Bijlage 2. Milieu-impactbeoordeling_omgevingsvisie_gemeente_bunschoten

Milieuimpactbeoordeling Omgevingsvisie Bunschoten

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten

projectnummer 0479730.100 definitief revisie 3 15 november 2022

Auteurs Shireen Baars Peter Verhoeven

Opdrachtgever Gemeente Bunschoten Stadsspui 1 3752 CL BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

Gecontroleerd: T. Artz / G. Gabry

datum 15 november 2022

beschrijving definitief

vrijgave T. Artz

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Waarom een milieuimpactbeoordeling? Positie van de milieueffectbeoordeling in het proces naar een Omgevingsvisie Leeswijzer

1 2 2 3

2

Aanpak van de milieueffectbeoordeling

4

2.1 2.2 2.3 2.4

Beoordelingskader en methodiek Opbouw van de beoordeling Het beoordelingskader Integrale beschouwing

4 6 7 8

3

Huidige situatie en referentiesituatie

9

3.1 3.2

Thema’s uit de omgevingsvisie Conclusie en overzicht

9 75

4

Beoordeling effecten omgevingsvisie

78

4.1 4.2

Inleiding Beoordelingen

78 78

5

Conclusies, overzicht en aanbevelingen

94

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

1

Inleiding

1.1

Aanleiding De Omgevingswet komt eraan. De overheid wil met deze nieuwe wet de regels met betrekking tot de fysieke leefomgeving vereenvoudigen en samenvoegen. De omgevingsvisie is een van de instrumenten uit deze nieuwe wet en is de vervanger van de structuurvisie. In de omgevingsvisie schetsen overheden als provincies en gemeenten het beleid voor de fysieke leefomgeving voor de komende jaren. Onderwerpen die aanbod komen zijn onder andere natuur, water, verkeer, gezondheid en economie. De gemeente Bunschoten is bezig met het opstellen van een omgevingsvisie. De omgevingsvisie schetst op hoofdlijnen het beleid ten aanzien van de fysieke leefomgeving en bepaald dus de koers van de gemeente. Met de omgevingsvisie worden ook de kaders gesteld voor toekomstige ontwikkelingen. De gemeente wil in keuzes voor de kaders de belangen van de fysieke leefomgeving mee laten wegen. Hiervoor is voorliggende milieuimpactbeoordeling opgesteld.

Figuur 1.1 Gemeente grens van gemeente Bunschoten.

Blad 1 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

1.2

Waarom een milieuimpactbeoordeling? Een milieuimpactbeoordeling focust zich vooral op conflicterende belangen. Ten behoeve van de omgevingsvisie zijn meerdere keuzes voor de fysieke leefomgeving tegenover elkaar gezet, zogeheten ‘botsproeven’.1 Met de milieuimpactbeoordeling wordt het milieubelang meegewogen in de besluitvorming van de Omgevingsvisie. Het milieugeweten krijgt op deze manier een plek in het proces. In dit rapport zijn de gemaakte keuzes in de omgevingsvisie beoordeeld op de impact op de fysieke leefomgeving. Bijvoorbeeld: een ruimteclaim op het buitengebied botst wanneer deze òf voor woningbouw òf voor natuurontwikkeling wordt benut. De milieuimpactbeoordeling toetst welke effecten de gemaakte keuzes hebben vanuit milieuperspectief en wat het doelbereik is van deze effecten. Het is vervolgens aan het gemeentebestuur om een afweging te maken over de voorkeur en motivatie van deze keuze. De milieuimpactbeoordeling is géén formeel MER, maar is wel opgezet vanuit de gedachte het milieubelang vroegtijdig en volwaardig mee te wegen in beleidskeuzes. De milieuimpactbeoordeling is een toets op milieueffecten van de ontwerp omgevingsvisie. Eerdere keuzes zijn met tussentijdse strategische impactbeoordelingen getoetst op het milieubelang.

