RV 1164216 Bijlage 1 Ontwikkelbeeld 2030-2040 Regio Amersfoort
Tekst van het document
Regio Amersfoort Centraal! Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort 2030-2040 21 september 2021 www.must.nl / www.movemobility.nl
Ontwikkelbeeld en strategie 2030-2040
COLOFON Bureau Regio Amersfoort Postbus 4000 3800 EA Amersfoort bureau.regioamersfoort.nl
Provincie Utrecht Archimedeslaan 6 3584 BA Utrecht www.provincie-utrecht.nl
MUST & Move Mobility in opdracht van Regio Amersfoort en Provincie Utrecht 21 september 2021
www.must.nl / www.movemobility.nl ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 2
VOORWOORD
behouden en versterkt kunnen worden. Waar mogelijk bouwen we hierbij voort op de koers voor de periode
Een centrale ligging, met goede verbindingen, prachtige
2020-2030 en de Nationale, Provinciale en gemeentelijke
natuur, een competitieve economie, steden en kernen die
(Omgevings)visies. Met het Ontwikkelbeeld benut Regio
historisch én modern zijn en een grote diversiteit aan land-
Amersfoort haar centrale positie als sterke en gezonde regio
goederen en waardevolle landschappen: Regio Amersfoort
in het hart van het Stedelijk Netwerk Nederland waar
is niet voor niets een gewilde regio om te wonen, werken en
regionale, provinciale en nationale opgaven samenkomen:
recreëren. We zien daardoor als regionale overheden ook
Regio Amersfoort Centraal!
de druk op het gebruik van de ruimte enorm oplopen. Om de beschikbare ruimte zo goed mogelijk te benutten en de
De regionale verstedelijkingsstrategie is gericht op het
kwaliteiten van de regio te versterken, werken de negen
benutten van de nabijheid van wonen en werken op
gemeenten in Regio Amersfoort samen met de Provincie
centraal gelegen OV-locaties: Metropoolpoort Amersfoort
Utrecht aan het Ontwikkelbeeld 2030 – 2040.
CS-Amersfoort Schothorst en regiopoorten Nijkerk en Barneveld. Goed bereikbaar met fiets, (Hoogwaardig)
In deze regionale verstedelijkingsstrategie geeft Regio
Openbaar Vervoer en auto in alle windrichtingen is de inzet.
Amersfoort een antwoord op de vraag hoe de groei van
Het verder versterken van de vitaliteit van de andere kernen
wonen en werken op te vangen én hoe tegelijk de bereik-
en groen en landschap dat met de verstedelijking mee-
baarheid, leefbaarheid en groene kwaliteiten van de regio
groeit in het Groene Valleilint, groene buffers, een robuust
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 3
watersysteem en een duurzame energievoorziening zijn
voor de Omgevingsagenda Noordwest-Nederland en vormt
de voorwaarden.
de basis voor het maken van afspraken tussen Rijk en Regio in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving en in het Bestuurlijk
Het Ontwikkelbeeld is niet los te zien van de regionale ver-
Overleg MIRT.
stedelijkingsstrategieën in de omliggende Metropoolregio Amsterdam, Regio Utrecht en regio Foodvalley (samen met
Ook de komende 20 jaren groeit de Regio Amersfoort sterk.
Regio Arnhem-Nijmegen). Het Ontwikkelbeeld sluit
Het Ontwikkelbeeld is onze gezamenlijke leidraad die ervoor
geografisch en inhoudelijk hierop aan. Hiermee is de puzzel
zorgt dat het in onze mooie Regio ook in de toekomst prettig
voor de toekomstige verstedelijking van het hart van het
wonen, werken en ontspannen is. Op naar Regio Amersfoort
Stedelijk Netwerk Nederland compleet.
Centraal!
Om de regionale, provinciale én nationale opgaven uit het
Namens het bestuurlijk overleg en de stuurgroep
Ontwikkelbeeld te realiseren, is een samenwerking als één
Ontwikkelbeeld,
overheid nodig. Gemeenten in Regio Amersfoort en provincie Utrecht committeren zich aan het Ontwikkelbeeld
Burgemeester Rob Metz
en gebruiken het als vertrekpunt voor nader onderzoek,
Voorzitter Bestuurlijk Overleg Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort Centraal!
uitwerking en doorwerking in eigen omgevingsbeleid. Het
Gedeputeerde Huib van Essen
Ontwikkelbeeld is de bouwsteen vanuit Regio Amersfoort
Voorzitter Stuurgroep Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort Centraal!
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 4
Inhoudsopgave SAMENVATTING — 7
3.
INZICHTEN — 30
3.1 Werken met scenario’s 1.
SAMENWERKEN AAN
3.2 Belangrijkste inzichten
DE TOEKOMST — 11 1.1 Aanleiding
4. ONTWIKKELBEELD EN
1.2 Doel
STRATEGIE — 38
1.3 Samen de koers bepalen
4.1 Ontwikkelbeeld 2030-2040
1.4 Positionering en beleidscontext
4.2 Gezamenlijke pijlers en strategie
1.5 Werkwijze
voor het buitengebied
1.6 Leeswijzer
4.3 Gezamenlijke pijlers en strategie voor wonen en werken
2.
KWALITEITEN EN OPGAVEN — 18
2.1 Kwaliteiten staan onder druk
4.4 Gezamenlijke pijlers en strategie voor mobiliteit en bereikbaarheid
2.2 Van nature aantrekkelijk 2.3 Uitstekend vestigingsklimaat
5. VERVOLG — 57
2.4 Kruispunt tussen Randstad en het
5.1 Uitvoeringsagenda
noorden en oosten van Nederland
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 5
ONTWIKKELBEELD 2030-2040: REGIO AMERSFOORT CENTRAAL! Krachtige regio in het hart van Nederland. Met het Ontwikkelbeeld 2030-2040 benut Regio Amersfoort haar centrale positie in het Stedelijk Netwerk Nederland. De gezamenlijke koers is gericht op het benutten van de nabijheid van wonen, werken en groen op centraal gelegen locaties. Goed bereikbaar in alle windrichtingen is de inzet. Het verder versterken van de vitaliteit van de kernen en het landschap is de voorwaarde. Het Ontwikkelbeeld benut de eigen kracht en identiteit van de regio Amersfoort én versterkt de positie ten opzichte van de omliggende regio’s. ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 6
Samenvatting Regio Amersfoort maakt een flinke groei door: zowel in inwoners als in werk als in bereikbaar-
2. 3.
heid. En naar verwachting zal die groei zich nog jaren voortzetten. Een diverse en aantrekkelijke
gebieden maken van Regio Amersfoort een zeer geliefd vestigingsgebied. Dat heeft ook een keerzijde: ruimte en leefbaarheid komen onder druk te staan. KWALITEITEN VAN DE REGIO AMERSFOORT De regio is gunstig gelegen, dichtbij de metropoolregio’s Amsterdam en Utrecht en deels gelegen in de regio Foodvalley. Regio Amersfoort kent een aantal specifieke kwaliteiten met bijbehorende opgaven: 1.
Van nature aantrekkelijk: grote diversiteit aan aantrekkelijke groen-
voegd. De deels binnen de Regio Amersfoort
Uitstekend vestigingsklimaat:
gelegen Nationale Parken Utrechtse Heuvel-
gewilde plek om te wonen, werken en leven;
rug en De Hoge Veluwe zijn in de Nationale
Kruispunt tussen Randstad en het
Omgevingsvisie (NOVI) benoemd als waar-
noorden en oosten van Nederland:
devolle landschappen. Dit zijn landschappen
nationale draaischijffunctie samen
waar het Rijk zich aanvullend wil inzetten
met Utrecht.
woningmarkt, goede bereikbaarheid van (hoogwaardige) werkgelegenheid en unieke natuur-
gebieden en waardevolle landschappen;
voor het behouden en versterken ervan. •
Wonen: Regio Amersfoort is onderdeel van
OPGAVEN VAN LOKAAL, REGIONAAL EN
de Woondealregio Utrecht en maakt daarmee
NATIONAAL BELANG
deel uit van de zes meest gespannen woning-
Binnen de Regio Amersfoort spelen meerdere
markregio’s in ons land. Bovendien behoort
opgaven die van regionaal, provinciaal én
Amersfoort volgens de Staat van de Woning-
nationaal belang zijn en die de lokale en regionale
markt 2021 tot de vijf woningmarktgebieden
kwaliteiten onder druk zetten:
met de sterkste groeiprognose van Nederland
•
Omgevingskwaliteit: Naast het maken van
in de periode tot 2035. Naar verwachting zijn
ruimte voor wonen, werken en bereikbaar-
er de komende 20 jaar 40.000 nieuwe wonin-
heid, dient (blijvend) te worden geïnvesteerd
gen nodig. In de Woondeal Addendum Regio
in groen en landschap. Om het groen en het
Amersfoort hebben Rijk en regionale partijen
landschap van de Regio Amersfoort robuust
reeds afspraken gemaakt over het bouwen
te maken zodat deze tegen een stootje
van 23.000 woningen tot 2030 en over wat
kunnen, dient volgens het programma Groen
daarvoor randvoorwaardelijk qua bereikbaar-
Groeit Mee 2.986 hectares te worden toege-
heid en leefbaarheid nodig is.
