Ruimtelijk_Voorstel_provincie_Utrecht_hoofdrapport_toegankelijk_12-12-2023.pdf
Tekst van het document
Versnellen Vernieuwen Verdiepen Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht
Gedeputeerde Staten van Utrecht | 12 december 2023
Provinciehuis provincie Utrecht (bron: provincie Utrecht)
Inhoudsopgave
Voorwoord5 1 Inleiding
7
1.1 Vraag van het Rijk 1.2 Voorstel voor nationaal én provinciaal beleid 1.3 Leeswijzer
8 8 11
2
Ruimtelijk Voorstel
13
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
De kern van ons ruimtelijk voorstel Grote urgentie, enorme opgaven Utrechtse kwaliteiten als basis Ons voorstel: samen werken aan de opgaven Onze voorwaarden: acties voor het Rijk Onze inzet: een gezamenlijk Ruimtelijk Arrangement
14 16 21 21 26 29
3 Methode, proces en beantwoording Startpakket31 3.1 Methodiek 3.2 Kaartenreeks 3.3 Proces
32 34 36
3.4 Samenwerking 3.5 Antwoorden Startpakket 3.6 Omvang opgaven
37 38 42
4 Uitdagingen en kansen
45
4.1 Stad en land gezond 4.2 Klimaatbestendig en waterrobuust 4.3 Duurzame energie 4.4 Vitale steden en dorpen 4.5 Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar 4.6 Levend landschap, erfgoed en cultuur 4.7 Toekomstbestendige natuur en landbouw
47 48 49 49 51 51 52
5 Acties Rijk en provincie
57
5.1 Water en bodem sturend 5.2 Perspectief voor landbouw en natuur 5.3 Perspectief voor ordenende netwerken voor energie en (circulaire) economie 5.4 Perspectief voor leefbare steden en regio’s
58 60 63 66
Het college van Gedeputeerde Staten van Utrecht (bron: provincie Utrecht)
Voorwoord De provincie Utrecht is, mede door haar rijke variantie en centrale ligging, een aantrekkelijk middelpunt van het land. Een ware magneet waar letterlijk en figuurlijk alles en iedereen samenkomt. Steeds meer mensen willen hier wonen, werken, ontmoeten en ontspannen. De provincie heeft een bijzonder rijke natuur, goede verbindingen in alle richtingen, een sterke economische dynamiek en een breed scala aan voorzieningen. Daarnaast is de provincie Utrecht aantrekkelijk vanwege haar levendige steden, charmante dorpen en een gevarieerd landschap. Dit willen we zo houden en versterken. Nederland en de provincie Utrecht staan op dit moment voor grote uitdagingen op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling: het beperken en opvangen van klimaatverandering, de draagkracht van ons water- en bodemsysteem, de transitie in de landbouw en het herstellen en versterken van de natuur. Daarnaast is er de grote urgentie van de overgang naar duurzame energie en het voorzien in de grote behoefte aan betaalbare woningen en toekomstbestendige werklocaties in balans met duurzame bereikbaarheid, groen, recreatie en een gezonde leefomgeving. Al deze opgaven strijden om een plek in onze provincie. Het aanpakken van deze uitdagingen zal de inrichting en het leven in onze provincie blijvend veranderen.
Ook in het verleden hebben ontwikkelingen door de jaren heen verstrekkende gevolgen gehad voor de manier waarop we in Utrecht onze ruimte ordenen, gebruiken en beheren. Innovatie, samenwerking en ruimtelijke kwaliteit staan
daarbij altijd hoog in het vaandel. Dat is de manier waarop wij onze provincie mooi, gezond en aantrekkelijk houden en doorgeven aan volgende generaties. In de Omgevingsvisie provincie Utrecht (maart 2021) hebben we al veel keuzes gemaakt. We richten ons op het concentreren en combineren van ontwikkelingen en het verbinden van opgaven en kwaliteiten. Daarbij spelen we ook in op wat specifieke gebieden nodig hebben. Zo willen wij wonen, werken en voorzieningen in de eerste plaats binnen steden en dorpen en rondom knooppunten ontwikkelen. Voor de ontsluiting leggen we de nadruk op openbaar vervoer, fiets en deelmobiliteit. Versterken van groenblauwe structuren is daarbij van groot belang, evenals het vergroten van duurzaamheid en adaptatievermogen. Op verzoek van het Rijk hebben we het afgelopen jaar onderzocht hoe we nationale ruimtelijke uitdagingen kunnen combineren met onze provinciale opgaven. We zien goede mogelijkheden om de ruimtelijke nationale opgaven die hier spelen in te passen en te combineren met onze provinciale opgaven, mits de condities en voorwaarden daarvoor voldoende worden ingevuld. Daar moeten we wel wat voor regelen: het vraagt instrumenten, regelgeving, beleid, kennis en middelen van zowel het Rijk als de provincie, deels al op korte termijn.
Door samen te werken met het Rijk de Utrechtse regio's, gemeenten en waterpartners, kunnen we met dit Ruimtelijk Voorstel concrete stappen zetten om onze
ambities te realiseren en de voorwaarden daarvoor in te vullen. Dit vraagt een gezamenlijke inspanning en onderling vertrouwen, met respect voor ieders rol en verantwoordelijkheid. Het afgelopen jaar hebben we met veel enthousiasme, toewijding en plezier samengewerkt aan dit Ruimtelijk Voorstel. We zijn trots op het resultaat en willen hiermee samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties verder bouwen aan een duurzame, gezonde en groene provincie Utrecht. Namens het college van Gedeputeerde Staten van Utrecht Huib van Essen Gedeputeerde Ruimtelijke Ontwikkeling, Coördinatie Omgevingsbeleid, Energietransitie, Milieu en Bestuur
Utrechtse Heuvelrug (bron: Utrecht Marketing, foto Kostas Breejaart)
1
Inleiding
Hoofdstuk 1 Inleiding De provincie Utrecht heeft met een veelheid aan ruimtelijke opgaven te maken. Groei van wonen en werken, transities in landbouw, energie, economie en mobiliteit, een betere leefomgeving, enzovoort. Het gaat om het samenkomen van onze eigen provinciale opgaven en grote nationale opgaven. In het Ruimtelijk Voorstel agenderen we wat nodig is om de opgaven voortvarend en succesvol aan te kunnen pakken.
1.1 Vraag van het Rijk
1.2 Voorstel voor nationaal én provinciaal beleid
Bij alle provincies viel op 12 december 2022 het ‘Provinciaal Startpakket fysieke leefomgeving’ op de digitale deurmat (hierna kortweg Startpakket). Het Rijk stuurde dit in het kader van het programma NOVEX (versnelling Nationale Omgevingsvisie). Het Startpakket is een bundeling van veel (merendeels sectorale) opgaven uit Nationale Programma’s die consequenties hebben voor de fysieke leefomgeving. De centrale vraag van het Rijk aan de provincies was om deze nationale opgaven ruimtelijk te vertalen en inzichtelijk te maken in hoeverre deze realiseerbaar zijn in combinatie met de provinciale ruimtelijke opgaven. Daarbij heeft het Rijk gevraagd om het resultaat in 2023 toe te sturen als Provinciaal Ruimtelijk Voorstel.
