Jaarverslag en jaarrekening 2023r.pdf

De verwachting is dat GBLT met deze toevoegingen een robuustere organisatie wordt met naar verwachting positieve herverdeeleffecten van de kosten.

Overzicht op hoofdlijnen van de diverse taken belastingen en WOZ ▪ ▪

▪

▪

▪

De uitvoering van de Wet WOZ is tijdig en compleet door GBLT uitgevoerd, waarbij een herwaardering WOZ voor de gemeente ook heeft geleid tot tijdige resultaten voor de belastingvoorstellen. De Waarderingskamer heeft de resultaten van de WOZ waardering akkoord bevonden, waardoor GBLT tijdig kon beschikken. Ook heeft de Waarderingskamer GBLT beoordeeld op hun processen en kwaliteit van werken. De beoordeling is wederom als ‘goed’ beoordeeld, met extra aandacht voor een (blijvende) synchronisatie met de Landelijke Voorziening WOZ. Dit is extra belangrijk geworden, omdat het CBS vanuit die landelijke voorziening ook de voorlopige en definitieve belastingcapaciteit berekend die vervolgens weer invloed heeft op de hoogte van de algemene uitkering van gemeenten. Aantallen WOZ bezwaren 2023 zijn aanzienlijk hoger dan de voorgaande jaren (701 in plaats van 292). Dit komt enerzijds door de forse waardestijging met daarnaast een tariefsverhoging OZB die aanzienlijk is vanwege de hoge inflatie. Daarnaast stijgt het aantal WOZ bezwaren van no cure no pay bureaus substantieel (516 ten opzichte van 163 vorig jaar). Dat geldt overigens in het hele land en komt door de (te) ruime kostenvergoedingen die wettelijk bepaald zijn en daardoor een verdienmodel opleveren voor deze bureaus.

Dit is inmiddels onderkend door het Ministerie van Financiën en vanaf het jaar 2024 is de wet voor de kostenvergoedingen aangepast en zijn deze vergoedingen significant verlaagd. Het aantal beroep-hoger beroep voor heffingen is één en inmiddels afgehandeld. Het aantal WOZ beroepen is ten opzichte van vorig jaar vrij bescheiden met 10 voor dit jaar en acht nog onderhanden werk. Bij de snelheid van afhandeling is GBLT afhankelijk van de planning door de rechters van de betreffende zaken. Hierop heeft men zelf geen invloed. De toegekende kwijtschelding ligt iets lager dan begroot, maar slechts marginaal.

Begroting en realisatie Bij het onderdeel ‘geraamde inkomsten’ staan de behaalde inkomsten van de verschillende belastingen en rechten (blz. 79). Daarbij zijn ook verklaringen gegeven over afwijkingen in relatie tot de begrote opbrengsten. Hieronder worden de belangrijkste rechten geplaatst in samenhang met de kosten voor het uitvoeren van de daarbij behorende gemeentelijke taak. Afvalstoffenheffing De tarieven zijn voor 2023 aangepast met de inflatie van 7,90%. Bedragen in € x 1,Kosten reiniging Mutatie egalisatiereserve Aandeel straatvegen/papierbakken Afvalstoffenheffing ▪ Vastrecht BTW-component Verrekening groen/veegafval Opbrengst oud papier/ kunststof Dividend ROVA Totaal

Begroting 2023 Lasten 2.715.000

Baten

Rekening 2023 Lasten 2.594.000

97.000 45.000

6.000 45.000

2.505.000 224.000

2.984.000

Baten

2.524.000 224.000

40.000 286.000 56.000 2.984.000

2.863.000

40.000 237.000 56.000 2.863.000

Toelichting: De lasten zijn € 121.000,- lager dan begroot als gevolg van lagere kosten inzameling en verwerking (€ 126.000,-), lagere toegerekende salarislasten en kosten inhuur (€ 9.000,-, voordeel), per saldo hogere overige lasten (€ 13.000,-, onder andere verplaatsing containers). Daarentegen zorgen hogere baten afvalstoffenheffing (€ 19.000,-), lagere opbrengst PMD (€ 36.000,-) en papier (€ 33.000,-), hogere baten glas (€ 21.000,-) en per saldo lagere overige baten (€ 2.000,-) voor per saldo een nadelig effect van (€ 31.000,-).

81

Rioolheffing De tarieven zijn voor 2023 met 7,90% verhoogd. Bedragen in € x 1,Kosten riolering Aandeel baggeren, grachten etc. Btw-component Mutatie egalisatiereserve Rioolheffing Totaal

Begroting 2023 Lasten 1.600.000 80.000 132.000

1.812.000

Rekening 2023 Lasten 1.467.000 80.000 132.000 60.000 89.000 1.752.000 1.812.000 1.768.000 Baten

Baten

1.768.000 1.768.000

Toelichting: Er waren hogere baten rioolheffing (€ 16.000,-), lagere toegerekende salarislasten en inhuur (€ 65.000,nadeel), lagere kapitaallasten (achterblijven van de geplande investeringen) ten opzichte van de begroting van € 134.000,- zijn deels gestort in de voorziening “van derden verkregen middelen” (€ 91.000,-), daarnaast is een deel vrijgevallen (€ 54.000,-). Ook waren er diverse lagere kosten en hogere opbrengsten (€ 48.000,- onder andere vrijverval) en lagere lasten klimaatmaatregelen riolering (€ 53.000,-). Begraafrechten De tarieven voor 2023 zijn verhoogd met 7,90%. Bedragen in € x 1,Kosten begraven Mutatie egalisatiereserve Begraafrechten Totaal

Begroting 2023 Lasten 429.000

429.000

Rekening 2023 Lasten 396.000 11.000 25.000 418.000 429.000 421.000 Baten

Baten

421.000 421.000

Toelichting: Door een hogere opbrengst begraafrechten (€ 3.000,-), hogere onderzoekskosten (€ 19.000,-), lagere salarislasten incl. overhead (€ 27.000,-) en per saldo lagere overige kosten (€ 25.000,-) kon toegevoegd worden aan de egalisatiereserve in plaats van onttrokken. Marktgelden De tarieven voor 2023 zijn met 7,90% verhoogd. Bedragen in € x 1,Kosten markt Mutatie egalisatiereserve Marktgelden Opbrengst water/stroomverbruik Totaal

