar zorg en ondersteuning sterk toenemen, vooral vanwege complexere zorgvragen. Het aanbod van zorg houdt geen gelijke tred met de vraag, wat extra druk legt op personeel en financiële middelen. Het aantal mantelzorgers daalt, waardoor de druk op zowel formele als informele zorg toeneemt.

8

Naar verwachting wordt 28% van de ouderen als kwetsbaar beschouwd1, met een stijging in ouderdom gerelateerde aandoeningen zoals dementie. Daarnaast wonen ouderen steeds langer zelfstandig en in de regio is het percentage 65-plussers in eenpersoonshuishoudens hoger dan het landelijk gemiddelde. Deze ontwikkeling verhoogt de druk op passende huisvesting en zorgvoorzieningen. Mentale gezondheid De mentale gezondheid van jongeren en jongvolwassenen vraagt aandacht. Een kwart van de jongeren en de helft van de jongvolwassenen is onvoldoende mentaal weerbaar of heeft psychische klachten. Bij volwassenen in stedelijke gebieden is het risico op depressie of angststoornissen hoog. Het versterken van mentale weerbaarheid is daarom belangrijk. Toegang tot de geestelijke gezondheidszorg (ggz) is een probleem. De wachttijden zijn langer dan gewenst, vooral voor inwoners met complexe problematiek, wat druk veroorzaakt in de huisartsenzorg. Daarnaast verloopt de samenwerking tussen huisartsen, het sociale domein en de ggz niet overal soepel. Hierdoor is het lastig om mensen met psychische kwetsbaarheden tijdig passende zorg en/of ondersteuning te bieden. Chronische aandoeningen Door de bevolkingsgroei en vergrijzing zal het aantal mensen met (meerdere) chronische aandoeningen toenemen. De zorgzwaarte en het zorggebruik zullen hierdoor stijgen.

In de regio Eemland worden vooral meer gevallen van perifere artrose, dementie, coronaire hartziekten, beroertes en COPD verwacht. Daarnaast neemt het aantal nieuwe kankerdiagnoses toe, mede door vergrijzing en leefstijl. Door verbeterde behandelmethoden zullen meer mensen leven met of na kanker, waardoor kanker een meer chronisch karakter krijgt. Spoedzorg in de regio De groeiende bevolking in regio Eemland heeft ook gevolgen voor de acute zorgvraag. Naast de forse vergrijzing is er een grote vergroening. Dit betekent dat de zorgvraag de komende jaren zal toenemen over de gehele breedte van de praktijk (jong en oud). Prognoses van het RIVM voor 2030 voorspellen een stijging van 20% voor de ambulancezorg, 11% voor huisartsenposten, en 16% voor spoedeisende hulp (SEH)-bezoeken. Specifiek voor de diagnosen heupfractuur (+ 29%), beroertes (+28%) en ingangsklacht ‘pijn op de borst’ (+22%) wordt een aanzienlijke stijging verwacht. Tegelijkertijd ervaren onze zorgverleners een toegenomen en verder stijgende zorgvraag in de acute keten van mensen met onbegrepen gedrag, mensen met suïcidaliteit en kwetsbare ouderen. Deze specifieke diagnose groepen worden niet uitgewerkt in dit plan, maar worden meegenomen in de ROAZ plannen van Midden Nederland. Naast deze toekomstverwachtingen zien we dat er op dit moment al knelpunten zijn in de acute zorg.

Er zijn piekmomenten in de instroom, die in combinatie met beperkte capaciteit leiden tot ‘bypasses’ op de spoedeisende hulp en de eerste harthulp, SEH-stops en ‘weigeringen’ in geboortezorg. Tegelijkertijd zijn er knelpunten in de door- en uitstroom, waardoor de toegankelijkheid van de acute zorg in de regio onder druk komt te staan.

1.3 Zorggebruik, personele inzet en zorgkosten Het beeld van regio Eemland geeft een aantal duidelijke trends en uitdagingen weer. In deze paragraaf wordt ingegaan op het zorggebruik, de personele inzet en de zorgkosten. 11

Uit: Zilveren Kruis Inkoopbeleid Organisatie & Infrastructuur 2026-2027. 9

1.3.1. Zorggebruik Door de vergrijzing neemt het zorggebruik in regio Eemland aanzienlijk toe. Ouderen doen vaker een beroep op langdurige zorg, zoals thuiszorg en verpleeghuiszorg, wat leidt tot een groeiend zorgvolume. Dit zet de capaciteit van zorginstellingen en zorgverleners in de regio onder druk. In heel de provincie Utrecht zien we de komende 10 jaar een groei in zorgvraag tussen de 23% en 63% en een toenemend arbeidsmarkt tekort2. Het gebruik van zorgzwaartepakketten Verpleging en Verzorging neemt toe, waarbij regio Eemland iets boven het landelijke gemiddelde zit. Het medisch specialistisch zorggebruik stijgt naar verwachting sneller dan in de rest van het land. Daarnaast ligt het aantal ggz-patiënten per 10.000 inwoners in deze regio aanzienlijk boven het landelijke gemiddelde. De regio kent een toenemende behoefte aan eerstelijnszorg, zoals huisartsen en paramedische zorg. Dit komt door zowel de vergrijzing als de algemene bevolkingsgroei. Huisartsenpraktijken ervaren hierdoor een flinke werkdruk, wat kan leiden tot langere wachttijden en het sluiten voor nieuwe inschrijvingen. De verwachting is dat de zorgvraag in de komende jaren verder toeneemt en blijft afwijken van het landelijke gemiddelde.