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 7
•
Werken: Regio Amersfoort is onderdeel van
knooppunt in het spoorvervoer tussen de
In de strategie voor de periode 2030-2040
de nummer 2 van meest competitieve regio’s
Randstad en Noord- en Oost-Nederland.
wordt er gefocust op een drietal gebieden waar
in de Europese Unie: provincie Utrecht. Zij
binnen 10 minuten fietsen van bestaande stations
maakt deel uit van de economische ecosyste-
REGIO AMERSFOORT CENTRAAL!
wonen, werken en hoogwaardige openbare
men Life Sciences & Health (samen met Re-
Het gezamenlijke perspectief voor de periode
ruimte samenkomen. Deze gebieden zijn de
gio U16 en Gooi- en Vechtstreek) en Agrifood
2030-2040 is: Regio Amersfoort Centraal! Een
Metropoolpoort Amersfoort Centraal-Schothorst
(samen met Regio Foodvalley). Daarnaast
perspectief waarin de kracht van het landschap
en de regiopoorten Barneveld en Nijkerk. Deze
zijn volop kansen voor innovatieve groei in
centraal staat. Het ontwikkelbeeld en bijbeho-
focusgebieden zijn gekozen door hun goede
de economische sectoren bouw, geo en ICT;
rende strategie wordt uitgewerkt aan de hand
score op mogelijkheid tot grootschalige integrale
sectoren specifiek voor de Regio Amersfoort.
van een zestal pijlers (zie volgende pagina) met
verstedelijking (plaatswaarde), OV-bereikbaar-
Naar verwachting zijn er de komende 20 jaar
bijbehorende strategie voor het buitengebied,
heid en/of regionale functie (netwerkwaarde).
locaties voor ruim 32.000 banen nodig, deels
wonen-werken en bereikbaarheid-mobiliteit.
De andere unieke kernen in de regio Amersfoort
in samenhang met Regio Foodvalley. •
staan niet stil! Onlosmakelijk deel van de
Bereikbaarheid: Uit de Integrale Mobiliteits-
De Grebbelinie en de beken dienen als basis voor
strategie is bouwen voor vitaliteit met een
analyse 2021 (Ministerie IenW, 2021) blijkt
een robuust landschap. Door het katalyserende
sterke verbinding en meerwaarde voor het
dat de bereikbaarheid van de Regio Amers-
effect van nabijheid door wonen en werken
omliggende landschap.
foort in zowel het lage als het hoge scenario
zo veel mogelijk te concentreren, wordt er op
een heikel punt is. Er worden knelpunten
ingezet om de regio te verankeren in het centrale
Op de korte termijn vergt dit nog een aantal
voorzien op de A1, A27, A28 en op het spoor
deel van het Stedelijk Netwerk Nederland. Be-
gezamenlijke acties zoals beschreven in het
tussen Utrecht en Amersfoort en tussen
reikbaarheid per auto blijft belangrijk, maar OV en
laatste hoofdstuk van dit ontwikkelbeeld:
de Metropoolregio Amsterdam en Regio
fiets worden volwaardige keuzealternatieven in
de uitvoeringsagenda.
Amersfoort. Amersfoort CS is een nationaal
de Regio Amersfoort.
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 8
REGIO AMERSFOORT CENTRAAL!
Robuust maken unieke landschappelijke structuren voor de leefkwaliteit.
Combineren en prioriteren van ruimtevragers in buitengebied om lokale vitaliteit te waarborgen.
Wonen en werken in focusgebieden rondom bestaande knopen.
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 9
Aanjagen nationale betekenis van regio met unieke economische clusters
Inzetten op gezonde mobiliteit als volwaardig keuze-alternatief
Integraal aanpakken bereikbaarheid op multimodale corridors
Verklarende woorden- en afkortingenlijst BRT = Bus Rapid Transit. Een snelle busverbinding met hoge frequentie. Dit is een vorm van HOV. Daily urban system = Het gebied waarbinnen het gros van de mensen zich dagelijks verplaatst. Pendelstromen zijn hier een belangrijk onderdeel van. Het geeft aan tussen welke plaatsen de onderlinge samenhang sterk is. Focusgebied = Gebieden waar binnen 10 minuten fietsen van bestaande stations in een hoge concentratie wonen, werken en hoogwaardige openbare ruimte samenkomen en waar veel kansen liggen voor ontwikkeling. Plekken van ontmoeting en interactie tussen denkers en doeners. De focusgebieden in het Ontwikkelbeeld zijn Amersfoort, Barneveld en Nijkerk. GOVI = Gemeentelijke Omgevingsvisie. Groene poort = Goed bereikbare locatie van waaruit landschappen en natuurgebieden ontsloten worden voor recreanten. HOV = Hoogwaardig Openbaar Vervoer. OV met een hoge frequentie en een hoge snelheid. MaaS = Mobility as a Service. OV dat opgeroepen kan worden wanneer er vraag naar is. Metropoolpoort = Een Metropoolpoort is een stedelijk centrumgebied met veel ruimte voor wonen, werken, detailhandel en voorzieningen. Om dit te kunnen
realiseren is een optimale ontsluiting met hoogwaardig openbaar vervoer minimaal vereist, evenals goede fietsverbindingen. MIRT-onderzoek = MIRT staat voor Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport. Het MIRT bestaat uit projecten en programma’s die zich in het fysieke, ruimtelijke domein afspelen. Hiermee werken Rijk en regio samen aan de concurrentiekracht, de bereikbaarheid en de leefbaarheid van Nederland. Modal shift = Een verandering in de verdeling van aandeel in gebruikte modaliteiten, oftewel mobiliteitstransitie. Modal split = De verdeling van het gebruik van verschillende modaliteiten. MRA = Metropoolregio Amsterdam. MRU = Metropoolregio Utrecht. Dit betreft het westelijke deel van de provincie Utrecht met de gemeenten Bunnik, De Bilt, De Ronde Venen, Houten, IJsselstein, Lopik, Montfoort, Nieuwegein, Oudewater, Stichtse Vecht, Utrecht, Utrechtse Heuvelrug, Vijfheerenlanden, Wijk bij Duurstede, Woerden en Zeist. NOVI = Nationale Omgevingsvisie. Integrale, strategische beleidsvisie voor de lange termijn van het Rijk. NNN = Natuurnetwerk Nederland, opvolger van de ecologische hoofdstructuur. Omgevingsvisie Gaaf Gelderland = Provinciale Omgevingsvisie provincine Gelderland. OpU = Omgevingsvisie provincie Utrecht. OVpU = Omgevingsverordening Provincie Utrecht.
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 10
Plancapaciteit = Het aantal woningen en arbeidsplaatsen dat gerealiseerd kan worden, na afwegingen op het gebied van planologie en haalbaarheid. Harde plancapaciteit betreft plannen die zijn vastgesteld en in uitvoering zijn of binnenkort gerealiseerd zullen worden. Zachte plancapaciteit betreft potentiële plannen die nog vastgesteld moeten worden, maar wel planologisch mogelijk en praktisch uitvoerbaar zijn. PTAL = Public Transport Accessibility Level. Een door Transport for London ontwikkelde applicatie die berekent hoe goed een bepaalde locatie aangesloten is op het openbaar vervoer netwerk. Deze houdt rekening met de frequentie van verschillende transportroutes binnen het bereik van de locatie, gewogen naar vervoerssoort (modaliteit). De PTAL is voor de Nederlandse situatie beschikbaar via het Dashboard Verstedelijking van het College van Rijksadviseurs (opgezet door Vereniging Deltametropool en ARUP). RES = Regionale Energie Strategie. Om het Klimaatakkoord te realiseren is Nederland in dertig energieregio’s verdeeld. Ieder van die regio’s doet een bod hoeveel elektriciteit er in de periode tot 2030 opgewekt kan worden. Scheggen = Groene buffers in of tussen bebouwde gebieden. TBOV = Toekomstbeeld Openbaar Vervoer. TOD = Transit Oriented Development, knooppuntontwikkeling.
1. Samenwerken aan de toekomst
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 11
1.1 AANLEIDING
stellen. Dit is ook als zodanig aangegeven in de
Regio Amersfoort maakt een flinke groei door:
vastgestelde (zie figuur 1) Regionale Ruimtelijke
zowel in inwoners als in werk als in bereikbaar-
Visie (2018, uitvoeringsagenda) en Omgevingsvi-
heid. En naar verwachting zal die groei zich nog
sie provincie Utrecht (vastgesteld door Provincia-
jaren voortzetten. Een diverse en aantrekkelijke
le Staten op 10 maart 2021).