Begroting 2023 Lasten 83.000

83.000

Baten 7.000 60.000 16.000 83.000

Rekening 2023 Lasten 82.000

82.000

Baten 8.000 58.000 16.000 82.000

Toelichting: Lagere marktgelden (€ 2.000,-) en lagere overige kosten (€ 1.000,-) zorgden voor een hogere onttrekking (€ 1.000,-) aan de egalisatiereserve. Leges De tarieven voor 2023 zijn met 7,90% verhoogd. Bedragen in € x 1,Algemene dienstverlening Omgevingsvergunningen Europese richtlijn

Begroting 2023 Lasten 412.000 722.000 6.000

Baten 276.000 616.000 6.000

Rekening 2023 Lasten 529.000 687.000 5.000

Baten 296.000 746.000 5.000

82

Toelichting: Algemene dienstverlening kan door wettelijke maximumtarieven niet kostendekkend worden doorberekend. Bij de omgevingsvergunningen is een hogere opbrengst leges te zien van € 130.000,-, er zijn in het laatste kwartaal van 2023 nog een aantal grote aanvragen gedaan. Kostendekkingsoverzicht voor de verschillende leges en rechten Heffingen Afvalstoffenheffing Rioolheffing Begraafrechten Marktgelden Leges algemene dienstverlening (titel 1 Legesverordening) Leges omgevingsvergunning (titel 2 Legesverordening) Leges vallend onder Europese Dienstenrichtlijn (titel 3 Legesverordening)

Begroting 2023 100% 100% 100% 100% 67% 85% 100%

Werkelijk 2023 100% 100% 100% 100% 56% 109% 100%

Conclusies kostendekking rechten in relatie tot egalisatiereserves Voor de legesheffing geldt geen egalisatiereserve, omdat dit niet binnen de fiscaal juridische regelgeving past. Voor de verschillende rechten bestaan echter wel egalisatiereserves. Uitgangspunt voor deze reserves is dat zij een maximaal negatief of positief saldo mogen hebben. Daarbij geldt een bandbreedte van -5% en +5% van de (begrote) jaaropbrengsten leges en rechten. Als het resultaat binnen deze bandbreedte valt, dan is sprake van 100% kostendekking van deze rechten. Komen ze beneden de ondergrens, dan zijn voor de dan komende jaren wellicht aanvullende tariefmaatregelen nodig of moet worden bezien of de uitgavenkant (verder) omlaag kan worden gebracht. Gaat de egalisatiereserve over de bovengrens, dan kunnen in feite de dan komende jaren de tarieven omlaag, tenzij er uiteraard ontwikkelingen zijn waardoor ook de kosten (gaan) toenemen.

Heffing en invordering gemeentelijke belastingen door GBLT Heffing De combinatiebeschikkingen/aanslagbiljetten gemeentelijke en waterschapsbelastingen 2023 zijn opgelegd. Het gaat hierbij om een combineerde aanslag van de volgende zaken: ▪ Beschikkingen Wet WOZ ▪ Onroerendezaakbelastingen ▪ Afvalstoffenheffing ▪ Rioolheffing ▪ Verschillende waterschapheffingen Er zijn ruim 11.000 aanslagen over lopende belastingjaar 2023 opgelegd. Naast het grote combinatie kohier gemeentelijke en waterschapbelastingen zijn dit jaar nog meer aanslagen verzonden voor een aantal andere kohieren. Dit betreft meerdere aanvullingskohieren voor: ▪ gemeentelijke- en waterschapsbelastingen 2023 ▪ havengelden 2023 ▪ forensenbelasting 2023 ▪ marktgelden 2023 ▪ precariobelasting 2023 ▪ BIZ Haarbrug Noord 2023

83

Het opleggen van de aanslagen en nota’s voor 2023 heeft geleid tot een aantal verzoeken om ontheffingen en bezwaarschriften. Hieronder de kengetallen voor 2023 en in meerjarenperspectief.

2023

Toegewezen of Vernietigd

Afgewezen of ingetrokken

Nog af te handelen

Bezwaarschriften gecombineerde aanslag, gemeentebelastingen Bezwaarschriften WOZ - waarde en/of afbakening (waarvan NCNP bezwaren)

175

69%

31%

8

701 (516)

35%

65%

9 (5)

Totaal

876

Bezwaarschriften gecombineerde aanslag, gemeentebelastingen Bezwaarschriften WOZ - waarde en/of afbakening (waarvan NCNP bezwaren) Totaal

17

2020

2021

2022

2023

316

204

159

175

307 (126)

326 (188)

292 (163)

701 (516)

623

530

448

876

Toelichting: De heffingsbezwaren omvatten ook verzoeken om verminderingen van aanslagen als gevolg van mutaties onder andere verhuizingen, verder wordt een melding van de front-office/KCC qua taakverdeling veelal ook aangemerkt als bezwaar. In dat opzicht valt het aantal heffingsbezwaren mee. Invordering In onderstaande tabel staan de prestatiegegevens over het invorderingsbeleid. PRESTATIEGEGEVENS Percentage belastingen - reeds ingevorderd - kwijtschelding - oninbaar - debiteurensaldo* * Aantal nog in te vorderen vanwege: - automatische incasso, recent opgelegd of niet of net vervallen - betalingsregeling - aanmaning, dwangbevel, overige fases van invordering Totaal

2022

2023

95,7% 0,9% 0,0% 3,4%

96,4% 0,9% 0,2% 2,5%

600

449

93 179

103 149

872

701

Toelichting Alleen bij de fase “aanmaning, dwangbevel en overige fases van invordering” loopt de gemeente nog gerede kans dat dit geld niet geheel kan worden ingevorderd. Het gaat dan over € 66.000,- aan geheven belastingen over 2023. Hiervoor is in de jaarrekening een voorziening wegens oninbaarheid opgenomen. Met de betalingsregelingen is een bedrag van ruim € 27.000,- gemoeid. GBLT geeft net als vorig jaar aan dat het verstandig is om een percentage van 0,30% van het netto opgelegde aanslagbedrag te begroten als oninbaar. Een en ander past in de uitgangspunten van de begroting.