1.3

Positie van de milieueffectbeoordeling in het proces naar een Omgevingsvisie Hoewel deze milieuimpactbeoordeling ingezet is als toetsend instrument, hebben de gedane aanbevelingen op eerdere versies van de ontwerp omgevingsvisie geleid tot aanpassingen in de visie. Op hoofdlijnen heeft de discussie zich toegespitst op de mate van kaderstelling. Vanuit milieuperspectief is het wenselijk om al in de omgevingsvisie aan te geven welke kaders gesteld worden bij het type ontwikkeling dat voorzien wordt. In de praktijk blijkt dat niet op alle onderwerpen een volledig concrete keuze maken nu al mogelijk is. Wel gaat de gemeente door op de nieuwe inzichten die worden opgedaan en verscherpt de gemeente dit in nieuwe versies van de omgevingsvisie. Naar aanleiding van de milieuimpactbeoordeling heeft de gemeente Bunschoten de omgevingsvisie op verschillende punten aangepast. Onder andere over de koppeling van de omgevingsvisie met het Nationaal en Provinciaal Programma Landelijk Gebied (NPLG en PPLG) als kader voor de versterking van natuur, verbetering van de waterkwaliteit en verminderen van de stikstofemissies. Daarnaast heeft deze impactbeoordeling geleid tot aanpassingen rondom de formuleringen over sporthallen, externe veiligheidsrisico’s en verstedelijkingsstrategieën.

Daarmee kan geconcludeerd worden dat het milieubelang een rol heeft gespeeld in de totstandkoming van de omgevingsvisie. Deze milieuimpactbeoordeling is opgesteld door Antea Group onder supervisie van Kuiper Compagnons.

1

Commissie Ruimte, december 2021. Botsingen Toekomstbeeld Omgevingsvisie.

Blad 2 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

1.4

Leeswijzer Deze milieuimpactbeoordeling bestaat uit de volgende hoofdstukken:  In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de verschillende deelgebieden in de gemeente Bunschoten. Daarnaast komt de methodiek en het beoordelingskader aan bod waarna de verschillende thema’s uit de omgevingsvisie worden toegelicht;  Hoofdstuk 3 beschrijft de opbouw van de beoordeling en de drie ambities uit de omgevingsvisie;  Hoofdstuk 4 beoordeelt de drie ambities op basis van beleid uit de omgevingsvisie en thematische ambities passend bij elke ambitie;  Tot slot vormt hoofdstuk 5 de afsluiting met de algemene conclusies en aanbevelingen.

Blad 3 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

2

Aanpak van de milieueffectbeoordeling

2.1

Beoordelingskader en methodiek

2.1.1

Beoordelingskader Voor het beoordelen van de omgevingsvisie is een beoordelingskader benodigd waarbij ook de trends en onzekerheden, doelbereik en ondergrenzen kunnen worden meegewogen. Daarnaast dient het beoordelingskader de gehele fysieke leefomgeving te beslaan, zonder dat de overzichtelijkheid uit het oog wordt verloren. Onderstaande tabel toont het beoordelingskader dat gebruikt wordt, die bestaat uit de verschillende thema’s en waarden uit de omgevingsvisie van de gemeente Bunschoten. Tabel 2.1 Thema's uit de omgevingsvisie.

Thema Agrarische sector Werk en ondernemen Recreatie en toerisme Bereikbaarheid Wonen Leefbaarheid en gezondheid Bodem, lucht en water Circulariteit Energie Klimaat Het DNA van Bunschoten (waarde) Natuur en landschap (waarde) Cultuurhistorie en erfgoed (waarde)

2.1.2

Beoordeling huidige en referentiesituatie De Omgevingsvisie van Bunschoten beschrijft aan de hand van de dertien thema’s de huidige staat van Bunschoten. Deze thema’s zijn de beoordelingsaspecten die de staat van de fysieke leefomgeving in de huidige situatie en in de referentiesituatie beschrijven. Op basis van de streefwaarde en gewenste beweging wordt een negatieve, neutrale of positieve beoordeling aan de beoordelingsaspecten gegeven van de referentiesituatie. De referentiesituatie is de toekomstsituatie van Bunschoten zonder dat de beleidsveranderingen, keuzes en maatregelen uit de omgevingsvisie gerealiseerd zijn. De referentiesituatie bestaat uit het vastgestelde beleid en de plannen en projecten waarover politieke besluitvorming heeft plaatsgevonden. Per beoordelingsaspect worden van alle kernwaarden de volgende uitspraken gedaan om de huidige en referentiesituatie te beoordelen: Wat is de huidige kwaliteit en kwaliteit van de referentiesituatie? Wat is de verwachte autonome trend?