Het Utrechtse Ruimtelijk Voorstel heeft u nu in handen. De provincie Utrecht ziet de vraag van het Rijk als een kans om de relatie tussen het nationaal en provinciaal omgevingsbeleid te versterken, het provinciale omgevingsbeleid verder te concretiseren en de uitvoering meer kracht te geven. De provincie is met het Startpakket als basis een proces gestart om te komen tot dit Ruimtelijk Voorstel. Ons Ruimtelijk Voorstel is te beschouwen als een eerste beeld van wat ruimtelijk wenselijk, mogelijk en realiseerbaar is en wat we daarvoor nodig hebben van het Rijk. Wat daadwerkelijk realiseerbaar is, hangt onder meer af van de mate waarin het Rijk aan die voorwaarden tegemoet kan komen. Daar willen we afspraken over maken in het Ruimtelijk Arrangement. Deze afspraken gaan over beleid en regelgeving, over nader onderzoek, en vooral over samenhangende uitvoering door instrumenten en integrale inzet van financiële middelen te koppelen aan de opgaven.
Alle provincies hebben een ruimtelijk voorstel opgesteld. Op basis van de Ruimtelijke Voorstellen wil het Rijk met iedere provincie een Ruimtelijk Arrangement sluiten en het nationale ruimtelijk beleid aanscherpen. In het Ruimtelijk Arrangement maken Rijk en provincies afspraken over de manier waarop ze samen de opgaven voor elkaar willen krijgen. Daarnaast worden de ruimtelijke voorstellen van de 12 provincies bij het opstellen van de Nota Ruimte in samenhang bezien.
8
Hoofdstuk 1 | Inleiding
Omgevingsvisie provincie Utrecht als basis De Omgevingsvisie provincie Utrecht vormt de basis voor dit Ruimtelijk Voorstel. In de Omgevingsvisie hebben we als doel gesteld: “Wij willen dat de provincie Utrecht het groene, gezonde en slimme middelpunt van Nederland
Proces en samenhang (bron: provincie Utrecht, 2023) blijft, ook in 2050”. Met ons coalitieakkoord ondersteunen we dit. Hierin is opgenomen: “De provincie Utrecht is het kloppend hart van Nederland en heeft zich ontwikkeld tot een regio die niet alleen nationaal, maar ook internationaal toonaangevend is. Utrecht onderscheidt zich meer en meer als een duurzame, gezonde, groene en ondernemende provincie.” Voor onze inwoners is de gezonde samenleving van essentieel belang.
Ter bevordering hiervan werken we samen met partners uit het bedrijfsleven, de onderzoeks- en onderwijswereld onder de noemer ‘Utrecht, Heart of Health’. De kennis die wij hierin opdoen, dragen we uit in binnen- en buitenland uit. Hiermee leveren we als regio Utrecht op nationaal en internationaal niveau een substantiële bijdrage aan een gezonde samenleving.
Versnellen, Vernieuwen, Verdiepen
9
De ingrijpende transities en opgaven rond klimaat, landbouw, biodiversiteit, energie, (circulaire) economie, bereikbaarheid, wonen, leefomgeving en brede welvaart, stellen ons voor grote uitdagingen. Tegelijkertijd is de ruimte voor nieuwe ontwikkelingen beperkt en willen we zorgvuldig omgaan met de kwaliteiten van onze provincie. Dit betekent dat we keuzes moeten maken: wat is ruimtelijk mogelijk en haalbaar? Het Ruimtelijk Voorstel geeft hier richting aan. TOEKOMSTBESTENDIGE NATUUR EN LANDBOUW
Versnellen, vernieuwen, verdiepen Het Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht geeft de agenda om de ruimtelijke opgaven in onze provincie goed en zorgvuldig in te passen en voortvarend uit te voeren. Het voorstel geeft de condities en voorwaarden om plannen te versnellen en te vernieuwen. En om de kennis te verdiepen over opgaven die nog niet concreet zijn. Een deel van deze condities en voorwaarden vraagt actie op nationaal niveau. We hebben de vraag naar een Ruimtelijk Voorstel niet alleen benut om het Rijk te helpen met de uitvoering en aanscherping van het nationale ruimtelijk beleid in de nieuwe Nota Ruimte, maar ook om de Utrechtse agenda te bepalen voor de wijziging van onze eigen Omgevingsvisie en Omgevingsverordening; met die wijziging starten we in 2024. We hebben het Ruimtelijk Voorstel bovendien aangegrepen om de samenwerking met de overheidspartners in de provincie versterkt voort te zetten: door het integraal en gebiedsgericht werken te intensiveren en de verschillende schaalniveaus nog steviger aan elkaar te verbinden. Dat is noodzakelijk gezien alle transities en opgaven waar we voor staan.
LEVEND LANDSCHAP, ERFGOED EN CULTUUR
STAD EN LAND GEZOND
GEZONDE EN VEILIGE LEEFOMGEVING
DUURZAAM, GEZOND EN VEILIG BEREIKBAAR
KLIMAATBESTENDIG EN WATERROBUUST
DUURZAME ENERGIE VITALE STEDEN EN DORPEN
7 thema’s uit de Omgevingsvisie provincie Utrecht (bron: provincie Utrecht, 2021)
10
Hoofdstuk 1 | Inleiding
Startpunt voor versterkte uitvoering Dit Ruimtelijk Voorstel is wat ons betreft niet alleen de neerslag van ons werk van het afgelopen jaar. Het is ook het startpunt voor de komende jaren. Voor versterkte uitvoering en voor adaptief omgevingsbeleid. We gaan de komende jaren verder met onze partners, met name met de regio’s, gemeenten, waterschappen, het Rijk, maatschappelijke- en belangenorganisaties. Aanscherpen, verder inkleuren en verbeteren. Zo willen we een kwalitatief hoogwaardige, gezonde en veilige leefomgeving borgen en versterken, voor nu én in de toekomst.
1.3 Leeswijzer De kern van dit rapport is hoofdstuk 2: dat geeft de hoofdboodschap van ons Ruimtelijk Voorstel voor het Rijk. Het gaat in op onze uitgangspunten, de belangrijkste uitdagingen en kansen, de benodigde acties van het Rijk om de opgaven te kunnen realiseren en onze gedachten over het Ruimtelijk Arrangement. De hoofdstukken 3, 4 en 5 geven hier de onderbouwing voor. Dit zijn samenvattingen van de tussenproducten die we op weg naar dit Ruimtelijk Voorstel hebben opgesteld en besproken met het Rijk. In hoofdstuk 3 belichten we hoe we tot dit Ruimtelijk Voorstel zijn gekomen: de methodiek, het kaartmateriaal, het proces, de samenwerking en de beantwoording van het Startpakket. In hoofdstuk 4 zijn de kwaliteiten, uitdagingen en kansen die de provincie Utrecht ziet op basis van het Startpakket samengevat. Hoofdstuk 5 biedt daarbij een totaaloverzicht van de benodigde acties van zowel Rijk als provincie. In een apart bijlagenrapport zijn vijf bijlagen opgenomen: de volledige kaartenreeks, de beantwoording van de vragen uit het Startpakket, de gegevens over het kwantitatieve ruimtegebruik in de provincie en de omvang van de opgaven, de verantwoording van de gebruikte data en de stand van zaken van de processen in de NOVEX-gebieden.
