RV 1161442 bijlage Uitvoeringsplan Nascheiding
Tekst van het document
RAPPORT Uitvoeringsplan Nascheiding Uitwerking varianten en uitvoeringsplan voorkeursvariant Klant:
Gemeente Bunschoten
Referentie: BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 Status:
S0/P01.01
Datum:
Friday, 21 May 2021
Alleen voor intern gebruik
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Laan 1914 no.35 3818 EX AMERSFOORT Transport & Planning Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 +31 33 463 36 52 info@rhdhv.com royalhaskoningdhv.com
Titel document: Uitvoeringsplan Nascheiding Ondertitel: Uitvoeringsplan Referentie: BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001 Status: P01.01/S0 Datum: Friday, 21 May 2021 Projectnaam: Nascheiding Bunschoten Projectnummer: BH4082-102-100 Auteur(s): Paul Mul en Nina Zaadnoordijk
Opgesteld door: Paul Mul en Nina Zaadnoordijk Gecontroleerd door: Projectgroep Nascheiding Datum: 10 mei 2021 Goedgekeurd door: Datum: 21 mei 2021
Classificatie Alleen voor intern gebruik
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V. en dient voor publicatie of anderszins openbaar maken te worden geanonimiseerd. Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
i
T F E W
Alleen voor intern gebruik
Inhoud 1
Inleiding
1
1.1
Achtergrond implementatie Nascheiding
1
1.2
Kaders voor het Uitvoeringsplan Nascheiding
1
1.3
Proces totstandkoming Uitvoeringsplan Nascheiding
2
2
Systeemuitwerking Nascheiding
4
2.1
Toelichting systeem gebaseerd op nascheiding
4
2.2
Beoogde prestaties systeem van nascheiding
6
2.3
Strategie voor bewonerscommunicatie en -consultatie
6
2.4
Overzicht aandachtspunten en risico’s
7
3
Uitvoeringsplan
9
3.1
Contractuele zaken aanpassen met uitvoeringspartners
9
3.2
Ondergrondse containers: verwijderen en herbestemmen
10
3.3
GFT-inzameling bij hoogbouw organiseren
13
3.4
Afvalstoffenheffing en -verordening aanpassen
14
3.5
Communicatie inwoners voorbereiden en uitvoeren
16
3.6
Flankerende maatregelen voorbereiden en uitvoeren
18
3.7
Inzamellogistiek wijzigen
18
4
Monitoring, bijsturing en beheersmaatregelen
20
5
Financiele consequenties
23
5.1
Overzicht projectkosten, investeringen en desinvesteringen
23
5.2
Overzicht kosten en baten
25
5.3
Effect op de afvalstoffenheffing
27
5.4
Financiële onzekerheden
29
6
Planning
30
7
Organisatie
32
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
ii
Alleen voor intern gebruik
1
Inleiding
1.1
Achtergrond implementatie Nascheiding
Wat speelt met betrekking tot huishoudelijk afval in Bunschoten Binnen de gemeente staat de huishoudelijke afvalinzameling de afgelopen jaren in de schijnwerpers. Sinds 2017 wordt huishoudelijk afval omgekeerd ingezameld met gedifferentieerde tarieven (diftar). Dit heeft geleid tot de nodige (negatieve) reacties in de raad en samenleving. Toch heeft het systeem ervoor gezorgd dat de gemeente Bunschoten inmiddels in het rijtje gemeenten staat met de laagste afvalstoffenheffing en minste kilo’s restafval in Nederland. Echter is er ook een schaduwzijde: er is sprake van zogenaamd ontwijkgedrag: een deel van het restafval wordt door inwoners afgevoerd via bedrijfsafval, er lijkt (meer) overlast van zwerfaval en oneigenlijk gebruik van afvalbakken in de openbare ruimte te zijn en met name de grondstofstroom Plastic en Metalen verpakkingen en Drankenkartons (PMD) wordt door inwoners vervuild met restafval. Het coalitieakkoord 2019-2022 geeft aan dat het systeem van afvalinzameling servicegerichter moet (lees: inzamelen aan huis i.p.v. ondergrondse containers) en dat daarom de wens is om over te stappen op een systeem van nascheiding.
Hiertoe zijn in het Elsinga rapport uit oktober 2019 ‘’kosten en mogelijkheden van nascheiding’’ (opgesteld in opdracht van de gemeente) de belangrijkste varianten van nascheiding op een rij gezet en beoordeeld op de aspecten dienstverlening, afvalbeheerkosten en de hoeveelheid (te verbranden) restafval. Implementatie van een systeem gebaseerd op nascheiding De gemeente wil per 1 januari 2022 een systeem van nascheiding invoeren. Daarom is in juni 2020 gestart met het voorbereiden van de implementatie. Dit proces heeft vijf fasen: • Fase I: Opstellen Kaderstellend Plan, • Fase II: Opstellen Uitvoeringsplan, • Fase III: Voorbereiden Implementatie, • Fase IV: Starten implementatie nascheiding per 1 januari 2022, • Fase V: Evalueren (en indien nodig) optimaliseren systeem nascheiding. Het Kaderstellend Plan is eind oktober 2020 door de raad van Bunschoten vastgesteld. Fase I is daarmee afgerond. Dit rapport bevat het resultaat van Fase II: de Systeemuitwerking en het Uitvoeringsplan. Naar een effectief en duurzaam systeem van nascheiding Het systeem gebaseerd op nascheiding moet voldoet aan de volgende uitgangspunten: 1. Goede service aan inwoners van Bunschoten, 2. Lage lasten (afvalstoffenheffing) voor inwoners, 3. Goede duurzaamheidsprestaties (hoog effectief scheidings- en recyclepercentage).
1.2
Kaders voor het Uitvoeringsplan Nascheiding
Het Uitvoeringsplan moet voldoen aan de volgende kaders (zie Kaderstellend Plan Nascheiding): • Bunschotense doelstellingen Afvalbeheer 2025, • Vastgestelde basissysteem voor nascheiding, • Vastgestelde mogelijke aanvullingen op het basissysteem, • Enkele harde randvoorwaarden.
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
1
Alleen voor intern gebruik
Bunschotense doelstellingen Afvalbeheer 2025 In het Kaderstellend Plan zijn ook de Bunschotense doelstellingen voor het Afvalbeheer in 2025 vastgesteld. Deze zijn in lijn met de landelijke (VANG-)doelen: • maximaal 30 kg/inw restafval en minimaal 90% afvalscheiding, • ontwikkeling kosten (afvalstoffenheffing) in lijn met landelijke trend, • tevreden inwoners (minimaal cijfer 7) en 50% minder meldingen afvaloverlast. Basissysteem voor nascheiding In het Kaderstellend Plan is het volgende Basissysteem voor nascheiding vastgelegd (voor ruim 80% van de woningen in Bunschoten): • 240 liter minicontainer voor restafval met PMD, • tweewekelijkse inzameling van die minicontainer door ROVA, • geen diftar (een vast bedrag voor de afvalstoffenheffing per jaar), • nascheiding van het restafval met PMD via het AVU-contract1. Voor specifieke doelgroepen komen maatwerkoplossingen (zie paragraaf 3.3). Mogelijke aanvullingen op het Basissysteem In het Kaderstellend Plan is vastgelegd dat ten opzichte van het Basissysteem de volgende aanvullingen op termijn mogelijk zijn: 1. Kiezen gewenst serviceniveau (milde vorm diftar): a. Grootte minicontainer voor restafval met PMD, b. Inzamelfrequentie minicontainer voor restafval met PMD. 2. Innovatieve oplossing m.b.t. nascheiding, 3. Combinatie van 1 en 2.
Harde randvoorwaarden In het Kaderstellend Plan zijn drie harde randvoorwaarden vastgelegd voor het systeem van nascheiding: 1. De stroom restafval met PMD moet in aanmerking komen voor de inzamelvergoeding van het Afvalfonds via RKN 2 (o.b.v. bronscheiding en/of nascheiding), 2. De stroom restafval met PMD wordt verwerkt via het AVU-contract, 3. ROVA blijft de afvalinzameling verzorgen in Bunschoten.
1.3
Proces totstandkoming Uitvoeringsplan Nascheiding
Het uitvoeringsplan is de tweede fase van het proces richting de implementatie van nascheiden in de gemeente Bunschoten. Het uitvoeringsplan is in vier stappen tot stand gekomen: 1. Opstellen basissysteem en aanvullingen daarop, 2. Toetsing raad en inwoners Bunschoten, 3. Uitwerking systeem voor nascheiding.