1.3.2. Personeelstekort zorg- en welzijn in Regio Eemland In grafiek 13 is het te verwachten personeelstekort voor de zorg- en welzijn per jaar weergegeven4. Te zien is dat het te verwachten personeelstekort in de zorg- en welzijnssectoren in de regio oploopt tot 6.000 in 2034 (dit is inclusief kinderopvang). Exclusief kinderopvang komt het aantal vacatures uit op 5.500 in 2034.

Tekort Eemland, zorg en welzijn breed 7000 6.000 6000

5.500 4.900

5000

4.300

4000

3.600 3.200 2.800

3000

2.400 2.000

2000 1.100

1.300

1.600

1000 0 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034

Grafiek 1: prognose personeelstekort (in aantal personen) in zorg en welzijn in de regio Eemland

2

Uit: Krachtig verbindende toekomstvisie 2030 IVVU 2021 Prognosemodel Zorg en Welzijn ABF Research (prognoses) 4 In de grafieken 1 t/m 4 is gewerkt met het referentiescenario (niet beleidsrijk). 3

10

Als we het aantal vacatures uit grafiek 1 delen door het totaal aantal werknemers in de zorg- en welzijnssector, dan ontstaat grafiek 2. In deze grafiek is te zien dat het tekort oploopt naar 18,5% in 2034.

% tekort (tekort aantal werknemers ten opzichte van aantal werknemers regio Eemland) 20,0% 18,5% 17,0%

18,0% 16,0%

15,2%

14,0%

13,4%

12,0%

11,3% 10,1%

10,0%

8,9%

8,0%

7,7% 6,5%

6,0% 4,0%

3,7%

4,3%

5,2%

2,0% 0,0% 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 2034 Grafiek 2: prognose personeelstekort in zorg- en welzijnssectoren ten opzichte van het aantal werknemers (in regio Eemland).

In grafiek 3 zijn de personeelstekorten in 2024 en de te verwachten personeelstekorten in 2034 per branche (zorg- en welzijn) weergegeven. Te zien is dat het grootste tekort aan personeel in 2034 te verwachten is in de verpleeg- en verzorgingshuizen, ziekenhuis, gehandicaptenzorg en thuiszorg. Als we het aantal personeelstekort weergeven ten opzichte van het aantal personen werkzaam in de branche (grafiek 4), dan zien we dat het tekort aan personeel weergegeven in percentages over de hele linie 14- 20% bedraagt. De cijfers betreffen referentiescenario’s en zijn niet beleidsrijk. In beleidsrijke scenario’s kunnen de cijfers per branche wijzigen, maar deze effecten zijn op dit moment niet gekwantificeerd.

11

Personeelstekorten per branche 1100

1200

1000

800

800

400 200

600

500

600 300 0

100

200

700

100 0

200

800 500

200

100

200

300 100 100 0

100

0

2024

2034

Grafiek 3: weergave van personeelstekorten (in aantal personen) in 2024 en de te verwachten personeelstekorten in 2034 (afgerond op honderdtal) per branche (zorg- en welzijn) in regio Eemland5. In de grafiek is niet de hele tekst goed weergegeven en staan er tweemaal stippeltjes. Deze twee categorieën betreffen huisartsen en gezondheidscentra en kinderopvang (incl. peuterspeelzaalwerk).

Prognose personeelstekort %, regio Eemland 25% 20% 20%

18%

19%

20%

20%

7%

5% 0%

2%

7% 5%

2%

0%

19%

14%

14%

15% 10%

20%

18%

17%

7%

5%

3% 0%

0%

2024

2034

Grafiek 4: weergave van personeelstekort in % ten opzichte van het aantal werknemers in de branche in het betreffende jaar in de regio Eemland.

1.3.3 Zorgkosten De zorgkosten in regio Eemland vertonen, net zoals landelijk, een stijgende lijn. Met name binnen de zorg die valt onder de ZVW. In 2022 bedroegen de totale zorguitgaven in Nederland ongeveer € 124 miljard, waarvan een groot deel via de ZVW werd gefinancierd. De verwachting is dat deze 5

In deze grafiek is de woongemeente (binnen regio Eemland) als uitgangspunt genomen en niet de locatie waar men werkt. Dit wordt in alle prognoses op deze manier gehanteerd.