Versnellen, Vernieuwen, Verdiepen
11
Knooppunt Oudenrijn (bron: Utrecht Marketing, foto Edwin van Wanrooij)
2
Ruimtelijk Voorstel
Hoofdstuk 2 Ruimtelijk Voorstel Dit hoofdstuk bevat de hoofdboodschap van ons Ruimtelijk Voorstel: ons eerste antwoord op de vragen die het Rijk in het Startpakket heeft gesteld. Het gaat in op de uitgangspunten van onze Omgevingsvisie en belicht de grote ruimtelijke uitdagingen in onze provincie. Ook maakt ons voorstel helder wat we nodig hebben van het Rijk om de nationale en provinciale opgaven goed en op tijd te kunnen combineren in de ruimte. We zien dit voorstel dan ook als basis voor een gesprek met het Rijk over wat we aan elkaar kunnen bieden en wat we aan elkaar vragen. Tot slot geven we onze gedachten over de invulling van het Ruimtelijk Arrangement tussen Rijk en provincie Utrecht. De hoofdboodschap is samengevat in het kaartbeeld ‘Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht’. Op deze kaart zijn de 27 agendapunten verbeeld. In de tabel zijn de agendapunten op hoofdlijnen samengevat.
2.1 De kern van ons ruimtelijk voorstel Dit Ruimtelijk Voorstel is onze inzet om samen te werken aan de grote, urgente opgaven in de provincie Utrecht en haar omgeving. Het versterken van de kwaliteiten van onze provincie vormt de basis voor de samenwerking. De opgaven die hier spelen zijn enorm en de ruimte is schaars. Daarom staat het combineren en concentreren van ruimtelijke oplossingen centraal. Om de opgaven voortvarend aan te kunnen pakken en tot een succes te maken is meer nodig: het Rijk moet geschikte condities en voorwaarden creëren; we hebben daar concrete acties voor geformuleerd. Het is nodig dat we gaan Versnellen, Vernieuwen en Verdiepen. Naast Agenderen van acties zorgen we ook voor Adresseren. Dit vormt de basis voor gezamenlijk Acteren. De bijgaande figuur laat dit zien. Daarbij geldt: als we de opgaven hier in het hart van Nederland goed aanpakken, dan maakt dat het verschil voor heel Nederland.
Alles komt samen in de provincie Utrecht De provincie Utrecht is dankzij de centrale ligging, het waardevolle landschap en erfgoed, het bruisende culturele leven, de grote natuurwaarden, de diverse economie en de cruciale verkeersknooppunten het kloppend hart van Nederland. Die aantrekkelijkheid
14
Hoofdstuk 2 | Ruimtelijk voorstel
maakt het tot een van de snelst groeiende regio’s van ons land. Deze groei brengt naast kansen ook uitdagingen met zich mee. Nu al lopen we tegen grenzen aan bij het realiseren van voldoende en betaalbare woningen, het bereikbaar houden van de ‘draaischijf van Nederland’ en het zorgdragen voor een groene, duurzame en gezonde leefomgeving. Wij hebben veel te bieden. We hebben onze overheidspartners nodig om met de groei deze kwaliteiten te behouden. Met dit Ruimtelijk Voorstel bestendigen we onze keuze voor het versterken van stedelijk én landelijk gebied. We versterken de bestaande steden, regiokernen en dorpskernen. En we koesteren en versterken natuur, landbouw en recreatie in ons landschap. We zorgen daarbij voor een goede verbinding tussen stad en platteland, tussen wonen en werken en natuur en landbouw. We zetten daarmee in op groene, gezonde groei van stad en landelijk gebied en het versterken van de welvaart in brede zin van onze inwoners en bezoekers. We willen de provincie Utrecht verder ontwikkelen met aandacht voor brede welvaart: economische, ecologische en sociale aspecten willen we in balans brengen. Er moet veel gebeuren voor het vitaal houden van onze kernen: ruimte voor nieuwe woningen, werklocaties en voorzieningen en zorgen voor adequate bereikbaarheid.
Daarnaast liggen er opgaven rond zoetwaterbeschikbaarheid, klimaat, energie, landbouw, natuur, groen en gezondheid. En dat alles in een kwalitatief hoogwaardige
omgeving. Door in de provincie Utrecht knelpunten op te lossen maken we de provincie Utrecht sterker en helpen we heel Nederland verder. In de afgelopen jaren hebben we samen met het Rijk een stip op de horizon gezet voor de groei. Er is bijvoorbeeld afgesproken om in de provincie Utrecht tot en met 2030 83.500 woningen te bouwen, 2,4 TWh aan energie te realiseren en de omvangrijke opgave voor het Natuurnetwerk Nederland (NNN) in te vullen. Als provincie stimuleren we dat door voorvoorwaarden te scheppen voor de woningbouw en voor de bijbehorende ontsluiting en leefomgeving. Zo levert de provincie Utrecht een aanzienlijke bijdrage aan het oplossen van de woningnood in Nederland. Ook hebben we een concept Utrechts Programma Landelijk gebied opgesteld. Hierin geven we aan hoe we willen omgaan met de samenhangende opgaven in het landelijk gebied. De verbinding van opgaven in stedelijk en landelijk gebied heeft onze bijzonder aandacht: extra stenen en infrastructuur mét versterking en uitbreiding van groen en water!
Samenwerken aan grote opgaven Ons Ruimtelijk Voorstel bouwt voort op het provinciale Omgevingsbeleid van visie en verordening en geeft aan op welke onderdelen wijziging van dit beleid nodig is. We bieden hiermee het Rijk een brede basis voor het samenwerken aan de opgaven. We bieden met ons Ruimtelijk Voorstel ook duidelijkheid aan onze andere partners, de diverse overheden en maatschappelijke organisaties. Er ligt daarmee een goede basis voor het werken aan de opgaven in onze provincie. Het aanpakken van de opgaven zal om lastige keuzes gaan vragen.
Versnellen
We kunnen daarbij onmogelijk iedereen blij en tevreden houden. We hopen dat onze goede bestuurscultuur in de provincie hierbij behulpzaam is. Hierbij is de integrale blik cruciaal. De opgaven con curreren in ruimte en middelen en hebben daarbij effect op elkaar. Compromissen zullen nodig zijn en moeilijke beslissingen moeten worden gemaakt. De opgaven moeten in samenhang bekeken en aangepakt worden, de keuzes die we voor de ene opgave maken hebben direct invloed op de andere opgaven. Daarbij kijken
Vernieuwen
Verdiepen
Acties voor Rijk en regio Het Ruimtelijk Voorstel laat zien welke acties het Rijk moet aanpakken om in de regio voortvarend te kunnen werken aan de opgaven uit het Startpakket. Deze acties hebben we samen met de regio’s, gemeenten en Utrechtse Waterpartners geformuleerd. Daarbij geven we ook aan welke acties we zelf op ons nemen. De acties staan niet op zichzelf. Ze vormen een samenhangend pakket. Hiermee kunnen we succesvol uitvoering geven aan álle nationale en regionale opgaven en brengen we focus en richting aan. We hebben dit concreet en visueel gemaakt in tekst, kaart en tabel. Ons Ruimtelijk Voorstel is integraal, samenhangend en grensoverstijgend. Dit is ook onze houding bij gezamenlijke uitvoering en bekostiging.
Agenderen
Adresseren
Acteren
“Versnellen, Vernieuwen, Verdiepen en Agenderen, Adresseren, Acteren.” (bron: provincie Utrecht)
Versnellen, Vernieuwen, Verdiepen
15
we ook in samenhang wat er wel en niet mogelijk is. Dit is nadrukkelijk ook een langjarige gezamenlijke ontwerpopgave waarbij ruimtelijke ordening en ruimtelijk ontwerp hand in hand gaan. Kortom, we staan in Utrecht klaar om de grote opgaven aan te pakken. We realiseren ons dat we dit niet alleen kunnen doen. We hebben de hulp van het Rijk nodig om vooruitgang te boeken. Met dit Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht vragen we het Rijk om samen te werken aan de ruimtelijke uitdagingen en kansen. Samenwerken in uitvoering, bekostiging, beleid en regelgeving. Zo kunnen we onze provincie mooi houden en iedereen hier prettig en gezond laten wonen, werken en leven, nu, straks en later. Door samen stappen te zetten in het hart van Nederland, helpen we heel Nederland vooruit!