1
AVU: Afval Verwijdering Utrecht werkt samen met en in opdracht van de Utrechtse gemeenten in de afvalketen en draagt zorg voor de overslag, het transport en de verwerking van het huishoudelijk afval (o.a. het restafval) van de deelnemende gemeenten in de provincie Utrecht waaronder Bunschoten. De AVU is een gemeenschappelijke regeling. 2 RKN: RKN staat voor Regie Kunststoffen Nederland en is een gezamenlijke entiteit van HVC, één van de grootste inzamelaars en afvalverwerkers van Nederland, en Midwaste. Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
2
Alleen voor intern gebruik
Opstellen basissysteem en aanvullingen daarop Op basis van het Kaderstellend Plan is er een basissysteem voor nascheiding in Bunschoten opgesteld. Dit systeem kan op basis van de huidige contracten en nascheidingstechnieken per 1 januari 2022 worden ingevoerd. Aanvullend op het basissysteem zijn enkele aanvullende opties gedefinieerd die de prestaties van het basissysteem op vlak van service, kosten en/of milieu eventueel zouden kunnen verbeteren. Hiervoor zijn gesprekken gevoerd met AVU, ROVA en verwerkers (Attero, AVR en Cirwinn). De voor- en nadelen, technische haalbaarheid en kosteneffecten zijn vervolgens bepaald. De volgende aanvullende opties zijn beschouwd: 1. Inzameling en verwerking: a. Diverse innovatieve opties voor nascheiding b. Combinaties bron- en nascheiding 2. Differentiatie in de afvalstoffenheffing a. O.b.v. volume van de minicontainer b. O.b.v. grootte van een huishouden Toetsing voorkeur voor varianten nascheiden bij raad en inwoners Bunschoten De voorkeuren voor de mogelijke aanvullingen op het basissysteem voor nascheiding zijn getoetst bij college, raad en inwoners. Er is een inwonersenquête gepubliceerd in februari 2021 waar inwoners o.a. hun voorkeuren aangeven. Daarnaast zijn de varianten voorgelegd aan de Raad tijdens de Commissie Ruimte op 24 maart 2021. Vervolgens is met deze input het systeem voor nascheiding gedefinieerd (zie hoofdstuk 2).
Uitwerking systeem voor nascheiding Bunschoten In dit nascheidingsplan: • wordt het systeem voor nascheiding in Bunschoten verder uitgewerkt, • staan de werkzaamheden die moeten worden uitgevoerd om nascheiding per 1 januari 2022 te kunnen invoeren, • hoe met monitoring tijdig kan worden bijgestuurd, • de financiële consequenties van implementatie van een systeem gebaseerd op nascheiding, • de plannen en organisatie van de implementatie. Het plan is tot stand gekomen in de projectgroep nascheiding van de gemeente Bunschoten met Royal HaskoningDHV als penvoerder en projectleider, input van de stuurgroep nascheiding en in samenspraak met de betrokken vak wethouders.
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
3
Alleen voor intern gebruik
2
Systeemuitwerking Nascheiding
In dit hoofdstuk is de voorkeursvariant voor het systeem gebaseerd op nascheiding nader uitgewerkt. In dit hoofdstuk staan: 1. Toelichting systeem gebaseerd op nascheiding (paragraaf 5.1), 2. Beoogde prestaties van het systeem gebaseerd op nascheiding (paragraaf 5.2), 3. Aandachtspunten en risico’s (paragraaf 5.5).
2.1
Toelichting systeem gebaseerd op nascheiding
In deze paragraaf worden toegelicht: 1. Basis inzamelsysteem voor nascheiding, 2. Maatwerkoplossingen inzameling voor specifieke doelgroepen, 3. Nieuwe afvalverwerking, 4. Grondslag Afvalstoffenheffing, 5. Aanvullende optimalisatiemogelijkheden. 1. Basis inzamelsysteem laagbouw Ruim 80% van Bunschoten valt onder deze categorie (6.734 aansluitingen). Drie afvalstromen worden bij het systeem gebaseerd op nascheiding aan huis ingezameld via een minicontainer van 240 liter: • Restafval met PMD – tweewekelijkse lediging, • GFT – tweewekelijkse lediging, • Papier – vierwekelijkse lediging. Net als in de huidige situatie kunnen glas en textiel naar boven- en ondergrondse verzamelcontainers worden gebracht. Grootste verschil ten opzichte van de huidige situatie is dat inwoners hun restafval niet meer naar een ondergrondse container hoeven te brengen, maar in de minicontainer die in de huidige situatie voor PMD wordt gebruikt. De huidige deksel (oranje) van de PMD-minicontainer dient idealiter te worden vervangen door een grijze deksel, zodat deze aansluit op de landelijke kleurcodering voor afvalstromen. Dit brengt wel een extra investering met zich mee (zie paragraaf 5.1). Na de evaluatie medio 2022 wordt besloten of deze investering gedaan zal worden. De inzamelfrequentie van PMD-minicontainer naar de “restafval met PMD” minicontainer blijft gelijk (tweewekelijk).
Dit wordt gedaan om te voorkomen dat inwoners te veel restafval gaan aanbieden met als effect hoge kosten en slecht milieuresultaat. Inwoners waarvoor één minicontainer onvoldoende is, kunnen een extra minicontainer tegen een toeslag aanvragen (zie ook punt 4). 2. Maatwerkoplossingen (voor inzameling bij o.a. hoogbouw) In totaal zijn er in Bunschoten ongeveer 1.500 aansluitingen die niet beschikken over het basis inzamelsysteem, maar over een systeem voor hoogbouw. Deze aansluitingen betreffen ondermeer appartementencomplexen (bijv. de complexen Op de Ree, De Meent en Bikkersweg) en aansluitingen met kleine of geen tuin (zoals Nieuwschans en Hoekstraat in het centrum). Die aansluitingen beschikken in de nieuwe situatie over: • 58 ondergrondse containers voor restafval met PMD, • 30 bovengrondse en ondergrondse containers voor papier, • maatwerkvoorzieningen voor GFT (zie paragraaf 3.3).
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
4
Alleen voor intern gebruik
Bij ongeveer 20 woningen bevindt de ondergrondse container voor restafval met PMD zich buiten een straal van 150 meter van de woningen. Nog nader wordt onderzocht samen met betreffende inwoners of hier aanvullend maatwerk noodzakelijk is. Het huidige maatwerk dat in de huidige situatie na toets van een WMO-consultant wordt geleverd aan 8 aansluitingen (ouderen / gehandicapten) blijft gehandhaafd in zijn huidige vorm. Tot slot is er in de huidige situatie sprake van een maatwerksituatie voor enkele specifieke bewonerscomplexen, zoals circa 68 woningen van Poolse arbeidsmigranten van Coolstay. Ook hier wordt nader onderzocht hoe deze in de nieuwe situatie de dienstverlening het beste kan worden vormgegeven. 3. Nieuwe afvalverwerking Het huidige verwerkingscontract dat AVU heeft gesloten namens alle Utrechtse gemeenten inclusief Bunschoten voorziet al in de mogelijkheid om PMD uit het restafval na te scheiden. Sterker nog: in de huidige situatie wordt ook al PMD nagescheiden uit restafval van Utrechtse gemeenten die PMD bronscheiden (zoals Bunschoten). Verwerker Attero laat namelijk al het restafval eerst over de nascheidingslijn lopen alvorens het verbrand wordt. Met betrekking tot het AVU-contact en de logistiek naar de verwerker verandert er niks in de nieuwe situatie. In financiële zin heeft dit wel gevolgen: zie paragraaf 5.2. 4.
Grondslag Afvalstoffenheffing De huidige afvalstoffenheffing van de gemeente Bunschoten bestaat uit twee delen: 1. Een vast tarief per jaar, 2. Een tarief per keer dat restafval wordt aangeboden. Per 1 januari 2022 is er alleen sprake van een vast tarief per jaar. In eerste instantie wordt een tarief ingevoerd dat gelijk is voor alle huishoudens. Een variant daarop is een vast tarief gebaseerd op huishoudgrootte (lager voor éénpersoons huishoudens en hoger voor meerpersoonshuishoudens). In paragraaf 5.3 zijn de financiële effecten van beide varianten indicatief aangegeven. Daarnaast is er (vanaf 1 januari 2022) de mogelijkheid om tegen een toeslag een extra 240 liter minicontainer aan te vragen voor restafval met PMD voor huishoudens waarvoor één minicontainer onvoldoende is. Dit kan op ieder moment in het jaar worden aangevraagd via ROVA. Inwoners betalen dan voor de periode in 2022 vanaf het moment dat deze is geleverd. De DVO met ROVA moet hierop ook worden aangepast. 5. Aanvullende optimalisatiemogelijkheden Per 1 januari 2022 wordt gestart met de implementatie van hierboven beschreven “standaard systeem” voor nascheiding. Er zijn enkele aanvullende optimalisatiemogelijkheden die eventueel op een later tijdstip kunnen worden ingevoerd om prestaties op het vlak van milieu, kosten en/of service te verhogen.
