GALA SPUK Bunschoten 2024-2026 definitief (1244856).pdf

Plan van aanpak 2024 – 2026 Regeling specifieke uitkering sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026

1

Naam gemeente:

Bunschoten

Naam verantwoordelijk wethouder:

Peter van Asselt

Datum van insturen:

25 september 2023

Contactpersoon voor aanvullende informatie Naam:

Welmoed van Boven

E-mailadres:

w.vanboven@bunschoten.nl

Telefoonnummer:

033 299 1564

2

Inhoudsopgave Inleiding 1. Hoofdstuk 1 Waar staan we nu? Huidige situatie sport, bewegen, cultuur, gezondheid en sociale basis a. Een beeld van Bunschoten b. Welke beweging hebben we al ingezet in Bunschoten van Ziekte en Zorg naar Gezondheid en Gedrag c. Samenwerking vanuit het lokaal preventie akkoord en het lokaal Sportakkoord d. Gezondheidsverschillen e. Verschillen in deelname aan sport, bewegen en cultuur f. Huidig en toekomstig sport- en gezondheidsbeleid g. Wat zijn de belangrijkste opgaven op het gebied van sport, bewegen en cultuur? h. Wat zijn de belangrijkste opgaven op het gebied van gezondheid en sociale basis? 2. Hoofdstuk 2 Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen? a. Sport, Bewegen en Cultuur (doelen resultaten, uitvoering, samenwerking) b. Gezondheid en Sociale Basis (doelen resultaten uitvoering samenwerking) 1.Terugdringen gezondheidsachterstanden 1.1.Kansrijke Start 2.Gezonde leefomgeving 3.Versterken Sociale Basis 3a Mantelzorg 3b Een tegen eenzaamheid 3c Welzijn op Recept 4.Gezonde Leefstijl 4a aanpak overgewicht obesitas bij kinderen 4b aanpak overgewicht obsesitas bij volwassenen 4c voorkomen en vroegsignalering middelenmisbruik 5.Mentale Gezondheid 5a Jeugd 5b Volwassenen 6.Vitaal Ouder worden 6a Voeding bij ouderen 6b Bewegen bij ouderen 6c Valpreventie .

3. Hoofdstuk 3 Ondersteunende onderdelen: versterking kennis- en adviesfunctie GGD, coördinatie kosten regionale aanpak preventie 4. Hoofdstuk 4 Hoe wordt de voortgang bewaakt? 4a voortgang en monitoring 4b regionale en lokale samenwerkingsverbanden 5. Hoofdstuk 5 Samenhang en synergie tussen uitvoering op de verschillende hoofdthema’s en onderdelen 6. Hoofdstuk 6 Verbinding onderdelen Brede SPUK en doelen GALA en Sportakkoord II 3

7. Toestemming gebruik informatie 8. Ondertekening Bijlage: Gemeenteprofiel Bunschoten GALA

4

Inleiding De gemeente Bunschoten heeft zich samen met alle andere gemeenten in Nederland begin 2023 gecommitteerd aan het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In het GALA hebben staatssecretaris Van Ooijen, minister Helder en minister Kuipers samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en GGD GHOR Nederland afspraken gemaakt om slim samen te werken aan meer gezondheid, preventie en een sterke sociale basis. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met gezonde, weerbare mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving en waarin sprake is van een sterke sociale basis. Met het GALA worden de volgende gezamenlijke doelen onderschreven: 1. Het terugdringen gezondheidsachterstanden. 2. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. 3. Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis. 4. Een gezonde leefstijl. 5. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid. 6. Vitaal ouder worden. 7. Domein overstijgende inzet vanuit een regionale preventie infrastructuur Voor Bunschoten passen deze doelen grotendeels bij reeds ingezette aanpakken en programma's. In de afgelopen jaren is in Bunschoten al een mooie basis gelegd waar we de komende jaren op kunnen doorbouwen.

In de omgevingsvisie (Omgevingsvisie Bunschoten) laten we zien waar onze gemeente voor staat en waar we naar toe willen in de toekomst. Hierin beschrijven we ook hoe we een leefbare en gezonde gemeente willen zijn die beschikt over voldoende goede voorzieningen. We willen graag dat alle inwoners van Bunschoten gelukkig en gezond oud worden. Dat klinkt eenvoudig maar dat is het niet. Een gezonde leefstijl is voor de een makkelijker te realiseren dan voor de ander. Onderstaand plaatje van het RIVM (014204_Impactvolle_determinanten_van_gezondheid_TG (1).pdf) laat zien dat naast

leefstijl ook stress, de fysieke leefomgeving en vele andere factoren er toe doen als het gaat om de (ervaren) gezondheid. Het GALA gaat van het standpunt uit dat een integrale langdurige aanpak op alle beleidsterreinen nodig is; zorg, sociaal, financiën, cultuur, sport, veiligheid, ruimtelijke ordening, enzovoort. Oftewel een Integraal 5

Gezondheidsbeleid (IGB) of Health in all Policies. Dat is dan ook direct een belangrijk aandachtspunt bij de uitvoering: hoe we van de individuele programma's die bijdragen aan een gezonde generatie in 2040 tot een samenhangend geheel komen en hoe in de uitvoeringspraktijk deze programma's elkaar versterken. Vanuit het standpunt “Health in all policies” is het van belang om gezondheid te verankeren in alle beleidsterreinen. In het GALA (GALA -Gezond en Actief Leven Akkoord | Rapport | Rijksoverheid.nl) , IZA (Integraal Zorgakkoord: 'Samen werken aan gezonde zorg' | Rapport | Rijksoverheid.nl) en Sportakkoord II (Hoofdlijnen Sportakkoord II: Sport versterkt | Rapport | Rijksoverheid.nl) ligt de focus daarom ook op de samenhang met andere trajecten van het Ministerie van VWS. Onderstaand de meest relevante trajecten: Nationaal Preventieakkoord (Maatregelen Nationaal Preventieakkoord | Gezondheid en preventie | Rijksoverheid.nl) : Bevat afspraken om roken, problematisch alcoholgebruik en overgewicht terug te dringen. De doelen in het akkoord richten zich op het jaar 2040: 1) een rookvrije generatie, 2) minder overgewicht (van 50% naar 38% van de volwassenen) en 3) minder overmatig alcoholgebruik (van 8,9% naar 5%).

Mentale gezondheid van ons allemaal (Aanpak Mentale gezondheid van ons allemaal | Rapport | Rijksoverheid.nl): Een programma om de preventieaanpak van het Nationaal Preventieakkoord te verbreden met mentale gezondheid. Zet in op een beweging voor een mentaal gezond Nederland. Iedereen heeft daarin een rol: inwoners, werknemers en werkgevers, zorgprofessionals, scholen, sportverenigingen, maatschappelijke organisaties, overheidsorganisaties, enzovoort. De Hervormingsagenda Jeugd (Hervormingsagenda Jeugd 2023 - 2028 | Rapport | Rijksoverheid.nl): Bevat een pakket aan maatregelen om de jeugdzorg te verbeteren en het stelsel houdbaar te maken. Rijk en gemeenten werken hierin samen met cliëntenorganisaties en aanbieders van jeugdzorg. Het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO) (WOZO Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen | Rapport | Rijksoverheid.nl): Draagt bij aan een brede maatschappelijke beweging en de transitie in wonen, ondersteuning en zorg voor ouderen. Zet in op een gemeenschappelijke opgave met veldpartijen; zelfstandig als het kan, thuis als het kan en digitaal als het kan.