84

Aanduiding van de lokale lastendruk Lokale lastendruk Er is in de gemeente Bunschoten voor het jaar 2023 een toenemende lastendruk voorzien voor personen met een koopwoning (met een gemiddelde woningwaarde) van 7,9%. Voor mensen met een huurwoning geldt ook een toename van de lastendruk van gemiddeld 7,9%. De verhouding ligt dit jaar op hetzelfde niveau, ondanks dat huurders geen aanslag onroerendezaakbelastingen ontvangen, maar alleen een afvalstoffenheffing en een rioolheffing. De toename van de lastendruk is dit jaar namelijk strikt gekoppeld aan de inflatie van 7,9%. Alle heffingen zijn met dit percentage verhoogd. Er zijn daarnaast geen extra tariefmaatregelen toegepast. COELO Het COELO onderzoekt jaarlijks de lokale lastendruk in het land. Uit deze rapportage kan het eigen lastenniveau in relatie tot het landelijke niveau worden beoordeeld. Positie woonlasten gemeente De gemeente Bunschoten staat dit jaar op de zestigste positie van gemeenten met de laagste woonlasten in het land voor de gecombineerde aanslag gemeentelijke belastingen (onroerendezaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing) voor een meerpersoon-huishouden met een eigen woning. Het betreft een rangorde tussen 342 (deel)gemeenten.

Beschrijving van het kwijtscheldingsbeleid Huidig beleid In de gemeente Bunschoten bestaat de mogelijkheid voor particulieren om kwijtschelding aan te vragen: a. voor de onroerendezaakbelastingen eigenarenbelasting voor woningen, roerenderuimtebelastingen eigenarenbelasting voor (water)woningen, afvalstoffenheffing (vastrecht) en rioolheffing gebruikersheffing voor woningen; b. voor alle overige gemeentelijke heffingen bestaat geen mogelijkheid voor kwijtschelding; c. waarbij uitgegaan wordt van 100% van de bijstandsnorm; d. in afwijking van artikel 1c geldt een andere kwijtscheldingsnorm voor inwoners die de pensioengerechtigde leeftijd hebben bereikt. Voor deze personen geldt de norm 100% netto AOW + deel KOB; e. GBLT schakelt Stichting Inlichtingenbureau jaarlijks in voor een gratis screening op eerder gehonoreerde aanvragen, waarbij wordt getoetst of men (wederom) in aanmerking komt voor automatische kwijtschelding. In de gemeente Bunschoten bestaat de mogelijkheid voor ondernemers om kwijtschelding aan te vragen voor privé schulden: a. voor de onroerendezaakbelastingen eigenarenbelasting voor woningen, roerenderuimtebelastingen eigenarenbelasting voor (water)woningen, afvalstoffenheffing (vastrecht) en rioolheffing gebruikersheffing voor woningen; b. voor alle overige gemeentelijke heffingen bestaat geen mogelijkheid voor kwijtschelding.

Aanvullend beleid vanaf 2023: Extra toegestane financiële middelen In afwijking van artikel 12, tweede lid, onderdeel d van de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 wordt het totale bedrag aan financiële middelen, bedoeld in dat onderdeel, verhoogd met: a. € 2.000,- voor de belastingschuldige en zijn echtgenoot; b. 75% van het bedrag genoemd onder a voor een alleenstaande, en; c. 90% van het bedrag genoemd onder a voor een alleenstaande ouder.

85

Prestatiegegevens kwijtschelding In onderstaand overzicht staan de prestatiegegevens over de afhandeling van de kwijtscheldingsverzoeken. PRESTATIEGEGEVENS Automatisch toegekend Aangevraagd Totaal

2023 103 255 358

Toegewezen Afgewezen/ingetrokken Nog in behandeling

184 163 11*

Ontvangen beroepen Toegekende beroepen Afgewezen beroepen Beroep nog in behandeling Totaalbedrag kwijtschelding (x € 1.000,-) * Wordt het eerste kwartaal van 2024 afgehandeld

12 7 5 0 82,1 Prognose = 87,4

Uitsplitsing kwijtschelding 2023 per belastingsoort: Automatisch of op verzoek Begroot Totaal per belastingsoort Prognose als alle verzoeken zijn afgehandeld

Onroerende zaakbelastingen € € €

Afvalstoffenheffing -

€ € €

62.000,52.000,55.300,-

Rioolheffing € € €

37.000,30.200,32.100,-

Er is in totaal € 82.200,- aan kwijtschelding verleend in 2023. Wanneer alle verzoeken zijn afgehandeld verwacht GBLT uit te komen op € 87.400,- aan verleende kwijtschelding over 2023. Dit ligt iets lager dan is ingeschat is bij het begroten. Ook is het aantal kwijtscheldingsverzoeken in 2023 gedaald ten opzichte van 2022 (358 versus 403).

86

2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing (Commissie Bestuur en Financiën) Het wettelijk kader voor het opstellen van een paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is opgenomen in artikel 11 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: ▪ De weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. ▪ Alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing bevat tenminste een inventarisatie van de weerstandscapaciteit, de risico’s en het beleid daarover. Ook, sinds de begroting 2016, zijn enkele kengetallen verplicht in deze paragraaf, met een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Het weerstandsvermogen is te omschrijven als ‘de mate waarin de gemeente Bunschoten in staat is middelen vrij te maken om financiële risico’s op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van het bestaande beleid van de gemeentelijke dienstverlening’.

Deze formulering is zo gekozen, omdat het niet wenselijk is, vooral na de doorgevoerde bezuinigingen, dat er opnieuw moet worden bezuinigd en/of omgebogen indien zich onverwachts substantiële tegenvallers voordoen.

Notitie weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is een indicator voor de robuustheid van de financiële positie van de gemeente. Om te kunnen vaststellen of het weerstandsvermogen voldoende is, moeten de belangrijkste risico’s worden geïnventariseerd en gerelateerd aan de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om de financiële gevolgen van dergelijke niet begrote zaken te kunnen opvangen. Ook voor de grondexploitaties is het van belang de risico’s te onderkennen. Een Vergelijkend overzicht reserves 2023 staat aan het eind van deze paragraaf opgenomen. Uit dit overzicht blijkt dat de reserve algemene dienst ultimo 2023 € 21,2 miljoen bedraagt (excl. het resultaat van € 2,1 miljoen).