De haalbaarheid, milieuprestaties en financiële consequenties moeten nog nader onderzocht, bijvoorbeeld via een pilot. Het gaat hierbij om de volgende optimalisatiemogelijkheden: • Aanvullende oplossingen m.b.t. inzameling/verwerking: o Zak-in-bak systeem: inwoners doen (vrijwillig) brongescheiden PMD in zakken in de bak voor restafval met PMD, zodat het PMD makkelijker kan worden uitgesorteerd, o Tussensortering: PMD wordt door een gespecialiseerd sorteerbedrijf (voor relatief schoon restafval) uitgesorteerd, zodat het via de bronscheiding route verder kan. • Differentiatie in afvalstoffenheffing: o.b.v. grootte van een minicontainer voor restafval met PMD.
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
5
Alleen voor intern gebruik
2.2
Beoogde prestaties systeem van nascheiding
In deze paragraaf staan de beoogde te behalen prestaties die met het voorgestelde systeem voor nascheiding behaald moeten worden: 1. Milieuprestaties, 2. Serviceprestaties, 3. Financiële prestaties. Deze prestaties moeten goed gemonitord worden gedurende de implementatie, zodat de gemeente tijdig kan bijsturen. Meer over monitoring, de te gebruiken indicatoren en taakverdeling staat in hoofdstuk 4. 1. Milieueffecten Ook met het systeem gebaseerd op nascheiding wil Bunschoten op termijn de landelijke VANGdoelstellingen halen. Uitgangspunt is dat het systeem zal leiden tot een hoeveelheid van 125 kg/inw restafval met PMD. Dat wordt vervolgens nagescheiden via het AVU-contract. De meeste nascheiders kunnen zo’n 15 tot 20 kg/inw nascheiden. De nascheider voor Bunschoten (afvalbedrijf Attero) scheidt naast PMD ook nog de organisch natte fractie en niet-verpakkingen metalen na. De hoeveelheid restafval die overblijft en moet worden verbrand, wordt op termijn naar verwachting steeds kleiner naarmate de nascheidingstechnieken beter worden. Er wordt rekening gehouden met een reductie van 20 kg/inw GFT bronscheiding, omdat de financiële scheidingsprikkel door de afschaffing van diftar verdwijnt. 2. Service-effecten Het serviceniveau stijgt voor inwoners, omdat ze één afvalstroom minder hoeven te scheiden.
Ook hoeft het grootste deel van de inwoners in Bunschoten niet meer naar een ondergrondse container om restafval weg te brengen. Tot slot hoeven inwoners niet meer te betalen per aanbieding van restafval. 3. Financiële effecten Het extra serviceniveau komt tegen een prijs: de inkomsten uit brongescheiden PMD vervallen en daarvoor in de plaats komen extra kosten voor het verwerken van restafval met PMD. Er zijn ook enkele kostenbesparingen door nascheiding. Per saldo bedragen de meerkosten enkele tientjes per huishouden per jaar met dito hogere afvalstoffenheffing. In hoofdstuk 5 wordt hier uitgebreid op ingegaan.
2.3
Strategie voor inwonerscommunicatie en -consultatie
In deze paragraaf wordt de strategie voor inwonerscommunicatie en -consultatie uitgewerkt voor de implementatie van het systeem gebaseerd op nascheiding. Aan bod komen: 1. Vastgestelde kaders voor interactie met inwoners, 2. Inwonersconsultatie in fase I en II, 3. Inwonerscommunicatie in fase III t/m V. 1. Vastgestelde kaders voor interactie met inwoners De interactie met inwoners is in het traject naar nascheiden een prioriteit voor de gemeente. In het huidige coalitieakkoord is vastgesteld dat er waarde wordt gehecht aan “het actief betrekken van onze inwoners bij gemeentelijk beleid”. Deze wens is dan ook opgenomen in het Kaderstellend Plan en verder uitgewerkt in dit Uitvoeringsplan waar staat hoe communicatie met en consultatie van inwoners in de vier fasen plaatsvindt. 2. Inwonersconsultatie in fase I en II In de eerste fasen lag de nadruk van inwonersconsultatie op ophalen en toetsen. Fase I stond de communicatie en consultatie in het teken van voorkeuren ophalen met betrekking tot het nieuwe systeem
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
6
Alleen voor intern gebruik
(lees: nascheiden). Fase II draaide de communicatie en consultatie zich op het toetsen en voorleggen van de keuzevarianten van nascheiden. Voor de participatie van inwoners is tot nu toe vooral gebruik gemaakt van twee enquêtes waarin inwoners om hun mening, voorkeuren en ideeën is gevraagd: in juli 2020 en in februari 2021. In juli 2021 reageerden meer dan 1.500 mensen, in februari 2021 bijna 1.300. Dat is een hoge respons en een indicatie is voor het grote belang dat men aan het afvalsysteem hecht. Uit de reacties blijkt bovendien dat veel inwoners een duidelijke mening hebben over hoe het afvalsysteem in elkaar zou moeten zitten, over het gewenste serviceniveau en over de hoogte van de afvalstoffenheffing. Het afgelopen jaar (in 2020 en 2021) is regelmatig over de implementatie van een systeem gebaseerd op nascheiding gecommuniceerd met de inwoners, meestal in aansluiting op een van beide enquêtes. Bijvoorbeeld om inwoners via berichtgeving in De Bunschoter, de gemeentelijke website en via de diverse social media (online) op te roepen om de enquête in te vullen. Maar ook om te melden wat de resultaten daarvan zijn en waar men die kan vinden (op de gemeentelijke website). Daarnaast is ingezet op meer directe communicatie, bijv. door de mensen die hebben aangegeven graag op de hoogte te willen blijven, bij nieuwe ontwikkelingen een mail te sturen. 3.
Inwonerscommunicatie in fase III t/m V In fasen II tot en met V draait de communicatie en voorlichting om inwoners voor te bereiden op de implementatie van nascheiding: wat betekent dit voor inwoners en wat moeten zij (anders) doen. Nadruk ligt op het realiseren van effecten op kennis, houding en gedrag: • Kennis: Inwoners moeten (kunnen) weten dat het systeem verandert, wanneer dat is en wat dat voor hen betekent, • Houding: Inwoners moeten neutraal tot positief (kunnen) staan tegenover het nieuwe systeem, • Gedrag: Inwoners moeten bereid (kunnen) zijn om mee te werken aan het nieuwe systeem. Inwoners zijn al behoorlijk op de hoogte van het feit dat het afvalsysteem gaat veranderen, maar kennen nog niet alle details en weten nog niet (precies) wat het nieuwe systeem voor hen betekent. Er is in de fasen III tot en met V dan ook nog voldoende communicatie en voorlichting nodig om ervoor te zorgen dat inwoners zo geïnformeerd (kunnen) zijn dat zij vanaf 1 januari 2022 goed mee kunnen en willen werken. De inwonerscommunicatie start in juli 2021 in aansluiting op de besluitvorming in de raad. Dan zijn de hoofdlijnen van het nieuwe systeem en de implementatiedatum bekend. Maar ook dan is nog niet alles 100% duidelijk. Veel details worden in de periode daarna uitgewerkt. Dit betekent dat de inwoners direct na de besluitvorming alleen op hoofdlijnen kunnen worden geïnformeerd.
2.4
Overzicht aandachtspunten en risico’s
We identificeren de volgende aandachtspunten en risico’s waarmee rekening gehouden moet worden bij de implementatie van een systeem gebaseerd op nascheiding: 1. Extra kosten door meer dan verwacht aanbod restafval met PMD van inwoners, 2. Minder opbrengsten uit grondstoffen door lager dan verwachte bronscheiding, 3. Minder grof huishoudelijk restafval: geen reden meer om dit naar aanbiedstation te brengen, 4. Hogere kosten containerplan ondergrondse containers, 5. Negatieve beeldvorming onder inwoners, 6. Problemen met verkrijgen toestemming Afvalfonds om te kunnen nascheiden.