12

kosten jaarlijks blijven stijgen met ongeveer 2,8% per jaar t/m 2060 (bron: RIVM). De zorgkosten voor regio Eemland zijn vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde, maar met een specifieke focus op ouderenzorg en de ggz vanwege de demografische samenstelling. Naast reguliere ouderenzorg is er in de regio Eemland een toenemende vraag naar Ouderen-ggz. Ouderen-ggz, ook wel bekend als gerontopsychiatrie, richt zich op de geestelijke gezondheidszorg voor ouderen: de behandeling van psychische aandoeningen zoals depressie, angst, dementie, verslaving, en andere psychische stoornissen die vaak voorkomen bij oudere mensen. De zorg is specifiek afgestemd op de unieke behoeften van ouderen, waarbij zowel geestelijke als lichamelijke gezondheid wordt meegenomen. Ouderen hebben meer kans hebben op depressies, angststoornissen en dementie-gerelateerde problemen. Maar ook onder jongere leeftijdsgroepen is er een groeiende zorgvraag in de ggz, mede door maatschappelijke en psychologische factoren zoals stress, burn-out en psychiatrische aandoeningen. De ZVW-zorgkosten in Midden-Nederland (provincie Utrecht) zijn circa € 3,6 miljard en stijgen jaarlijks met gemiddeld 2,8% tot € 4,5 miljard in 2030 6. De ZVW-zorgkosten voor regio Eemland zijn niet beschikbaar.

Om een schatting te maken van de zorgkosten voor regio Eemland binnen de context van de zorgkosten in regio Midden-Nederland gaan we uit van de aanname dat een verdeling van zorgkosten in verhouding staat tot het aantal inwoners in de regio, ten opzichte van de andere regio’s in Midden-Nederland. Specifieke gegevens over zorgbehoefte of sociaaleconomische kenmerken van de vijf verschillende regio’s laten we voor nu buiten beschouwing. Het kan zijn dat bepaalde regio’s meer zorgkosten genereren vanwege specifieke demografische factoren, maar zonder gedetailleerde regionale gegevens houden we het op een evenredige verdeling. Uitgaande van 380.000 inwoners in Eemland en 1,4 miljoen inwoners in de provincie Utrecht, zijn de zorgkosten in regio Eemland in 2022 ongeveer € 975,6 miljoen. De zorgkosten voor Eemland zouden dan stijgen naar ongeveer € 1,22 miljard in 2030. Een stijging van € 244,4 miljoen van 2022 naar 2030.

Grafiek 5: weergave schatting te verwachten zorgkosten Zvw in regio Eemland op basis van prognose zorgkosten Zvw provincie Utrecht 6

Bronnen: 1) RIVM (% stijging zorguitgaven), Zorgcijfersdatabank (zorguitgaven). De stijging van zorgkosten is benaderd door het RIVM en neemt hierin de volumegroei o.b.v. demografie, prevalentie en incidentie van ziekten etc. mee. Prijsontwikkelingen zijn hierin niet meegenomen (nominale groei).

13

2. Samen Sterker Eemland 2.1 Visie en missie Regio Eemland streeft ernaar een diverse en inclusieve regio te zijn. Inwoners van de regio Eemland hebben zelf de regie over wat zij belangrijk vinden en nodig hebben voor een gezond en betekenisvol leven. Mensen die voor korte of lange tijd patiënt, cliënt of mantelzorger zijn of hulp kunnen gebruiken, ondersteunen we met passende zorg en ondersteuning, nu en in de toekomst. Om dit te realiseren werken we intensiever samen bij het organiseren van zorg en ondersteuning. Dat doen we in het netwerk Samen Sterker Eemland. Onze gezamenlijke missie vatten we samen in de volgende kernzin: Partners in gezondheid: Samen Sterker voor een gezonde toekomst in Eemland. 2.2 Ambitie De gezondheid van de inwoners van Eemland is belangrijk, iedereen heeft recht op goede zorg en ondersteuning. Binnen Samen Sterker Eemland werken verschillende organisaties (Meander Medisch Centrum, Huisartsen Eemland, 10 VVT-instellingen, negen ggz-instellingen, acht gemeenten (inclusief sociaal domein met welzijnswerk en sociale wijkteams), zorgverzekeraar Zilveren Kruis en het zorgkantoor) samen om die ambitie mede mogelijk te maken. Als netwerk van gezondheidspartners streven wij in de regio Eemland naar (quadruple aim): a) b) c) d)

Verbeterde ervaren gezondheid van de inwoners; Verbeterde ervaren kwaliteit van ondersteuning en zorg door de inwoners; Besparing van kosten per inwoner; Verbeterde ervaren werkplezier door professionals.

We streven naar voorkomen waar mogelijk en zelf waar het kan: we gaan uit van het welbevinden van inwoners, zelfredzaamheid en gemeenschapskracht (samenredzaamheid). Inwoners moeten kunnen blijven rekenen op passende ondersteuning en zorg (zoveel mogelijk in de wijk), daar waar zij het zelf niet redden. Dit doen we aan de hand van vijf leidende principes: 1. Positieve gezondheid. We benaderen gezondheid niet als de af of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Praktisch betekent dat persoonsgerichte, cultuursensitieve en demedicalisering van ondersteuning en zorg met als effect dat maatschappelijke aandacht verschuift van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. 2. Regie bij de inwoner. De persoonlijke behoefte van de inwoner bij het invulling geven aan een gezond en betekenisvol leven staat centraal. 3. De juiste zorg op de juiste plek. Door de juiste professional op het juiste moment en tegen de juiste prijs. Met als uitgangspunt dat de (kwetsbare) inwoner minimaal even goede of zelfs betere ondersteuning en zorg zal ervaren. Praktisch kan dat op drie manieren: voorkomen, vervangen en verplaatsen van zorg. 4. Wijkgericht, generalistisch waar kan, specialistisch waar nodig.