Het programma ‘Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg; Samen anders leren en werken’ (TAZ)( Programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn | Rapport | Rijksoverheid.nl : Gaat langs de lijnen ‘ruimte voor het vergroten van werkplezier’, ‘ruimte voor zorgmedewerkers om te leren en zich te blijven ontwikkelen’ en ‘ruimte voor nieuwe werkvormen’. De Green Deal Duurzame Zorg 3.0 (Meer duurzaamheid in de zorg | Duurzame zorg | Rijksoverheid.nl: Bevat doelstellingen en afspraken waarmee de zorgsector toewerkt naar een onomkeerbare transformatie naar zorg en ondersteuning met minimale impact op klimaat en milieu

Leeswijzer Voor u ligt een plan van aanpak ten behoeve van de aanvraag van de specifieke uitkering GALA. De opbouw van de tekst volgt een door VNG beschikbaar gesteld format. De opbouw is als volgt: In hoofdstuk 1 beschrijven we eerst de huidige situatie in Bunschoten en de uitdagingen waarvoor we staan op het gebied van sport en bewegen, cultuur en de sociale basis. Om gezondheidsverschillen terug te dringen (een van doelstellingen van GALA) is het belangrijk een beeld te hebben van wat deze verschillen inhouden en voor zover mogelijk waardoor deze verschillen worden veroorzaakt. We omschrijven daarom welke verschillen we signaleren in sport- en cultuurdeelname en welke sociaaleconomische factoren een rol spelen. In paragraaf 1g en 1h worden de opgaves van Bunschoten op het gebied van sport en bewegen, cultuur en gezondheid omschreven. Volgens het format van de VNG worden apart de uitdagingen op het gebied van sport en bewegen, cultuur, gezondheid en voor het versterken van de sociale basis omschreven. In hoofdstuk 2 worden vervolgens de GALA doelen omschreven. Het gaat om zes inhoudelijke doelen die bijdragen aan een gezonde generatie in 2040. De relevante beleidsplannen worden in dit hoofdstuk genoemd.

In hoofdstuk 4 wordt beschreven hoe de voortgang van het behalen van de GALA doelen wordt bewaakt en omschrijven we de overlegstructuren en met welke partners wordt samengewerkt. Dit geeft een beeld van de regionale en lokale preventie-infrastructuur.

6

Hoofdstuk 1 Waar staan we nu? Huidige situatie sport, bewegen, cultuur, gezondheid en sociale basis a. Een beeld van Bunschoten In de omgevingsvisie van Bunschoten (www.omgevingsvisiebunschoten.nl) staat de identiteit van de gemeente Bunschoten beschreven. Wie zijn we? Wat kenmerkt ons en onze gemeente? De mensen in de gemeente zijn gericht op doen, ondernemen, mouwen opstropen. De Bunschoter is ambitieus en competitief. Ze houden niet van moeilijk doen, zijn vastberaden; hebben een eigen mening en zijn direct. Het zijn echte doeners, ze zijn nuchter en willen snel aan de slag kunnen. Dat doen ze het liefst zelf. Vrijheid en zelfredzaamheid zijn een groot goed. Bewoners houden daarom graag de overheid op afstand. Er is een sterke sociale samenhang. Men is tolerant en kijk om naar elkaar. Er is daarbij een groot “ons-kent-ons”-gehalte. Er zijn veel vrijwilligers; veel belangrijk werk in de samenleving wordt gedragen en gefinancierd vanuit de samenleving. Bunschoters, Spakenburgers, Eemdijkers en Zevenhuizenaren zijn trots op waar ze vandaan komen. Dat komt ook tot uiting in hoe de ruimte eruit moet zien: netjes, mooi en verzorgd. Ze leggen de lat hoog. Dat verwacht men ook van de gemeente. Men betaalt er immers belasting voor.

Regels worden niet zomaar geaccepteerd, hoewel men wel steeds beter snapt dat je niet zomaar alles kunt doen: men zoekt de ruimte om het doel toch te bereiken. De gemeente is uniek in ligging, cultuur en in het christelijk karakter. De gemeente Bunschoten kent een rijke cultuurhistorie. Dat is onder andere te zien aan het cultureel erfgoed dat aanwezig is in de gemeente. Onder dat erfgoed vallen bijvoorbeeld historische gebouwen, zoals de boerderijen aan de Dorpsstraat in Bunschoten en de historische haven met de botters en de botterwerf in Spakenburg. Maar ook heeft de gemeente een kenmerkend cultuurlandschap en archeologisch erfgoed, zoals de polders en de stadsweide Bunschoten. Ook de dingen die je niet kan zien in de fysieke leefomgeving horen bij dit onderwerp, zoals de identiteit die van generatie op generatie wordt doorgegeven: denk aan de klederdracht, de visserscultuur, het dialect en, voor een grote groep mensen, ook het kerkelijk leven. b. Welke beweging hebben we al ingezet in Bunschoten van Ziekte en Zorg naar Gezondheid en Gedrag We staan in Nederland en in Bunschoten voor een grote opgave. De focus verschuift van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. We willen voorkomen of uitstellen dat mensen ziek worden of vereenzamen of mentale klachten ontwikkelen en de instroom in duurdere zorgvoorzieningen voorkomen.

In Bunschoten zijn we al langere tijd bezig met de beweging van ZZ naar GG. Wat ons uniek maakt is dat we in Bunschoten 1 ouderenorganisatie (Zorg- en wooncentrum De Haven), 1 welzijnsorganisatie (De Boei) en 1 gezondheidscentrum (Scala Medica) hebben. Er is al veel samenwerking tussen deze partijen. Crux hierbij zijn de hele korte lijnen. Centraal in de samenwerking staat hoe we gezamenlijk toekomstgericht bezig kunnen zijn. Een voorbeeld hiervan is het steunsysteem( Steunsysteem in de wijk - Sociaal domein Bunschoten (themanieuws.nl) dat is ingericht vanuit Zorg- en Wooncentrum (de Haven) en de welzijnsorganisatie (de Boei) en de implementatie van Welzijn op Recept. Om het steunsysteem en welzijn op recept te kunnen monitoren is een database ingericht die goed wordt bijgehouden. Dat is een hele mooie basis om de samenwerking tussen de ouderenorganisatie, het welzijn en het medisch centrum verder vorm te geven. De ontwikkelingen rond het IZA en het GALA gaan helpen samenwerking over de domeinen heen verder concreet vorm te geven. En hierbij de zorg slimmer te organiseren zodat we inwoners de ondersteuning en zorg kunnen bieden die ze nodig hebben. Zo zal een stevig armoedebeleid en effectieve schuldhulpverlening leiden tot minder stapeling van problemen, hier zetten we dan ook 7

op in. Om de zorg toekomstbestendig te houden en tijdig passende hulp te beiden is een integrale toegang van belang (over domeinen en wetten heen). Deze aanpak wordt verplicht als de wet WAMS in werking treedt (verwacht op 1 januari 2024) (uit beleidskader Sociaal Domein 2024-2027) We vragen als gemeente dan ook subsidie aan op alle SPUK onderdelen. Deze toegekend krijgen is een mooie erkenning en aanvulling op de beweging die we hier in Bunschoten al ingezet hebben.

c. Samenwerking vanuit het lokaal preventie akkoord en het lokaal Sportakkoord Voor het initiëren, coördineren en monitoren van het lokaal Sportakkoord in Bunschoten is een sportplatform ingesteld ((Sportplatform Bunschoten | Samen in beweging Sportplatform Bunschoten) Dit sportplatform bestaat uit een afvaardiging van binnen- en buitensportaanbieders, onderwijs, zorg en bedrijfsleven. Vanuit het Sportplatform Bunschoten wordt (een leven lang) sporten en bewegen gestimuleerd voor iedereen. Sport en bewegen is de basis van een gezonde leefstijl en moet voor iedere inwoner van Bunschoten, Spakenburg en Eemdijk toegankelijk zijn. Het platform onderneemt acties om sporten en bewegen te stimuleren en faciliteren. Vanaf juni 2023 is sprake van Sportakkoord II. Deze is goedgekeurd door VSG. Dit is een herijking van Sportakkoord I en bouwt voort op de ervaringen die zijn opgedaan (Lokaal sportakkoord - Sportplatform Bunschoten)Veel organisaties in Bunschoten werken al samen met elkaar vanuit het lokaal preventie akkoord. Onderwijs, Zorg, Welzijn, Bedrijfsleven, Eerstelijn, Sport werken samen met de gemeente Bunschoten aan een Rookvrij Bunschoten, gezond eten en bewegen en het verminderen van alcohol- en drugsgebruik (Preventieakkoord Preventie Akkoord Bunschoten).

d. Gezondheidsverschillen Onze wereld verandert razendsnel door digitalisering en we zien ook steeds meer ouderen in onze gemeente door vergrijzing. We beschrijven hieronder de belangrijkste gezondheidsverschillen die duiden op gezondheidsverschillen met de regio en binnen Bunschoten zelf. 89% van de inwoners van Bunschoten geven aan dat ze hun gezondheid als goed ervaren. Dat is meer dan gemiddeld in de regio (85%). Maar er zijn wel degelijk uitdagingen. 8