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
7
Alleen voor intern gebruik
1. Extra kosten door meer dan verwacht aanbod restafval met PMD van inwoners Het financiële plaatje is gebaseerd op circa 125 kg/inw fijn restafval. Dat is ongeveer 50% meer dan de hoeveelheid fijn restafval en PMD uit 2019 bij elkaar opgeteld. De toename van de hoeveelheid fijn restafval kan groter zijn dan verwacht. Dit kan komen door bijvoorbeeld: • Ongeveer een kwart van de aansluitingen in Bunschoten biedt in de huidige situatie geen of nauwelijks restafval aan en kan dat in de nieuwe situatie wel weer doen, • Het effect is op bedrijfsafval is onbekend (bedrijven hebben nu vaak private contracten, omdat het financieel onaantrekkelijk is om te storten via de ondergrondse containers), • De financiële prikkel om bron te scheiden valt weg. 2. Minder opbrengsten uit grondstoffen door lager dan verwachte bronscheiding Zoals hierboven aangegeven, valt de financiële prikkel weg om zoveel mogelijk afval bron te scheiden, zodat inwoners daarvoor niet hoeven te betalen. Voor sommige grondstoffen, zoals papier en glas, ontvangt de gemeente opbrengsten. De opbrengsten voor de gemeente kunnen dan lager uitvallen. 3. Minder grof huishoudelijk restafval: geen reden meer naar aanbiedstation te brengen In Bunschoten wordt structureel veel grof restafval aangeboden. Dit was ook al het geval voor de invoering van omgekeerd inzamelen met diftar in 2017.
De prikkel om (grof) restafval naar het aanbiedstation te brengen, verdwijnt door de afschaffing van diftar. Het is immers gemakkelijker om dit via de minicontainer voor restafval met PMD aan te bieden. Grof restafval is in 2022 ongeveer € 100 duurder om te verwerken dan fijn restafval. Het is dus voordeliger voor de gemeente als inwoners restafval vanaf 2022 zoveel mogelijk via de minicontainer aanbieden in plaats van naar het aanbiedstation te brengen (daar waar het fijn restafval betreft). In het financiële plaatje wordt rekening gehouden met een verschuiving van circa een kwart van grof naar fijn. Deze verschuiving kan in de praktijk tegenvallen. 4. Hogere kosten containerplan ondergrondse containers Het aantal inwoners dat gebruik maakt van ondergrondse containers om zich van restafval met PMD te ontdoen daalt met circa 85%. Daardoor zijn er minder ondergrondse restafval containers nodig. De (eenmalige) kosten om deze te verwijderen en locaties her in te richten kunnen in de praktijk tegenvallen. Ook kan blijken dat meer ondergrondse containers moeten blijven staan dan geraamd. Elke ondergrondse container die extra blijft staan leidt tot een ca € 0,20 hogere afvalstoffenheffing. 5.
Negatieve beeldvorming onder inwoners De afgelopen jaren is het onderwerp huishoudelijk afval veel in het (lokale) nieuws geweest en kan het onderwerp rekenen op een grote betrokkenheid onder inwoners. Dat blijkt ook uit de hoge respons op de twee enquêtes die in het kader van dit project zijn gedaan. Voor een succesvolle implementatie van nascheiding is het belangrijk dat inwoners weten wat ze moeten doen en bewust zijn dat er nog steeds een belangrijke rol voor inwoners is om veel stromen nog steeds zo goed mogelijk bron te scheiden. Een positieve houding rondom nascheiding helpt hierbij. Een eventuele negatieve beeldvorming die zou kunnen ontstaan (om wat voor reden dan ook) ondermijnt een succesvolle implementatie. 6. Problemen met verkrijgen toestemming Afvalfonds om te kunnen nascheiden De primaire opdracht van het Afvalfonds Verpakkingen is het realiseren van de recyclingdoelstellingen voor verpakkingsafval (waaronder PMD). Afvalfonds is hierbij gebaat dat zoveel mogelijk PMD wordt gescheiden (via bron- en/of nascheiding). Afvalfonds moet toestemming geven om te veranderen van bronscheiding naar nascheiding van PMD om in aanmerking te blijven komen voor de vergoeding die voortkomt uit de producentenverantwoordelijkheid voor (PMD) verpakkingen. Zonder toestemming krijgt Bunschoten geen nascheidingvergoeding voor PMD.
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
8
Alleen voor intern gebruik
3
Uitvoeringsplan
Het traject om te komen tot een systeem gebaseerd op nascheiding in Bunschoten kent vijf fasen: • Fase I: Opstellen Kaderstellend Plan • Fase II: Opstellen Uitvoeringsplan • Fase III: Voorbereiden Implementatie • Fase IV: Starten implementatie nascheiding • Fase V: Evalueren (en indien nodig) optimaliseren systeem nascheiding In dit hoofdstuk staan de werkzaamheden voor fasen III en IV om het systeem gebaseerd op nascheiding in Bunschoten te realiseren. We gaan hierbij uit van de volgende werkzaamheden: • Contractuele zaken aanpassen met uitvoeringspartners (paragraaf 3.1) • Ondergrondse containers: verwijderen en herbestemmen (paragraaf 3.2) • GFT-inzameling bij hoogbouw organiseren (paragraaf 3.3) • Afvalstoffenheffing en -verordening aanpassen (paragraaf 3.4) • Communicatie inwoners voorbereiden en uitvoeren (paragraaf 3.5) • Flankerende maatregelen voorbereiden en uitvoeren (paragraaf 3.6) • Inzamellogistiek wijzigen (paragraaf 3.7)
3.1
Contractuele zaken aanpassen met uitvoeringspartners
Er moeten drie contractuele zaken worden aangepast voor 1 januari 2022: 1. DVO met ROVA 2. Verwerkingscontract met AVU 3. Vergoeding Afvalfonds PMD 1. DVO met ROVA De volgende onderdelen van de DVO met ROVA moeten worden aangepast: • Inzameling boven- en ondergrondse containers o Minder ondergrondse restafvalcontainer legen (aantal stuks) o Minder ledigingen ondergrondse restafvalcontainers (aantal ledigingen per jaar) o Geen boven- en ondergrondse PMD-containers meer legen o Minder kapitaal- en onderhoudskosten boven- en ondergrondse containers • Inzameling minicontainers restafval met PMD o Waarschijnlijk lagere dagproductie minicontainer restafval met PMD mogelijk (aantal stuks dat één inzamelvoertuig + bemensing daarvan per dag kan legen) t.o.v. huidige situatie met PMD-minicontainers • Overslag en transport restafval met PMD o Aparte ruimte voor restafval met PMD op ROVA-overslaglocatie Amersfoort inrichten o Apart restafval met PMD van Bunschoten transporteren naar Attero in Wijster • GFT-inzameling hoogbouw o Extra inspanningen om GFT-voorzieningen hoogbouw te legen o Extra kapitaal- en onderhoudskosten GFT-voorzieningen hoogbouw Deze DVO-wijzigingen moet ROVA doorvoeren in de basisovereenkomst. Een DVO-wijziging moet worden ondertekend door ROVA en worden vastgesteld via een collegebesluit.
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
9
Alleen voor intern gebruik
2. Verwerkingscontract met AVU Per 2021 zijn de nieuwe verwerkingscontracten die AVU met verwerkers heeft gesloten voor de Utrechtse gemeenten voor onder andere restafval ingegaan. Het verwerkingscontract met restafval voor de Utrechtse gemeenten loopt tot 31 december 2026 met twee maal twee jaar verlengingsmogelijkheid. In de nieuwe verwerkingscontracten is al rekening gehouden dat enkele gemeenten waaronder Bunschoten gedurende de looptijd van het contract (mogelijk) overschakelen naar nascheiding van PMD uit het restafval in plaats van bronscheiding van PMD. Er hoeven dus geen verwerkingscontracten voor restafval te worden aangepast. De route van restafval uit Bunschoten gaat beperkt veranderen: • Restafval met PMD uit Bunschoten wordt apart gehouden op de overslag locatie van ROVA in Amersfoort (nu op één hoop met het restafval van andere gemeenten) • ROVA transporteert het restafval met PMD apart van het restafval van andere gemeenten naar verwerker Attero in Wijster (nu is daar geen apart transport voor) • Attero scheidt het restafval met PMD van Bunschoten na (nu wordt het restafval van Bunschoten ook al door Attero nagescheiden) De nieuwe situatie leidt waarschijnlijk tot beperkt hogere overslag- en transportkosten voor ROVA. Deze worden door ROVA berekend.