2.2 Grote urgentie, enorme opgaven De uitdagingen waar we met elkaar in de provincie Utrecht voor staan zijn groot en veelomvattend. De noodzakelijke ontwikkelingen in Utrecht lijken vast te lopen. We hebben te maken met een oplopend woningtekort voor alle doelgroepen, congestie op het elektriciteits netwerk die zowel bedrijven als huishoudens gaat raken, voldoende drinkwater voor nu en de toekomst, een actueel en groeiend tekort aan bedrijventerreinen, de verslechterende staat van onze natuur, de slechte waterkwaliteit, het gebrek aan perspectief voor de landbouwers en nog veel meer. We voelen daarbij met elkaar de urgentie voor biodiversiteitsherstel, omgaan met klimaatverandering en realisatie van een robuust bodem- en watersysteem. De diverse opgaven kunnen we niet los van elkaar bekijken, ze kennen veel samenhang. En ze doen allemaal een beroep op de ruimte in onze provincie. Veel van deze opgaven zijn al langer bekend. In de Omgevingsvisie provincie Utrecht (maart 2021) hebben we er doelen voor gesteld en instrumenten opgenomen. We lopen echter tegen de grenzen aan van wat we als provincie zelf of in samenwerking met onze partners kunnen bereiken. Er is een transitie, een omslag in het denken nodig. Met de recent verschenen rapporten over o.a.
klimaatverandering en zeespiegelstijging wordt het nog belangrijker om dit mee te nemen bij de ontwikkelingen in onze provincie nu (tot 2030), straks (tot 2050) en later (2100 en verder). Hoe kan de provincie Utrecht als onderdeel van het Nederland van de toekomst er dan uit gaan zien? Het is belangrijk deze richting gezamenlijk met
16
Hoofdstuk 2 | Ruimtelijk voorstel
alle overheden te bepalen. Hiermee zorgen we ervoor dat integrale keuzes ook daadwerkelijk toekomstbestendige keuzes voor nu, straks en later worden. Onze provincie groeit niet in oppervlakte maar wel in inwoneraantallen, aantal woningen, bedrijven en voorzieningen en mobiliteitsbewegingen. Tegelijkertijd maakt ons landelijk gebied een transitie door die invloed heeft op landbouw, natuur, recreatie en de sociaal economische samenhang. In het landelijk gebied zoeken ook diverse opgaven naar een plek, zoals de extensivering van de landbouw, de water- en energieopgave voor een klimaatbestendige provincie, etc. Dit vraagt om keuzes maken en prioriteiten stellen in tijd, ruimte en investeringen. Met de omvang van al deze opgaven bij elkaar gaat het immers niet passen. De berekening van de omvang van de opgaven laat dit ook zien. Bij groei van een opgave zal een andere opgave minder ruimte krijgen. In de Omgevingsvisie zullen we richting geven aan deze afwegingen. De Omgevingsvisie Provincie Utrecht schetst de ingewikkelde opgave al en formuleert het als volgt: ‘Er is veel ruimte nodig voor duurzame ontwikkeling van diverse functies zoals wonen, werken, mobiliteit, energie, recreatie, natuur en landbouw. Tegelijkertijd is het onze ambitie om de bestaande Utrechtse kwaliteiten verder te versterken’.
Om vorm te geven aan deze ambitie hanteren we een aantal richtinggevende principes en denkrichtingen. Deze benadrukken gezamenlijk de noodzaak tot afweging, sturing en keuzes maken. In ons omgevingsbeleid zijn de belangrijkste principes: 1. Werken aan gebiedsgerichte, integrale en toekomstgerichte oplossingen;
2. Balans behouden tussen versterken Utrechtse kwaliteiten en vormgeven aan opgaven; 3. Concentreren en combineren van nieuwe ontwikkelingen; 4. Oog hebben voor klimaatbestendige en waterrobuuste ruimtelijke ontwikkeling; 5. Behouden/ herstellen van biodiversiteit en realiseren samenhang tussen natuur en landbouw; 6. Verbinden van ontwikkelingen in landelijk en stedelijk gebied. We kunnen de opgaven niet lineair en sectoraal aanvliegen. Opgaven als de klimaatadaptatie, de stikstof aanpak en de energietransitie zijn allemaal én urgent én zeer complex én met elkaar verweven. De keuzes die we hiervoor maken hebben allemaal invloed op de gezondheid en veiligheid van onze inwoners. We moeten deze opgaven met elkaar in verband brengen en naar integrale oplossingen toewerken. De komende jaren zullen we voortdurend belangen tegen elkaar moeten afwegen en keuzes moeten maken: ‘niet alles kan’. De veelheid aan opgaven raakt onze inwoners op verschillende wijzen. We maken deze keuzes voor onze inwoners. We houden dan ook in een vroeg stadium, al bij de Omgevingsvisie waarmee we richting geven, rekening met de verschillende belangen die spelen. Het zal niet altijd mogelijk zijn om voor alle keuzes 100% draagvlak te hebben.
Daarom is het van groot belang dat we de inwoners meenemen in het verhaal, zodat ze de daaruit komende keuzes snappen – ook als zij het daar inhoudelijk niet mee eens zijn. We moeten keuzes dus samen maken en oog houden voor elkaar. Dit vraagt visie en lef. En ook: innovatieve oplossingen durven kiezen en bijsturen als het nodig is.
Versnellen, Vernieuwen, Verdiepen
17
18
Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht Legenda Water en bodem sturend
Perspectief voor leefbare steden en regio’s
1
Water en bodem sturend operationaliseren met heldere randvoorwaarden en condities
18
Kwaliteit van de woon-, werk- en leefomgeving verbeteren
2
Zoetwatervoorziening garanderen en drinkwatervoorziening versterken
19
Vormgeven aan een schaalsprong voor een samenhangend multimodaal mobiliteitssysteem
3
Adaptatiestrategie klimaatverandering bepalen
20
Kwalitatief hoogwaardige groenblauwe overgangen ontwikkelen tussen stad en land
4
Toekomstbestendig Amsterdam-Rijnkanaal, IJ en Noordzeekanaalgebied realiseren
21
Integrale verstedelijking realiseren in Groot Merwede, in samenhang met Rijnenburg
22
(Deels) ondergrondse Merwedelijn realiseren als eerste stap in de OV-schaalsprong
23
Integrale verstedelijking realiseren in Spoor- en A1-zone Amersfoort
Perspectief voor landbouw en natuur 5
Integrale aanpak versterking landelijk gebied
24
Realiseren integrale verstedelijking Foodvalley inclusief hoogwaardig OV
6
Aanpak bodemdaling en vernatting veenweidegebied versnellen
25
Integrale ontwikkeling Regiopoorten uitwerken in een complementair netwerk
7
Opgaven Groene Hart oppakken en verbinden met omliggende landschappen
26
Doorontwikkeling van het Utrecht Science Park faciliteren
8
Opgaven Gelderse Vallei aanpakken en verbinden met Utrechtse Heuvelrug en Veluwe
27
Inzetten op integrale en gebiedsgerichte aanpak van defensieterreinen
9
Utrechtse Heuvelrug en flanken opwaarderen tot een samenhangende landschappelijke eenheid
10
Gebieden met kwaliteiten van rust, stilte, ruimte en donkerte versterken Water
Perspectief voor ordenende netwerken voor energie en (circulaire) economie
Bos
11
De transitie naar circulaire en biobased economie stimuleren
Zand / heide
12
Sturen op voldoende ruimte voor (circulaire) ondernemingen
Landbouw
13
Voorsorteren op een toekomstbestendig en duurzaam energiesysteem
Bebouwd gebied
14
Aansluiting op landelijk elektriciteitsnetwerk versterken
Hoofdwegennet / hoofdrailnetwerk
15
Hoogspanningsstation en onderverdeelstations opwaarderen
Grens provincie Utrecht
16
Bereikbaarheid optimaliseren via de (inter)nationale hoofdinfrastructuur voor spoor en weg
17
Overlast van Schiphol (geluid en luchtverontreiniging) verminderen
Deze kaart biedt een overzicht van de 27 samenhangende agendapunten bij het Ruimtelijk Voorstel. Aanduidingen op de kaart zijn indicatief.