Armoede en schulden (en de relatie met (mentale) gezondheid/stress/opgroeien in een kansrijke omgeving) is ook in Bunschoten een toenemend aandachtspunt. 16% van de inwoners van Bunschoten van 18 jaar en ouder heeft enige tot grote moeite met rondkomen. 6% van de inwoners heeft problematische schulden. Beide percentages zijn, evenals regionaal, in vergelijking met 2020 toegenomen. Ongeveer 20% van de ouders in Bunschoten is kwetsbaar te noemen; zij hebben op 2 of meer domeinen (gezondheid, leefstijl, sociaal, maatschappelijk) problemen. Dit is vergelijkbaar met de regio. Een aandachtspunt is gezond gedrag van (aanstaande) ouders. Meer zwangeren in Bunschoten roken tijdens de zwangerschap (8,8% vs 3,1% regionaal) en minder moeders geven borstvoeding. In Bunschoten scoren meer tweejarigen negatief op spraak-taalontwikkeling in vergelijking met de regio ((9,1% vs 4,8%). Een taalontwikkelingsachterstand of -stoornis bij jonge kinderen kan op latere leeftijd gevolgen hebben voor het dagelijks functioneren, zoals schoolprestaties, sociale relaties en de psychische gezondheid (Johnson et al., 2010; NCJ, 2018). Het percentage laaggeletterden in Baarn/Bunschoten/Eemnes is 5 – 8 % (Taal- en digitale vaardigheid | Staat van Utrecht) Dit ligt onder het landelijk gemiddelde van 11,9%. Taal en gezondheid zijn erg met elkaar verbonden.

Laaggeletterden missen vaak de vaardigheden om informatie over gezondheid te verkrijgen, begrijpen, beoordelen en te gebruiken bij het nemen van beslissingen over hun gezondheid. Dit heeft gevolgen voor hun gezondheid. Zij voelen zich minder gezond en zijn dat vaak ook. Ze maken vaker dan de inwoners met voldoende basisvaardigheden gebruik van zorg van een huisarts of ziekenhuis en doen juist minder vaak een beroep op preventieve zorg of nazorg. Het aantal volwassenen en senioren dat ernstig eenzaam is, is toegenomen. Van de Van de 18-64 jarigen in Bunschoten is in 2022 15% (zeer) ernstig eenzaam (regio 13%) en van de 65-plussers 11% (regio 10%). Ook regionaal zien we die stijging. Corona heeft een groot effect gehad op de samenleving. Vooral bij jongeren en jongvolwassenen hebben de maatregelen veel impact gehad op hun welbevinden. De corona gezondheidsmonitor jeugd in 2021 laat een sterke stijging in matige tot ernstige eenzaamheid (gemeten met de RULS-8) bij jongeren in Bunschoten zien, van 8% in 2019 naar 20% in 2021. Ook regionaal is die stijging te zien. Het percentage matig tot ernstig eenzame jongeren in Bunschoten is in 2021 niet meer lager dan regionaal ( regionaal 2021 18%).Veel jongvolwassenen geven aan in de coronaperiode mentale klachten te hebben ontwikkeld. 17% van de 16-25 jarigen in Bunschoten is sterk eenzaam (2022). Dit is wel lager dan regionaal (26%).

Ruim vijf op de tien 18-64 jarigen (55%) en zeven op de tien (70%) 65-plussers in Bunschoten hebben overgewicht (inclusief obesitas), en respectievelijk 18% en 25% hebben obesitas. Dit is toegenomen ten opzichte van 2020. En dit percentage ligt ook hoger dan in de regio. Het percentage jongeren in Bunschoten dat dagelijks rookt is 3,8% (2021). Dit is hoger vergeleken met de regio Utrecht (1,8%). 18% van de jongvolwassenen rookt dagelijks (2022), in de regio Utrecht is dit 12%. Van de volwassenen van 18 jaar of ouder in Bunschoten rookt 20%, regionaal is dat 14%. Het alcoholgebruik door jongeren is gedaald tussen 2019 en 2021 maar nog steeds hoger dan regionaal in Bunschoten. 35% van de jongeren onder de 18 jaar in Bunschoten heeft de laatste vier weken alcohol gedronken, regionaal is dat 26%. Van de jongeren die alcohol drinken, heeft de meerderheid, 74%, de afgelopen vier weken aan bingedrinken 9

gedaan (5 of meer glazen bij één gelegenheid). De rol van de ouders is hierin belangrijk. 54% van de ouders in Bunschoten keurt het alcoholgebruik van hun kind (13-17 jarige) niet af (regioUtrecht:45%). Ook onder jongvolwassenen in Bunschoten is het alcoholgebruik hoog: 87% heeft de laatste vier weken alcohol gedronken (regio 74%). Ook zij doen vaker aan bingedrinken dan hun leeftijdgenoten in de regio Utrecht, evenals het aantal zware drinkers (binge drinkers) onder 18plussers (13% versus 8%). Het percentage jongeren en jongvolwassenen met psychische klachten in onze gemeente is hoog. Van de 13-17 jarigen heeft ongeveer een kwart (23%) psychische klachten, van de jongvolwassenen (16-25 jarigen) is dat bijna de helft (47%). Er zijn verschillende maatschappelijke ontwikkelingen en trends die impact hebben op de mentale gezondheid en die de vraag naar zorg en jeugdzorg doen toenemen. Toenemende prestatiedruk, sociale verwachtingen, groeiende kansenongelijkheid en de gevolgen van de coronacrisis zijn in dit kader belangrijke uitdagingen. Jongeren en jongvolwassenen ervaren hierdoor toenemende stress en hebben meer risico op mentale problemen zoals depressieve klachten, angst eenzaamheid en slaapproblemen. In vergelijking met voorgaande jaren is het aandeel 18-plussers met een hoog risico op angst of depressie in 2022 sterk toegenomen, zowel in Bunschoten als regionaal.

Uit de Gezondheidsmonitor van 2022 blijkt dat ongeveer 11% van de 18-plussers in Bunschoten een hoog risico op angst of depressie heeft (regio 8%). In 2020 was dat 3% (regio 5%). Dit percentage is het hoogst onder de groep 18-34 jarigen. Zij ervaren ook het meest (heel) veel stress. Werk en gezondheid zijn de meest genoemde stress factoren. Ook het aantal meldingen van het Meld- en Adviespunt Bezorgd neemt sterk toe de laatste jaren. In Bunschoten neemt het aandeel inwoners van 65 jaar en ouder de komende jaren toe (van 17% in 2023 naar 23% in 2040). Met deze toename neemt ook de prevalentie van chronische aandoeningen toe. Met name aan ouderdom gerelateerde aandoeningen zoals dementie en artrose zullen toenemen. Volgens schattingen van Stichting Alzheimer Nederland heeft 2,9% van de inwoners van 45 jaar en ouder in Bunschoten dementie (regio 3,4%). In 2040 zal dit toegenomen zijn naar 4,9% (regio 6,0%). Dit is bijna een verdubbeling. Gemiddeld valt elke 5 minuten een 65-plusser. Het aantal ziekenhuisopnamen na valongevallen bij 65-plussers per 10.000 inwoners was in 2019 in Bunschoten 142 (in de regio Utrecht 137). e.

De verschillen in deelname aan sport, bewegen en cultuur Als we kijken naar de verschillen in deelname aan sport dan zien we dat in vergelijking met de regio (exclusief Utrecht) er ongeveer even vaak wekelijks wordt gesport bij een sportclub, behalve door jongeren 13-17 jarigen en 65plussers. Die scoren in Bunschoten ongunstiger. 65plussers in Bunschoten voldoen ook minder vaak aan de beweegrichtlijn. Van de 65-plussers in Bunschoten voldoet 38% aan de beweegrichtlijn (regio 41%). 32% van de 65-plussers sport wekelijks, dit is flink minder dan in de regio (43%). Er is geen actueel inzicht in de cultuurdeelname in Bunschoten f.

Huidig en toekomstig sport- en gezondheidsbeleid

We beschrijven hieronder in welke bestaande of binnenkort vast te stellen beleidsplannen of programma's aandacht wordt besteed aan het behalen van de GALA doelen.