Voor Bunschoten heeft dat geen financiële gevolgen, omdat overslag- en transportkosten worden verrekend via het “vereffeningsfonds” van AVU, zodat deze voor alle deelnemende gemeenten min of meer gelijk zijn. AVU is verantwoordelijk om het bovenstaande contractueel per 1 januari 2022 te organiseren. Hierover hebben gemeente en AVU sinds juni 2020 frequent contact. 3. Vergoeding Afvalfonds PMD Op dit moment ontvangt de gemeente Bunschoten de inzamelvergoeding van Afvalfonds voor het bronscheiden van PMD. Dit moet worden gewijzigd naar een inzamelvergoeding voor het nascheiden van PMD. De gemeente moet na vaststelling van het Uitvoeringsplan in contact treden met Afvalfonds om deze wijziging beargumenteerd door te geven (ruim voor 1 januari 2022). OVERZICHT Wat
Wie
Wanneer
DVO met ROVA
ROVA en gemeente
Q3 2021
Verwerkingscontract met AVU
AVU en gemeente
Q3 2021
Vergoeding Afvalfonds PMD
Afvalfonds en gemeente
Q2 2021
3.2
Ondergrondse containers: verwijderen en herbestemmen
In de huidige situatie wordt restafval via ondergrondse containers ingezameld (m.u.v. het buitengebied). Bij het systeem gebaseerd op nascheiding gaan huishoudens in laagbouwwoningen hun restafval met PMD inzamelen via minicontainers. Deze groep vormt ruim 80% van het totale aantal huishoudens in Bunschoten. Daarnaast hoeven huishoudens in hoogbouwwoningen hun PMD niet meer naar ondergrondse containers voor PMD te brengen, maar kunnen zij dit in de ondergrondse restcontainer deponeren. Het restafval blijven huishoudens in hoogbouwwoningen dus nog steeds naar een ondergrondse container brengen. Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
10
Alleen voor intern gebruik
Het bovenstaande impliceert dat niet alle ondergrondse containers voor restafval en PMD meer nodig zijn in bij het systeem gebaseerd op nascheiding. Dat betekent dat deze ondergrondse container moeten worden verwijderd en/of herbestemd. Om dat te kunnen doen, moet er een containerplan worden opgesteld. Dit plan bevat informatie over welke containers uiteindelijk in de gemeente blijven. Om tot dit plan te komen moet er het volgende gebeuren: 1. Containerplan maken met te behouden restafvalcontainers, 2. Overzicht maken met te verwijderen containers, 3. Onderzoek doen naar herbestemmingen van betonnen bak en metalen container, 4. Verwijderen overbodige en niet her te bestemmen ondergrondse containers / betonnen bakken, 5. Omzetten/ombouwen ondergrondse restafvalcontainer naar andere bestemming. 1. Containerplan maken met te behouden restafvalcontainers Het containerplan bevat een overzicht van de te behouden restafval- en PMD-containers. Er zijn meerdere criteria voor het behouden van een container: • Vergelijkbaar serviceniveau voor de hoogbouw en laagbouw met beperkte/ zonder tuin ten opzichte van de huidige situatie, • Afstand aansluiting tot de container: maximaal 150 meter, • Minimumaantal aansluitingen op een container: 20. Er dient rekening te worden gehouden met toekomstige gebruikers.
Het is daarom van belang de inbreidingsprojecten en nieuwbouwprojecten in kaart te brengen en het overzicht hierop af te stemmen. Hierbij wordt ook geïnventariseerd of containers kunnen worden geclusterd (meerdere (ondergrondse) containers bij elkaar) en of de locatie logistiek wenselijk is. Op basis van de huidige stand van zaken blijven er 1 bovengrondse (op het aanbiedstation) en 57 ondergrondse containers voor restafval en PMD noodzakelijk. Nu staan er 8 bovengrondse en 109 ondergrondse containers voor restafval en PMD in Bunschoten. Dit aantal kan nog worden bijgesteld in het definitieve containerplan. 2. Overzicht maken met te verwijderen containers Het verwijderingsoverzicht geeft handvatten welke huidige boven- en ondergrondse containers voor restafval en PMD kunnen worden verwijderd en geeft aan in welke volgorde dit dient te gebeuren. Het is belangrijk dat het overzicht toelicht waarom een container kan worden verwijderd. Hierbij wordt gekeken naar de volgende aspecten: • het gebruik door hoogbouw en laagbouw met beperkte/ zonder tuin (inzamelvoorziening blijft nodig) of reguliere laagbouw (inzamelvoorziening is niet meer nodig), • de locatie van de container – staat de container geclusterd met andere containers voor bijvoorbeeld glas en papier, • vinden er ontwikkelingen m.b.t. inbreiding en nieuwbouw plaats in het gebied.
Op basis van de huidige stand van zaken worden er circa 7 bovengrondse en 57 ondergrondse containers voor restafval en PMD overbodig in Bunschoten. Dit aantal kan nog worden bijgesteld in het definitieve containerplan en verwijderingsoverzicht. 3. Onderzoek doen naar herbestemmingen van betonnen bak en metalen container Mogelijk hoeven niet alle ondergrondse containers die in het verwijderingsoverzicht staan ook daadwerkelijk verwijderd te worden. Voor containers die in dit overzicht staan, wordt eerst gekeken of er een andere bestemming mogelijk is. In eerste instantie wordt gekeken of zowel de betonnen bak als de ondergrondse container kunnen worden hergebruikt voor een andere afvalfunctie: • de metalen container + betonnen bak voor een andere afvalstroom gebruiken (bijv. luiers), • de metalen container + betonnen bak kan een bovengrondse container vervangen. Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
11
Alleen voor intern gebruik
De verwachting is dat een aantal ondergrondse containers kunnen worden herbestemd voor luiers en papier/karton. Dit wordt nog nader onderzocht. Als het niet lukt om op dezelfde locatie een andere afvalfunctie te vinden, wordt onderzocht om de metalen ondergrondse container op een andere locatie (in of buiten Bunschoten) in te zetten. Er is al onderzocht of de betonnen bakken die niet kunnen worden omgevormd naar een andere afvalstroom wellicht een andere functie zouden kunnen krijgen, zoals regenwateropvang. Het onderzoek wijst uit dat herbestemming van de betonnen bak geen kansrijke mogelijkheid is. Er dient daarom ervan uitgegaan te worden dat alle overbodig wordende betonnen bakken verwijderd moeten worden. 4. Verwijderen overbodige en niet her te bestemmen ondergrondse containers / betonnen bakken Het verwijderen van de overbodige en niet her te bestemmen containers zal worden uitgevoerd door ROVA. Hiervoor schakelt ROVA een aannemer in. Een veilige oplossing staat hierbij centraal De verwijdering zal vanaf het tweede kwartaal na de implementatie van start gaan. In het eerste kwartaal worden de te verwijderen containers afgesloten. Deze periode (Q1 2022) dient als testfase waarna wordt geëvalueerd of de te behouden containers voldoende service bieden aan de inwoners.
Dit biedt ruimte om het containerplan bij te schaven en onnodige verwijderings-/ plaatsingskosten te voorkomen. Indien er geen herbestemming voor de ondergrondse container kan worden gevonden, kunnen kansen voor vergroening van de locatie worden verkend met de gemeentelijke afdeling Groen. 5. Omzetten/ombouwen ondergrondse restafvalcontainer naar andere bestemming Ondergrondse containers die een andere afvalfunctie kunnen krijgen, zullen deels moeten worden aangepast. Het gaat bijvoorbeeld om het verwijderen van het toegangscontrole systeem, aanpassing van de inwerpzuil e/of aanpassing van de aanduiding/tekst op de ondergrondse containerzuil. Op basis van de huidige stand van zaken worden er circa twee ondergrondse containers voor restafval en PMD herbestemd voor een andere afvalfunctie. Dit aantal kan nog worden bijgesteld in het definitieve containerplan en verwijderingsoverzicht. In de gemeente Bunschoten staan meerdere inbreidingsprojecten en nieuwbouwproject Rengerswetering op de planning tot en met 2022. Voor ontwikkelingen verder in de toekomst is het nog onzeker wat voor een soort woningen er komen te staan. Op basis van de huidige gegevens is de verwachting dat er geen nieuwe containers hoeven te worden geplaatst voor de inbreidingslocaties. Deze woningen worden voorzien van minicontainers aan huis of kunnen worden aangesloten op bestaande ondergrondse containers.