Overzicht weerstandsvermogen Op de volgende pagina staat een overzicht van de weerstandscapaciteit. Een toelichting op deze tabel is hieronder te lezen. Het begrip onbenutte belastingcapaciteit is afgeleid van de normen die worden gehanteerd voor een artikel 12 gemeente. De onbenutte belastingcapaciteit voor Bunschoten wordt berekend op € 3,3 miljoen. Het artikel 12 beleid voor de onderdelen riolering en afval blijft onveranderd 100% kostendekkend. In de begroting is dat ook het uitganspunt, waarbij wordt opgemerkt dat hierbij ook de mutaties in de egalisatiereserves zijn meegenomen. Voor wat betreft de totale jaarlijkse exploitatie is er een weerstandscapaciteit van gemiddeld € 3,4 miljoen (afgerond). Het weerstandsvermogen van de algemene dienst is € 21,2 miljoen. Dit is de reserve algemene dienst voor bestemming van het rekeningresultaat. De ratio van het weerstandsvermogen wordt bepaald door de reserve algemene dienst à € 21,2 miljoen te delen door de geïnventariseerde financiële risico’s à € 5,0 miljoen. Dit betekent een ratio van het weerstandsvermogen van 4,2. Hieruit kan geconcludeerd worden dat de gemeente Bunschoten de mogelijke financiële risico’s goed kan dekken. De risico’s binnen de grondexploitatie zijn in 2023 geactualiseerd bij het MPG. De huidige reserve grondexploitatie bedraagt per 31-12-2023 € 4.546.000,-.

Uit de risicoanalyse en de minimale buffer van één miljoen euro, is het minimale benodigde bedrag van de reserve grondexploitatie € 4.567.000,-. Dit is een verschil van € 21.000,-. Gelet op de grote ontwikkelingen in de verschillende grondexploitaties en het bedrag van minimale omvang is blijven we uitgaan van de huidige stand van de reserve grondexploitatie. 87

Ontwikkeling weerstandsvermogen/capaciteit (Bedragen x € 1.000,-) Jaarlijkse exploitatie Onbenutte belastingcapaciteit Stelpost onvoorziene uitgaven Totaal jaarlijkse exploitatie

Raming

Werkelijk

Verschil

3.300 100 3.400

3.300 100 3.400

-

Vermogenssfeer (31/12) Reserve algemene dienst Reserve grondexploitatie Totaal vermogenssfeer

15.132 3.483 18.615

21.239 4.546 25.785

6.107 1.063 7.170

Totaal voor opvang risico's

22.015

29.185

7.170

Risico’s Financiële risico’s Bij de financiële risico’s kan er onderscheid worden gemaakt met betrekking tot de risico’s die voortvloeien uit het eigen beleid, uit het beleid van andere overheden, samenwerking met andere gemeenten c.q. instanties, uit voor gemeenten autonome ontwikkelingen (bijvoorbeeld economische en maatschappelijke ontwikkelingen) en ten slotte nog uit het doen en/of nalaten van anderen. Dubieuze debiteuren Voor de dubieuze debiteuren wordt bij de jaarrekening een voorziening dubieuze debiteuren gevormd, die vervolgens wordt aangewend voor het verlagen van het debiteurensaldo. Van jaar tot jaar wordt deze ontwikkeling gevolgd bij de jaarrekening. In de jaarrekening 2023 is voor dit onderdeel een voorziening getroffen van € 479.000,-. Het grootste deel van deze post betreft debiteuren sociale zaken (€ 393.000,-). Voor de beoordeling van deze debiteuren wordt uitgegaan van percentages oninbaar per soort vordering. Verzekeringen Nog steeds is er een claimbewustheid te zien bij de burger. Dit jaar zijn enkele aansprakelijkheidskwesties doorgestuurd naar de aansprakelijkheidsverzekeraar die de verdere afhandeling voor haar rekening nam. Schades onder het eigen risico zijn afgewikkeld door de gemeente, de kosten worden dan ook in rekening gebracht bij de gemeente. Het gaat veelal om kleine bedragen.

Wanneer er door derden schade veroorzaakt wordt aan gemeentelijke eigendommen, worden deze verhaald als de veroorzaker bekend is. Garantieverstrekkingen Het WEW staat garant voor de risico’s van hypotheken. De gemeente en het Rijk zijn achtervangovereenkomsten aangegaan waarbij zij beiden voor 50% garant staan voor eventuele liquiditeitstekorten. Bij tekorten hebben zij de verplichting renteloze leningen te verstrekken aan het WEW. Door de Rijksoverheid wordt erop geattendeerd voorzichtig te zijn met het verstrekken van garanties. Vooral instellingen in de sport- en zorgsector moeten in eerste instantie aankloppen bij het voor die sector betreffende waarborgfonds, waarbij de gemeente als achtervang optreedt. Voor het verstrekken van achtervangovereenkomsten ten behoeve van leningen voor woningbouwverenigingen geldt een vergelijkbare regeling. De stichting WSW staat garant voor de leningen. Ook hier zijn de gemeente en het Rijk achtervangovereenkomsten aangegaan waarbij zij beide voor 50% borg staan voor rente en aflossing van de leningen. Bij tekorten hebben zij de verplichting renteloze leningen te verstrekken aan de stichting WSW.

88

Open-einde regelingen In de begroting is een aantal open-einde regelingen opgenomen. Met regelingen die gekenmerkt worden door een open-einde regeling wordt bedoeld dat het volume van de aanspraken op de betreffende voorzieningen door de gemeente moeilijk beïnvloedbaar en dus moeilijk beheersbaar is. Voorbeelden hiervan zijn het beroep op de Participatiewet (BUIG), schuldsanering, de Wet maatschappelijke ondersteuning, jeugdzorg en vervoer van leerlingen naar speciaal onderwijs. Ook de uitvoering van de Wsw kan hierbij worden betrokken. Het zijn vooral ontwikkelingen binnen het Sociaal Domein. Risicoanalyse De risico’s van de gemeente Bunschoten zijn in de breedste zin van het woord geïnventariseerd, de top vijf risico’s zijn hierna weergegeven. Op hoofdlijnen is de risicoanalyse beoordeeld. In 2024/2025 wordt de risicoanalyse opnieuw geüpdatet. Er is op dit moment geen aanleiding de risico’s in onderstaande tabel aan te passen.