10

In het nog vast te stellen beleidskader Sociaal Domein 2024 – 2027 zetten wij een kaderstellend document neer voor het gehele sociaal domein. Dit beleidskader geeft in grote lijnen weer wat de komende jaren de speerpunten zijn in het sociaal domein. Daarnaast wordt de uitvoering van de reguliere (wettelijke) taken gecontinueerd. Hierbij blijft aandacht voor zelfredzaamheid, participatie, kansengelijkheid, preventie, verstevigen van de sociale basis en de samenwerking met partners belangrijk. Er gaat veel goed en dat willen we behouden en versterken. Ook hebben we eerder dit jaar het Lokaal Sportakkoord II opgeleverd (Lokaal sportakkoord - Sportplatform Bunschoten) Vanuit het sportplatform Bunschoten wordt hieraan uitvoering gegeven. Een leven lang sporten en bewegen voor iedereen wordt gestimuleerd. Alle sport en beweegaanbieders zijn vertegenwoordigd in het platform. Hierbij moet je ook denken aan de sportverenigingen en commerciële sportaanbieders maar ook onderwijs, gezondheidszorg en het bedrijfsleven. Vanuit het preventieakkoord (Home - Preventie Akkoord Bunschoten) richten we ons op het tegengaan van alcohol- en drugsgebruik, het stimuleren van gezond eten en bewegen en het toewerken naar een Rookvrij Bunschoten. 26 organisaties waaronder het onderwijs, de zorg, eerstelijn, welzijn, sport en bedrijfsleven werken hierin met elkaar samen.

De omgevingsvisie Bunschoten (Omgevingsvisie Bunschoten) besteedt aandacht aan een gezonde fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie laat zien waar onze gemeente voor staat en waar we naar toe willen in de toekomst. In de regio werken we samen vanuit het gezondheidsakkoord Samen Sterker (Samen Sterker Eemland – Voor een gezond toekomst in Eemland). We werken samen aan de thema’s kwetsbare ouderen, spoedzorg, psychische kwetsbaarheid, preventie, chronische aandoeningen, digitaal netwerkplatform, wonen en zorg, arbeidsmarkt. Bovenstaande beleidskaders zijn in Bunschoten leidend bij het nastreven van de GALA doelen. g. Wat zijn de belangrijkste opgaven op het gebied van sport, bewegen en cultuur? De belangrijkste opgaven op het gebied van sport en bewegen staan beschreven in Sportakkoord Bunschoten- herijking Sportakkoord II 2023. Het Sportakkoord II is onlangs goedgekeurd door de VSG. De uitdagingen waar de sport en de sportcultuur voor staan zijn: • Het Sportakkoord bij sportaanbieders sluit (te vaak) onvoldoende aan op de veranderende behoefte van de sporter op kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid. • De uitstroom bij sportclubs in bepaalde groepen, zoals 12- tot 18-jarigen is te hoog. • Als volwassenen eenmaal zijn gestopt met sporten, komen zij moeilijk weer in beweging en terug bij de sportaanbieders.

• De ondersteuning van en dienstverlening aan de sportaanbieders is erg versnipperd. • De maatschappelijke waarde van (top)sport is nog te beperkt zichtbaar. • Sport en sportief bewegen zit te weinig in gedrag en routine van alle inwoners van Nederland. • Als we als samenleving doorgaan op de huidige voet, is in 2040 één op de drie Nederlanders chronisch ziek.

11

Naast bovenvermelde landelijke uitdagingen kennen we ook onze lokale uitdagingen. Hiervoor is in het voorjaar van 2023 een knelpuntenanalyse afgenomen. De uitkomsten, met name de geconstateerde zorgen en behoeftes, zijn opgenomen als actiepunten in de ambities van het Sportakkoord II. We kunnen deze uitdagingen alleen aanpakken als we anders denken, anders werken en intensiever samenwerken. De belangrijkste opgaven op het gebied van cultuur zijn cultuurdeelname voor iedereen, passief of actief bereikbaar te maken. Bibliotheek, musea, monumenten, cultureel café, zijn basisvoorzieningen die voor iedereen toegankelijk moeten zijn. h. Wat zijn de belangrijkste opgaven op het gebied van gezondheid en sociale basis? De kwaliteit en toegankelijkheid van onze zorg en ondersteuning staan onder druk. Inwoners, van jong tot oud, doen een stijgend beroep op hulp. We lopen tegen de grenzen aan van de beschikbaarheid van zorg. We zien grote uitdagingen op ons afkomen door de toenemende complexiteit van de samenleving. Als we niets doen, is de huidige zorg en ondersteuning niet meer houdbaar in de toekomst.

Door oorzaken als vergrijzing, geestelijke gezondheidszorg die steeds meer thuis plaatsvindt, woningnood, stijgende jeugdzorgkosten, krapte op de arbeidsmarkt en een bestaanszekerheid die onder druk staat, zullen steeds meer mensen ondersteuning nodig hebben, maar zullen er steeds minder professionals zijn die dit kunnen bieden.

12

Hoofdstuk 2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen? a. Sport, Bewegen en Cultuur (doelen resultaten, uitvoering, samenwerking) Sport en bewegen is de basis van een gezonde leefstijl en moet voor iedere inwoner van Bunschoten, Spakenburg, Zevenhuizen en Eemdijk toegankelijk zijn. Vanuit het Sportakkoord en de Brede Regeling Combinatiefuncties wordt aandacht besteed aan bewegen en sport voor mensen voor wie bewegen niet vanzelfsprekend en toegankelijk is. Doelen waaraan gewerkt wordt vanuit het Sportakkoord II: 1. Vitale sport- en beweegaanbieders Verenigingsondersteuning om vitale sportverenigingen in ons dorp te behouden. 2. Vaardig in Bewegen Kansen voor ieder kind en iedere jongere om vaardig en veelzijdig te bewegen en te sporten waarbij plezier en ontwikkeling centraal staan. Samenwerking tussen sport onderwijs, kinderopvang, de gemeente en meer. Inzet van ouders, sporttrainers, buurtsportcoaches en (vak)leerkrachten 3. Inclusie en diversiteit Kansengelijkheid vergroten om te kunnen sporten. Wegnemen van financiële, sociale en praktische belemmeringen. Aanbod toegankelijk maken voor groepen mensen die niet of weinig sporten en bewegen zoals mensen met een laag inkomen, lage opleiding of handicap.

We richten ons op de volgende kwetsbare groepen: ouderen, mensen met een beperking, mensen met een sociaal kwetsbare positie, chronisch zieken, mensen met leefstijlziektes, mensen met dementie, LHBTIQ+, etnische achtergrond. Samenwerking met zorginstellingen, onderwijs, bedrijfsleven. 4. Ruimte voor sport en bewegen Creëren van een toekomstbestendige sportinfrastructuur die uitnodigend, faciliterend en toegankelijk is voor iedereen. Accommodaties bewegen zich naar een rookvrije omgeving in 2024-2025 (wettelijk verplicht), speelpleinen worden duurzaam ingericht, nieuwe ideeën als beweegtuinen voor ouderen, beweegborden onderzoeken op haalbaarheid, samenwerking met bedrijfsleven / werkgevers gezonde en actieve werkplekken. 5. Sociaal veilige sport Iedereen die sport heeft recht op een sociaal veilige omgeving. Plezier in sport en bewegen is het fundament voor een leven lang actief blijven. Gezamenlijke inspanningen om een positieve, sociaal veilige sportcultuur te realiseren. 6. Topsport die inspireert Lokale topsporters inzetten om verhaal en boodschap te vertellen Meer kinderen in de sport door topsport. Om de ambities vanuit het Sportakkoord II te bereiken wordt de sportsector, ook lokaal, sterker ingezet als samenwerkingspartner.