Hier is rekening mee gehouden in de eerste inventarisatie. De nieuwbouwlocatie Rengersweteringen is de verwachting dat minstens drie ondergrondse restafval containers nodig zijn. OVERZICHT Aantallen
Containers Restafval
Containers PMD
Bovengronds
Ondergronds
Bovengronds
Ondergronds
Aantal huidige situatie
1
83
7
26
Aantal nodig voor nascheiding
1
33
0
17
Aantal her te bestemmen
0
2
0
0
Aantal te verwijderen
0
48
7
9
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
12
Alleen voor intern gebruik
Wat
Wie
Wanneer
Containerplan
ROVA en gemeente
Q2-Q3 2021
Overzicht verwijdering
ROVA en gemeente
Q2-Q3 2021
Onderzoek herbestemmingen
Gemeente
Q2-Q4 2021
Verwijderen OVS-en
Gemeente
Q2-Q3 2022
Omzetten/ombouwen
ROVA
Q2 2022
3.3
GFT-inzameling bij hoogbouw organiseren
Op dit moment kunnen nog niet alle inwoners in hoogbouw of woningen zonder tuin hun GFT (vooral keukenafval, weinig tuinafval) gescheiden aanbieden. Van de ruim 1.500 woningen die onder deze categorie vallen, beschikt op dit moment een deel van de inwoners over een inzamelvoorziening van GFT. PMD en andere grondstoffen zijn makkelijker na te scheiden als er geen “vies” GFT in het restafval zit. Mede daarom wordt gelijktijdig met de implementatie van een systeem gebaseerd op nascheiding ook ingezet op het breder faciliteren van GFT-inzameling bij de grotere hoogbouwcomplexen. Hiervoor zijn, aanvullend op de huidige maatwerkoplossing, 14 locaties aangewezen. Daarnaast kunnen overige complexen en woningen zonder tuin kunnen een aanvraag indienen. Op basis van eerdere ervaringen met GFT-inzameling bij deze doelgroep wordt een systeem gemeentebreed uitgerold. Geïdentificeerde succesfactoren zijn: • Toegangscontrole (met sleutel) is nodig om vervuiling van GFT te voorkomen, • GFT-voorzieningen moeten onderdeel worden van reguliere GFT-inzamelroute. Om de GFT-inzameling bij hoogbouw en laagbouwwoningen met kleine of geen tuin per 1 januari 2022 te kunnen implementeren, moet het volgende gebeuren: 1. Keuze inzameloplossing GFT, 2. Containerplan maken inzamelvoorzieningen GFT, 3. Inkoop en plaatsing inzamelvoorzieningen, 4. Communicatie met inwoners (de doelgroep), 5.
Opname dienstverlening GFT-inzameling hoogbouw in DVO ROVA, 6. Inzamellogistiek wijzigen. 1. Keuze en uitwerking inzameloplossing GFT De standaardoplossing voor GFT-inzameling bij de geïdentificeerde grote complexen wordt een cocon. Bij de overige complexen en woningen zonder tuin wordt in eerste instantie gedacht aan een minicontainer in een beugel. De investering in een minicontainer in een beugel met betonvoet (ca € 330,-) is exclusief plaatsing circa een factor 10 goedkoper dan een cocon (€ 3.250). In totaal zijn circa 14 extra cocons nodigen zijn op 14 locaties al GFT-cocons geplaatst. Er zijn nog 9 cocons op voorraad. Er moeten nog 5 cocons worden besteld en bijgeplaatst. Voor de overige complexen worden maximaal 10 aanvragen verwacht (voor een minicontainer in een beugel). Woningen met kleine of geen tuin kunnen een minicontainer voor eigen gebruik aanvragen. Het serviceniveau voor deelnemende inwoners kan als volgt worden verhoogd: • de GFT-minicontainer wordt een aantal keer per jaar schoongemaakt (door een gespecialiseerd bedrijf), Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
13
Alleen voor intern gebruik
•
inwoners kunnen gratis een keukenmanagementset (afvalbakje) krijgen (deze optie wordt nader onderzocht).
Inwoners moeten zelf de minicontainer uit de cocon of beugel halen en deze aanbieden op het moment dat ROVA de GFT-minicontainer tweewekelijks leegt (net als alle andere inwoners in Bunschoten). Mocht blijken dat deze werkwijze een belemmering is, kan eventueel extra service worden geboden na de evaluatie die medio 2022 wordt uitgevoerd. Inwoners uit de doelgroep doen vrijwillig mee. Een (communicatie)aanpak om zoveel mogelijk inwoners mee te laten doen (onder andere o.b.v. ervaringen in Amersfoort) wordt nog opgesteld. Deelnemende inwoners krijgen een sleutel. In het tweede kwartaal van 2021 wordt de inzameloplossing voor GFT voor hoogbouw en woningen zonder tuin nader uitgewerkt. 2. Containerplan maken inzamelvoorzieningen GFT Op basis van het uitgewerkte plan voor de inzameloplossing voor GFT wordt een containerplan gemaakt. De basis hiervoor is een kaart met daarop de locaties en type inzamelvoorzieningen voor GFT. 3. Inkoop en plaatsing inzamelvoorzieningen GFT De inzamelvoorzieningen voor GFT (ca 5 cocons en 10 minicontainers met beugel) worden ingekocht door ROVA. Omdat het bedrag ruim onder de drempelbedragen blijft, is een (Europese) aanbesteding niet nodig. Vanaf december worden de inzamelvoorzieningen voor GFT geplaatst conform het containerplan. 4. Communicatie met inwoners (de doelgroep) Zie paragraaf 3.5. 5.
Opname dienstverlening GFT-inzameling hoogbouw in DVO ROVA Zie paragraaf 3.1. 6. Inzamellogistiek wijzigen Zie paragraaf 3.7. OVERZICHT Wat
Wie
Wanneer
Keuze oplossing GFT
ROVA en gemeente
Q2-Q3 2021
Containerplan GFT voorzien.
ROVA en gemeente
Q2-Q3 2021
ROVA
Q3-Q4 2021
Gemeente
Q4 2021 / Q1 2022
Aanpassen DVO
ROVA
Q4 2021
Inzamellogistiek wijzigen
ROVA
Q4 2021
Inkoop en plaatsing Communicatie met inwoners
3.4
Afvalstoffenheffing en -verordening aanpassen
De grondslag voor de afvalstoffenheffing gaat veranderen door de implementatie van het systeem gebaseerd op nascheiding per 1 januari 2022. Zoals in paragraaf 2.1 is beschreven, is de grondslag
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
14
Alleen voor intern gebruik
alleen gebaseerd op een vast tarief en niet meer op een variabel tarief op basis van de aangeboden hoeveelheid restafval. Dat betekent dat de afvalstoffenverordening moet worden aangepast en systemen voor heffen en innen van de afvalstoffenheffing bij de uitvoerder (GBLT) moeten worden gewijzigd. Het volgende moet gebeuren om per 1 januari 2022 op de nieuwe manier de afvalstoffenheffing te kunnen heffen en innen: 1. Scenario’s afvalstoffenheffing opstellen en doorrekenen, 2. Oplossingen voor bijzondere situaties inzichtelijk maken en organiseren, 3. Concept verordening aanleveren, 4. Aanpassen systemen heffen en innen GBLT, 5. Definitieve verordening en tarieven 2022 vaststellen. 1. Scenario’s afvalstoffenheffing opstellen en doorrekenen Er zijn twee scenario’s voor de afvalstoffenheffing voor het systeem gebaseerd op nascheiding: 1. Vast tarief voor alle huishoudens, 2. Tarief gebaseerd op huishoudengrootte: a. Eén- en meerpersoons huishoudens, b. Eén-, twee- en meerpersoons huishoudens. Voor beide scenario’s hebben huishoudens de mogelijkheid om tegen een toeslag een extra minicontainer voor restafval met PMD aan te vragen. Op basis van de vergadering van de Commissie Ruimte op 24 maart 2021 wordt scenario 1 (vast tarief) voorgesteld. De consequenties voor het tweede scenario worden ter vergelijk wel inzichtelijk gemaakt.