19
Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht agenderen 1. Water en bodem sturend operationaliseren met heldere randvoorwaarden en condities
adresseren 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities 5. Onderzoeksagenda Kennisinstellingen
acteren versnellen
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 5. Onderzoeksagenda Kennisinstellingen
verdiepen
horizon 2030 2050 2100
Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht
2. Zoetwatervoorziening garanderen en drinkwatervoorziening versterken
AGENDEREN
PERSPECTIEVEN
Startpakket 12 december 2022
2030 2050 2100
gebieden Utrecht-Amersfoort Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Groene Hart Regio Schiphol
Utrecht-Amersfoort Groene Hart Regio Schiphol
RVpU december 2023
3. Adaptatiestrategie klimaatverandering bepalen
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities 5. Onderzoeksagenda Kennisinstellingen
vernieuwen
4. Toekomstbestendig AmsterdamRijnkanaal, IJ en Noordzeekanaalgebied realiseren
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 5. Onderzoeksagenda Kennisinstellingen
vernieuwen
5. Integrale aanpak versterking landelijk gebied
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities 5. Onderzoeksagenda Kennisinstellingen
versnellen
6. Aanpak bodemdaling en vernatting veenweidegebied versnellen
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities
versnellen
2030 2050 2100
Utrecht-Amersfoort Groene Hart Regio Schiphol
2030 2050 2100
Utrecht-Amersfoort Groene Hart Regio Schiphol
2030 2050 2100
Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Groene Hart
2030 2050
Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Groene Hart
Ruimtelijke hoofdstructuur
3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 2100 Water en bodem 1. Water en bodem sturend opera/onaliseren met heldere 4. Agendasturend provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities
5. Onderzoeksagenda randvoorwaarden en condi/es Kennisinstellingen 7. Opgaven Groene Hart aanpakken 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte vernieuwen Groene Hart Zoetwatervoorziening garanderen 2030 en drinkwatervoorziening en verbinden met omliggende landschappen 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 2050 5. Onderzoeksagenda versterken Kennisinstellingen
2. 3.
8. Opgaven Gelderse Vallei aanpakken en verbinden met Utrechtse Heuvelrug en Veluwe 9. Utrechtse Heuvelrug en flanken opwaarderen tot een samenhangende landschappelijke eenheid
Adapta/estrategie klimaatverandering bepalen
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte versnellen 2030 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Toekomstbestendig Amsterdam-Rijnkanaal, IJ en 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU
4.
realiseren 2030 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleidNoordzeekanaalgebied Nota Ruimte vernieuwen
Utrecht-Amersfoort
2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Perspec@ef voor 5. beleid Integrale aanpak versterking landelijk gebied Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk (wijziging) OpU Groene Hart Agenda provincie Utrecht: landbouw en4.randvoorwaarden natuur en condities 6. Aanpak bodemdaling en vernaCng veenweidegebied
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleidversnellen Nota Ruimte versnellen 2030 Utrecht-Amersfoort 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Opgaven Groene Hart aanpakken en verbinden metHart 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU Groene 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities Regio Schiphol omliggende 11. De transitie naar circulaire en biobased 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities landschappen vernieuwen 2030 Utrecht-Amersfoort economie stimuleren 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 2050 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Opgaven Gelderse Vallei aanpakken2100 en verbinden 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities Groenemet Hart 5. Onderzoeksagenda Regio Schiphol Utrechtse Heuvelrug en Veluwe Kennisinstellingen 10. Gebieden met kwaliteiten van rust, stilte, ruimte en donkerte versterken
7.
8. 9.
Utrechtse Heuvelrug en flanken opwaarderen tot een 12. Sturen op voldoende ruimte voor 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleidsamenhangende Nota Ruimte vernieuwen 2030 Utrecht-Amersfoort landschappelijke eenheid (circulaire) ondernemingen 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk (wijziging)met OpU kwaliteiten van rust, s/lte, ruimte Groene 10. beleid Gebieden enHart donkerte 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities Regio Schiphol versterken Perspec@ef voor 11. De transi/e naar circulaire en biobased economie s/muleren
ordenende netwerken
13. Voorsorteren op een toekomstbestendig 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte verdiepen 2030 Utrecht-Amersfoort en duurzaam energiesysteem 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 2100 Groene Hart Sturen op voldoende ruimte voor (circulaire) ondernemingen 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities Regio Schiphol
14. Aansluiting op landelijk elektriciteitsnetwerk versterken
15. Hoogspanningsstation en onderverdeelstations opwaarderen
12.
13. Voorsorteren op eenvernieuwen toekomstbestendig en duurzaam 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2030 Utrecht-Amersfoort
energiesysteem 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU Groene Hart Aanslui/ng op landelijk elektriciteitsnetwerk versterken 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities
14.
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte versnellen 2030 Utrecht-Amersfoort 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Groene Hart Hoogspanningssta/on en onderverdeelsta/ons opwaarderen 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities
15. 16.
Bereikbaarheid op/maliseren via de (inter)na/onale voor spoor en 2030 weg 16. Bereikbaarheid optimaliseren via de 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleidhoofdinfrastructuur Nota Ruimte versnellen Utrecht-Amersfoort (inter)nationale hoofdinfrastructuur voor 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Regio Schiphol 17. beleid Overlast van spoor en weg 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk (wijziging) OpUSchiphol (geluid en luchtverontreiniging) 17. Overlast van Schiphol (geluid en 1. Agenda Rijksoverheid: vernieuwen 2030 Utrecht-Amersfoort verminderen luchtverontreiniging) verminderen ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2050 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 2. Agenda Rijksoverheid: Groene Hart Perspec@ef voor Kwaliteit van de woon-, werk- en leefomgeving verbeteren randvoorwaarden en condities 18. Regio Schiphol 3. Agenda Utrecht: leeCare steden enprovincie regio’s ruimtelijk beleid (wijziging) OpU
19.
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte verdiepen 2030 Utrecht-Amersfoort Vormgeven 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities aan een schaalsprong voor 2050 een samenhangend Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpUmobiliteitssysteem mul/modaal 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities 5. Onderzoeksagenda Kwalita/ef hoogwaardige groenblauwe overgangen Kennisinstellingen 19. Vormgeven aan een schaalsprong 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities Utrecht-Amersfoort ontwikkelen tussen versnellen stad en land 2030 voor een samenhangend multimodaal 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 2050 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Integrale verstedelijking realiseren in Groot Merwede, in mobiliteitssysteem 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities 20. Kwalitatief hoogwaardige groenblauwe 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities versnellen 2030 Utrecht-Amersfoort samenhang met Rijnenburg overgangen ontwikkelen tussen stad 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 2050 Arnhem-Nijmegen-Foodvalley en land Groene Hart 18. Kwaliteit van de woon-, werk- en leefomgeving verbeteren
20. 21. 22.