Hiervoor is een lokale ‘coördinator sport en preventie’ aangesteld die vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties de herijking en uitvoering van het lokaal Sportakkoord coördineert. • de ambities en doelen uit het Hoofdlijnen Sportakkoord II, het programma School en omgeving en de meer jaren brief ‘De kracht van creativiteit’ (2023–2025) worden als leidraad genomen bij de inzet van de functionarissen; • Er is ruimte voor zes profielen in de Brede Regeling Combinatiefuncties: Buurtsportcoach, Cultuurcoach, Combinatiefunctionaris Onderwijs, Clubkadercoach (incl. Verenigingsmanager en Sportparkmanager), Beweegcoach en Coördinator Sport en Preventie; • De domeinen waarbinnen de functionarissen werkzaam zijn, zijn: Sport, Bewegen, Cultuur, Onderwijs, Preventie, Gezondheid, Zorg en Welzijn c.q. het sociaal domein (zoals sociale zaken inclusief aanpak armoede & schulden). Er is hierbij

13

altijd sprake van een combinatie van minimaal twee domeinen, waarbij sport en/of cultuur leidend zijn; De inzet van de functionarissen in de Brede Regeling Combinatiefuncties hangt samen met de doelen die zijn afgesproken in programma’s zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). De functionaris die hiermee de verbinding legt is de Coördinator Sport en Preventie. Andere programma’s waarop de inzet van de functionarissen is gebaseerd zijn bijvoorbeeld Cultuureducatie met kwaliteit, het programma Cultuurparticipatie en de Human Capital Agenda Sportsector.

b. Gezondheid en sociale basis (doelen, resultaten, uitvoering, samenwerking) In het GALA zijn de volgende doelen afgesproken: 1. Het terugdringen gezondheidsachterstanden (fysiek en mentaal). 2. Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. 3. Het versterken van (de verbinding met) de sociale basis. 4. Een gezonde leefstijl. 5. Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid. 6. Vitaal ouder worden. 7. Domein overstijgende inzet vanuit een regionale preventie infrastructuur. Om de in het GALA omschreven doelen te bereiken zijn de volgende beleidsplannen en de daaruit voortvloeiende acties en projecten leidend: -het nog vast te stellen beleidskader Sociaal Domein 2024 – 2027 (december 2023) -Lokaal Sportakkoord II, goedgekeurd door VSG -Preventie akkoord (www.preventieakkoordbunschoten.nl ) -Omgevingsvisie Bunschoten (www.omgevingsvisiebunschoten.nl ) -het nog op te stellen Omgevingsprogramma -de regionale samenwerking vanuit het gezondheidsakkoord Samen Sterker (www.samensterkereemland.nl ) Specifiek zetten we in op de in GALA beschreven interventies, waar deze versterkend zijn voor het huidige beleid. De GALA interventies kunnen van toepassing zijn op verschillende beleidsterreinen. Hieronder gaan we in op deze interventies

1.Terugdringen gezondheidsachterstanden Doelstelling is het terugdringen van gezondheidsachterstanden door juist ook kwetsbare groepen te bereiken. Hierbij is de interactie met andere beleidsterreinen erg belangrijk. Uitgangspunt is een brede, domein overstijgende aanpak. Belangrijke aandachtpunten zijn: • Goed toegankelijk (preventie- en zorg) aanbod in de wijk; • Stimuleren van gezond gedrag en gezondheidsvaardigheden; • Zorgen voor een gezonde leefomgeving en sociale omgeving; • Stimuleren van actieve deelname aan de maatschappij .

14

Het terugdringen van gezondheidsachterstanden is een dwarsdoorsnijdend thema dat een belangrijke plek inneemt bij alles wat we doen in Bunschoten. Dit doen we op basis van de principes van Pharos om gezondheidsverschillen duurzaam aan te pakken Gezondheidsverschillen-duurzaam-aanpakken_Pharos_mei-2019.pdf Beoogd resultaat: Bunschoten heeft een lokale aanpak voor het terugdringen van gezondheidsachterstanden. In (de opzet van) de monitoring van het GALA en de SPUK wordt de vraag hoe gezondheidsachterstanden te monitoren, uitgewerkt. 1.1. Kansrijke Start Met het programma Kansrijke Start willen we (potentiële) kwetsbare ouders helpen, zodat hun kinderen zo gezond mogelijk hun leven starten. De eerste 1000 dagen (de periode van -9 maanden t/m 2 jaar) zijn hierbij ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van het kind en kunnen het verschil maken voor de rest van het leven. Door in te zetten op een kansrijke start doorbreken we intergenerationele gezondheidsverschillen (de wisselwerking tussen generaties), van ouder op kind. Dit zorgt niet alleen voor een goede start voor kinderen die alle kansen krijgen om zich vrij te ontwikkelen, maar het is ook de manier om de jeugdzorg houdbaar te krijgen. We zetten onder andere in op de ketenaanpak die we samen met de andere gemeenten in onze regio Eemland en de zorgverzekeraar per 1 januari 2024 moeten inrichten.

In Bunschoten geven we als gemeente samen met het sociaal team, de verloskundigen, de jeugdgezondheidszorg van de GGD (JGZ) en De Boei (welzijn) gezamenlijk uitvoering aan het programma Kansrijke Start. We versterken ouders in hun opvoedrol door uitvoering van het programma opgroeien en opvoeden (samenwerking tussen de Boei, JGZ, verloskundigen, scholen en kinderdagverblijven), Centering Pregnancy, uitvoering basispakket JGZ, prenatale huisbezoeken JGZ, Stevig Ouderschap, opvoedingsondersteuning vanuit de Boei, inzet van Homies (homies-voor-vrijwilligers/ Amersfoort (stichtingpresent.nl)) Meer algemeen richten wij ons in de aanpak kansrijke start op het vergroten van veerkracht en het verminderen van risicofactoren die stress veroorzaken. Hierbij kan gedacht worden aan psychische problemen, financiële problemen, relatieproblemen, huisvestingsproblemen en hechtingsproblemen. De netwerkmethodiek voor herstel en versterking van het sociale netwerk die wordt aangeboden vanuit de Boei draagt ook bij aan het kansrijk opgroeien van kinderen in Bunschoten. De methodiek Nu Niet Zwanger wordt geïmplementeerd met als doel onbedoelde en ongeplande zwangerschappen te voorkomen bij inwoners die in een kwetsbare situatie verkeren. 15

Voor inwoners in een kwetsbare situatie die ondersteund worden met een erkende interventie bij het nemen van regie op de kinderwens en niet in staat zijn de gewenste anticonceptie zelf te betalen, neemt de gemeente Bunschoten deze kosten op zich. Voor de migrantengroepen in Bunschoten werken we samen met Ouders Lokaal om ondersteuning te geven bij opvoeden en opgroeien. Ook is er voor deze groep aandacht voor de spraak en taalontwikkeling vanuit de voor- en vroegschoolse educatie van peuters. Beoogd resultaat: Bunschoten heeft een lokale ketenaanpak kansrijke start, inclusief interventies, en maakt samenwerkingsafspraken met partners rondom de eerste duizend dagen van een kind.

2.

Gezonde Leefomgeving

De inrichting van de buurt heeft invloed op de gezondheid en leefstijl van bewoners. En bepaalt mede in hoeverre mensen elkaar ontmoeten, naar de huisarts en supermarkt kunnen en activiteiten kunnen ondernemen. De fysieke leefomgeving kan ook druk op de gezondheid geven via luchtkwaliteit, geluidsoverlast en infectieziekte risico’s. Klimaatverandering voegt daar nieuwe uitdagingen aan toe. Een groene omgeving draagt bij aan de bescherming van de gezondheid, maar ook aan de bevordering. Mensen zoeken in de natuur hun beweging, rust en ontspanning. De randvoorwaarden (zie kader) voor een gezonde leefomgeving hebben we verankerd in onze Omgevingsvisie, we gaan dit verder uitwerken in een Omgevingsprogramma. De omgeving waarin mensen leven heeft grote invloed op hoe gezond zij zijn en hoe gezond zij zich voelen. Enerzijds willen we negatieve omgevingsfactoren (geluidsoverlast, luchtverontreiniging) verminderen en ons voorbereiden op een veranderend klimaat. Anderzijds willen we komen tot een leefomgeving die inwoners uitnodigt om het leven op een gezonde manier te leven. Een groene, gezonde en duurzame woon- en leefomgeving, die het mogelijk maakt om veilig te wonen, elkaar te ontmoeten, te spelen, bewegen, te fietsen en te wandelen.

Dit draagt bij aan de vermindering van eenzaamheid en de preventie van overgewicht en daaraan gerelateerde ziektes zoals diabetes, depressie en hart- en vaatziekten. Door de leefomgeving voor iedereen gezond te maken en te houden, worden gezondheidsverschillen tussen inwoners in verschillende gebieden kleiner. Gezien de verbinding tussen het sociale domein en het ruimtelijke domein zijn deze randvoorwaarden verankerd in onze Omgevingsvisie en werken we dit verder uit in een omgevingsprogramma. (Beleidskader Sociaal Domein Bunschoten)

De omgevingsvisie gaat in op de ambities die we hebben op het gebied van luchtkwaliteit en milieukwaliteit. Deze mogen als gevolg van ontwikkelingen niet verslechteren. We verkennen de mogelijkheid om aan te sluiten bij het Schone Lucht Akkoord. Vanuit de omgevingsvisie wordt ook inzet op een beweegvriendelijke omgeving. Dit sluit heel goed aan bij de ambities vanuit JOGG om jongeren te stimuleren om te bewegen door de omgeving beweegvriendelijk in te richten. Vanuit het speelbeleid wordt hier ook op ingezet maar dan met name gericht op het samen kunnen spelen. Zo zijn er samenspeelplekken in Bunschoten, speeltuinen geschikt voor kinderen met en zonder beperking. Ouders en de welzijnsorganisatie hebben meegedacht in het ontwikkelen van deze samenspeelplekken. We werken in Bunschoten aan het vergroenen van de omgeving. Als een wijk aangepakt wordt, zoals nu de Schildersbuurt, kunnen grootschalig maatregelen genomen worden om meer te ontstenen en de buitenruimte te vergroenen.