Praktisch betekent dit ondersteuning en zorg zo dicht mogelijk bij huis organiseren en daarmee een beweging van tweede-, naar eerste-, en van eerste-, naar nuldelijnsondersteuning en – zorg. 5. Inclusief. In de manier waarop zorg en ondersteuning wordt geboden door professionals en wordt georganiseerd door gezondheidspartners, wordt rekening gehouden met diversiteit van mensen vanwege hun afkomst, levensovertuiging, geaardheid, beperking en/of achtergrond. 14

2.3 Governance Samen Sterker Eemland heeft een duidelijke governancestructuur gebaseerd op ‘besturing in gezamenlijkheid’. Daar liggen de volgende uitgangspunten aan ten grondslag: a) Een sterke bestuurlijke regie; b) Duidelijke verantwoordelijkheden en bevoegdheden voor realisatie van de deel(trajecten) en voor de aanpak en de inzet van middelen in lijn met de geformuleerde ambities en binnen de geformuleerde kaders/afspraken; c) Eenduidige aansturing, gericht op resultaten die bijdragen aan de ambitie; d) Eenduidige opdrachtgever-opdrachtnemer-relaties met bijbehorende verantwoordelijkheden en (beslissings)bevoegdheden; e) Ruimte aan situationeel organiseren, inrichten en aansturen van (deel-)trajecten en activiteiten; f) Zo goed als mogelijk aanbrengen en behouden van samenhang in alle deel(trajecten) en activiteiten; g) Zicht op de voortgang van het realiseren van resultaten en bewezen aanpakken; h) Dynamiseren (de beweging op gang brengen en houden). Samen Sterker Eemland werkt volgens onderstaand besturingsmodel.

e

Opdrachtgever

edelegeerd opdrachtgever

Bestuur

Programmamanager

Strategie bepalen Richting en kaders geven Faciliteren uitvoering plooien ongewenste dynamiek e

Themamanagers Opdrachtuitvoering

estuurslaag Aansturen volledige programma Overzicht houden / aanbrengen Voortgang bewaken hoeder van samenhang

e

Opdrachtnemer

estuurslaag

estuurslaag Aansturen uitvoering Bewaken voortgang Afstemming Uitwisseling en verspreiding aanpakken

Themagroepen

8

Afbeelding 6: weergave besturingsmodel Samen Sterker Eemland

Stakeholders uit de tactische laag vanuit de verschillende domeinen (gemeenten, sociaal domein, zorgpartijen, inwoners) vormen de themagroepen. Per thema (zie hoofdstuk 3) is een themagroep samengesteld die een inhoudelijke bijdrage levert aan de opdrachtuitvoering van de themamanager. De ontwikkeling/uitvoering op themaniveau vindt plaats binnen de themagroep. De leden van de themagroep hebben de verantwoordelijkheid om de achterban mee te nemen en voorstellen bij de 15

achterban te toetsen. De leden van de themagroep streven naar gelijkgerichtheid. Om tot draagvlak en draagkracht te komen wordt binnen de themagroep besloten op basis van consent. Consent is een methode waarbij besluiten worden genomen op basis van de afwezigheid van overwegende bezwaren, in plaats van op basis van unanieme instemming of een meerderheidsstem. Concreet geeft de themagroep input en advies, denkt mee, denkt breed, signaleert en realiseert draagvlak en draagkracht.

16

3. Thema’s en actielijnen Samen Sterker Eemland 3.1 Samenhang Het netwerk Samen Sterker Eemland bestaat sinds 2020. In 2021 is een Gezondheidsakkoord opgesteld. Dit Gezondheidsakkoord vormt samen met het Regiobeeld Utrecht het vertrekpunt van het regioplan. In het regioplan komen de thema’s van het Gezondheidsakkoord en de uitdagingen van het regiobeeld samen. De gezamenlijke opgaven en ambities in het Regioplan Eemland zijn uitgewerkt aan de hand van vijf zorginhoudelijke thema’s en vier ondersteunende actielijnen. De thema’s en actielijnen staan niet los van elkaar: juist de samenhang en het ontwikkelen in afstemming is belangrijk.

Afbeelding 7: weergave samenwerking Samen Sterker Eemland

De gekozen thema’s in het regioplan komen voort uit het gezondheidsakkoord. De thema’s zijn: • • • • •

Psychische kwetsbaarheid Netwerk spoedzorg Eemland Chronische aandoeningen (Kwetsbare) ouderen Preventie

De vier ondersteunende actielijnen zijn: • • • •

Inwonerparticipatie Digitaal Netwerkplatform Wonen en Zorg Arbeidsmarkt

17

In paragraaf 3.2 wordt ingegaan op de thema’s. In paragraaf 3.3. staat een toelichting op de actielijnen. Paragraaf 3.4 gaat in op het doel van het transformatieplan en wat we willen bereiken met het afbuigen van de toenemende zorgkosten. De verhouding tussen dit transformatieplan en andere opgaven vanuit het regioplan staat in paragraaf 3.5. In paragraaf 3.6 beschrijven we de onderwerpen die we met dit transformatieplan willen oppakken en wat we daarmee willen bereiken.