21. Integrale verstedelijking realiseren in Groot Merwede, in samenhang met Rijnenburg
22. (Deels) ondergrondse Merwedelijn realiseren als eerste vervolgstap in de OV-schaalsprong
(Deels) ondergrondse Merwedelijn realiseren als eerste vervolgstap in de OV-schaalsprong 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleidIntegrale Nota Ruimte verstedelijking versnellen Utrecht-Amersfoort 23. realiseren 2030 in Spoor- en A1-zone 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Groene Hart 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 2100 Amersfoort 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities 5. Onderzoeksagenda 24. Realiseren integrale verstedelijking Foodvalley Zuid inclusief Kennisinstellingen hoogwaardig OV 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte versnellen 2030 Utrecht-Amersfoort 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en conditiesontwikkeling Regiopoorten 2050 25. Integrale uitwerken in een 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU complementair netwerk 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities 26. Doorontwikkeling van het Utrecht Science Park faciliteren
27.
20
InzeVen op integrale en gebiedsgerichte aanpak van defensieterreinen
thema’s Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, Wie doet waterfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust 1. Agenda Rijksoverheid: Duurzame energie Vitale steden en dorpen Nota Ruimte ruimtelijk beleid Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar 2. Agenda Rijksoverheid: Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw randvoorwaarden en condi6es Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust 3. Agenda provincie Utrecht: Duurzame energie ruimtelijk beleid (wijziging) Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar OpU Levend landschap, erfgoed en cultuur 4. Agenda provincie Toekomstbestendige natuur enUtrecht: landbouw Stad en land gezond randvoorwaarden en condi6es Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie 5.
Onderzoeksagenda Vitale steden en dorpen Kennisinstellingen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw
ADRESSEREN
1
2
3
4
5
Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Vitale steden en dorpen Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en
cultuur Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen
agenderen 23. Integrale verstedelijking realiseren in Spoor- en A1-zone Amersfoort
adresseren 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities
acteren versnellen
horizon 2030 2050
24. Realiseren integrale verstedelijking Foodvalley Zuid inclusief hoogwaardig OV
1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities
versnellen
2030 2050
ACTEREN
HORIZON
GEBIEDEN
25. Integrale ontwikkelingAdapGeve Regiopoorten planning 1. Agenda Rijksoverheid: versnellen Uitwerking nu, straks ruimtelijk en laterbeleid Nota Ruimte Raakvlak NOVEX-Gebieden uitwerken in een complementair netwerk
2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU 4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities
4. Agenda provincie Utrecht: randvoorwaarden en condities 5. Onderzoeksagenda Kennisinstellingen
2030
2050
vernieuwen
thema’s Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Utrecht-Amersfoort Stad en land gezond RelaGe Omgevingsvisie provincie Utrecht Arnhem-Nijmegen-Foodvalley Klimaatbestendig en waterrobuust Groene Hart Duurzame energie Vitale steden en dorpen Stad en land gezond Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Klimaatbestendig en waterrobuust Toekomstbestendige natuur en landbouw Utrecht-Amersfoort Stad en land gezond Duurzame energie Klimaatbestendig en waterrobuust Vitale steden en dorpen Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar landschap, erfgoed en cultuur Levend landschap, erfgoed en Levend cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Utrecht-Amersfoort Toekomstbestendige natuur enStad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust landbouw Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur
en landbouw
THEMA’S 2030 2050
Versnellen 2030 Concrete doelen Utrecht-Amersfoort Vernieuwen Arnhem-Nijmegen-Foodvalley 2050 Structurerende keuzes 26. Doorontwikkeling van 2100 het Utrecht 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte 2030 Verdiepen Groene Hart versnellen Rich6nggevende uitspraken Science Park faciliteren 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 2050 Regio OpU Schiphol 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging)
27. Inzetten op integrale en gebiedsgerichte 1. Agenda Rijksoverheid: ruimtelijk beleid Nota Ruimte aanpak van defensieterreinen 2. Agenda Rijksoverheid: randvoorwaarden en condities 3. Agenda provincie Utrecht: ruimtelijk beleid (wijziging) OpU
gebieden Utrecht-Amersfoort
2030
2100 UA - FV - GH - S
(1)
UA - FV - GH - S
(2)
UA - FV - GH - S
(3)
UA - FV - GH - S
(4)
U A - FV - GH - S
(5)
U A - FV - GH - S
(6)
U A - FV - GH - S
(7)
U A - FV
(8)
UA - FV - GH
(9)
UA - FV - GH - S
(10)
UA - FV - GH - S
(11)
UA - FV - GH - S
(12)
UA - FV - GH - S
(13)
UA - FV - GH - S
(14)
UA - FV - GH - S
(15)
Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Stad en land gezond Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw
UA - FV - GH - S
(16)
UA - FV - GH - S
(17)
UA - FV - GH - S
(18)
Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Stad en land gezond Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Duurzame energie Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur Toekomstbestendige natuur en landbouw Stad en land gezond Klimaatbestendig en waterrobuust Vitale steden en dorpen Duurzaam, gezond en veilig bereikbaar Levend landschap, erfgoed en cultuur
UA - FV - GH - S
(19)
UA - FV - GH - S
(20)
UA - FV - GH - S
(21)
UA - FV - GH - S
(22)
UA - FV - GH - S
(23)
U A - FV - GH - S
(24)
UA - FV - GH - S
(25)
UA - FV - GH - S
(26)
UA - FV - GH - S
(27)
2.3 Utrechtse kwaliteiten als basis Hoe zorgen we ervoor dat we de opgaven aanpakken en tegelijkertijd onze kwaliteiten behouden, zodat onze provincie groen, gezond en bereikbaar blijft? Niet alles kan altijd en overal. Met die basis hebben we de Omgevingsvisie provincie Utrecht opgesteld. De leidraad is ‘combineren en concentreren’ en ‘balans tussen Utrechtse kwaliteiten en opgaven’. Hiermee willen we onze provincie mooi en leefbaar houden en tegelijkertijd ruimte bieden aan de ontwikkelingen die op ons afkomen. Met een groeiend aantal inwoners en een toename van het gebruik van de ruimte zal een omslag in denken noodzakelijk zijn waarbij we voor nu en later keuzes maken voor ontwikkelingen met het oog op het realiseren van een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen. De Utrechtse kwaliteiten vormen de basis voor alle ontwikkelingen in onze provincie. We streven altijd en overal naar een balans tussen de Utrechtse kwaliteiten en de opgaven die iets vragen van de manier waarop we de provincie ruimtelijk inrichten. Met Utrechtse kwaliteiten doelen we op de grote variatie aan ruimtelijke functies in onze provincie (zie de kaart ‘Utrechtse kwaliteiten’ in bijlage A) die door de eeuwen heen een grote rijkdom aan erfgoed en een veelkleurig landschap van hoge kwaliteit hebben opgeleverd.