Blad 4 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Wat zijn op basis van bovenstaande antwoorden mogelijke kansen en risico’s behorende bij dit beoordelingsaspect? Op basis van deze uitspraken wordt een beoordeling gegeven aan de thema’s en waarden. Bij de beoordeling van de effecten is een score van 1 tot en met 5 gehanteerd. Tabel 2.2 Beoordelingsschema voor de te beoordelen thema’s.

Waardering

Toelichting De staat is overal goed, er zijn geen knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden overal gehaald) De staat is overwegend goed, lokaal zijn er wat knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden grotendeels gehaald) De staat is redelijk, verspreid zijn er knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden vaak wel, soms niet gehaald) De staat is matig, er zijn redelijk wat knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden soms gehaald) De staat is overal slecht, er zijn overal knelpunten (ondergrenzen/streefwaarden/gewenste beweging worden nergens gehaald).

De beoordeling van een thema wordt visueel weergegeven aan de hand van een trendgrafiek. Een trendgrafiek toont de ontwikkeling van het thema (positief of negatief) voor het verleden, het heden en de toekomst. In onderstaand voorbeeld is sprake van een negatieve trend: de situatie is de afgelopen 20 jaar verslechterd. Vervolgens wordt aan de hand van beschikbare data een prognose gemaakt voor de toekomstige situatie van een aspect op basis van autonome ontwikkelingen. Onzekerheden vormen de aanleiding voor het gebruik van een bandbreedte. In onderstaand voorbeeld wordt de trend van de afgelopen jaren tot stilstand gebracht of kan de situatie nog licht verder verslechteren.

Figuur 2.1 Voorbeeld van een beoordeling in een trendgrafiek.

In de volgende stap is de informatie van de afzonderlijke aspecten samengebracht in een overzicht. Hierin is per aspect de huidige situatie en de toekomstige situatie (met bandbreedte) weergegeven. De huidige situatie, de hoogte van de beoordeling in 2022, wordt weergegeven door een ruitje. De bandbreedte van de referentiesituatie geeft de bandbreedte uit de individuele beoordeling in het jaar 2040 weer.

Blad 5 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 2.2 Voorbeeld van beoordeelde aspecten ten opzichte van elkaar en de referentiesituatie.

2.2

Opbouw van de beoordeling Voor de omgevingsvisie van Bunschoten worden de relevante keuzes geselecteerd en beoordeeld. In een eerdere fase zijn verschillende dilemma’s reeds op effecten beoordeeld. Voor het eindbeeld van de omgevingsvisie wordt dat nu opnieuw gedaan. De gemeente Bunschoten heeft de beleidsvoornemens gestructureerd met drie hoofdambities: 1. Iedereen doet mee in Bunschoten De gemeente wil een werkelijk inclusieve samenleving zijn waarin iedereen meedoet. De leefomgeving moet daarop ingericht zijn. Er zijn verschillende thema’s die in hoofdstuk 2 beoordeeld zijn die van belang zijn voor deze ambitie. De belangrijkste thema’s zijn: leefbaarheid en gezondheid, wonen, bodem, lucht en water, en cultuurhistorie en erfgoed. 2. Het Boegbeeld van het Eemland De gemeente versterkt de kwaliteiten van het unieke karakter van de gemeente, binnen de bebouwde kom en buiten in het open landschap, met voldoende karakteristieke woningbouw voor alle doelgroepen, leefbare wijken en een aantrekkelijk ondernemersklimaat. Deze ambitie heeft betrekking op de volgende thema’s: de agrarische sector, werk en ondernemen, bereikbaarheid, en natuur en landschap. 3. Samen Toekomstbestendig Als rentmeester voor toekomstige generaties, zorgt de gemeente voor een voor duurzaam Bunschoten op een manier die past bij de gemeente.

De gemeente maakt keuzes in overleg met de samenleving en zorgt voor een evenredige verdeling van lusten en lasten. Deze ambitie richt zich voornamelijk op de thema’s energie, klimaat en circulariteit. Onder deze ambities heeft de gemeente aangegeven “wat er gedaan gaat worden”. Onder dit kopje heeft de gemeente telkens aangegeven wat ze voornemens te doen is om de ambities te bereiken. Dit instrumentarium kan uiteenlopen van “onderzoeken” tot “stimuleren” tot “zorgen voor”.