3.2 Thema’s Wat wil Samen Sterker Eemland bereiken per thema? 1. Psychische kwetsbaarheid: inwoners kunnen zelf aan de slag met mentale gezondheid. Ondersteuningsvragen komen vaker terecht in het sociaal domein doordat inwoners zelf de weg vinden en doordat tijdig zorg en/of ondersteuning ingezet kan worden, passend bij de beleving en hulpvraag van een inwoner en diens naasten. 2. Netwerk Spoedzorg Eemland: mensen die acute zorg nodig hebben, worden zo doelmatig mogelijk en op de juiste plek geholpen. 3. Chronische aandoeningen: mensen met een chronische aandoening ervaren veerkracht, eigen regie en samenredzaamheid in de directe omgeving. Zorg en ondersteuning is voor hen zo veel mogelijk dichtbij huis. 4. (Kwetsbare) ouderen zijn zelfredzaam (zelfstandig en vitaal), kunnen in de eigen omgeving blijven wonen en behouden eigen regie op gezond en betekenisvol leven. Indien nodig, ontvangen zij passende zorg en ondersteuning. 5. Preventie: mensen weten met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen om te gaan en bevorderen en beschermen hun gezondheid. Ziekten, complicaties bij ziektes en hulpvragen worden voorkomen of in een zo vroeg mogelijk stadium opgespoord.

3.2.1 Psychische kwetsbaarheid Het thema psychische kwetsbaarheid richt zich op de mentale gezondheid en weerbaarheid van inwoners in de regio. Inwoners komen nu te vaak in de ggz terecht terwijl ondersteuning op het gebied van mentale gezondheid en weerbaarheid een passend antwoord kan zijn op de vraag van inwoners. Met ggz bedoelen we zorg die geboden wordt in de geestelijke gezondheidszorg inclusief verslavingszorg en beveiligde zorg. Om inwoners op eigen kracht en in eigen regie met fysieke, emotionele, psychische en sociale uitdagingen in het leven om te laten gaan, zetten we in op positieve gezondheid. Het herstelnetwerk ondersteunt inwoners de mentale gezondheid en weerbaarheid te verbeteren en werkt daarin nauw samen met de sociale basis. Daarnaast is er binnen dit thema speciale aandacht voor jongeren en mensen met complexe zorgvragen. De oprichting van een mentaal gezondheidsnetwerk bevordert de samenwerking tussen de ggz, huisartsen en het sociaal domein. De doelstelling is om de mentale gezondheid te verbeteren door snel passende ondersteuning te bieden en de wachttijden voor zorg te verminderen. 3.2.2 Netwerk spoedzorg Eemland Het thema Netwerk spoedzorg Eemland richt zich op het verbeteren van de acute zorg in de regio Eemland, vanwege de verwachte stijging van zorgvragen door een groeiende en verouderende bevolking.

De focus ligt op het voorkomen van acute zorg door mensen te ondersteunen in hun zelfredzaamheid en door effectieve triage van acute zorgvragen, zodat de juiste zorg op het juiste 18

moment beschikbaar is. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen urgente zorgvragen en laag complexe, niet urgente zorgvragen. Belangrijk is ook de samenwerking tussen verschillende zorgverleners, zoals huisartsen, spoedeisende hulp, VVT en ggz, en met de gemeente, politie, RAVU en het Leger des Heils, om efficiënt en adequaat te kunnen reageren op spoedsituaties. Door deze multidisciplinaire aanpak wordt geprobeerd om de druk op de spoedzorg te verlichten en de zorg toegankelijk te houden. Het doel is om inwoners zo goed mogelijk te helpen (rekening houdend met de te verwachten schaarste), met speciale aandacht voor kwetsbare groepen die extra ondersteuning nodig hebben. 3.2.3 Chronische aandoeningen Het thema chronische aandoeningen richt zich op de toenemende prevalentie van chronische ziekten in de regio Eemland. Binnen dit thema werken we aan preventieve ondersteuning voor mensen met chronische aandoeningen, zodat zij zoveel mogelijk dicht bij huis geholpen kunnen worden. Met ondersteuning stimuleren we om een gezonde leefstijl aan te nemen, bieden we toegang tot (digitale) ondersteuning en coördineren we zorg. De focus ligt op de chronische aandoeningen met de grootste impact: oncologische aandoeningen en artrose. Het doel is om een betere kwaliteit van leven te realiseren, zorgkosten te verlagen en de samenwerking tussen zorgprofessionals te verbeteren.