Rivieren, kanalen, regionale watersystemen, energievoorzieningen, steden, dorpen, sporen, wegen, recreatieterreinen, natuurgebieden en landbouwgronden wisselen elkaar af. Niet zichtbaar, maar net zo goed van belang is de (diepe) ondergrond met ruimtelijke functies als grondwaterwinning voor drinkwater, warmte-koudeopslag
en aardwarmte, funderingen, tunnels, kabels, leidingen en archeologisch erfgoed. Het ruimtegebruik is steeds aangepast aan de wensen van de tijd. Ook nu staan we weer voor aanpassingen. We willen de Utrechtse kwaliteiten behouden en versterken door per gebied naar integrale oplossingen te zoeken, samen met de gebiedspartners. Het uitgangspunt is: ongewenste effecten nooit afwentelen naar andere plaatsen, tijden of functies. Recent is weer benadrukt hoe belangrijk het is om de Utrechtse kwaliteiten te behouden en te versterken: de Regio Utrecht is in de European Regional Competitiveness Index van 2022 opnieuw uitgeroepen tot de meest competitieve regio van Europa. Al jaren scoort de Regio Utrecht goed waar het gaat om de brede welvaart van mensen en bedrijfsprestaties. Dat is vooral te danken aan onze goede vestigingsvoorwaarden die hun basis vinden in de Utrechtse kwaliteiten.
2.4 Ons voorstel: samen werken aan de opgaven Voor dit Ruimtelijk Voorstel hebben we verkend voor welke ruimtelijke opgaven de provincie Utrecht staat en welke kansen en uitdagingen daarbij ontstaan. We constateren dat we in de provincie Utrecht het merendeel van de ruimtelijke rijksopgaven uit het Startpakket kunnen inpassen en kunnen combineren met de provinciale opgaven. Daar hebben het Rijk en de provincie Utrecht elkaar wel nodig. In deze paragraaf maken we dat concreet: voor welke opgaven, in welke gebieden en om welke reden hebben we elkaar nodig om nieuwe stappen te kunnen zetten? Op de kaart Ruimtelijk Voorstel zijn deze agendapunten samengevat. Het Ruimtelijk Voorstel provincie Utrecht geeft richting voor de ontwikkeling van onze provincie. In het Ruimtelijk Voorstel worden nog geen nieuwe keuzes gemaakt. Het maken van keuzes is een complex proces waarin alle belangen en argumenten goed moeten worden meegewogen en waarin zorgvuldigheid en democratische legitimering van keuzes voorop staan. Wij pakken dit op via de wijziging van de Omgevingsvisie provincie Utrecht. Daarbij geven we participatie breed vorm en betrekken we onze inwoners, ondernemers en belangenorganisaties. We gaan hieronder eerst in op een grote overkoepelende opgave die voor de hele provincie geldt: invulling geven aan Water en Bodem Sturend.
Vervolgens belichten we drie perspectieven en de opgaven die daarmee samenhangen: Natuur en landbouw, Ordenende netwerken voor
Versnellen, Vernieuwen, Verdiepen
21
energie en (circulaire) economie en Leefbare steden en regio’s. Hiermee volgen we in grote lijnen de indeling uit het Startpakket. Het werken aan ruimtelijke kwaliteit is bij alle opgaven ons uitgangspunt (zie ook paragraaf 2.2).
Water en bodem sturend We moeten water en bodem “sturend” laten zijn in de ruimtelijke ordening en klimaatadaptief bouwen. Dat is nodig om hier te kunnen blijven wonen, werken, leven en recreëren, in stedelijk en landelijk gebied, als het klimaat steeds grilliger wordt en de weersextremen groter. Concreet vraagt dat: een gezonde bodem, bodemdaling tegengaan, meer ruimte voor waterberging, ruimte voor toekomstige dijkverzwaringen, voorkomen buitendijks bouwen, voldoende en schoon water en zorgvuldig gebruik van (drink)water en de ondergrond. Zo dragen we bij aan een veilige en toekomstbestendige leefomgeving in de provincie Utrecht. We hebben in de provincie Utrecht nu al regelmatig tekort aan zoetwater. Als de zoetwaterbeschikbaarheid niet verbetert, kunnen we bijvoorbeeld geen uitvoering geven aan de wens om veenweiden te vernatten en verdroging op de Utrechtse Heuvelrug tegen te gaan. Dit is ook van belang voor de herijking van de Deltabeslissing Zoetwater in 2026. Bij de nationale ruimtelijke verdeling van het zoete water vraagt de positie van provincie Utrecht serieus aandacht. De zoetwaterbeschikbaarheid kan ook het realiseren van de woon- en werklocaties in de weg staan (locaties uit de regionale Woondeals en het programma Werklocaties). Ons drinkwaternetwerk biedt namelijk nog maar beperkte capaciteit; er is sprake van snel oplopende netwerkschaarste.
We werken eraan om bestaande
22
Hoofdstuk 2 | Ruimtelijk voorstel
drinkwaterwinningen robuuster te maken, zodat ze ook bij veranderd landgebruik bijdragen aan een klimaatbestendig watersysteem en daarmee leveringszekerheid hebben en houden. Daarnaast moeten er heldere voorwaarden komen voor de duurzame inpassing van nieuwe drinkwaterwinningen, als onderdeel van een robuust en klimaatbestendig watersysteem. Aan deze zogenaamde watertransitie moeten alle partijen bijdragen.
Toekomstbestendig ARK-NZK-gebied wordt de relatie gelegd tussen uitdagingen in het watersysteem en de ruimtelijke ontwikkelingen die in het gebied plaats gaan vinden om tot oplossingen te komen. Door klimaat verandering en de aanstaande grote ruimtelijke ontwikkelingen wordt het systeem namelijk kwetsbaarder en kunnen problemen optreden op het gebied van wateroverlast, verdroging, waterveiligheid en verzilting.
De kwaliteiten van het water- en bodemsysteem kunnen ook bepalend zijn voor de ontwikkelmogelijkheden van nieuwe woon- en werklocaties, zowel qua locatiekeuze als wat betreft klimaatadaptieve inrichting. Denk hierbij aan bodemdaling, wateroverlast, waterkwaliteit en overstromingsrisico’s. De geschiktheidskaart woon-werk locaties van de Utrechtse waterpartners is hierbij een bruikbaar instrument. Bij nieuwbouw is daarbij inzet nodig op watervriendelijke woningen en bedrijven. Deze zijn ingericht op zuinig watergebruik, waarbij drinkwater alleen bedoeld is voor drinken, voedselbereiding en wassen en er ander typen water zijn voor overige doeleinden. Bij voorkeur realiseren we dit al op de locaties uit de Woondeals. En er is afstemming nodig met de warmtetransitie om te voorkomen dat het grondwater in gebieden met potentie voor nieuwe drinkwaterbronnen op andere manieren wordt gebruikt.
Klimaatadaptatie betreft het omgaan met de lange termijneffecten van klimaatverandering en met extremen in het weer zodat gevolgen hiervan beperkt blijven. De provincie moet in zijn geheel beter voorbereid zijn op de klimaatverandering. Hiervoor is een nieuwe nationale adaptatiestrategie nodig. Er zijn diverse maatregelen mogelijk in stedelijk en landelijk gebied. Voor een echt effectieve strategie is het nodig de mogelijke gevolgen van klimaatverandering tot 2100 en verder in kaart te brengen en samen te verkennen wat dit betekent. Dit maakt goed anticiperen mogelijk.