REGIONALE RUIMTELIJKE VISIE Regio Amersfoort Januari 2018
woningmarkt, goede bereikbaarheid van (hoogwaardige) werkgelegenheid en unieke natuur-
1.2 DOEL
gebieden maken van Regio Amersfoort een
Provincie Utrecht en Regio Amersfoort (de
zeer geliefd vestigingsgebied. Dat heeft ook een
Utrechtse gemeenten Amersfoort, Baarn, Bun-
keerzijde: ruimte en leefbaarheid komen onder
schoten, Eemnes, Leusden, Soest, Woudenberg
druk te staan.
en de Gelderse gemeenten Barneveld en Nijkerk)
Ruimtelijke Atlas Regio Amersfoort 1
hebben dit Ontwikkelbeeld voor de periode Regio Amersfoort en provincie Utrecht hebben
2030-2040 opgesteld om op basis hiervan
het initiatief genomen om een strategie te ont-
afspraken te maken over de te ontwikkelen
wikkelen om die groei in goede banen te leiden.
woon- en werklocaties, bereikbaarheid en het
Tot circa 2030 is er voldoende planruimte om aan
meegroeien van groen (beschreven in het rapport
1.3 SAMEN DE KOERS BEPALEN
de woon- en werkbehoefte te voldoen, al zal de
‘Groen Groeit Mee’). Provincie Utrecht en Regio
Een regionaal Ontwikkelbeeld met elkaar
daadwerkelijke ontwikkeling daarvan nog wel de
Amersfoort streven samen naar een aantrek-
bepalen, is als samen zeilen op een groot schip.
nodige inspanning vergen. Voor de ontwikkeling
kelijke regio waarin het goed leven is, met een
De optelsom van lokale verstedelijkingskeuzes
na 2030 moeten nog keuzes worden gemaakt.
gezonde woning- en arbeidsmarkt en waar de
bepaalt voor de periode tot 2030 grotendeels
Daarvoor is het nodig een visie en strategie op te
bereikbaarheid en leefbaarheid op orde is.
waar het schip heen vaart (en welke gevolgen dit
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 12
Figuur 1: RRV Amersfoort en Omgevingsvisie Provincie Utrecht
heeft voor bijvoorbeeld landschap en mobiliteit).
verder te kijken dan waar ruimte is om woningen
nationaal perspectief om duidelijk te maken wat
Voor de periode na 2030 kan het schip met dit
te bouwen. Het Ontwikkelbeeld schetst een visie
de positie en functie van Regio Amersfoort is in
Ontwikkelbeeld bijgestuurd worden. De daad-
en strategie over hoe de ruimtelijke opgaven zo
een groter geheel. De inhoudelijke afbakening
werkelijke koers is afhankelijk van lokale keuzes.
ingezet kunnen worden dat de regio op al zijn
beperkt zich dan ook niet tot de regio op zichzelf,
Door gezamenlijk het gesprek te blijven voeren
aspecten versterkt wordt. Dit kan alleen bereikt
maar kijkt ook naar de positionering van Regio
en afspraken te maken, kunnen ongewenste
worden door met de hele regio de schouders er
Amersfoort ten opzichte van de omliggende
effecten zo veel mogelijk worden voorkomen.
onder te zetten en slimme afwegingen te maken.
regio’s, zoals Regio U10, Metropoolregio
Welke opgaven passen het best waar en leiden
Amsterdam en Regio Foodvalley.
Het Ontwikkelbeeld gaat over de ruimtelijke
daarmee tot meerwaarde? Omdat de regio één
opgaven voor 2030-2040. Vanwege de grote
daily urban system vormt, hangen alle delen van
Relevantie beleidstrajecten en -stukken waar
opgaven en de beperkte ruimte hangen deze
de regio nauw samen. Van versterking van de
het Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort zich toe
verschillende ruimtevragers sterk met elkaar
agglomeratiekracht van Amersfoort zullen ook
verhoudt, zijn:
samen. Dit leidt ertoe dat een integrale kijk nodig
de omliggende gemeenten profiteren. Ook van
is. Ruimtelijke opgaven moeten hierin op een
het versterken van de kwaliteiten van het landelijk
a. Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
slimme manier een plek krijgen, zodat ze bijdra-
gebied profiteert de gehele regio, omdat dit een
De NOVI prioriteert onder andere het bouwen
gen aan een verdere versterking van de regio. De
belangrijke voorwaarde vormt voor een goede
aan sterke, aantrekkelijke en gezonde steden
woningbouwopgave speelt hier een belangrijke
leefkwaliteit.
en regio’s. Er wordt ingezet op de ontwikkeling
rol in, maar is niet het doel op zich. Sterker nog,
van het Stedelijk Netwerk Nederland: een goed
dit is het middel om de positionering, agglome-
1.4 POSITIONERING EN BELEIDSCONTEXT
bereikbaar netwerk van steden en regio’s. Regio
ratiekracht, vitaliteit en voorzieningenniveau van
De regionale integrale groeiopgave wordt
Amersfoort ligt midden in dit ‘kloppend hart van
de regio te versterken. Hierbij is het belangrijk om
nadrukkelijk geplaatst in een bovenregionaal en
land en economie’. De grote actuele nationale
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 13
•
woningbehoefte vraagt tegelijkertijd om op-
b. Regionaal ruimtelijke visie Amersfoort (RRV)
lossingen op korte termijn. Binnen het Stedelijk
In de Regionaal Ruimtelijke Visie wordt een
ontwikkelingen, om zorgvuldig om te gaan
Netwerk Nederland bevinden zich plekken waar
tweetal principes gehanteerd die worden
met schaarse ruimte en kwaliteiten en door
versneld zal worden ontwikkeld. Hierbij richt de
meegenomen in het Ontwikkelbeeld:
ontwerp en innovatie te stimuleren.
NOVI zich op vier prioriteiten die in dit Ontwikkel-
•
beeld uitgewerkt worden: •
Ruimte maken voor de klimaatverandering
•
en energietransitie; •
Concentreren en combineren van nieuwe
■Groei zoveel mogelijk opvangen in bestaand bebouwd gebied;
Toekomstige ontwikkeling van woon- en werk-
■Ruimte bieden voor beperkte groei om
locaties wordt in samenhang bezien met bereik-
de dorpen vitaal te houden.
baarheid en de overige opgaven en kwaliteiten.
De economie van Nederland verduurzamen
Bij de locatiekeuze voor nieuwe verstedelijking
en ons groeipotentieel behouden;
c. Omgevingsvisie Provinciale Utrecht (OpU)
gelden daarom de volgende basisprincipes:
Steden en regio’s sterker en leefbaarder
Om te bewerkstelligen dat de groei van inwoners
•
maken;
en bedrijvigeheid in de provincie niet ten koste
Het landelijk gebied toekomstbestendig
gaat van een prettige en gezonde leefomgeving
ontwikkelen.
moeten er keuzes worden gemaakt. Daarom wor-
•
■Daarnaast in overig stedelijk gebied;
Grote open ruimten tussen de steden houden
den twee centrale uitgangspunten gehanteerd
•
■Eventuele nieuwe (grootschalige) uitleg kop-
hun groene karakter. Het aanbod en de kwaliteit
die doorwerken in het Ontwikkelbeeld:
pelen aan hoogwaardig openbaar vervoer en
van het groen in de stad worden versterkt en de
•
• •
■Zo veel mogelijk binnenstedelijk/binnendorps (binnen het stedelijk gebied) nabij knooppunten;
Gebiedsgericht kiezen voor integrale,
aan (bestaande of nieuwe) knooppunten van
aansluiting op het groene gebied buiten de stad
toekomstgerichte oplossingen waarmee de
de belangrijkste infrastructurele corridors.
wordt verbeterd. De COVID-19 crisis
Utrechtse kwaliteiten per saldo behouden of
In aanvulling hierop wil de Provincie Utrecht on-
onderstreept extra het grote belang van een
versterkt worden, zo nodig met compense-
der voorwaarden ruimte bieden aan kernen voor
goede inrichting van de openbare ruimte.
rende maatregelen.
kleinschalige uitbreiding van het stedelijk gebied
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 14
om de lokale vitaliteit of ruimtelijke kwaliteit te
adaptief van karakter en heeft daarmee ook
vincie stellen samen een regionaal programma
vergroten (lokaal maatwerk).