Nr.

Risico (Bedragen x € 1,-) Recessie/crisis in de breedste zin van het woord (denkend 1 aan stikstof, woningmarkt, rente, migranten enz.) De marktprijzen stijgen door krapte in de markt bij onze 2 leveranciers en bij aanbestedingsprocedures. Aansprakelijkheidsstelling (in de breedste zin van het woord bijvoorbeeld: afgeven vergunningen, gladheidsbestrijding, riolering, bodemvervuiling, aanvaring veerpont, letsel speeltoestellen, awb procedures, faillissement (van aannemer waar wij verantwoordelijk voor zijn), seizoen afhankelijke risico's (storm- en 3 vuurwerkschade) en dergelijke. De vraag naar aspecten in het sociaal domein (o.a. jeugdzorg en bijstand) zal meer worden, door laagdrempeligheid en de eigenbijdrage wordt niet meer inkomensafhankelijk. De kosten gaan omhoog door mogelijke niet ingekochte zorg, het doorzetten van speciale gevallen door te weinig mankracht en rechtszaak 4 kosten door te weinig dossier tijd. 5 Fiscaal risico Totaal

Financieel risico

Kans

Financieel gevolg

€ 1.500.000

50%

€ 750.000

€ 1.500.000

50%

€ 750.000

€ 1.250.000

40%

€ 500.000

€ 750.000 € 1.000.000 € 6.000.000

50% 25%

€ 375.000 € 250.000 € 2.625.000

Er is nu voor € 6,0 miljoen aan financieel risico geïnventariseerd in de top vijf. Het totaal van de financiële gevolgen van de geïnventariseerde risico’s komt uit op afgerond € 5 miljoen. Wanneer gekeken wordt naar de risico’s die boven de 75% kans uitkomen, dan kan het voor komen dat deze risico’s zich vaak voordoen. Als deze risico’s zich vaak voordoen, dan dienen deze risico’s op termijn structureel in de begroting opgenomen te worden.

Sociaal Domein Participatiewet Het regionaal werkvoorzieningsschap Amersfoort voert voor Bunschoten de Wet Sociale Werkvoorziening uit. Jeugdwet en Wmo/AWBZ In de verschillende beleidsnota’s is in een aparte paragraaf aandacht besteed aan de mogelijke risico’s en de te treffen beheersmaatregelen.

Rente Een moeilijk voorspelbare en door de gemeente niet te beïnvloeden grootheid is de rente. Een aantal elementen bepaalt eigenlijk het positieve of negatieve renterisico: ▪ Onzekerheid over de korte rente ▪ Onzekerheid over de rente bij renteaanpassingen ▪ Onzekerheid over de rente bij aan te trekken geldleningen voor nieuwe investering In de paragraaf Financiering is de renterisiconorm uitgewerkt. De rente is in 2023 gestegen. 89

Financiële kengetallen Nr. Kengetal

Rekening 2022 Begroting 2023 Rekening 2023

1a Netto schuldquote

39,9%

82,3%

54,2%

1b Netto schuldquote -/- verstrekte leningen

35,3%

77,1%

49,6%

2

Solvabiliteitsratio

42,2%

35,7%

37,2%

3

Kengetal grondexploitatie

16,1%

29,1%

18,8%

4

Structurele exploitatieruimte

1,4%

7,4%

-1,1%

5

Belastingcapaciteit

81,8%

88,2%

88,5%

▪

Netto schuldquote: De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie (>130 = hoge schuld). Uit het overzicht blijkt een stijging ten opzichte van de jaarrekening van 2022. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door een langlopende geldlening die in 2023 is aangetrokken

▪

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: Dit is dezelfde indicator als hiervoor beschreven, maar dan gecorrigeerd met het aandeel van de verstrekte leningen (>130 = hoge schuld).

▪

De solvabiliteitsratio: Dit geeft een indicatie in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het eigen vermogen (reserves en resultaat overzicht baten en lasten) wordt uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal. Vanuit het coalitieakkoord is bepaald dat de solvabiliteit minimaal 30% moet zijn, dit is in 2023 behaald met 37,2%. Dit solvabiliteit was in 2022 42,2%. De werkelijke solvabiliteitsratio is hoger dan begroot.

▪

Kengetal grondexploitatie: Voor de berekening van dit kengetal wordt de bouwgrond in exploitatie gedeeld door de totale baten uit de programmabegroting of jaarstukken en uitgedrukt in een percentage. Dit kengetal is opgenomen, omdat in het verleden is gebleken dat de grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van de gemeente. Ten opzichte van 2023 is een stijging te zien. Dit effect is het gevolg van een stijging in de boekwaarde van de post voorraden. Ten opzichte van de begroting 2023 is een daling te zien in het kengetal. Dit wordt veroorzaakt door de uitgaven voor de Kronkels-Zuid die begroot waren in 2023, maar werkelijk lager zijn in 2023. Dit vanwege vertraging. Hierdoor is het saldo bouwgronden in exploitatie werkelijk lager dan begroot.

▪

Structurele exploitatieruimte: De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. In 2023 zijn de structurele baten lager dan de structurele lasten.

▪

Belastingcapaciteit woonlasten meerpersoonshuishouden: De ruimte die een gemeente heeft om haar belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het COELO publiceert dit in de Atlas van de lokale lasten. Onder woonlasten wordt de OZB verstaan, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZwaarde in de betreffende gemeente. Deze uitkomst wordt vergeleken met het landelijk gemiddelde en uitgedrukt in een percentage. Bekend is dat Bunschoten al jaren lager scoort dan het landelijk gemiddelde.