GBLT zal een impactanalyse uitvoeren waarin de consequenties van beide scenario’s voor de uitvoering van dienstverlening, (ICT-)systemen en kosten voor dienstverlening in kaart worden gebracht. 2. Oplossingen voor bijzondere situaties inzichtelijk maken en organiseren Er is een aantal specifieke situaties / uitzonderingssituaties met betrekking tot de afvalstoffenheffing en bepaalde woningen en/of wooncomplexen. Samen met GBLT brengt de gemeente deze specifieke situaties in kaart en gaat in overleg met betrokkenen om te komen tot een goede oplossing. 3. Concept verordening aanleveren Op basis van het door de raad vastgestelde Uitvoeringsplan Nascheiding, zal GBLT voor 1 september de concept afvalstoffenverordening opstellen. De gemeente Bunschoten geeft hierop feedback. Dit moet uiterlijk voor 1 september, zodat er nog voldoende tijd is voor GBLT om de (ICT-)systemen aan te passen. 4. Aanpassen systemen heffen en innen GBLT Op basis van de concept verordening zal GBLT haar (ICT-)systemen voor het heffen en innen van de afvalstoffenheffing in Bunschoten aanpassen. Na deze systeemaanpassing kan de vorm (grondslag) van de afvalstoffenheffing 2022 niet meer gewijzigd worden. De hoogte (tarieven) kunnen nog wel worden aangepast. 5.
Definitieve verordening en tarieven 2022 vaststellen De definitieve verordening afvalstoffenheffing wordt vastgesteld in de novemberberaad op 11 november 2021, gelijktijdig met de andere belastingverordeningen. De raad kan dan ook de definitieve tarieven voor de afvalstoffenheffing vaststellen (de tarieventabel). Echter de grondslag (tarievensystematiek) wordt al vastgesteld door de raad op 8 juli 2021 en kan voor 2022 niet meer gewijzigd worden.
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
15
Alleen voor intern gebruik
OVERZICHT Wat
Wie
Wanneer
Scenario’s
GBLT en gemeente
Q2 2021
Bijzondere situaties
GBLT en gemeente
Q2-Q3 2021
Concept verordening
GBLT
Voor 1 september 2021
Systemen heffen en innen
GBLT
Q4 2021
Definitieve verordening en tarieven
Raad
11 november 2021
3.5
Communicatie inwoners voorbereiden en uitvoeren
Voor een succesvolle invoering van een nieuw afvalsysteem in de gemeente Bunschoten op 1 januari 2022 moet actief worden gecommuniceerd met de omgeving: de inwoners van Bunschoten. Daarvoor is een uitvoerig communicatiewerkplan met een communicatiekalender opgesteld. De communicatie sluit aan op de planning in de periode van juli 2021 t/m maart 2022: • Vaststellen van het Uitvoeringsplan door de gemeenteraad (juli 2021), • Voorbereiden van de invoering (juli t/m december 2021), • Start nieuw systeem: nascheiding afval (januari 2022). Het communicatieplan bestaat uit drie onderdelen: 1. De doelstelling van de inwonerscommunicatie, 2. De aanpak van inwonerscommunicatie voor, tijdens en na de invoering, 3. De communicatiemiddelen die worden ingezet. 1.
Doelstelling inwonerscommunicatie De communicatie richting de inwoners moet: • bijdragen aan voldoende draagvlak voor het nieuwe systeem onder de inwoners, • zorgen dat inwoners goed (kunnen) begrijpen wat er vanaf 1 januari 2022 van hen wordt verwacht en dat ook kunnen doen: zij verzamelen PMD en restafval in één container en zorgen dat deze grondstoffen ‘schoon’ zijn, zodat deze goed kunnen worden nagescheiden voor een goed milieurendement, • inwoners bewust maken dat alle andere grondstofstromen naast PMD wel goed brongescheiden moeten blijven worden, • bijdragen aan de beleving van het nieuwe systeem onder inwoners: een half jaar na invoering zijn ze neutraal tot positief over het nieuwe systeem. 2. Inwonerscommunicatie voor, tijdens en na de invoering (medio 2021 t/m medio 2022) De inwonerscommunicatie start in aansluiting op de besluitvorming in de raad, in juli 2021. De inwoners zullen direct na de besluitvorming alleen op hoofdlijnen kunnen worden geïnformeerd, omdat veel details in deze periode nog moeten worden uitgewerkt. In de periode daarna worden veel vragen verwacht die (op dat moment) nog niet helemaal kunnen worden beantwoord. Het nieuwe systeem zelf vergt ook nog wat toelichting. Het komt tegemoet aan de wens om het diftarsysteem af te schaffen, maar daarmee is het nieuwe nascheidingssysteem niet voor iedereen meteen duidelijk en acceptabel.
Niet iedereen vindt het bijvoorbeeld op voorhand een goed idee om PMD en
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
16
Alleen voor intern gebruik
restafval in dezelfde container te doen. Daarnaast hebben inwoners vaak detailvragen over hun persoonlijke situatie die niet te beantwoorden zijn met algemene, brede communicatiemiddelen. De meeste detailinformatie (= wat betekent het nieuwe systeem voor mij als inwoner) zal niet eerder dan in de herfst van 2021 beschikbaar zijn. Dat heeft ook voordelen voor de effectiviteit van de communicatie: lang van tevoren detailinformatie delen, houdt een risico in dat mensen dat alweer vergeten kunnen zijn op het moment dat zij die informatie in de praktijk nodig hebben. Voor de inwonerscommunicatie onderscheiden we 3 periodes: 1. De periode (direct) na de besluitvorming op 8 juli 2021 (tot en met september 2021), 2. De periode voor de implementatie op 1-1-2022 (vierde kwartaal 2021), 3. De periode na de implementatie (eerste 3 maanden 2022). Communicatie na de besluitvorming (zomer 2021) Na de besluitvorming in juli 2021 moet worden gecommuniceerd over de besluiten die zijn genomen en welke nog moeten worden gemaakt. Daarbij worden inwoners op de hoogte gesteld over: • de planning – wanneer gaat het nieuwe systeem in en wanneer worden de details van het systeem bekend gemaakt, • welke inbreng inwoners nog kunnen geven m.b.t. de uitwerking, • waar zij terecht kunnen met hun vragen.
Communicatie voor de invoering op 1-1-2022 (vierde kwartaal 2021) In de laatste maanden van 2021 moet de communicatie gericht zijn op hoe het nieuwe afvalsysteem er precies uit gaat zien. Communicatie is gericht op: • wat het nieuwe systeem betekent dat voor het (gewenste) gedrag van de inwoners zelf, • wat betekent dit voor de hoogte van de afvalstoffenheffing/kosten, het serviceniveau en het milieurendement? • wat het betekent dat voor de wijk, • hoe gaat de gemeente het nieuwe systeem gaat monitoren en wanneer het nieuwe systeem wordt geëvalueerd, • wat er met deze resultaten wordt gedaan. Communicatie na invoering op 1-1-2022 In de eerste helft van 2022 gaat de communicatie over: • hoe het met het nieuwe afvalsysteem gaat, en of het allemaal werkt zoals verwacht, • de aanpak van de gemeente (of de ROVA) voor eventuele problemen. 3. Communicatiemiddelen Er wordt na de besluitvorming over het Uitvoeringsplan regelmatig met de inwoners gecommuniceerd.
Daarvoor maken we vooral gebruik van: • de bekende en veel door de doelgroep gebruikte rode-draad-communicatiemiddelen van de gemeente (offline en online middelen): gemeentepagina in De Bunschoter, de gemeentelijke website en de diverse social media: website, Facebook, Instagram, Twitter, Whatsapp, • enkele speciale communicatiemiddelen zoals: artikelen gemeentepagina, polls (om meningen te peilen), een speciale afvalkrant (huis-aan-huis te bezorgen), • directe contacten met de inwoners via een “vraagbaak” (ROVA). In de communicatie werkt de gemeente waar nodig/praktisch samen met de afdeling Communicatie van ROVA. Zij hebben veel ervaring met de wensen en verwachtingen van inwoners. Bovendien is de ROVA ook nu al een bekende vraagbaak voor de inwoners van Bunschoten bij vragen rondom afval.
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
17
Alleen voor intern gebruik
3.6
Flankerende maatregelen voorbereiden en uitvoeren
De overstap naar nascheiden vraagt tijd en gewenning van de inwoners. Om ervoor te zorgen dat het systeem goed wordt begrepen en de gewenste resultaten behaalt, zijn er twee flankerende maatregelen die kunnen worden ingezet: 1. Inzet van afvalcoaches, 2. Handhaving. De gemeente Bunschoten acht preventie en een goede voorlichting/communicatie van groot belang. Daarom zetten we in op communicatie en afvalcoaches. Slechts wanneer na de evaluatie blijkt dat handhaving echt noodzakelijk is, zal dit worden ingezet. 1. Afvalcoaches – helpen, stimuleren en het goede voorbeeld geven Vanuit ROVA wordt een afvalcoach ingezet om inwoners te begeleiden in het nieuwe afvalsysteem. De afvalcoach signaleert vervuiling van het restafval, met name de invoeging van GFT en papier. De coach gaat vervolgens het gesprek met de inwoners aan om (het draagvlak voor) het afvalsysteem te bevorderen. De bevindingen dienen tevens als input voor monitoring van de afvalprestaties (o.a. kwaliteit papier en GFT). De afvalcoach geeft de bevindingen door aan de projectgroep Nascheiding. Deze maatregel gaat uit van een positieve stimulering op het gedrag van inwoners (preventie). Uiteindelijk moet de inzet van coaches leiden tot bewustwording van de veranderingen en draagvlak van het nieuwe systeem. De coach zal vanaf het begin van de implementatie van het inzamelsysteem gebaseerd op nascheiding worden ingezet.