een agenderende functie voor de bestuurlijke
voor woon- en werklocaties op, dat op basis van
overleggen Leefomgeving (BOL) en MIRT
monitoring en evaluatie regelmatig kan worden
d. Provinciale Omgevingsvisie Gelderland
(BO MIRT) Noordwest. Het Ministerie van
bijgesteld. Provinciale Staten stellen de kaders
De provincie Gelderland zet zich in voor
Binnenlandse Zaken (BZK) en de provincies
voor deze regionale programma’s vast. Het
vitale steden en dorpen en voor een duurzame
Noord-Holland, Utrecht en Flevoland zijn trekker
eerste programma is gereed (eerste helft 2021)
verstedelijking, gericht op versterking van de
van dit product. Uitgangspunt is om lopende
en heeft de focus op de korte en middellange
stedelijke netwerken, gecombineerd met
Rijk-regiotrajecten als bouwsteen te benutten
termijn. De keuzes die in het Ontwikkelbeeld
aandacht voor de vitaliteit van kleine kernen en
voor de Omgevingsagenda Noordwest-
worden geschetst, kunnen bij actualisering van
dorpen. De provincie Gelderland biedt ruimte
Nederland. Het Ontwikkelbeeld zou daar als
het programma worden geconcretiseerd. Voor de
voor gebiedsgericht maatwerk.
regionale verstedelijkingsstrategie goed inpas-
periode na 2030 zal de regionale programmering
sen, naast de aanpalende regionale verstedelij-
de uitwerking van de voorgestelde keuzes in het
e. Omgevingsagenda Noordwest
kingsstrategieën MRA, Utrecht Nabij (MRU) en
kader van het Ontwikkelbeeld bevatten.
De Omgevingsagenda Noordwest-Nederland
Arnhem-Nijmegen-Foodvalley.
vormt de verbreding en vernieuwing van de huidige ‘MIRT-gebiedsagenda ’Noord-Holland, Utrecht en Flevoland’ naar de gehele dimensie
g. Gemeentelijke omgevingsvisies f. Regionale programmering wonen en werken Regio Amersfoort
De negen gemeenten werken allen aan hun eigen gemeentelijke omgevingsvisie (GOVI). Deze tra-
van de fysieke leefomgeving. Doel is om als één
In de OpU en verordening is een nieuwe systema-
jecten lopen niet parallel aan elkaar en bevinden
overheid gezamenlijk gebiedsgericht uitwerking
tiek voor woon- en werklocaties geïntroduceerd.
zich in verschillende stadia. Het Ontwikkelbeeld
te geven aan de gedeelde opgaven en ambities.
Daarin neemt regionale programmering een
zal zich per gemeente anders verhouden ten
De Omgevingsagenda Noordwest-Nederland is
belangrijke plaats in: gemeenten, regio en pro-
opzichte van de desbetreffende gemeentelijke
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 15
omgevingsvisie. In gemeenten waar reeds
Stap 1: Urgenties benoemen en opgaven als
Stap 2: Variëren met de bouwstenen en band-
besluiten zijn genomen (of in de loop van het
bouwstenen voor het Ontwikkelbeeld in beeld
breedtes van programma in een aantal regionale
brengen
verstedelijkingsscenario’s
proces worden genomen) zal het Ontwikkelbeeld deze meenemen als bouwstenen. Tot slot richten de meeste gemeentelijke omgevingsvisies zich op
A
C
B
D
de periode tot 2030. 1.5 WERKWIJZE In de Regionaal Ruimtelijke Visie (RRV) is de afspraak gemaakt dat gezamenlijk op zoek wordt gegaan naar ontwikkelruimte voor woningbouw na 2030 als de urgentie er is. Deze situatie doet zich nu voor. Het gaat om wonen, werken en bereikbaarheid in samenhang, maar ook in samenhang met andere opgaven zoals groen, landbouw, energie en klimaat.
Stap 4: Opstellen Ontwikkelbeeld en strategie
Stap 3: Score afwegingskader per scenario geeft
met elementen uit verschillende scenario’s
inzicht in de verschillen.
A
Het voorliggende Ontwikkelbeeld 2030-2040 geeft invulling aan deze noodzakelijke uitwerking. In de RRV werd hier al richting aan gegeven door te spreken over een ‘stedelijk kerngebied’. In de totstandkoming van het Ontwikkelbeeld is dit losgelaten. Door middel van scenario’s zijn de moge-
Figuur 2: Schematische weergave werkzwijze en doorlopen stappen
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 16
B
C
D
lijkheden weer breed verkend binnen de eerder
De criteria zijn allemaal gelijkwaardig. Het is be-
en werken en de bereikbaarheid van het hart van
geschetste kaders. Om tot het Ontwikkelbeeld te
doeld als ‘dashboard’ om inzicht te krijgen waarin
Nederland, ook in de toekomst te behouden.
komen zijn een aantal stappen doorlopen. Deze
de verstedelijkingsmodellen verschillen en om te
In het derde hoofdstuk worden de belangrijkste
stappen zijn samengevat in figuur 2.
zien waar een bepaalde keuze toe leidt.
inzichten op een rij gezet. In het vierde hoofdstuk worden de gezamenlijke pijlers waar het Ontwik-
In stap 1 zijn twee documenten opgeleverd,
Er zijn op vijf manieren inzichten opgedaan die
kelbeeld uit bestaat uiteengezet – inclusief de
te weten:
hebben bijgedragen bij het opstellen van het
bijbehordende strategie. De uitvoeringsagenda
•
Urgentie en opgaven: vertrekpunten voor
Ontwikkelbeeld en strategie in stap 4:
om vervolg te geven aan het hier voorliggende
het Ontwikkelbeeld;
1.
Inzichten uit ontwikkelingen tot 2030;
Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort 2030-2040
Afwegingskader: de criteria waarmee de
2.
Inzichten uit de scoring per criterium;
vormt het laatste hoofdstuk.
scenario’s met elkaar worden vergeleken.
3.
Inzichten uit mobiliteitsmaatregelen;
De criteria zijn gebaseerd op de gezamenlijk
4.
Inzichten uit het opstellen van de scenario’s;
gestelde doelen.
5.
Inzichten uit consultaties en enquête.
•
Beide zijn vastgesteld door raden en Staten. 1.6 LEESWIJZER Vervolgens zijn in stap 2 scenario’s opgesteld om
In het volgende hoofdstuk worden de belang-
de consequenties van verschillende regionale
rijkste kwaliteiten van Regio Amersfoort en de
verstedelijkingskeuzes te identificeren voor de
opgaven die daarmee samenhangen beschreven.
lange termijn (2030-2040).
De kwaliteiten staan onder druk. De samenwerkende partijen zullen hard moeten werken om de
In stap 3 zijn de scenario’s met elkaar vergeleken
natuurlijke aantrekkelijkheid van het landschap,
aan de hand van criteria uit het afwegingskader.
het uitstekende vestigingsklimaat voor wonen
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 17
2. Kwaliteiten en opgaven
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 18
2.1 KWALITEITEN STAAN ONDER DRUK De regio is gunstig gelegen, dichtbij de metropool-
2.986 hectares Groen Groeit Mee
regio’s Amsterdam en Utrecht en grenzend aan de regio Foodvalley. De Regio Amersfoort kent een aantal specifieke kwaliteiten: 1.
Van nature aantrekkelijk: grote diversiteit aan aantrekkelijke groengebieden en landschappen;
2.
Uitstekend vestigingsklimaat:
32.000 arbeidsplaatsen (deels Foodvalley)
gewilde plek om te wonen, werken en leven; 3.
Kruispunt tussen Randstad en het noorden en oosten van Nederland: nationale draaischijffunctie samen met Utrecht. 0,5 TWh RES 1.0 Regio Amersfoort en 0,75 TWh RES 1.0 Foodvalley
Tegelijkertijd is de druk op de ruimte groot en zal de regio het moeten doen met de ruimte die er is. Het is dus zaak om de vele projecten en opgaven (zie figuur 3) op het gebied van landschap, wonen, werken, mobiliteit en energie slim te combineren. Het Ontwikkelbeeld zal hierin een koers moeten uitstippelen.
Figuur 3: Indicatieve weergave verschillende ruimtelijke opgaven die op Regio Amersfoort afkomen ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 19
2.2 VAN NATURE AANTREKKELIJK
Verbeelding ‘Van nature aantrekkelijk’ (uit fase 1 ‘Urgenties en Opgaven’)
De landschappelijke aantrekkelijkheid is dé troef van de regio. Tussen de hoger gelegen bosrijke Utrechtse Heuvelrug en Veluwe liggen het lager gelegen agrarische gebied Gelderse Vallei, het veenweidegebied Arkemheen-Eemland en de voormalige Zuiderzeekust. De Grebbelinie is als waterlinie onderdeel van ons militair erfgoed. De Nationale Parken Utrechtse Heuvelrug en de Hoge Veluwe zijn in de NOVI benoemd als waardevolle landschappen. Opgaven Het buitengebied kent grote uitdagingen met klimaatadaptatie en bodemdaling, stikstofreductie en natuurverbetering, landbouwtransitie, recreatie en verduurzaming van energie. De thema’s lopen uiteen, maar zijn allen randvoorwaardelijk voor ruimtelijke ontwikkeling van de regio. Daarnaast overstijgen ze de gemeentegrenzen.