16

Door klimaatadaptieve maatregelen kan kwetsbaarheid als gevolg van klimaatverandering worden voorkomen. Samen met een breed scala aan partijen in deze waterschapsregio is gewerkt aan een Regionaal (klimaat-)Adaptatie Plan (RAP): (https://klimaatvalleienveluwe.nl/kennisportaal/ruimtelijke-adaptatie-strategie/ )Dit RAP moet uiteindelijk leiden tot een LAP, een Lokaal (klimaat-)Adaptatie Plan voor specifiek onze gemeente. In Bunschoten hebben we een lokaal hitteplan opgesteld waarin we de inzet en coördinatie van maatregelen tijdens een hitteperiode hebben voorbereid. Deze is vastgesteld door het college in december 2022.

Beoogd resultaat: • Bij besluitvorming over de fysieke leefomgeving (zoals in omgevingsplannen) wordt gezondheidskennis toegepast. Die kennis gaat over gezondheidsbevordering (bijv. uitnodigen tot bewegen en ontmoeten) én over gezondheidsbescherming (bijv. bescherming geluid- en luchtkwaliteit). Bunschoten zet in op meer kennis en maatregelen om (kwetsbare) mensen zo goed mogelijk te beschermen tegen hitte, allergieën, infectieziekten en uv-straling. Bunschoten verkent de mogelijkheid om bij het Schone Lucht Akkoord aan te sluiten.

3. Versterken sociale basis Om ervoor te zorgen dat de zorg in de toekomst beschikbaar blijft, is het noodzakelijk om de opkomende kosten te beperken. Dit vereist een verschuiving naar preventie en het versterken van de sociale basis. De sociale basis moet sterk en zichtbaar genoeg zijn om lichte hulpvragen in op te vangen. Vanuit de geïndiceerde zorg en ondersteuning moet het mogelijk zijn om op tijd weer ‘af te schalen’ en met lichtere ondersteuning verder te kunnen. De “sociale basis” bestaat uit alle inwoners, organisaties en netwerken die zich inzetten voor een veilige, gezonde en fijne plek om met elkaar samen te leven. De sociale basis zorgt ervoor dat mensen mee kunnen doen en brengt mensen bij elkaar. In de sociale basis zijn drie lagen te onderscheiden: 1. De inwoner zelf en zijn/haar sociale netwerk; 2. Door inwoners georganiseerde ontmoetingen, zoals buurtactiviteiten, het verenigingsleven en de kerken op diverse fysieke plekken in onze plaats. Dit gebeurt op eigen initiatief van de inwoners, omdat zij dat zelf belangrijk vinden. In deze laag bevindt zich een groot deel van het vrijwilligerswerk; 3. De vrij toegankelijke voorzieningen, zoals sociaal werk (De Boei), scholen, kinderopvang, buurtsportcoaches, Homies en de Gezinsparaplu. Deze organisaties hebben als missie of opdracht om ontmoeting tussen inwoners te stimuleren.

Deze drie lagen overlappen en versterken elkaar. Inwoners kunnen een beroep doen op het eigen sociale netwerk (laag 1), wanneer zij hulp nodig hebben. Het eigen netwerk kan vergroot worden door deel te nemen aan georganiseerde ontmoetingen (laag 2) en gebruik te maken van vrij toegankelijke voorzieningen (laag 3). Juist de sociale basis zorgt ervoor dat inwoners met lichte hulp- en ondersteuningsvragen laagdrempelig en in de buurt hulp kunnen krijgen. Ook kan de sociale basis oplossingen bieden als de professionele hulp stopt. Het is belangrijk dat de professionele zorg en ondersteuning en de sociale basis goed op elkaar aansluiten. Alleen dan is het mogelijk de best passende ondersteuning te bieden aan inwoners die dat nodig hebben.

17

We stimuleren burgerinitiatieven om ontmoeting te organiseren, denk aan buurtactiviteiten en verenigingen. Bovendien zorgen we voor een passend aanbod binnen de sociale basis, dat gericht is op ontmoeting en onderlinge steun voor en door inwoners. We werken intensief samen met De Boei (www.deboeibunschoten.nl), bibliotheek, scholen, GGD regio Utrecht, de Lingt, PLAN groep, schuldhulpmaatje en kerken aan het versterken van de sociale basis.

Om de sociale basis verder te versterken willen we de komende jaren inzetten op concrete activiteiten, zoals: • Bevorderen van ontmoetingsplekken en plekken waar activiteiten kunnen worden georganiseerd voor verschillende doelgroepen. Ontmoeting zorgt voor verbinding, vermindert eenzaamheid en helpt mee aan herstel. • Bevorderen en versterken van vrijwilligersinzet door een goede match te creëren tussen vraag en aanbod. Uitvoering en ondersteuning hiervan ligt deels bij De Boei, maar er vindt ook veel vrijwilligerswerk plaats in (sport-)verenigingen. Waardering en erkenning van vrijwilligers is belangrijk omdat hun inzet bijdraagt aan een sterke samenhang in de samenleving. Vrijwilligerswerk kan ook een opstapje zijn om weer mee te kunnen doen aan de samenleving. Het legt verbindingen tussen mensen en creëert hierdoor allerlei kansen. Uit de burgerpeiling ‘Waar staat je gemeente’ geven inwoners aan dat ze niet weten welk vrijwilligerswerk er is en waar ze de informatie kunnen vinden. Belangrijk is om de komende jaren hieraan te werken.

• Contineren van succesvolle pilots, zoals Homies, straatwerk en de deelname aan de kinderopvang door kinderen uit kwetsbare gezinnen (SMI) • Continueren en organiseren van preventieve laagdrempelige groepsondersteuning op scholen zoals een training voor kinderen met gescheiden ouders (interventie Samen op de Bank) • Ontwikkelen van groepsaanbod voor tieners (faalangst, ASS) en ouders (opvoedingsondersteuning) ter vervanging van individuele ondersteuning. • Faciliteren van een steun-in-de-wijksysteem (De Boei Bunschoten Wat we doen! YouTube), verdere uitbreiding van buurtnetwerken. • We ontwikkelen een dorpsbrede aanpak voor verslavingsproblematiek.

Beoogd resultaat: Bunschoten faciliteert een sterke lokale sociale basis met een sterke sociale samenhang en laagdrempelige toegankelijke voorzieningen waar mensen op elkaar kunnen terugvallen en meedoen in de samenleving. We doen dit met behulp van het opstellen van een beleidsvisie en uitvoeren van maatregelen.

18

3a Mantelzorg De vergrijzing stelt ons voor verschillende uitdagingen. Doordat mensen ouder worden, krijgen zij steeds vaker te maken met gezondheidsproblemen. Vaak worden mensen daarmee (deels) afhankelijk van hun sociale netwerk en hebben ze in toenemende mate mantelzorg nodig. De vraag naar mantelzorg neemt dan ook steeds verder toe. In 2021 berekende Mantelzorg.nl dat de inzet van mantelzorgers goed is voor zo’n 22 miljard euro. Die inzet moeten we daarom koesteren en waar mogelijk onze mantelzorgers ondersteunen en ontzorgen. Zij zijn een belangrijke schakel in zowel de (preventieve) zorgstructuur als voor de sociale basis van mensen met een zorgbehoefte. Het Steunpunt Mantelzorg is er voor alle mantelzorgers in de gemeente Bunschoten die iemand verzorgen die nog thuis woont (ook voor jonge mantelzorgers). Het Steunpunt Mantelzorg van De Boei biedt onafhankelijke informatie, ondersteuning en advies. Naast individuele ondersteuning worden er ook informatiebijeenkomsten, contactmomenten met andere mantelzorgers en cursussen aangeboden. Trainingen en gespreksgroepen die het steunpunt mantelzorg aanbiedt zijn onder andere: ondersteuning voor mantelzorgers waarbij ingegaan wordt op signalen van overbelasting en wat de mogelijkheden zijn als de zorg te zwaar wordt.