90

Vergelijkend overzicht reserves 2023 Naam reserve

Saldo 1-1-2023

Saldo 31-12-2023

Algemene reserves Reserve algemene dienst (incl. resultaat na bestemming)

22.911.941

23.346.387

Totaal algemene reserves

22.911.941

23.346.387

Toekomstvisie

265.656

265.656

Startersleningen

16.800

15.513

Stimulerings- en vangnetleningen Nieuwe Schans

23.800

22.200

Sociaal domein

592.500

77.500

Dekking kapitaallasten

632.204

641.479

Corona (COVID-19) effecten

166.590

78.815

Risicoverevening jeugdzorg

300.000

600.000

1.997.550

1.701.163

Afvalstoffenheffing

164.132

158.344

Rioolrechten

491.353

580.592

Marktgelden

0

0

422.747

447.428

1.078.233

1.186.365

Algemene reserve

3.577.000

4.546.000

Bovenplanse voorzieningen

1.007.331

1.010.831

177.462

177.462

Totaal grondexploitatie

4.761.793

5.734.293

Totaal generaal reserves

30.749.516

31.968.208

Bestemmingsreserves

Totaal bestemmingsreserves Egalisatiereserves

Begraafrechten Totaal egalisatiereserves Grondexploitatie

Reserve Oostmaat

91

92

2.3 Onderhoud kapitaalgoederen (Commissie Bestuur en Financiën) Het wettelijk kader voor het opstellen van een paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is opgenomen in artikel 12 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. De paragraaf onderhoud kapitaalgoederen bevat (voor zover van toepassing) tenminste de volgende kapitaalgoederen: ▪ Wegen ▪ Riolering ▪ Water ▪ Groen ▪ Gebouwen Van deze kapitaalgoederen wordt het beleidskader met daarbij de voortvloeiende financiële consequenties en de financiële consequenties vertaald in de begroting. De gemeente Bunschoten voegt ook nog andere onderdelen aan deze paragraaf toe.

Wegen & bruggen Beleidskader ▪ Beheerplan Wegen 2022 - 2026 ▪ Mobiliteitsplan 2020 – 2024 ▪ Beheerplan Bruggen Bunschoten 2022 – 2036 Informatie Wegen Onderscheid is te maken in elementenverhardingen (stenen, tegels etc.) en gebonden verhardingen (asfalt, beton, etc.). Het areaal aan verhardingen in de openbare ruimte, dat in beheer en onderhoud is bij de gemeente, wordt via een geautomatiseerd wegbeheersysteem actueel gehouden. Elke twee jaar wordt de onderhoudstoestand van de verhardingen, volgens de landelijke CROW methodiek, globaal visueel geïnspecteerd. De inspectieresultaten worden vervolgens in het wegbeheersysteem verwerkt. Aan de hand van de resultaten wordt de restlevensduur van de verharding bepaald. Dit vormt de basis waarmee de onderhoudsplanning wordt gemaakt. Er is in 2023 een bedrag van € 765.000,- in de voorziening onderhoud wegen gestort. Door de basisplanning af te stemmen met het riool- en groenbeheer wordt uiteindelijk een integrale planning op projectniveau verkregen. Bruggen Op basis van een vierjaarlijkse instandhoudingsinspectie wordt een meerjarenoverzicht opgesteld dat als basis wordt gebruikt voor het bepalen van de vervangingen, het jaarlijkse onderhoud en de benodigde financiële middelen. De storting in de voorziening bruggen bedraagt voor 2023 € 39.000,-.

93

Riolering & water Beleidskader ▪ Gemeentelijk Water en Riolering Plan 2022 – 2026 ▪ Beheerplan Oeververdediging en frontmuren 2016 – 2030 ▪ Baggerplan Bunschoten 2013 – 2023 Informatie Riolering Een deel van de geplande investeringen is (nog) niet uitgevoerd. Dit komt mede doordat op basis van de inspecties vervanging nog even uitgesteld kan worden. Hierbij is de doelstelling vervanging zo lang mogelijk, verantwoord, uit te stellen zonder dat dit leidt tot (vervolg)schade. Voor toekomstige vervangingsinvesteringen wordt geleidelijk een voorziening opgebouwd, waardoor in de toekomst rentelasten kunnen worden bespaard. Water In het Platform Water Vallei en Eem vindt in regionaal verband afstemming plaats voor initiatieven en werkzaamheden aan het watersysteem. De samenwerking vindt plaats op basis van een centrumregeling. Voor de uitvoering van baggerwerkzaamheden in de watergangen is een beheerplan vastgesteld. Daarmee zijn de uitgangspunten, activiteiten en financiële kaders voor tien jaar vastgelegd. De jaarlijkse storting in de voorziening baggeren bedraagt € 137.000,-. Het periodiek meten van slibaanwas is in het kader van de kerntakendiscussie op een lagere frequentie gezet. Hiermee loopt de gemeente een klein risico dat baggerwerkzaamheden (te) laat worden uitgevoerd.

Havens Beleidskader ▪ Beheerplan Havens Gemeente Bunschoten en Laaksluis 2020 – 2035 Informatie Het beheerplan Havens vormt de basis voor de onderhoudswerkzaamheden. De jaarlijkse storting in de voorziening Havens en Laaksluis bedraagt vanaf 2023 € 22.000,-.

Groen & spelen Beleidskader ▪ Groenbeleidsplan 2015 – 2025 (geactualiseerd in 2019) ▪ Bomenbeleid 2018 – 2023 ▪ Speelbeleid 2022 – 2026 ▪ Snippergroen beleid 2022 – 2026 Informatie Groen Vanuit het uitvoeringsprogramma groenbeleidsplan is gestart met het participatietraject voor de herinrichting van het Vivaldiplantsoen. Bij de Röntgenweg zijn zieke essen verwijderd en vervangen voor nieuwe bomen. Bij dit project zijn verschillende soorten bomen aangeplant ter bevordering van de diversiteit en biodiversiteit. Waar mogelijk zijn boomstructuren versterkt of herstelt, zoals bij de Oude Bocht en Cornelis Houtmanstraat. De jaarlijkse storting in de voorziening groenbeheer bedraagt € 44.500,-. Om te toetsen of we voldoen de gestelde kwaliteitsniveaus, wordt het groenbeeld tijdens het groeiseizoen periodiek gemonitord. De BVC 2023 is verricht en de daaruit komende maatregelen zijn uitgevoerd. Bomen als essen, kastanjes en attentiebomen worden jaarlijks gecontroleerd op veiligheid. Zieke essen (met essentaksterfte) die een veiligheidsrisico vormen zijn gekapt en worden vervangen voor een andere boomsoort. 94