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 20
Veluwe
Klimaatadaptatie
van organisch materiaal in het veen, oxidatie
Klimaatverandering heeft ook gevolgen voor de
genoemd. Door oxidatie komt het broeikasgas
leefomgeving in Regio Amersfoort. Er komen
CO2 vrij, wat bijdraagt aan de klimaatverandering.
meer extremen voor door klimaatverandering. De
Op (langere) termijn tast bodemdaling de
extremen kunnen zowel in de zomer als de winter
landschappelijke kwaliteiten van het veenweide-
voorkomen. Heftige regenbuien in korte tijd kun-
gebied aan.
nen vaker leiden tot overstroming en wateroverlast. Lang aanhoudende droogte leidt tot vermindering
Noodzakelijk dat groen meegroeit
van de beschikbaarheid van oppervlakte- en
Groen en landschap in de omgeving zijn belangrij-
grondwater. In de steden is de kans op hittestress
ke elementen van een goed leefklimaat. Daarnaast
het grootst vanwege verdichting en verstening
is het essentieel om gezond te kunnen leven én
(zie figuur 4). De transitie naar een nieuw energie-
voor het opvangen van de gevolgen van klimaat-
systeem draagt bij aan het tegengaan van klimaat-
verandering. Naast het maken van ruimte voor wo-
verandering en aan een duurzaam betaalbaar
nen, werken en bereikbaarheid, dient (blijvend) te
energiesysteem voor alle inwoners. RES 1.0
worden geïnvesteerd in natuur, biodiversiteit, water
Regio Amersfoort en RES 1.0 Foodvalley hebben
en recreatieruimte. Om het groen en het landschap
als ambitie om in 2030 respectievelijke minstens
van de regio Amersfoort robuust te maken, zodat
0,50 en 0,75 TWh aan hernieuwbare energie
deze tegen een stootje kunnen, dient 2.986 hec-
grootschalig op te wekken.
tares te worden toegevoegd (Bron: Bureau Buiten, Groen Groeit Mee opgaven in beeld).
Bodemdaling in het veen(weide)gebied Eemland is een natuurlijk proces als gevolg van de vertering ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 21
Figuur 4: Kaartbeeld hitte, drooge en bodemdaling (Klimaateffectatlas, BOVI, Waterschap Vallei & Veluwe, bewerking MUST)
Intermezzo: Blauwe Omgevingvisie De Regio Amersfoort ligt in een vallei, een plek met invloed op het (mogelijk) gebruik van de ruimte. Waterschap Vallei en Veluwe heeft een ‘Blauwe Omgevingsvisie’ opgesteld (zie figuur 5). Met de BOVI stelt het waterschap een langetermijnvisie voor die een duurzame en waterinclusieve leefomgeving nastreeft. De BOVI gaat vooraf aan het opstellen van het nieuwe waterbeheerprogramma. Daarbovenop is het een inspiratiedocument voor ruimtelijke plannen en strategieën, zoals dit Ontwikkelbeeld. Het waterschap stelt het document voor als zelfbindend en richtinggevend voor co-creatieve processen. Hierin staat water voorop als een duurzaam sturend principe in de ruimtelijke ordening. In de BOVI staat het ‘nieuwe waterdenken’ dus voorop, waarbij wordt uitgegaan van een integrale, duurzame benadering van het watersysteem. Figuur 5: Kaartbeeld Blauwe Omgevingsvisie (Waterschap Vallei & Veluwe) ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 22
2.3 UITSTEKEND VESTIGINGSKLIMAAT
Verbeelding ‘Uitstekend Vestigingsklimaat’ (uit fase 1 ‘Urgenties en Opgaven’)
Regio Amersfoort is onderdeel van de nummer twee van meest competitieve regio’s in de Europese Unie: de provincie Utrecht (Bron: Regional Competitiveness Index 2019, Europese Commissie). Regio Amersfoort heeft zelf sterke eigen economische clusters waarin denkers en doeners samenkomen, met een mix van een praktisch en theoretisch geschoolde beroepsbevolking (zie figuur 6). Door deze mix zijn hele ketens aanwezig in de regio. Denk aan bijvoorbeeld de bouwsector; van innovatieve ingenieurs tot het bouwen zelf. Dit geldt eveneens voor de sectoren ICT en geo. Regio Amersfoort maakt eveneens deel uit van de economische clusters Life Sciences & Health (samen met met regio U16 en Gooi- en Vechtstreek) en Agrifood (samen met regio Foodvalley). Naast een aantrekkelijke plek om te werken is de Regio Amersfoort ook een gewilde plek om te wonen, mede door de waardevolle landschappen en het groot aantal arbeidsplaatsen binnen acceptabele reistijd. ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 23
Opgaven Een aantrekkelijk vestigingsmilieu gaat verder dan economie. De regio trekt aan als een magneet. Naast mensen die er al zijn gevestigd, is er ook sprake van ‘overloop’ uit de rest van de Randstad, met name uit de woningmarktregio’s Utrecht en Amsterdam. Amersfoort staat op een vierde plek in de lijst van beste woonsteden van Nederland (Bron: Residential Ranking 2020, vastgoedadviseur JLL). Accommoderen woningbehoefte Regio Amersfoort is onderdeel van de Woondealregio Utrecht en behoort daarmee tot de zes regio’s met de meest gespannen woningmarkten in ons land. Bovendien behoort Amersfoort samen met Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Ede tot de vijf regio’s met de sterkste groeiprognose van Nederland in de periode tot 2035. Het aantal huishoudens/woningen groeit volgens de prognose in Regio Amersfoort met respectievelijk 14% en 16%. Binnen Regio Amersfoort groeit de stad Amersfoort het snelst. Het aantal huishou-
Figuur 6: Schematische weergave denkers en doeners in Regio Amersfoort(bron: RRV Amersfoort, bew. MUST)
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 24
dens neemt in de periode tot 2035 toe met 18,1%.
bouwtempo draagt bij aan een stijging van de prijs,
(Bron: Ministerie van BZK / ABF Research, Staat
doordat het aanbod achterblijft.
van de woningmarkt. Jaarrapportage 2021). In totaal moeten er tot 2040 circa 40.000 woningen
Ruimte voor werken
worden gebouwd: 23:000 woningen tot 2030 en
Amersfoort is onderdeel van de nummer twee van
17:000 woningen in de periode 2030-2040 (Bron:
meest competitieve regio’s in de Europese Unie:
Woondeal regio Utrecht, addendum Regio Amers-
de provincie Utrecht. Zij maakt deel uit van de
foort). De regio wil de aanwezige vraag binnen de
economische ecosystemen Life Sciences & Health
regio accommoderen.
(samen met met Regio U16 en Gooi- en Vechtstreek) en Agrifood (samen met Regio Foodvalley).
Betaalbaarheid onder druk
Er zijn volop kansen voor innovatieve groei in de
Regio Amersfoort biedt een aantrekkelijke woon-
economische sectoren bouw, geo en ICT. Naar
Figuur 7: Grafiek woningwaarden (bron: huizenzoeker.nl,
omgeving in een groene setting met veel arbeids-
verwachting is er de komende 20 jaar ruimte voor
bewerking MUST)
plaatsen binnen acceptabele reistijd. Voor mensen
circa 32.000 banen nodig, met een deel daarvan
uit Amsterdam en Utrecht is het aantrekkelijk hun
als opgave van de Regio Foodvalley zelf.