Een andere training is mantelzorg en dementie waarbij advies en informatie wordt gegeven over de verschillende vormen van dementie en hoe hier mee om te gaan. Er is ook een lotgenotengroep/gespreksgroep voor mantelzorgers waar ze ervaringen met elkaar kunnen delen en elkaar kunnen steunen. De zorg voor mensen met dementie vergt veel energie en doorzettingsvermogen. Het is voor direct betrokkenen van belang om op tijd om steun en advies te vragen, zodat men goed geïnformeerd is en ervaringen kan delen. Het Alzheimer Café biedt daartoe gelegenheid en is een trefpunt voor mensen met dementie, hun partners, familieleden, vrienden en hulpverleners. Ieder jaar rond 10 november is de ‘Dag van de Mantelzorg’. Rond deze periode stuurt de gemeente Bunschoten alle zorgontvangers van de mantelzorgers die bij De Boei staan ingeschreven een bericht over de waardering die ze dat jaar geven. Hiermee spreekt de gemeente Bunschoten zijn waardering uit voor alle zorg en ondersteuning die de mantelzorgers verlenen. Dit zogenaamde Mantelzorgcompliment wordt door de gemeente verstrekt aan de mantelzorgontvanger. De zorgontvangers mogen de waardering zelf aan hun mantelzorgers geven. Respijtzorg is een tijdelijke overname van zorg met als doel de mantelzorger een adempauze te geven. Respijtzorg is een vorm van mantelzorgondersteuning.

Door af en toe vrij te zijn van mantelzorgtaken, kunnen mantelzorgers hun eigen leven beter in balans houden en de zorg voor hun naaste langer volhouden. De Boei denkt mee in mogelijkheden rondom respijtzorg, bijvoorbeeld door uit te zoeken of er een logeerplek is of door het inzetten van een vrijwilliger of te kijken naar een vorm van dagbesteding. Voor palliatieve ondersteuning thuis werkt de Boei samen met de VPTZ, Netwerk Palliatieve zorg Eemland, Zorg en wooncentrum De Haven en Atelier Trait d’Union. Woon en Zorgcentrum De Haven heeft een zelfstandige Palliatief Terminale Zorgafdeling. Palliatief-terminale zorg wordt gegeven aan cliënten die een levensverwachting hebben van minder dan drie maanden. De palliatief-terminale zorgafdeling is gehuisvest op kleinschalige woongroep Het Spui bij De Haven. Er zijn drie tot vier bedden beschikbaar waar met een betrokken team van zorgverleners, zoals verpleegkundigen, verzorgenden en de specialist ouderengeneeskunde, warme comfortzorg wordt gegeven. Speciaal opgeleide vrijwilligers van De Boei bieden ondersteuning op het gebied van welzijn. Aandacht, nabijheid en “er zijn” vormen de sleutelwoorden van deze inzet. Vooral als een cliënt een klein netwerk heeft kan dat van grote waarde zijn.

19

Om het respijtzorgaanbod nog beter aan te laten sluiten op de vraag en behoefte van mantelzorgers zullen extra vrijwilligers getraind gaan worden. Dit zijn vrijwilligers die ook ingezet worden bij netwerkwijs en het steunsysteem, wat ook weer samenhangt met welzijn op recept. Lokaal in Bunschoten willen we respijtzorg uitbreiden voor mensen met een dementerende partner.

Actie: Bunschoten ondersteunt in de periode 2023 – 2026 mantelzorgers extra bij het uitvoeren van hun zorgtaken. Dit kan bijvoorbeeld door het verbeteren van de toegang tot regelingen en ondersteuningsvormen. Dit kan ook door het versterken van het steunpunt mantelzorg en het toegankelijker maken van informatie en advies. In het plan van aanpak dat gemeenten in moeten dienen voor de aanvraag van de SPUK wordt dit per gemeente concreet uitgewerkt Gemeenten werken aan het versterken en doorontwikkelen van hun respijtzorgaanbod om in samenspraak met de mantelzorgers in de periode 20232026 het respijtzorgaanbod beter aan te laten sluiten op de vraag en behoefte van de mantelzorgers. In dit plan van aanpak voor de SPUK wordt dit concreet uitgewerkt.

3b Een tegen Eenzaamheid Bij eenzaamheid ervaren mensen een gemis aan betekenisvolle sociale relaties. Iemand voelt zich er niet bij horen of ertoe doen. Mensen kunnen daardoor een steeds hogere drempel ervaren om naar buiten te gaan, contacten aan te gaan of mee te doen. Als eenzaamheid lang aanhoudt leidt dit tot gezondheidsrisico’s, minder meedoen in de samenleving en een verminderd gevoel van welzijn of geluk. Onderzoek toont aan dat eenzaamheid ook fysieke uitwerking heeft: eenzaamheid kan, net als stress, een negatieve invloed hebben op het immuunsysteem. Ook kan het leiden tot depressie en een verhoogd risico op hartziekten en de ziekte van Alzheimer. Daarnaast kan eenzaamheid een oorzaak zijn van ongezond gedrag: weinig bewegen, minder gezond eten en meer gebruik van verslavende middelen. Met als gevolg een groter risico op overgewicht, hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Eenzaamheid verhoogt zelfs de kans op voortijdig overlijden. Met een tegen eenzaamheid hebben we de laatste jaren de focus in Bunschoten gelegd op bewustwording, signalering en het bespreekbaar maken van eenzaamheid. Daarbij onderscheiden we sociale en emotionele eenzaamheid.

Niet alle vormen van eenzaamheid zijn altijd helemaal te voorkomen of op te lossen (denk aan het verlies van een levenspartner) maar we stimuleren en ondersteunen activiteiten die ouderen in staat stellen elkaar te ontmoeten en samen te komen en die aansluiten bij hun wensen. Kwetsbare ouderen proberen we sneller in beeld te krijgen en uit hun isolement te halen onder andere door inzet van het steunsysteem in de wijk. Door signalen van verschillende zorgpartijen, huisarts en sociaal werk samen te brengen kan toenemende kwetsbaarheid en/of eenzaamheid gezamenlijk worden opgepakt. (Wijkvangnet: De Boei Bunschoten Wat we doen! - YouTube).

20

Gemeente Bunschoten zet in op een lokale aanpak eenzaamheid langs de vijf pijlers: bestuurlijk commitment, een sterk netwerk creëren, mensen met gevoelens van eenzaamheid zelf betrekken, aan een duurzame aanpak werken en monitoring en evaluatie organiseren.

3c Welzijn op Recept Welzijn op recept wordt breed opgevat. Het betreft een werkwijze om mensen met psychsociale klachten te helpen door een samenwerking tussen huisarts, eerstelijns zorgverlener, welzijn en andere partijen in de wijk. Voor iedereen met vragen of problemen op het gebied van zorg en welzijn is de welzijnscoach van de Boei. Zij heeft een goed overzicht van informele netwerken en het activiteitenaanbod in de gemeente. Hierdoor kan zij mensen goed doorverwijzen naar passende activiteiten. We zijn gestart met de samenwerking tussen een huisartsenpraktijk en de Boei, dit gaan we de komende tijd uit breiden naar samenwerking met meer huisartsen. Vanuit Samen Sterker, de regionale samenwerking in Eemland, wordt onderzocht hoe het concept welzijn op recept verder kan worden versterkt. 4. Gezonde Leefstijl Het terugdringen van het aantal inwoners met overgewicht en obesitas is één van de afspraken uit het Nationaal Preventieakkoord. Met het GALA wordt deze afspraak uit het Nationaal Preventieakkoord voortgezet. Een ongezonde leefstijl zoals ongezonde voeding en te weinig beweging of slaap, speelt vaak een rol bij het ontstaan van overgewicht. Vaak gaat het om een optelsom van diverse factoren. Denk aan een combinatie van: teveel (aanbod van) ongezond eten, weinig bewegen, een laag inkomen en wonen in een achterstandswijk.