Het onderhoudsbestek voor de onkruidbeheersing op verharding is in 2023 opnieuw aanbesteed en voor het maaien van de bermen en sloten van de watergangen in het buitengebied is een nieuwe aannemer geselecteerd. Spelen De jaarlijkse inspecties en onderhoudswerkzaamheden zijn uitgevoerd. Jaarlijks wordt een bedrag van € 80.000,- gestort in de voorziening. Buurtbewoners zijn betrokken om hun input te geven over de invulling van de speeltuinen. De nieuwe skatebaan is aangelegd en er is een nieuwe JongerenOntmoetingsPlek geplaatst. Voor het uitvoeringsprogramma van het speelbeleid 2022-2026 is uitvoering gegeven aan het vervangen van een aantal kleine toestellen bij diverse speeltuinen. Daarnaast zijn participatietrajecten doorlopen voor de speeltuin in het Vivaldiplantsoen en voor twee speeltuinen naar samenspeeltuinen. Deze worden in 2024 uitgevoerd.

Gebouwen Beleidskader ▪ Vastgoedbeheerplan 2022 – 2025 ▪ MOP gebouwen op basis van de NEN - 2767 Informatie In 2023 is een bedrag van € 361.500,- gestort in de reserve voor gebouwenonderhoud. Het vastgoedbeheerplan en de MOP's dienen samen als grondslag voor het geplande onderhoud en de reserve. In 2023 zijn de MOP's van vijf gebouwen bijgewerkt en is een nieuw asset managementsysteem geïmplementeerd voor het bijhouden van de MOP's. Uitvoering Er is gestart met het ontwikkelen van een visie voor een toekomstig bestendige vastgoedportefeuille, waarin duurzaamheid als belangrijkste factor wordt beschouwd. Bij de schoolgebouwen De Vlucht en ‘t Kruisrak zijn noodlokalen geplaatst, waarbij het tweede lokaal bij De Vlucht is geïnstalleerd. Dit is een respons op het groeiende aantal leerlingen in het verzorgingsgebied van de scholen. De Groen van Prinstererschool is in 2023 gebruikt als wisselschool voor de Bavinckschool, nu staat hij leeg sinds de zomer 2023. Het gebouw zal niet meer gebruikt worden als school. Gemeenteraad heeft in juli 2023 een motie aangenomen waarin de gemeenteraad het college verzoekt zich in te zetten voor de optimalisatie van de financiële opbrengsten bij verkoop van de vrijgekomen gronden van scholen. Daarbij in te zetten voor realisatie van woningbouw of bestemming met aandacht voor snelheid en juiste balans van wonen en optimale opbrengst.

De energierekening is dit jaar aanzienlijk hoog vanwege de hoge kosten voor elektriciteit en gas. We trachten de schade te beperken door efficiënt om te gaan met verwarmings- en elektrische systemen. De Crisisopvang is uitgebreid met drie kamers door verschillende interne verbouwingen, en verdere uitbreiding wordt in de nabije toekomst verwacht. Er heeft een onderzoek plaatsgevonden naar het klimaatsysteem van het museumdepot, waaruit is gebleken dat er op korte termijn diverse aanpassingen moeten worden doorgevoerd. Bij de haven zijn de verdeelkasten voor walstroom vervangen vanwege frequente storingen en veroudering.

95

Sportvelden De gemeente heeft 16 sportvelden in eigendom: ▪ 11 voetbalvelden, waarvan negen in kunstgrasvelden; ▪ Twee handbalvelden; ▪ Eén rugbyveld; ▪ Eén atletiekbaan; ▪ Eén trainingsveld ten behoeve van hondenvereniging/dierenbescherming. De voorziening voor het onderhoud aan de sportvelden wordt gebaseerd op de kwaliteitsmetingen die periodiek plaatsvinden. Het onderhoud en de renovatie is gebaseerd op een beheerplan. De jaarlijkse storting in de voorziening bedraagt € 228.721,-. In totaal is een bedrag onttrokken aan de voorziening van bijna € 31.000,- voor een aantal kleinere onderhoudswerkzaamheden. Het beheerplan sportvelden wordt in 2024 geactualiseerd naar aanleiding van de vaststelling van het visiedocument nota sportaccommodaties waarin onder andere is opgenomen de aanleg van een tweede kunstgrasveld op sportpark De Vinken.

96

Vergelijkend overzicht voorzieningen 2023 Naam voorziening

Boekwaarde Boekwaarde 1-1-2023 31-12-2023

Onderhoudsegalisatievoorzieningen Onderhoud gemeentehuis

687.551

746.883

Onderhoud gemeentewerf

20.496

28.958

Onderhoud brandweerkazerne

8.084

8.315

Onderhoud sporthal

204.003

214.206

Onderhoud overige gebouwen

183.991

259.632

Onderhoud zwembad

594.202

573.378

Onderhoud sportvelden

662.136

854.452

Onderhoud speelvoorzieningen

87.349

113.533

Onderhoud veerpont

16.992

26.242

Onderhoud wegen

1.169.132

1.560.201

Onderhoud groen

208.695

242.139

Onderhoud bruggen

30.662

9.347

Baggeren binnenwateren en havens

386.572

462.386

Onderhoud havens en laaksluis

33.685

66.314

Onderhoud parkeergarage

224.239

194.788

Onderhoud oeververdedigingen en frontmuren

13.607

16.107

Totaal onderhoudsegalisatievoorzieningen

4.531.396

5.376.882

Vervangingsinvesteringen riolering conform vGRP

200.000

438.089

Totaal bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen

200.000

438.089

Stads- en dorpsvernieuwing

1.426

1.426

Totaal voorziening voor verplichtingen, verliezen en risico's

1.426

1.426

1.326.000

1.415.245

Voorziening voor bijdragen aan toekomstige vervangingsinvesteringen

Voorziening voor verplichtingen, verliezen en risico's

Personeelsvoorzieningen Appa pensioen en uitkering wethouders Spaarverlof

0

76.000

Regeling vervroegde uittreding

0

121.000

1.326.000

1.612.245

Achterstand/ vertraging vervanging riolering

646.610

683.680

Totaal van derden verkregen middelen

646.610

683.680

6.705.431

8.112.323

Totaal personeelsvoorzieningen Van derden verkregen middelen met specifiek bestedingsdoel

Totaal generaal voorzieningen

97

98

2.4 Financiering (Commissie Bestuur en Financiën) Het wettelijk kader voor het opstellen van een paragraaf financiering is opgenomen in artikel 13 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten. De paragraaf financiering bevat in ieder geval de beleidsvoornemens ten aanzien van het risicobeheer van de financieringsportefeuille.