Het Amsterdam-Rijnkanaal (ARK), IJ en Noordzeekanaal (NZK) en de omliggende boezems zijn belangrijk voor de Utrechtse zoetwatervoorziening, waaronder drink waterwinning, en ook voor piekberging, waterveiligheid, waterkwaliteit, bevaarbaarheid en ruimtelijke adaptatie. Deze kwaliteiten en functies moeten behouden, verbeterd en versterkt worden. In de samenwerking binnen de nieuwe Delta regio Centraal Holland en het project
Perspectief voor landbouw en natuur Kwaliteit en vitaliteit van het landelijk gebied staan in dit perspectief centraal. We hebben ambities voor een robuust en klimaatbestendig systeem, een schone en vitale bodem, sterke en veerkrachtige natuur, extensieve natuurinclusieve kringlooplandbouw, het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen en een toekomst bestendig en levendig platteland met ruimte voor beleving en recreatie. Samen met partners werkt de provincie in het concept Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) aan (inter)nationale doelstellingen voor natuur, water en klimaat. Op 5 juli 2023 is het UPLG 1.0 aan het Rijk aangeboden. In het UPLG werken we gebiedsgericht aan de diverse landschappen die de
provincie Utrecht rijk is. Elk landschap kent z’n eigen uitdagingen en opgaven. In de Kromme Rijstreek speelt bijvoorbeeld het versterken van de verbinding tussen stad en land en het verduurzamen van de landbouw. Het veenweidegebied in het Groene Hart kent binnen de provincie misschien wel de grootste stapeling van opgaven. We sluiten met onze aanpak aan bij het Ontwikkelperspectief voor het NOVEX-gebied Groene Hart. In het veenweidegebied van de toekomst zijn de grondwaterstanden flink hoger dan nu, om de CO2-uitstoot te verminderen. Provincie Utrecht wil klimaatneutraal zijn in 2050. Dat vereist forse aanpassingen in het watersysteem en een grotere water beschikbaarheid om de veenbodem natter te houden. Ook is meer ruimte in de polders nodig om neerslagpieken op te vangen en meer ruimte in de boezems of plassen om water vast te houden. Deze ontwikkeling gaat hand in hand met de transitie in de landbouw, naar extensieve en natuurinclusieve kringlooplandbouw. Een groot deel van het veenweidegebied draagt met hogere grondwaterstanden ook bij aan een andere omvangrijke opgave: het leefgebied voor weidevogels verbeteren. Deze opgaven spelen ook in het veenweidegebied van Eemland. Voor de opgaven in het veenweidegebied is het ook nodig het water en de natuur in het Groene Hart beter te verbinden met de grote landschappen en wateren in de omgeving.
Dit kan onder andere door de natte as tussen het IJsselmeer en het rivierengebied te versterken. De ontwikkelrichting van de Utrechtse Heuvelrug komt voort uit het besef dat dit gebied een belangrijke basis is voor de rijke natuur en leefomgeving in Utrecht. De sleutel voor een robuust watersysteem ligt hier in het langer vasthouden van water en herstel van de kwelstroom.
Dat is de basis voor veerkrachtige en gevarieerde bossen en voor behoud van bijzondere (natte) natuurwaarden op de flanken. Voor herstel van het watersysteem op het plateau, op de flanken en aan de voet van de Heuvelrug zijn aanpassingen nodig bij gebruikers en functies in het gebied (landbouw, natuur, drinkwater, recreatie). De flanken van de Heuvelrug zijn ook belangrijke locaties voor de aanplant van nieuw bos. De aanwezigheid van de vele historische buitenplaatsen en archeologische waarden vormt hiervoor de basis. De betekenis van de Heuvelrug en haar flanken voor beleving van natuur, landschap en erfgoed en van recreatie is door de groei van het aantal bewoners verder toegenomen. Dit vraagt om een goede zonering in drukke en rustige gebieden. Op de Utrechtse Heuvelrug met bijbehorende flanken tussen Utrecht en Amersfoort is een groene impuls nodig als tegenhanger van de toenemende dynamiek door verdere verstedelijking en de defensieontwikkelingen in het NOVEX-gebied Utrecht-Amersfoort. De Gelderse Vallei is een waardevol landschap waar veel uitdagingen samenkomen. We willen dat de Gelderse Vallei in 2050 nog steeds een gevarieerd landschap heeft waarin landbouw, natuur, recreatie, wonen en werken samengaan. Om dit te bereiken is het onder andere nodig om de beken in de vallei te herstellen, te zorgen voor schoon water en meer water vast te houden.
De landbouw in het gebied is nu veelal intensief. Het is noodzakelijk dat er een hernieuwd sociaal en economisch perspectief voor de landbouw komt. Hierbij staat verdere verduurzaming centraal. Dat vraagt zowel innovatie als verbreding in de bedrijvigheid. Deze transitie heeft impact op gehele keten en vraagt om samenhangende visie. Het stedelijk gebied aan de Utrechtse randen van de Gelderse Vallei, rond Veenendaal en Amersfoort, gaat nog flink groeien.
Het is essentieel dat het stedelijk gebied een verbinding houdt met het landelijk gebied in de Gelderse vallei, onder andere via recreatieve groenblauwe linten. Rond de Gelderse Vallei liggen vier andere waardevolle landschappen: de Veluwe, de Utrechtse Heuvelrug, het Rivierengebied en de Randmeren. Voor behoud en versterking van natuur, landschap en erfgoed in de Gelderse Vallei is het nodig de Gelderse Vallei met deze landschappen te verbinden.
Perspectief voor ordenende netwerken voor energie en (circulaire) economie Voldoende ruimte op bedrijventerreinen is van belang voor een aantrekkelijk regionaal en lokaal vestigingsklimaat en om bedrijven uit bebouwd gebied te kunnen verplaatsen naar een bedrijventerrein (‘schuifruimte’). De grote woningbouwopgave brengt extra vraag naar banen met zich mee. Naast bedrijventerreinen zijn daar ook verschillende typen kantoor- en innovatielocaties voor nodig, als werkplek maar bijvoorbeeld ook als ontmoetingsplek. Deze gevarieerde ruimte voor bedrijvigheid is ook van betekenis voor de bijdrage van de Utrechtse economie aan de nationale economie en van belang om onze positie als meest competitieve regio van Europa vast te houden en het Utrechtse vestigingsklimaat te versterken. Daarbij draagt een sterke economie ook bij aan de bestaanszekerheid en gezondheid van onze inwoners en aan versterking van cultuur, natuur en landschap. Op dit moment is er nog maar beperkt ruimte voor bedrijvigheid op werklocaties binnen de provincie Utrecht. De vraag naar hectares voor nieuwe of vervangende bedrijfsruimte is groot. We zoeken deze ruimte als onderdeel van de verstedelijkingsopgave.
Versnellen, Vernieuwen, Verdiepen
23
Er is behoefte aan hoogwaardige bedrijventerreinen waar bedrijven mee kunnen gaan met de trends op het gebied van klimaat, energie, circulaire economie en digitalisering. We zetten in op kwalitatieve groei en het mee-ontwikkelen van water, groen en landschap op zowel nieuwe als de bestaande terreinen. Herstructurering en verduurzaming van bestaande terreinen is belangrijk, evenals meervoudig ruimtegebruik (intensivering) om de terreinen slimmer en efficiënter te benutten en toekomstbestendiger te maken. Bij nieuwe terreinen is aandacht nodig voor de kwaliteit, de meerwaarde voor stad en regio en complementariteit ten opzichte van andere locaties in de regio. Bedrijventerreinen in de hoge milieucategorie moeten hun milieucirkels kunnen behouden en hier moeten zich ook echt alleen bedrijven in deze categorie vestigen. Netwerken voor bijvoorbeeld elektriciteit, drinkwater en waterzuivering waren in het verleden altijd volgend op de ruimtelijke en economische ontwikkelingen. Tot voor kort konden deze netwerken ook altijd aan de vraag voldoen, maar dit is voor zowel elektriciteit als drinkwater niet langer het geval. De toenemende ‘netwerkschaarste’ legt bloot dat het huidige systeem nog niet ingericht is voor de transities waar we voor staan.