overwaarde in te zetten op de huizenmarkt van Regio Amersfoort, zeker gezien het prijsverschil (zie figuur 7). De prijzen stijgen mede daardoor fors (top 3 positie transactieprijzen NVM-regio’s). Om de regio betaalbaar te houden voor iedereen moet goed gekeken worden naar welke woningen waar en in welk tempo worden gebouwd. Een laag ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 25
2.4 KRUISPUNT TUSSEN RANDSTAD EN HET
Verbeelding ‘Kruispunt tussen Randstad...’ (uit fase 1 ‘Urgenties en Opgaven’)
NOORDEN EN OOSTEN VAN NEDERLAND Regio Amersfoort is letterlijk het geografische midden van Nederland. De trans-Europese corridor (North Sea-Baltic) van weg en spoor loopt dwars door de regio in oost-westrichting. Samen met de regio Utrecht is Regio Amersfoort deel van de ‘Nationale ‘Draaischijf’: een cruciale schakel in de doorvoer van personen en goederen tussen de Randstad, Noord en Oost-Nederland en het achterland. Deze goede verbindingen waaieren uit in alle windrichtingen en versterken de agglomeratiekracht van de Regio Amersfoort. Station Amersfoort Centraal is een ‘nationaal knooppunt L’ (zorgen voor voeding en overloop voor de grote XL-stations zoals Utrecht Centraal en voor het beter benutten en optimaliseren van het netwerk), zoals opgenomen in de Ruimtelijk Economische Ontwikkelstrategie (REOS). En een belangrijke knoop in het spoorvervoer tussen de Randstad en Noord- en Oost-Nederland. De bereikbaarheid voor alle modaliteiten is in deze regio van belang. ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 26
Combikaart Getal/Breedte: aantal ritten alle vervoerwijzen, beide richtingen Percentage/Kleur: aandeel auto Alleen relaties met > 500 ritten Bron: NRM 2030h ochtendspits
Daily Urban System De verschillende gemeenten in Regio Amersfoort vormen een hecht geheel. Op het kaartbeeld rechts (figuur 8) is een weergave van het Daily Urban System (dagelijkse pendelstromen). Gemeenten als Bunschoten, Soest, Nijkerk en Leusden hebben een sterke relatie met Amersfoort. Richting de Metropoolregio Amsterdam (MRA) is er een dagelijkse pendelstroom via de Gooicorridor. De stad Amersfoort kent een relatief sterke relatie met de stad Amsterdam ondanks de afstand. Deze relatie is de afgelopen tien jaar steeds verder gegroeid, waarmee de woonfunctie van Regio Amersfoort voor de Metropoolregio Amsterdam steeds belangrijker is geworden. Een opvallend sterke relatie is natuurlijk die met de stad Utrecht vanwege de nabijheid en bereikbaarheid . Richting Amsterdam en Utrecht is 30-50% van de ritten per auto vanuit stad Amersfoort.
Figuur 8: Weergave pendelstromen Regio Amersfoort - Daily Urban System (bron: MOVE Mobility)
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 27
Opgave Bereikbaarheid onder druk In de in juni 2021 door het ministerie van IenW gepubliceerde Integrale Mobiliteitsanalyse blijkt dat de bereikbaarheid van Regio Amersfoort in zowel het lage als het hoge scenario een heikel punt is (zie figuur 9 en 10). Er worden knelpunten
Regio Amersfoort
Regio Amersfoort
Figuur 9: Opgaven personenvervoer in scenario Laag (bron: Integrale Mobiliteitsanalyse 2021, ministerie IenW)
Figuur 10: Opgaven personenvervoer in scenario Hoog (bron: Integrale Mobiliteitsanalyse 2021, ministerie IenW)
voorzien op de A1, A27, A28 en op het spoor tussen Utrecht en Amersfoort en tussen de Metropoolregio Amsterdam en Amersfoort. De A1 Amsterdam - Apeldoorn tussen Hoevelaken en Barneveld staat op plek twee in de nationale file top 50 (Bron: Ministerie van IenW, MIRT Overzicht 2021). Knelpunten en overlast ontstaan ook op het onderliggend wegennet. Hierdoor komt de draaischijffunctie en de agglomeratiekracht onder druk te staan met gevolgen voor het vestigingsklimaat.
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 28
Intermezzo: Regionale Energiestrategieën Regio Amersfoort wil leefbaar blijven voor de toekomstige generaties. Daarom gaat de regio mee in de energietransitie. Als leidraad voor deze duurzame ontwikkeling liggen twee Regionale Energiestrategieën op tafel: de RES 1.0 Regio Amersfoort en de RES 1.0 Foodvalley (zie figuur 11). In de RES 1.0 van Energieregio Amersfoort worden zoeklocaties aangeduid voor zonne- en windenergie langs infrastructuur. Verder wordt gekeken naar mogelijkheden voor windclusters in een boslandschap (Utrechtse Heuvelrug). De RES ziet ook kansen in het opwekken van zonne-energie op daken van bedrijven en parkeergebouwen. In de Foodvalley wordt naast zon en wind op daken en langs infrastructuur ook gezocht naar kansen voor een warmtetransitie.
Figuur 11: Kaartbeeld RES 1.0 Regio Amersfoort en RES 1.0 Regio Foodvalley samengevoegd (bron: desbetreffende RES, bew. MUST) ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 29
CONCEPT
3. Inzichten
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 30
Stedelijk Netwerk Nederland
3.1 WERKEN MET SCENARIO’S
De scenario’s zijn onderling met elkaar vergele-
Door middel van scenario’s met een ruimte-
ken door middel van het gezamenlijk bepaalde
lijk-planologische insteek (concentreren of meer
afwegingskader (zie rapport stap 1). Het is
spreiden) zijn verschillende verstedelijkingsmo-
opgebouwd aan de hand van de opgaven die in
dellen verkend voor de periode 2030-2040 (zie
de RRV Amersfoort zijn vastgesteld. Om dit ver-
figuur 13). Bij het opstellen van de scenario’s zijn
volgens operationeel te maken is hieraan invulling
de beleidsuitgangspunten zoals beschreven in
gegeven aan de hand van het afwegingskader van
het eerste hoofdstuk in acht genomen. Hieronder
de Omgevingsvisie Provincie Utrecht (OpU).
Daar woont en werkt het merendeel van de be-
scenario’s en het Ontwikkelbeeld:
Het afwegingskader is opgesteld vanuit vijf ver-
plaats binnen het bestaand bebouwd gebied. Dit
•
Er is geen voorkeursscenario aangewezen.
schillende onderwerpen of thema’s. Deze thema’s
De scenario’s zijn gebruikt om inzichten op
komen voort uit de RRV en de Omgevingsvisie
te doen;
provincie Utrecht. Het eerste thema, ‘Gezonde
De scenario’s verkennen de uitersten van het
en toekomstbestendige leefomgeving ’, linkt de
speelveld door bestaande ontwikkelingen
groen- en klimaatopgave, alsmede de circulaire
uit te vergroten;
opgave, aan de ontwikkelingen die in het Ontwik-
De scenario’s verschillen in strategische en
kelbeeld worden vastgelegd. Hierin is ook gekeken
economische oriëntatie binnen het Stedelijk
naar welk aandeel van de ontwikkeling zich in
Netwerk Nederland (zie kader rechts);
(verschillende typen van) zoekgebieden (uit de
De scenario’s maken samen met het afwe-
RES’sen) voor energietransitie bevindt. Het thema
gingskader effecten van verstedelijkingskeu-
circulare economie is ook meegenomen door te
zes inzichtelijk.
kijken naar welk aandeel van de ontwikkeling zich
een paar belangrijke noties over werken met
•
•
•
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 31
De NOVI (Nationale Omgevingsvisie) stuurt op de ontwikkeling van het Stedelijk Netwerk Nederland. Kern daarvan is het brede midden van Nederland, grofweg Randstad (Amsterdam, Utrecht, Rotterdam-Den Haag), Amersfoort, Zwolle, Arnhem-Nijmegen, Brabantse stedenrij). volking. Ontwikkelingen vinden zo veel mogelijk ter versterking van de agglomeratiekracht, de bereikbaarheid en behoud van open landschap. (Bron: NOVI)
Figuur 12: Stedelijk Netwerk Nederland (NOVI)
bevindt op een milieucategorie 4 of 5-terrein. Dit
aan de voorkant worden meegenomen als niet
bouwstenen scoren in alle scenario’s goed, dit zijn
zijn terreinen die waarschijnlijk nodig zijn in de
te ontwikkelen gebied. Ook dit is hierdoor niet
no-regrets; deze komen sowieso in het Ontwik-
omschakeling naar een circulaire ecnomie voor de
onderscheidend en is daarom niet opgenomen in
kelbeeld. Soms scoren individuele bouwstenen in
opslag en verwerking van materialen en grondstof-
het afwegingskader.
een bepaald scenario opvallend goed; deze zijn
fen. Vervolgens gaat het afwegingskader in op het
ook kansrijk voor het Ontwikkelbeeld. Andere
thema ‘Duurzaam bereikbaar hart van Nederland’.