3.2.4 (Kwetsbare) Ouderen Het thema (kwetsbare) ouderen richt zich op de toenemende zorgvraag en de uitdagingen binnen de ouderenzorg in regio Eemland. Het thema focust op thuiswonende ouderen en hun netwerken, zowel formeel als informeel, en de samenwerking tussen professionals. De projecten bieden passende zorg en ondersteuning in de wijk. Het verbinden van diverse projecten en ontwikkelingen is een belangrijke pijler. Specifieke projecten zijn het Ouderengeneeskundig Netwerk Thuis in Eemland (ONTiE) en Passende Zorg Thuis Eemland. Met de integrale aanpak, waarbij zorgprofessionals beter op elkaar afgestemd werken, streven we naar betere zorg en ondersteuning voor (kwetsbare) ouderen en hun naasten. Binnen Passende Zorg Thuis en ONTIE richten we ons op kwetsbare ouderen in het algemeen. We werken samen met het Netwerk Dementie D2 en het Netwerk Dementie Baarn-Soest om overlap te voorkomen. 3.2.5 Preventie Het thema preventie richt zich op het helpen van mensen om gezond te blijven of de gevolgen van een ziekte te beperken. De focus ligt op positieve gezondheid, wat betekent dat gezondheid niet alleen gaat om ziek of niet ziek zijn, maar ook om goed omgaan met uitdagingen in het leven. Belangrijke factoren hier zijn bestaanszekerheid en leefomstandigheden.

Het thema concentreert zich op alle inwoners van regio Eemland, en specifiek op inwoners in een kwetsbare positie (bijvoorbeeld vanwege schulden/inkomensproblematiek of verstandelijke beperking). Geïnvesteerd wordt in bestaanszekerheid en de vijf ketenaanpakken (valpreventie, kansrijke start, overgewicht/obesitas bij kinderen, overgewicht/gezonde leefstijl interventie bij volwassenen en Welzijn op recept). Ook het realiseren van een regionale preventie infrastructuur is onderdeel van dit thema. Gemeenten zorgen samen met partners in het sociaal domein voor een omgeving waarin inwoners kunnen werken aan hun gezondheid. In afbeelding 8 is weergegeven welke partners in het sociaal domein zijn betrokken. Beweging, sport, gezond eten en sociale contacten zijn belangrijk. Net als ondersteuning als zelfstandig participeren niet (meer) kan. Hiervoor zetten gemeenten in 2025 en 2026 SPUK IZA en SPUK GALA in, waarmee gewerkt wordt aan de brede preventiedoelstellingen in het GALA en het IZA. Deze gaan onder andere over Kansrijk Opgroeien, 19

valpreventie, mentale gezondheid een aanpak overgewicht. We verwachten dat een nieuw te vormen kabinet de onderhandelingen over het Aanvullende Zorg- en Welzijnsakkoord zal voortzetten, zodat er vanaf 2027 voldoende structurele gelden beschikbaar komen voor preventie.

Afbeelding 8: visuele weergave van betrokken partners in het sociaal domein. Naast universele preventie, wordt in overleg met zorgpartners al ingezet op geïndiceerde preventie. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan aansluiting van buurtsportcoaches bij de gezonde leefstijl interventie (GLI)-trainingen voor mensen met overgewicht, de inzet van specialistische jeugdhulp in gezinnen, om ergere problematiek op latere leeftijd te voorkomen en bijvoorbeeld de mogelijkheid om ggz-professionals te raadplegen bij beweegaanbod voor mensen met psychische kwetsbaarheid.

3.3 Actielijnen Naast de vijf thema’s zijn er vier ondersteunende actielijnen waarin we werken aan vraagstukken op het gebied van arbeidsmarkt, wonen en zorg, digitaal netwerkplatform en inwonerparticipatie.

20

Wat wil Samen Sterker Eemland bereiken per actielijn? 1. Arbeidsmarkt: voldoende en goed opgeleide mensen werken met plezier binnen zorg en welzijn in de regio, nu en in de toekomst. 2. Wonen & Zorg: inwoners wonen zo zelfstandig mogelijk, in een voor hen passende woning en woonvorm, met indien nodig toereikende ondersteuning en zorg. 3. Digitaal netwerkplatform: inwoners van Eemland kunnen bij hun hulp- en zorgvragen vertrouwen op veiligheid, continuïteit en kwaliteit wat betreft hun gegevens. Zorg en ondersteuning zijn door goede gegevensuitwisseling optimaal op elkaar afgestemd. 4. Inwonersparticipatie: structurele gelijkwaardige samenwerking tussen (vertegenwoordigers van) inwoners en professionals. Waarbij oplossingen aansluiten bij wat inwoners en professionals belangrijk vinden, die daadwerkelijk impact hebben en echt het verschil maken.