Blad 6 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

2.3

Het beoordelingskader De omgevingsvisie wordt beoordeeld op de impact die de omgevingsvisie heeft op de fysieke leefomgeving. Bij deze beoordeling wordt gebruik gemaakt van een integraal beoordelingskader dat een oordeel geeft over de fysieke leefomgeving én op de doelen van de omgevingsvisie die gehaald achten te worden. Om die reden is het beoordelingskader gekoppeld aan de thema’s en zogeheten waarden uit de omgevingsvisie. De waarden zijn de belangrijkste kernwaarden waardoor Bunschoten getypeerd wordt. Deze zijn: Het DNA van Bunschoten, Natuur en Landschap, en Cultuurhistorie en Erfgoed. Met deze thema’s en waarden is een brede basis gelegd voor een integraal oordeel over de fysieke leefomgeving.

2.3.1

Scorebord en beoordelingsmethode Op basis van de bovenstaande domeinen wordt de omgevingsvisie afzonderlijk beoordeeld aan de hand van de referentiesituatie (zie hoofdstuk 2) en op basis van expert judgement. Hierbij wordt aan elk thema een waarde verbonden volgens onderstaande scorebalk. De score kan variëren van zeer negatief tot zeer positief. Een neutrale beoordeling wordt toegekend als de visie geen wezenlijke impact heeft op het betreffende domein. Positieve en negatieve beoordelingen worden gegeven aan de hand van de beschrijving in de voorgaande paragraaf. Het verschil tussen een positieve (of negatieve) en een zeer positieve (of zeer negatieve) beoordeling is relatief. Een extremere beoordeling wordt gegeven wanneer de omgevingsvisie op meerdere thema’s significante effecten veroorzaakt, of bepalend is voor het doelbereik van de omgevingsvisie. Zeer negatief

Negatief

Neutraal

Positief

Zeer positief

Figuur 2.3 Scorebalk die gebruikt is bij de beoordeling van de omgevingsvisie.

Door middel van scoreborden kan een integraal beeld gegeven worden van de impact van de omgevingsvisie, wat de gemeente helpt bij het aanscherpen van keuzes in de omgevingsvisie. Een voorbeeld van een scorebord is hieronder weergegeven. Het beoordelingskader is geënt op de thema’s uit de omgevingsvisie. Daarmee wordt niet alleen voorzien in een integrale beoordeling van milieuaspecten, maar kan de toets ook gezien worden als een toets op het doelbereik van de omgevingsvisie.

Figuur 2.4 Een voorbeeld van een scorebord

Blad 7 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

2.4

Integrale beschouwing In hoofdstuk 6 is een integrale beschouwing gegeven aan de hand van de strategische impactbeoordeling. Hierin is een matrix opgenomen om een beeld te geven van de belangrijkste beoordelingscriteria per opgave en de aspecten die wellicht onderbelicht zijn vanwege reikwijdte en detailniveau van de omgevingsvisie. Vervolgens zijn de conclusies per opgave kort samengevat en worden aanbevelingen voor de nadere uitwerking van de omgevingsvisie gedaan.

Blad 8 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

3

Huidige situatie en referentiesituatie In dit hoofdstuk wordt de referentiesituatie per thema beschreven die in de omgevingsvisie genoemd worden. De referentiesituatie is de toekomstige situatie in de gemeente Bunschoten wanneer het bestaande beleid wordt voortgezet, zonder de keuzes die in de omgevingsvisie worden gemaakt. Ook autonome trends en ontwikkelingen horen bij de referentiesituatie. Daarna wordt elk thema beoordeeld.

3.1

Thema’s uit de omgevingsvisie

3.1.1

Agrarische sector Inleiding en huidige situatie Op agrarische bedrijven worden gewassen geteeld of dieren gehouden. Hiermee zorgen zij voor het voedsel van mens en dier. Daarnaast zijn er ook agrariërs (boeren) die zich richten op bredere activiteiten. Denk daarbij aan agrotoerisme, zorg, educatie of nieuwe bedrijfsvormen. In de gemeente Bunschoten speelt het agrarisch landschap een belangrijke rol. De agrarische bedrijven zijn voornamelijk grondgebonden. Dit betekent dat de akker- en weilanden worden gebruikt voor productie. In het buitengebied van Bunschoten wordt het landschap gekarakteriseerd door een polderlandschap met weilanden en enkele akkers. Zoals aangegeven in Figuur 3.1 zijn de landbouwgebieden voornamelijk graslanden voor melkveebedrijven.