Inleiding Op grond van de Wet Fido wordt er een treasuryparagraaf in de programmarekening opgenomen. Eén van de doelstellingen van deze wet is het bevorderen en transparant maken van een solide financieringsbeleid. Hier wordt invulling aan gegeven door het treasurystatuut en het opnemen van een treasuryparagraaf in zowel de begroting als in de programmarekening.

Treasurybeheer Het geld van de gemeente wordt beheerd, dit wordt ook wel treasurybeheer genoemd. Het gaat hier zowel om het aantrekken en uitzetten van de voor de publieke taak van de gemeente Bunschoten benodigde respectievelijk overtollige middelen. Het treasurybeheer dient binnen de kaders van de Wet Fido te blijven. Het gaat hier met name om de kasgeldlimiet, de renterisiconorm en de kredietrisico’s.

Kasgeldlimiet Bedragen x € 1.000,1. Toegestane kasgeldlimiet Begrotingstotaal 1 januari (=grondslag) Kasgeldlimiet in procenten van de grondslag Kasgeldlimiet in een bedrag

1e kwartaal 2e kwartaal 2023 2023

3e kwartaal 2023

€

54.733 8,50% 4.652

€

€

54.733 € 8,50% 4.652 €

€ €

41 4.500

€ €

€ €

4.541

3. Vlottende middelen Tegoeden in rekening courant Contanten in kas Overige uitstaande gelden korter dan 1 jaar Totaal vlottende middelen

€ € € €

4. Toets kasgeldlimiet Totaal netto vlottende schuld Toegestane kasgeldlimiet Ruimte (+) c.q. overschrijding (-)

€ € €

2. Omvang vlottende korte schuld Schulden in rekening-courant Opgenomen gelden korter dan 1 jaar Overige geldleningen, niet zijnde vaste schuld Totaal vlottende schuld

4e kwartaal 2023

€

54.733 € 8,50% 4.652 €

54.733 8,50% 4.652

4.500

€ €

1.500

€ €

1.933

€ €

4.500

€ €

1.500

€ €

1.933

4.468 5 769 5.242

€ € € €

6.055 4 971 7.030

€ € € €

7.193 5 951 8.149

€ € € €

6.245 4 961 7.211

-701 4.652 5.354

€ € €

-2.530 4.652 7.182

€ € €

-6.649 4.652 11.301

€ € €

-5.277 4.652 9.930

Kasbeheer Door de minister is het percentage van de kasgeldlimiet vastgesteld op 8,5%. De kasgeldlimiet wordt berekend door het percentage van 8,5% te vermenigvuldigen met het begrotingstotaal. De kasgeldlimiet bedroeg voor 2023 € 4,7 miljoen. Uit de hiervoor opgenomen tabel kan geconcludeerd worden dat de kasgeldlimiet in 2023 niet is overschreden.

99

Schatkistbankieren De gemeente Bunschoten is net als andere gemeenten verplicht deel te nemen aan het schatkistbankieren. Het uitgangspunt hierbij is dat alle overtollige middelen van de gemeente worden afgeroomd naar een rekening van het Rijk. Voor de uitvoering hiervan is een speciale rekening geopend bij de Rabobank. Het saldo van deze rekening wordt dagelijks afgeroomd dan wel aangezuiverd door het Rijk. Voor 2023 bedraagt het drempelbedrag € 1.094.660,- (2% van het begrotingstotaal, met een minimum van € 1.000.000,-). In 2023 zijn de bedragen binnen de norm gebleven. Het saldo bij de schatkist per 31 december 2023 bedroeg € 4.035.115,18. Financiering In 2023 is er één kasgeldlening aangetrokken. In 2023 is ook een kasgeldlening afgelost. De stand per 31 december 2023 betreft € 5.800.000,-. Er is in 2023 één langlopende lening afgesloten van € 10.000.000,-. Kasstroomoverzicht Op de volgende pagina wordt een kasstroomoverzicht getoond. Het overzicht geeft de mutaties weer van de balansposten in 2022 en 2023, resulterend in een mutatie van de liquide middelen. Per onderdeel wordt een beknopte indicatie gegeven welke balanspost de voornaamste mutatie veroorzaakt. Voor verdere toelichting op deze balansposten wordt verwezen naar de Balans met toelichting en de bijbehorende bijlagen.

Betekenis van de afkortingen in het kasstroomoverzicht: IVA immateriële vaste activa MVA materiële vaste activa FVA financiële vaste activa Kasstroom uit operationele activiteiten In 2023 is de kasstroom uit operationele activiteiten ongeveer € 1 miljoen lager. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door de mutatie van het werkkapitaal, voornamelijk een afname van de voorraden en een toename van de vorderingen en overlopende passiva ten opzichte van 2022.Daarnaast wordt dit ook veroorzaakt door het verschil in mutaties reserves ten opzichte van 2022. Kasstroom uit investeringsactiviteiten In 2023 is de kasstroom uit investeringsactiviteiten ongeveer € 8 miljoen lager. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door hogere investeringen in materiële vaste activa. Kasstroom uit financieringsactiviteiten De kasstroom uit financieringsactiviteiten is in 2023 ongeveer € 10 miljoen hoger dan in 2022. Dit wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat er in 2023 een langlopende lening is aangetrokken.

100