3.2 BELANGRIJKSTE INZICHTEN
bouwstenen die interessant lijken te zijn, vragen
Dit thema neemt de mobiliteitsopgave voor zijn re-
Behalve inzichten uit de vergelijking van de scena-
nog om meer onderzoek of discussies. Er is dan
kening. Het thema ‘Vitale steden en dorpen’ toetst
rio’s aan de hand van het afwegingskader zijn er
meer inzicht nodig in de werking en de wenselijk-
de scenario’s op de toekomstige vitaliteit van de
nog een aantal andere type inzichten opgedaan.
heid ervan.
regio. Het vierde thema, ‘Sterke regio van denkers
Hieronder de verschillende typen inzichten: C. Inzichten uit mobiliteitsmaatregelen
en doeners’ neemt dan weer de economische A. Inzichten uit ontwikkelingen tot 2030
Per scenario is er een pakket met mobiliteits-
Tot 2030 zijn er al veel plannen en ontwikkelin-
maatregelen doorgerekend. Hieruit komen ook
Het afwegingskader is niet alles omvattend. Het
gen gaande. Dit is een koers die de regiogemeen-
een aantal inzichten naar voren over welke maat-
kader is gebruikt om op een regionaal schaal-
ten hebben ingezet voor de periode tot 2030.
regelen bijdragen aan een betere bereikbaarheid
niveau vergelijkingen te kunnen maken over
Dit leidt tot ruimtelijke effecten op het gebied
van de regio.
elementen uit de scenario’s. Een onderwerp als
van bijvoorbeeld mobiliteit die doorwerken in de
circulair bouwen en verkeersveiligheid zijn be-
periode daarna.
ontwikkelingen als basis voor de toetsing.
langrijk, maar niet onderscheidend op
D. Inzichten uit het opstellen van de scenario’s Als laatste heeft het maken van de scenario’s ook
het schaalniveau van een regionaal verstede-
B. Inzichten uit de scoring per criterium
inzichten opgeleverd over de afhankelijkheden
lijkingsmodel. Daarnaast zijn er ook belangrijke
De scenario’s zijn langs het afwegingskader
en relaties tussen verschillende opgaven. Zo
gebieden zoals NNN en drinkwatergebieden die
gelegd en daar komen inzichten uit. Sommige
staan de verschillende ruimtevragers niet op zich-
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 32
CONCENTREREN
zelf, maar hangen ze allemaal met elkaar samen. Dit leidt tot een complexe regionale schuifpuzzel van ruimtevragers. E. Inzichten uit consultaties en enquête Met de inzichten uit de consultatie hebben wij diverse accentverschuivingen in het verhaal aangebracht om te komen tot een Ontwikkelbeeld dat past bij de eigenheid van de regio. In de gele tekstblokken op de volgende pagina’s
N A T I O N A A L
staan de belangrijkste inzichten samengevat welke een belangrijke bijdrage hebben aan het Ontwikkelbeeld en de bijbehorende strategie.
R E G I O N A A L
1: Heuvelrugmetropool
SPREIDEN
2: Stedelijk Netwerk Midden-NL
3: A1-corridor
Metropoolregio in het hart van NL
Vijfsprong in het stedelijk netwerk
Regio van toegevoegde waarde aan Europesecorridor
Strategische alliantie met U16
Strategische alliantie met alle omliggende grote steden/regio’s en/of vervoerders
Strategische alliantie met MRA, Clean Tech Regio, Regio Twente en/of Regio Arnhem Nijmegen
Figuur 13: Overzicht van de scenario’s ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 33
4: Buitenplaats Regio Amersfoort
Contramal in het stedelijk midden van NL
INZICHT 1
INZICHT 2
Tot 2030 verspreide groei: Groei autogebruik, ook op korte afstanden Tot 2030 zijn er al veel ontwikkelingen
leidt tot groei van het autogebruik, ook op
gepland. Op de kaart hieronder zijn deze te
de kortere afstanden. In totaal liggen er
Concentreren wonen en werken is oplossing die meerdere doelen dient
zien. Er is een grote spreiding van plannen
plannen voor 30.000 woningen (planmonitor
Het concentreren van ontwikkelingen
zichtbaar en het betreft hier zowel in- als
provincie), waarvan een deel is bedoeld om
draagt op verschillende vlakken bij
uitbreiding. Uit de doorrekening blijkt dat dit
het huidige tekort in te lopen.
aan het versterken van de regio. Concentratie van wonen en werken: •
laat meer ruimte voor landbouw, natuur, landschap en andere ruimtevragers in het buitengebied;
•
versterkt de agglomeratiekracht (nabijheid van wonen en werken);
•
leidt tot meer gebruik van OV en zorgt voor enige afremming groei autogebruik;
•
leidt tot meer interactiemilieus;
•
moet goed bekeken worden t.a.v. milieucategorie 4/5 bedrijven (t.b.v. circulaire economie).
Figuur 14: referentiesituatie 2030 (Planmonitor, bew. MUST) ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 34
INZICHT 3
INZICHT 4
Goede OV-locaties zijn schaars: benut plekken waar capaciteit is Aan de hand van de PTAL-index (public
aanwezig zijn. De nationale/regionale
transport accesibility level) is te zien dat er
knopen in Amersfoort en Nijkerk scoren goed;
weinig echt goede OV-locaties in de regio
Barneveld scoort voldoende.
Inzet op fiets is meest kosteneffectieve middel om autogroei te beperken De fiets wint terrein als belangrijke vervoersmodaliteit. Het gebruik van de fiets heeft een algemeen positieve invloed op tal van aspecten. Zo draagt regelmatig gebruik van de fiets bij aan de fysieke en mentale gezondheid en is de (elektrische) fiets ook een duurzaam alternatief voor (korte) autoritten. Zo kan het ook een grote bijdrage leveren aan de mobiliteitstransitie. De meest positieve bijdrage wordt hierin geleverd wanneer verstokte autobestuurders de fiets gaan gebruiken. Uit de doorrekeningen van de scenario’s is geconcludeerd dat zware inzet op de fiets positief kan bijdragen aan
Figuur 15: Kaartbeeld OV kwaliteit(bron: PTAL, Uitvoeringsprogramma multimodale knopen Prov. Utrecht, bew. MUST) ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 35
de mobiliteitstransitie.
INZICHT 5
INZICHT 6
INZICHT 7
Grebbelinie en beken als
Diversiteit woon- en
Nader duiden van vitaliteit
ruimtelijke dragers voor natuur,
werkmilieus en belang mileucat.
is essentieel
recreatie en klimaatadaptatie
4 en 5 bedrijventerreinen
Een van de kwaliteiten van de regio is de
Uit fase 1 is gebleken dat de landschappe-
De regio heeft een grote variatie aan land-
met elk zijn eigen identiteit. Hier wordt
lijke structuren van de Grebbelinie, met
schappen, woon- en werkmilieus. Om dit
gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Behoud
o.a. de Eem en Eempolder, en de beken
leefklimaat te behouden is het belangrijk dat
van vitaliteit en identiteit zijn belangrijk voor
kunnen bijdragen aan verschillende opga-
toekomstige ontwikkelingen inspelen op de
de regiogemeenten. Dit is al uitgesproken in
ven. Het versterken van deze waardevolle
lokale kansen en identiteiten en zo bijdragen
de Regionale Ruimtelijke Visie (RRV). Zowel
landschappen heeft positieve invloed op
aan de onderscheidende leefmilieus die de
in de RRV als de OpU en de Omgevingsvisie
de leefomgeving, vestigingsklimaat, bio-
regio typeren. De regio stelt zich dan ook als
Gaaf Gelderland wordt onder voorwaarden
diversiteit, natuur, recreatie en het milieu.
doel om een gradiënt van centrumstedelijke
ruimte geboden om kleinere kernen vitaal te
Tegelijkertijd kan het worden ingezet
tot landelijke woonmilieus aan te bieden,
houden door kleinschalige ontwikkelingen
om de klimaatbestendigheid en robuust-
afgestemd op de lokale context. Speciale
(wonen, werken, voorzieningen). Wat er no-
heid van het watersysteem te verbeteren.
aandacht is nodig voor werkmilieus op
dig is om de vitaliteit te waarborgen verschilt
Door in te zetten op deze structuren als
milieucategorie 4 en 5 bedrijventerreinen.
per kern. Hierover zal met elkaar in gesprek
drager van het landelijke gebied kunnen
Deze vervullen een rol in de omschakeling
gegaan moeten worden, zodat voor elke
meerdere kansen verzilverd worden.
naar een circulaire economie.
kern maatwerk kan worden geleverd.
diversiteit aan dorpen en kleine kernen
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 36
INZICHT 8
De ruimte is beperkt. Ruimtevragers binnen en buiten bebouwd gebied hangen direct samen en vragen om slimme oplossingen Wonen en werken
Er zijn verschillende manieren om de ruimtevragers te accomoderen. Keuzes leiden tot vervolgkeuzes en kansen. Opgaven die niet binnen het bebouwd gebied kunnen worden gerealiseerd, komen als extra ruimtevrager op de stapel van opgaven voor het landelijk gebied. Zo heeft elke keuze voor waar een opgave landt, consequenties die goed afgewogen moeten worden (zie figuur 16).