Figuur 3.1 Landbouwgebieden in gemeente Bunschoten (Bron: Klimaateffectatlas).

Blad 9 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

In de afgelopen 20 jaar is het aantal landbouwbedrijven in de gemeente Bunschoten afgenomen. Een groot aantal van deze landbouwbedrijven had blijvend grasland en/of rundvee. De volgende figuren tonen de ontwikkeling van deze twee sectoren. Het aandeel blijvend grasland is in de afgelopen 20 jaar in de gemeente Bunschoten afgenomen. Tegelijkertijd is ook het aantal agrarische bedrijven met blijvend grasland afgenomen. De huidige bedrijven met blijvend grasland zijn in grootte toegenomen de afgelopen 20 jaar. Het aantal bedrijven met rundvee is in de afgelopen 20 jaar afgenomen. Ook het aantal dieren is in de afgelopen 20 jaar licht afgenomen. De huidige bedrijven zijn groter dan de bedrijven van 20 jaar geleden. In de afgelopen 5 jaar zijn de bedrijven iets gekrompen. Per bedrijf waren er ongeveer 115 koeien aanwezig in 2021.

Figuur 3.2 Blijvend grasland ten opzichte van het aantal bedrijven (Bron: CBS, 2022).

Blad 10 van 95

140

8000

120

7000 6000

100

5000

80

4000 60

3000

40

2000

20

Totaal rundvee (aantal)

Rundvee per bedrijf (aantal/bedrijf)

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

1000

0

0 2000

2005

2010

2015

Rundvee per bedrijf

2020

2021

Rundvee

Figuur 3.3 Rundvee per bedrijf ten opzichte van het totaal aantal rundvee (Bron: CBS, 2022).

Trends en opgaven In de gemeente Bunschoten spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Agrarische sector’. De volgende ontwikkelingen spelen: Autonome uitdagingen voor de landbouw Er komen grote uitdagingen op de landbouwsector af. Bijna de helft van alle agrarische bedrijven in Nederland heeft een bedrijfshoofd dat ouder is dan 55 jaar. 60 procent van deze boeren heeft geen opvolging2. Daarnaast vormt klimaatverandering een uitdaging. De impact op het agrarisch bedrijf is afhankelijk van het gewas of het landbouwsysteem. Te droge of juist te natte perioden zijn nadelig voor de agrarische bedrijfsvoering, terwijl warmere temperaturen en een hogere CO2 concentratie juist een positief effect kunnen hebben op landbouwgewassen. Daarnaast bestaan er verschillende milieueffecten van de agrarische bedrijfsvoering, zoals geur, geluid, en stikstof. Verschillende hulpmiddelen voor de landbouw, zoals zoet water, ruimte en fosfaat, zijn schaars. De opgave is om deze op een duurzame manier te benutten, in overeenstemming met de draagkracht van het gebied. -

Agrarische bijdrage aan natuur- en landschapsbeheer De transitie naar een duurzame landbouw wordt in de gemeente Bunschoten mede vormgegeven door samen met boeren op te trekken om bijvoorbeeld aan weidevogelbeheer of landschapsbeheer te werken. Het Eemland heeft de hoogste dichtheid aan weidevogels van de provincie Utrecht. Dat heeft vijf redenen. Er is voldoende voedsel te vinden rondom de plas-drasgebieden; er is veel ruimte voor nesten in het vlakke land, ver van bomen of boerderijen; ook voor kuikens zijn er genoeg insecten te vinden; er zijn weinig roofdieren zoals vossen en marters en er wordt actief samengewerkt met boeren die aan natuurbeheer doen. Dat laatste maakt de positie van

2

Centraal Bureau voor de Statistiek. (2021, 13 januari). Geen bedrijfsopvolger voor meer dan 16 duizend boerderijen.