Daarom is voor een succesvol overgewichtbeleid een goede verbinding nodig tussen het zorg- en het sociaal domein. Met het aanpakken van overgewicht is veel gezondheidswinst te boeken. Het terugdringen van overgewicht draagt positief bij aan de fysieke gezondheid en het mentaal welbevinden van mensen. 4a Aanpak overgewicht obesitas bij kinderen De laatste decennia kampen steeds meer kinderen met overgewicht of obesitas. Overgewicht (en obesitas) zijn na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten en zorgen voor het meeste verlies van gezonde levensjaren. Ze zijn verantwoordelijk voor ruim 10% van de gevallen van chronisch hartfalen, 15% van hart- en vaatziekten en 40% van diabetes mellitus type II. Ook heeft overgewicht/obesitas vaak een negatief effect op het mentale welzijn van mensen. De wijdverbreide stigmatisering ervan leidt tot kinderen die gepest worden, volwassenen die een lagere kans op banen hebben en veel psychisch leed. (Nationaal Preventieakkoord, 2018) In Bunschoten zetten we in op gezond gewicht bij kinderen en jongeren onder het motto jong geleerd is oud gedaan. Dit doen we door JOGG gezonde jeugd gezonde toekomst te continueren. Met JOGG zorgen we ervoor dat een gezonde leefstijl voor kinderen en jongeren op de agenda blijft staan van alle betrokkenen waarbij gezond eten, voldoende bewegen, ontspanning en slaap wordt gestimuleerd.

Bovendien zorgt de JOGG aanpak voor samenhang in alle activiteiten in onze gemeente die te maken hebben met de aanpak van overgewicht bij kinderen en jongeren. Daarbij zetten we ook in op het stimuleren van gezonde sportkantines/clubhuizen bij sportverenigingen. De JOGG aanpak verbinden we aan de Gezonde School en de Gezonde Kinderopvang. 21

Hiervoor gaan we in gesprek met de basisscholen en het voortgezet onderwijs in Bunschoten om te verkennen wat de mogelijkheden zijn om in te zetten op de Gezonde School als onderdeel van de JOGG aanpak en de Rijke Schooldag. Onderdeel van JOGG wordt het realiseren van de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht. Met de ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht organiseer je directe ondersteuning voor gezinnen waarbij sociaaleconomische problemen een gezonde leefstijl in de weg staan. De ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht draagt bij aan het verkleinen van gezondheidsachterstanden. Voor een goed werkende ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht dient er minimaal aanbod in het sociaal domein te zijn in de volgende categorieën: - Schuldhulpverlening Opvoedondersteuning - Sport- en beweegaanbod - Activiteiten op het gebied van gezonde voeding - Activiteiten op sociaal-emotionele ontwikkeling. De uitdaging bij het implementeren van een ketenaanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas zit vooral in het samenbrengen van alle onderdelen tot een werkende ketenaanpak. 4b Aanpak overgewicht obesitas bij volwassenen Overgewicht (en obesitas) zijn na roken de belangrijkste oorzaak van ziekten. Ze zijn verantwoordelijk voor ruim 10% van de incidentie van chronisch hartfalen, 15% van de gevallen van hart- en vaatziekten en 40% van de gevallen van diabetes mellitus type II.

Obesitas en aan obesitas gerelateerde ziekten zorgen - na roken - voor het meeste verlies van gezonde levensjaren. Ook is bekend dat overgewicht en obesitas vaak een negatief effect hebben op het mentale welzijn van mensen. (Nationaal Preventieakkoord, 2018) Een goede aansluiting vanuit het brede gemeentelijk domein op het GLI-aanbod is daarom belangrijk. In Bunschoten wordt de Gecombineerde Leefstijl Interventie aangeboden. Een goede opname van de Gecombineerde Leestijl Interventie (GLI) voor volwassenen met overgewicht en obesitas in het sociaal domein is nuttig. Hoe korter de lijnen tussen de GLI-aanbieder, huisarts en medewerkers van het welzijnswerk en schuldhulpverlening bij de gemeente, hoe beter het aanbod kan worden aangepast op de individuele deelnemers. Een persoon met overgewicht/obesitas kan ook andere problemen hebben die eerst of parallel moeten worden geadresseerd, zoals schulden of eenzaamheid. De huisarts, praktijkondersteuner, fysiotherapeut, diëtist, buurtsportcoach, leefstijlcoach, casemanager en het lokaal sportaanbod werken nauw met elkaar samen om de GLI aan te bieden in Bunschoten en uitstroom naar het lokaal sport- en beweegaanbod mogelijk te maken. Vanuit het Sportakkoord streven we naar sporten en bewegen voor iedereen. Een van de groepen waar we ons op richten zijn mensen met leefstijlziekten.

De inzet vanuit het Sportakkoord om meer bewegen bij deze groep te stimuleren draagt bij aan de aanpak van overgewicht en obesitas in Bunschoten. In de regio Eemland vindt planvorming plaats rond de ketenaanpakken Overgewicht. Kinderen en de GLI. Bunschoten is aangesloten bij deze planvorming rond de regionale ketenaanpakken.

Beoogd resultaat: • Voor kinderen en volwassenen met overgewicht of obesitas is passende ondersteuning, begeleiding en zorg toegankelijk. • In 2025 heeft Bunschoten een netwerkaanpak voor kinderen met obesitas. • Er zijn samenwerkingsafspraken tussen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgaanbieders gemaakt.

22

4c Voorkomen en vroegsignalering middelenmisbruik Een van de thema’s in het lokale preventie akkoord Bunschoten is roken. Daarin is de ambitie een rookvrije generatie in 2040. We zetten in op het rookvrij laten opgroeien van kinderen, het voorkomen dat kinderen en jongeren beginnen met roken en helpen mensen die willen stoppen met roken. Dit doen we door bewustwordingscampagnes uit te voeren, rookvrije gebieden in de openbare ruimte in te richten, het stimuleren van particulieren om eigen grond rookvrij te maken en inwoners te informeren over de beschikbare hulp bij het stoppen met roken. We gaan de komende tijd steviger inzetten op een Rookvrije Start, juist omdat de cijfers laten zien dat relatief veel zwangeren in Bunschoten roken ten opzichte van de regio. Hierin zoeken we de samenwerking met de Taskforce Rookvrije Start Eemland. (Welkom - Trimbos Rookvrije Start (zorgpadrookvrijestart.nl)

- Alcohol & drugs In Bunschoten is een van de belangrijkste gezondheidsproblemen waarmee we blijvend worden geconfronteerd het misbruik van alcohol en drugs en de negatieve gevolgen daarvan op individueel en maatschappelijk niveau. Onder invloed van alcohol wordt de stap naar het gebruik van andere middelen kleiner en rekken de grenzen op. Dit blijkt ook uit het onderzoek Alcohol, Drugs en opgroeien in Bunschoten dat in 2022 is uitgevoerd. We zetten ons in Bunschoten al langere tijd in op het verminderen van middelengebruik onder jongeren. Hier is het actieplan Laat ze niet verzuipen opgesteld ((Tegengaan van alcohol en drugsgebruik - Preventie Akkoord Bunschoten) De focus ligt op alcohol, waarmee we automatisch inzetten op het verminderen van drugsgebruik. We maken gebruik van een integrale aanpak (voorlichting en bewustwording, signalering en advisering, regelgeving en handhaving, fysieke en sociale omgeving). Er is een Stuurgroep Preventie Middelengebruik die bestaat uit medewerkers van Jellinek, GGD regio Utrecht, sociaal werk De Boei, Waypoint en de gemeente.

Er is een onderzoek gedaan door de Hogeschool van Amsterdam naar Alcohol, Drugs en opgroeien in Bunschoten (LINK VOLGT) Hierin worden aanbevelingen gedaan om de aanpak te verbeteren: een brede aanpak en samenwerking, meer toegang naar laagdrempelige hulp, meer aandacht voor nazorg, meer ondersteuning en informatie/voorlichting over alcohol en middelengebruik in de directe, sociale en werkomgeving en het bemoeilijken van de verkrijgbaarheid en toegankelijkheid van alcohol bij jongeren. De komende periode geven we uitvoering aan deze aanbevelingen, waarbij de focus naast preventie ook op handhaving en naleving ligt. Ook werken we samen met het oudercomité Glashelder. Dit is een groep ouders uit Bunschoten-Spakenburg die volwassenen wil prikkelen en laten nadenken over hun relatie met kinderen en jongeren. Dat kunnen eigen (klein)kinderen zijn, maar ook buurkinderen, leerlingen, catechisanten, spelers, bezoekers ( Voor ouders – de Boei Bunschoten (Oudercomité Glashelder) (boeiendbunschoten.nl) Beoogd resultaat: • Er wordt actief ingezet op het voorkomen van het gebruik van alcohol, tabak en drugs door jongeren. • Er is netwerksamenwerking voor vroegsignalering alcoholproblematiek 23