Figuur 16: Verbeelding ruimtelijke shuifpuzzel en afhankelijkheden (MUST)
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 37
4. Ontwikkelbeeld en strategie
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 38
4.1 ONTWIKKELBEELD 2030-2040
een aantal pijlers. Tesamen vormen deze pijlers
denken in hectares (kwantiteit), naar ook denken
Met de opgedane inzichten is het gezamenlijke
het Ontwikkelbeeld.
in type arbeidsplaatsen (kwaliteit). De andere
perspectief voor de periode 2030-2040 opge-
unieke kernen in de regio Amersfoort staan niet
steld: Regio Amersfoort Centraal! Een perspectief
In de strategie voor de periode 2030-2040 staan
stil! Een onlosmakelijk deel van de strategie is
waarin de kracht van het landschap centraal staat
zogenaamde focusgebieden centraal. Gebieden
ruimte voor wonen en werken, voor vitaliteit met
als drager voor vitaliteit. De Grebbelinie en de be-
waar binnen 10 minuten fietsen van bestaande
een sterke verbinding en meerwaarde voor het
ken dienen als basis voor een robuust landschap.
stations wonen, werken en hoogwaardige
omliggende landschap. Dit is maatwerk en onder-
Het katalyserende effect van wonen en werken zo
openbare ruimte samenkomen. Plekken van
deel van het regionaal programmeren.
veel mogelijk te concentreren, wordt ingezet om
ontmoeting en interactie tussen denkers en
de regio te verankeren in het centrale deel van het
doeners. De focusgebieden in het Ontwikkel-
Gezonde mobiliteit staat centraal. De auto zal be-
Stedelijk Netwerk Nederland.
beeld zijn Amersfoort, Barneveld en Nijkerk. In
langrijk blijven in de Regio Amersfoort, maar om
deze focusgebieden liggen de Metropoolpoort
ook richting Utrecht, Amsterdam en de andere
Regio Amersfoort kiest hiermee voor focus. Dit
Amersfoort Centraal – Amersfoort Schothorst en
delen van het Stedelijk Netwerk Nederland goed
in tegenstelling tot de meer verspreide woning-
de regiopoorten Nijkerk en Barneveld. Deze fo-
bereikbaar te blijven zal (de combinatie) fiets en
bouwontwikkeling tot 2030. Focus draagt bij aan
cusgebieden zijn gekozen door hun goede score
OV een serieus keuzealternatief moeten worden
de gezamenlijk gestelde opgaven om de kwalitei-
op mogelijkheid tot grootschalige integrale ver-
in de Regio Amersfoort.
ten te behouden en te versterken. Ook houdt het
stedelijking (plaatswaarde), OV-bereikbaarheid
rekenschap met de andere ruimtevragers in de
en/of regionale functie (netwerkwaarde).
regio en leidt het tot een duidelijke rol, positie en
De strategie voorziet ruimschoots in de geprognotiseerde woningbouwbehoefte voor de
meerwaarde in het Stedelijk Netwerk Nederland.
De vraag naar uitbreiding van bedrijventerreinen
periode 2030-2040 (PRIMOS, 2020) en deze is
In dit hoofdstuk wordt de bijbehorende geza-
is nog erg onzeker en heeft een bandbreedte van
vrij evenredig te verspreiden over diverse leef-
menlijke strategie uiteengezet aan de hand van
nul tot veel. De regio wil een transitie maken van
milieus (zie paragraaf 4.3).
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 39
REGIO AMERSFOORT CENTRAAL!
Robuust maken unieke landschappelijke structuren voor de leefkwaliteit.
Combineren en prioriteren van ruimtevragers in buitengebied om lokale vitaliteit te waarborgen.
Wonen en werken in focusgebieden rondom bestaande knopen.
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 40
Aanjagen nationale betekenis van regio met unieke economische clusters
Inzetten op gezonde mobiliteit als volwaardig keuze-alternatief
Integraal aanpakken bereikbaarheid op multimodale corridors
4.2 GEZAMENLIJKE PIJLERS EN STRATEGIE
gebied horen. Het landschap, en met name het
naar prioritering en combineren. In de genoemde
VOOR HET BUITENGEBIED
watersysteem daarin, heeft haar eigen ordenende
studies worden mogelijkheden en scenario’s
Robuust maken unieke landschappelijke structuren voor de leefkwaliteit.
eigenschappen richting de ruimtevragers en stelt
geschetst, maar nog geen keuzes gemaakt.
De prachtige landschap-
voorwaarden hieraan (zie bijvoorbeeld de BOVI).
Het robuust maken van het landschap van
pen van de Heuvelrug,
Zo zijn bijvoorbeeld de voornaamste plekken om
Regio Amersfoort, zodat deze tegen een stootje
Veluwe, Gelderse Vallei
maatregelen te treffen voor klimaatadaptatie de
kan en toegankelijk wordt gemaakt, komt terug in
met zijn groenblauwe
beekdalen.
de studies naar natuur en recreatie. Ongeacht de keuzes in deze studies, bleek al uit het opstellen
dooradering en Arkemheen-Eemland met de
Regio Amersfoort heeft parallel aan de tot-
van de scenario’s dat de Grebbelinie en beken
Eem en Eempolder maken
standkoming van het Ontwikkelbeeld in beeld
belangrijke ruimtelijke dragers zijn. Dit zijn
Regio Amersfoort uniek.
gebracht wat er nodig is voor de ruimtevragers
potentiële robuuste dragers waar kansen liggen
Het buitengebied wordt hoog gewaardeerd door
landbouw, natuur en recreatie:
voor de combinatie van natuur, recreatie
bewoners, bezoekers, eigenaren en ondernemers.
•
en klimaatadaptatie.
willen blijven of om hier naar toe te komen. Het
•
Ontwikkelbeeld 2030-2040 maakt het verschil door deze landschappen voorop te stellen en de ruimtevraag voor wonen en werken zo veel als mogelijk binnen bebouwd gebied te laten landen
Verkenning naar ruimtegebruik landbouw 2050 voor Regio Amersfoort (WUR, 2021)
Het is een belangrijke voorwaarde om hier te
•
Amersfoort Buiten: knelpunten en kansen
In het programma Groen Groeit Mee hebben
voor recreatie in Regio Amersfoort
provincie, Regio Amersfoort, gemeenten, wa-
(Bureau Buiten, 2021)
terschappen en groene organisaties afgelopen
Amersfoort geeft kleur aan groen
jaar samen de groene opgaven en ambities in
(Regio Amersfoort, 2021)
beeld gebracht. Dit heeft geresulteerd in een
(zie inzicht 8). Maar niet alles past en er zijn een
Voor alle drie de ruimtevragers geldt dat er meer
kwantitatief beeld van de groene opgaven. Denk
aantal ruimtevragers die buiten het bebouwd
ruimte nodig is en dat er gekeken moet worden
aan uitbreiding en aanleg van recreatiegebieden,
ONTWIKKELBEELD REGIO AMERSFOORT 2030-2040 41
recreatieve routes, groenblauwe dooradering van
het koppelen van deze opgave aan de eerder
buitengebied toegankelijk worden gemaakt door
het landelijk gebied of groene poorten.
genoemde ruimtevragers landbouw, natuur en
middel van groene poorten. Er ligt nog een na-
Combineren en prioriteren van ruimtevragers in het buitengebied om lokale vitaliteit te waarborgen.
recreatie. Ieder van deze ruimtevragers heeft
drukkelijk opdracht om uitwerking te geven aan
Komende tijd zullen de
namelijk ook economische potentie in de vorm
het programma Groen Groeit Mee – bijvoorbeeld
partners deze opgaven en
van bijvoorbeeld werkgelegenheid (direct en
in een handelingsperspectief. Het gaat hierbij om
ambities verder uitwerken.
indirect). Ze kunnen per kern het verschil maken
prioritering te geven aan de vele ruimtevragers
Groen Groeit Mee wil waar
tussen vooruitgang of achteruitgang. Per kern zal
en hoe dit per locatie te bepalen. Dit zal in wissel-
mogelijk verbindingen leg-
maatwerk nodig zijn tussen provincie en gemeen-
werking gaan met een nog te bepalen toekomst-
gen met andere program-
te om het vraagstuk van vitaliteit te benoemen en
perspectief voor de landbouw. Hiervoor lopen
ma’s. Een belangrijk vraag
te tackelen. In de regionale energiestrategieën
verschillende trajecten.
die bij de verdere uitwer-
is uiteengezet hoe en waar de ruimtevraag voor
king aan de orde zal komen is hoe de koppeling
energie in de regio zal landen. Tijdens het opstel-
Het Groene Valleilint, groene buffers, scheggen
van groene opgaven met de woningbouwopgave
len van de scenario’s zijn deze als onderlegger
Om de eigenheid van de kernen te waarborgen in
en gebiedsontwikkelingen kan worden vormge-
gebruikt om te checken of deze overlappen met
tijden van verdergaande verstedelijking en om te
geven. De regiogemeenten hebben aangeven dat
andere ruimtevragers.
zorgen voor ecologische verbindingen en ruimte
in het buitengebied de vitaliteit van kleine kernen
voor recreatie, kunnen groene buffers ingezet
onder druk staat. De aard van de problematiek
Strategiekaart buitengebied 2030-2040