21

4. Kansen voor transformatie We zien in Eemland de kansen voor transformatie vooral in de samenwerking, coördinatie op beschikbare capaciteit en een integrale aanpak. De aanpak is integraal omdat de verschillende onderdelen in samenhang en afstemming worden opgepakt. Door tot een integraal plan met daar onderliggende actielijnen te komen, werken we niet alleen aan een transformatie op onderdelen, maar versterkt de som het geheel. Daarmee zetten we een belangrijke stap in het toegankelijk houden van de zorg. Met aandacht voor het behoud van personeel, door middel van werkplezier en de maximale inzet van het bestaande personeel voor die inwoner die zorg nodig heeft en gebruik makend van elkaars capaciteit. Dit doen we op de volgende onderwerpen: 1. Psychische kwetsbaarheid 2. Netwerk spoedzorg Eemland 3. Chronische aandoeningen (Artrose en OncoLokaal) 4. (Kwetsbare) Ouderen (Passende Zorg thuis in Eemland en Oudergeneeskundig Netwerk Thuis in Eemland) 5. Preventie (verbinding medisch en sociaal domein In dit hoofdstuk gaan we in op deze onderwerpen. Per onderwerp wordt beschreven wat we willen bereiken. In bijlage 1 bij dit transformatieplan is dit verder uitgewerkt in usecases.

4.1 Psychische kwetsbaarheid Als inwoners met psychische problemen ruimte en mogelijkheden ervaren om zelf aan de slag te gaan met hun mentale gezondheid en hier laagdrempelig ondersteuning in kunnen krijgen, draagt dat bij aan hun welzijn. Het helpt om de Zvw-zorg te verminderen, omdat inwoners dan minder vaak een beroep doen op de huisartsenzorg en de ggz. Huisartsen en behandelaren in de ggz zien dat: -

Psychische klachten soms prioriteit hebben of juist gelijktijdig met sociale problematiek behandeld moeten worden; Inwoners na behandeling terugvallen in klachten omdat de sociale problematiek niet aangepakt wordt; Trajecten langer duren doordat er in het systeem factoren zijn die herstel belemmeren; Problematiek niet integraal benaderd en behandeld wordt.

Huisartsen worden vanwege het bovenstaande belast met zorgvragen die niet bij hen thuishoren. Inwoners krijgen niet de hulp die zij nodig hebben. Ook is er niet altijd zicht op het juiste aanbod voor inwoners met complexe problematiek, hanteert de ggz exclusiecriteria die soepele doorverwijzing in de weg staan en wordt het sociaal domein nog lang niet altijd gevonden voor ondersteuning. Inwoners moeten soms lang wachten op passende zorg, worden van het kastje naar de muur gestuurd of vallen tussen wal en schip. In hoofdstuk 9 wordt de beweging van dit thema uitgebreid toegelicht, hier staat een beknopte versie. De ambitie van dit transformatieplan is om inwoners vaker te ondersteunen vanuit het sociaal domein, waardoor de druk op de gespecialiseerde zorg afneemt. Door de gespecialiseerde zorg meer centraal te coördineren wordt optimaal gebruik gemaakt van de capaciteit en kennis in de regio. We werken de ondersteuning uit in drie sporen:

22

-

-

Mentaal gezondheidsnetwerk; Sterk sociaal domein; Aanpak mentale gezondheid en weerbaarheid van jongeren en (jong)volwassenen in de leeftijd van 16 t/m 26 jaar. 4.1.1 M aa z h w k Het mentale gezondheidsnetwerk is een duurzaam regionaal samenwerkingsverband tussen sociaal domein, huisartsen en ggz en heeft tot doel: Het snel beantwoorden van hulp- en ondersteuningsvragen van inwoners op de juiste plek; Het optimaal benutten van de capaciteit in de keten (sociaal domein, huisarts, ggz) in de regio; Een afname van de wachttijd voor de ggz voor mensen met complexe problematiek en dat inwoners een betere mentale gezondheid ervaren. De basis van het mentaal gezondheidsnetwerk bestaat uit een netwerkstructuur van samenwerkingsafspraken en centrale coördinatie, waarin de vier (verplichte) functies worden (door)ontwikkeld: 1. 2. 3. 4.

Het verkennend gesprek Transfermechanisme Informatievoorziening wachttijden (=onderdeel van centraal coördinatiepunt) Regionale overlegtafel (=domeinoverstijgend casusoverleg)

Met het mentaal gezondheidsnetwerk willen we de samenwerking tussen organisaties versterken om ggz-zorg efficiënter en toegankelijker te maken. We verkorten wachttijden vanwege een centraal coördinatiepunt met een gezamenlijke wachtrijaanpak. Verkennende gesprekken zorgen ervoor dat in 25% van de gevallen ggz-zorg wordt voorkomen met de hulp van welzijn, lokale teams of het Herstelnetwerk. Daarnaast brengen we het mentale gezondheidsaanbod op één digitale plek samen voor professionals en inwoners. GGZ-aanbieders gaan de behandelmonitor gebruiken en via bewustwordingscampagnes helpen we professionals om de transformatie te volgen en uit te dragen. 4.1.2 S k c aa Met een sterk sociaal domein willen we inwoners ondersteunen in hun mentale gezondheid. Hiervoor breiden we het Herstelnetwerk uit door hersteltrainingen, inloopmogelijkheden, steunpunten en lotgenotencontact breed beschikbaar te maken in de regio, met minimaal 350 deelnemers in 2025 en 700 deelnemers in 2026 en 2027. Bij de trainingen hanteren we een bezettingsgraad van 80%. Daarnaast willen we zelfhulpmodules en psycho-educatie vindbaar en vrij toegankelijk maken zonder tussenkomst van professionals, zodat in 2026 maandelijks 500 inwoners hiervan gebruik maken, oplopend naar 1.000 inwoners per maand in 2027.