Het gaat hierbij om een inzet van: • circa 0,5 dag/week, • in de periode januari tot en met maart 2022. Bij de evaluatie van het eerste kwartaal zal ook de inzet van de afvalcoach worden besproken. Aan de hand van de resultaten wordt bepaald of de inzet van de afvalcoaches intensiever of langer moet. 2. Handhaving – corrigeren en bijsturen Aan de hand van de evaluatie van het eerste kwartaal zal worden overwogen of handhaving dient te worden ingezet om het gebruik van afvalsysteem in goede banen te leiden. Handhaving is een maatregel waarbij inwoners worden aangesproken en gecorrigeerd op verkeerd gebruik van het nascheidingssysteem. Handhaving kan op wijkniveau gericht worden ingezet (bijv. in wijken met veel vervuiling). Handhavers zullen in eerste instantie de containers controleren en inwoners aanspreken. Indien nodig kan in een later stadium overgegaan worden op verbaliseren. Na de evaluatie zal de inzet van handhaving in samenwerking met de coördinator openbare veiligheid indien nodig worden opgepakt. Indien noodzakelijk zal na de evaluatie ook worden bepaald of extra toezicht vanuit RUD p bedrijfsafval noodzakelijk is. OVERZICHT Wat
Wie
Wanneer
Afvalcoaches
ROVA
Q1 2022
Handhaving
Gemeente
Q2 2022
3.7
Inzamellogistiek wijzigen
Door het systeem van nascheiding zal ROVA haar inzamellogistiek moeten aanpassen. Dit zal ook leiden tot wijzigingen in de DVO en tarieven (zie paragraaf 3.1). Het gaat over het volgende: Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
18
Alleen voor intern gebruik
1. 2. 3. 4. 5.
Inzamelroutes ROVA minicontainers restafval met PMD aanpassen, Evalueren huidige opstelplaaten minicontainers ROVA, Inzamelroutes ROVA boven- en ondergrondse containers aanpassen, Overslaglocatie ROVA Amersfoort anders inrichten, Separaat restafval met PMD naar verwerker transporteren.
1. Inzamelroutes ROVA minicontainers restafval met PMD aanpassen Het restafval met PMD van de laagbouw gaat vanaf 1 januari 2022 in de huidige minicontainer voor PMD. Zowel het gewicht als het volume per minicontainer zullen daardoor toenemen ten opzichte van de huidige situatie. Waarschijnlijk zal de dagproductie (aantal te legen containers per dag) per inzamelvoertuig dalen. Dat komt ondermeer doordat het inzamelvoertuig sneller vol is en daarom vaker geleegd moet worden op de overslaglocatie van ROVA in Amersfoort. De inzamelroutes worden daardoor wat kleiner (minder huishoudens per route). ROVA zal daarom nieuwe routes moeten plannen voor Bunschoten. 2. Evalueren huidige opstelplaaten minicontainers ROVA Er zijn diverse indicaties dat een optimalisatie van de huidige opstelplaatsen voor minicontainers mogelijk is. ROVA zal een inventarisatie maken van alle huidige opstelplaatsen en een optimalisatieplan maken inclusief de (financiële) consequenties. De gemeente besluit vervolgens hoe verder te gaan met het plan. 3. Inzamelroutes ROVA boven- en ondergrondse containers aanpassen De inzamelroutes voor boven- en ondergrondse containers voor PMD komen te vervallen. Het gaat hierbij in de huidige situatie om 7 bovengrondse en 26 ondergrondse containers die gemiddeld één keer per week geleegd worden.
De meeste laagbouwwoningen hoeven hun afval per 1 januari 2022 niet meer naar een ondergrondse container te brengen. Dit zal leiden tot een reductie in afvalaanbod voor de ondergrondse restafvalcontainers van ordegrootte tweederde. Dit wordt geëffectueerd door het aantal ondergrondse containers voor restafval met PMD te verlagen (van 84 naar ca 58) en het aantal ledigingen te verminderen. In de huidige situatie worden de ondergrondse restafvalcontainers gemiddeld één keer per week geleegd. 4. Overslaglocatie ROVA Amersfoort anders inrichten ROVA reserveert een aparte plek op (overslag-)locatie Amersfoort voor het restafval met PMD uit Bunschoten. Alhoewel dit geen eis is vanuit de verwerker of AVU doet ROVA dit toch ter voorkoming van eventuele negatieve beeldvorming (het afval belandt toch op één hoop). Als voor de opslagcapaciteit één week restafvalproductie uit Bunschoten wordt aangehouden, gaat het om ca 50 ton restafval met PMD. 5. Separaat restafval met PMD naar verwerker transporteren ROVA is voornemens om het restafval met PMD van Bunschoten apart te transporteren naar nascheider Attero in Wijster. Ook dit is geen eis van de verwerker of AVU en doet ROVA dit om eventuele negatieve beeldvorming te voorkomen. OVERZICHT Wat
Wie
Wanneer
Inzamelroute minicontainers
ROVA
Q4 2021
Optimalisatie opstelplaatsen
ROVA
Q3-Q4 2021
Inzamelroute OVS
ROVA
Q4 2021
Overslaglocatie
ROVA
Q4 2021
Transport naar verwerker
ROVA
Vanaf Q1 2022
Friday, 21 May 2021
UITVOERINGSPLAN
BH4082-RHD-ZZ-XX-RP-Z-0001
19
Alleen voor intern gebruik
4
Monitoring, bijsturing en beheersmaatregelen
Het is altijd goed om zo snel mogelijk te weten hoe een systeemwijziging in de praktijk uitpakt. Als de werkelijke prestaties dan afwijken van de geraamde prestaties, kan dat snel worden gesignaleerd en worden bijgestuurd indien nodig. Om dit te kunnen doen is wel voldoende “managementinformatie” noodzakelijk. In dit hoofdstuk wordt beschreven: 1. welke “managementinformatie” via monitoring wordt verzameld om grip te kunnen behouden, 2. hoe we ervoor zorgen dat er kan worden bijgestuurd, 3. welke beheersmaatregelen de gemeente en ROVA kunnen inzetten om bijsturing in de praktijk mogelijk te maken.
4.1
Managementinformatie: te monitoren set indicatoren
Op basis van de in hoofdstuk 2 gedefinieerde aandachtspunten en risico’s willen we de volgende aspecten het eerste half jaar na implementatie goed monitoren: 1. Hoeveelheid en kwaliteit restafval met PMD, 2. Hoeveelheid en kwaliteit brongescheiden grondstoffen, 3. Hoeveelheid (grof huishoudelijk) restafval aanbiedstation, 4. Vervuiling openbare ruimte met huishoudelijk afval, 5. Beleving onder inwoners. Deze gegevens worden tweewekelijks geüpdatet in een dashboard “Implementatie nascheiding”. 1. Hoeveelheid en kwaliteit restafval met PMD In het eerste half jaar worden de hoeveelheid en kwaliteit van het restafval met PMD als volgt gemeten: • Laagbouw: o vierwekelijks overzicht o.b.v. weegbonnen minicontainers, o drie keer een sorteeranalyse (na een maand, drie maanden en vijf maanden). • Hoogbouw: o vierwekelijks overzicht o.b.v. weegbonnen ondergrondse containers, o drie keer een sorteeranalyse (na een maand, drie maanden en vijf maanden), o drie keer een analyse van het aantal klepopeningen per aansluiting (na een maand, drie maanden en vijf maanden). Deze gegevens o.b.v. weegbonnen worden aangeleverd door ROVA/AVU. De sorteeranalyses worden uitgevoerd door een gespecialiseerd bureau. De sorteeranalyses geven de samenstelling van het restafval met PMD aan. ROVA levert ook de informatie over aantal klepopeningen aan o.b.v. het ICTprogramma voor containermanagement. 2.