4.1.3 Aa pak a z h w baa h j 16 / 26 jaa Met de aanpak voor jongeren willen we het mentale gezondheidsaanbod voor 16-26-jarigen op één digitale plek voor zowel inwoners als professionals overzichtelijk maken. We streven naar betere samenwerking tussen betrokken partijen, waaronder zorgaanbieders en onderwijs, via gezamenlijke samenwerkingsafspraken en continue ondersteuning in de overgang naar volwassenheid. Daarnaast zorgen we voor beschikbaarheid en efficiënte inzet van preventieve zorg op vaste regionale locaties. Dit alles draagt bij aan tijdige ondersteuning en het voorkomen van zwaardere zorgtrajecten voor jongeren.

23

4.2 Netwerk spoedzorg Eemland Ons hoofddoel vanuit het Netwerk spoedzorg Eemland is de beschikbaarheid, toegankelijkheid en kwaliteit van de acute zorg voor inwoners van de regio Eemland bij SEH, huisartsen, VVT en ggz te blijven garanderen, ondanks de stijging van acute zorgvragen met een gelijkblijvend aantal zorgverleners. Meer in detail is het doel van de multidisciplinaire, regionale initiatieven benoemd in dit plan, om 2% van de stijging van acute zorgvragen bij de huisartsenpost (HAP) op te vangen en 10% van de SEH einde 2027 (ten opzichte van 2019).7 Dit doel bereiken we door het leveren van beter passende acute zorg en ondersteuning, zo snel mogelijk op de juiste plek, zo veel mogelijk thuis, waarmee (her)instroom in de spoedketen wordt voorkomen en de door- en uitstroom worden verbeterd. Daarbij krijgen drie groepen extra aandacht. Dit betreft mensen met onbegrepen gedrag, mensen met suïcidaliteit en kwetsbare ouderen. Voor deze groepen is gekozen omdat zij: • • • • •

Om diverse redenen veel aandacht en tijd vragen in de acute keten; Een lange verblijfsduur hebben in de acute keten; De arbeidsintensieve aard van de zorgvraag; Multidisciplinair aandacht vragen van minimaal drie betrokken partijen; De verwachting is dat de omvang van deze groepen stijgt in de komende jaren.

Met de transformatie willen we dat mensen met onbegrepen gedrag, mensen die zich suïcidaal uiten en kwetsbare ouderen in het voorveld worden opgevangen, waardoor crisisopnames worden voorkomen. Voor mensen met onbegrepen gedrag en mensen die zich suïcidaal uiten geldt dat andere zorg dan acute zorg nodig is om aan te sluiten bij de zorgvraag. Voor kwetsbare ouderen geldt dat deze patiënten niet naar de HAP of SEH worden doorgestuurd, maar waar mogelijk in de thuissituatie de zorg ontvangen die nodig is. Indien ze wel op de HAP of SEH komen met een acute zorgvraag, moeten er in de keten passende plekken voor hen beschikbaar zijn, zodat de doorstroom of uitstroom soepel verloopt en zij betere en passende zorg krijgen. Dit zou tevens de verblijfsduur in het ziekenhuis verkorten. De grootste groep betreft kwetsbare ouderen. Onder kwetsbare ouderen verstaan we ouderen met een opeenstapeling van lichamelijke, psychische en/of sociale tekorten in het functioneren waardoor zij een verhoogde kans hebben op negatieve gezondheidsuitkomsten, zoals functiebeperkingen, opname en overlijden. Onze transformatie richt zicht voor deze groep op het verminderen van (herhaalde) zorgcontacten van kwetsbare ouderen.

De acute wijkverpleging gaat een gedeelte van de visites van de huisarts tijdens ANW- uren in overleg met de huisarts oppakken, waardoor onnodige rijvisites van de huisarts wordt voorkomen. De samenwerking tussen huisarts en wijkverpleging is cruciaal en zij zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de beste zorg. Binnen Passende Zorg Thuis wordt gewerkt aan de samenwerking binnen de geplande zorg, bij Netwerk Spoedzorg Eemland gaat het over de acute zorg. 7

Uit verschillende rapporten wordt specifiek bij de HAP een stijging van minimaal 11% (4,1 fte) en bij de SEH een stijging van 16% (7,6 fte) van acute zorgvragen verwacht tussen 2019 en 2030. Prognoses voor de verwachtte stijging van acute zorgvragen in de ggz en VVT zijn niet beschikbaar. Tevens is bij een gedeelte van deze zorgvragen sprake van toenemende complexiteit, waardoor een stijging van 11% en 16% absolute minima zijn. Vertaald naar de transformatieperiode januari 2024 - december 2027, betekent dit dat er in 2027 minimaal 8% zorgvraaggroei bij de HAP en minimaal 11.5% bij de SEH opgevangen dient te worden (ten opzichte van 2019), bereikt door een combinatie van multidisciplinaire regionale initiatieven, zorgcoördinatie, al bestaande programma’s en initiatieven binnen de organisaties zelf.