Blad 11 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

agrariërs in de gemeente bijzonder: boeren leveren op dit onderdeel een positieve bijdrage aan de biodiversiteit. -

Stikstof en de landbouwsector Met o.a. het stikstofbeleid en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid wordt gestuurd op een verduurzaming van de landbouwsector. De omschakeling naar een landbouwsysteem dat gebaseerd is op kringlopen is een uitdaging. Maatregelen om de landbouwsector minder stikstof te laten uitstoten maken dat er in het agrarisch gebied veel gaat veranderen in de komende jaren. De emissie van stikstof kan nadelige gevolgen hebben voor de ecologische waarden in Natura 2000-gebieden, afhankelijk van de stikstofgevoeligheid ervan. In het gemeenschappelijk landbouwbeleid heeft de gemeente Bunschoten een emissiereductieopgave van 47%. Het gaat niet om nu al bindende doelstellingen, maar het geeft wel een beeld van de opgave.

-

Het agrarisch verdienmodel Het inkomen van agrariërs staat onder druk. Binnen de agrarische sector is het inkomen zeer volatiel. Dit betekent dat het ene jaar goede inkomens worden gegenereerd, terwijl andere jaren verlies wordt gedraaid. De grote sturende factoren hierin zijn de weersafhankelijkheid en de prijsveranderingen (op de wereldmarkt). Voorheen hebben agrariërs hierop gestuurd door kosten te verlagen en de schaal te vergoten. Naarmate meer agrariërs hierop inzetten verdwijnt het voordeel weer. Het verhogen van inkomens via schaalvergroting vormt hierom een vicieuze cirkel. In de afgelopen jaren is er een verschuiving in verdienmodellen van agrariërs ontstaan. Een deel van de agrariërs heeft aanvullende verdienmodellen ontwikkeld, zoals kamperen bij de boer, verkoop door korte ketens of opvang van ouderen, kinderen of zorgpatiënten op de boerderij. Ook doen veel agrariërs aan weidevogelbeheer en dragen zij zorg voor natuur en landschap door de aanleg van natuurvriendelijke oevers of plasdraszones.

-

Agrarisch karakter van de gemeente In de afgelopen jaren zijn het aantal agrarische bedrijven en het landbouwareaal is afgenomen in de gemeente. De verwachting is dat deze trend zich voortzet. De gemeente blijft ruimte bieden aan de boer en het agrarische karakter. De agrarische sector blijft de eerste drager en beheerder van het landschap. Als er in de toekomst agrarische bedrijven verdwijnen, levert dit meer ruimte op voor de ontwikkeling van de overgebleven agrarische bedrijven wat in de afgelopen jaren de grootste trend was. Ook kan deze ruimte deels benut worden door extensieve recreatie (zoals klompen-, wandel- en fietspaden) of het ruimtegebruik toedelen aan de energietransitie, wat op nationaal niveau een belangrijk doel is in het Nationaal Programma Landelijk Gebied.

-

Behoud van veenweidegebieden Belangrijke ontwikkelingen die in Bunschoten rondom het agrarische landschap spelen zijn onder andere het behouden van veenweidegebieden, omdat dit een belangrijke habitat is voor weidevogels. Naar verwachting groeit de aandacht voor natuur en biodiversiteit verder door. Dit is terug te zien in initiatieven met betrekking tot bijvoorbeeld natuur-inclusieve landbouw en circulair ondernemen. Ook kan CO2 uitstoot ervoor zorgen dat de traditionele economische agrarische modellen onder druk komen te staan. De gemeente Bunschoten kan hierop inspelen door in te zetten op andere vormen van landbouw, zoals natte teelt, wat weer voordelig is voor de aangewezen

Blad 12 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

weidevogelgebieden. Ook heeft dit een positief effect op CO2 uitstoot, waarbij boeren worden gecompenseerd door middel van subsidie. Op deze manier kunnen agrarische bedrijven profiteren van het groeiende toerisme en recreatie. Beoordeling referentiesituatie De agrarische sector heeft te maken met verschillende uitdagingen. Hierbij kan gedacht worden aan vergrijzing, voldoende inkomen, en stikstof. Er is grote inzet op een zogenoemde landbouwtransitie, een verschuiving van naar een duurzamer en eerlijker landbouwsysteem. In de gemeente Bunschoten zijn de veenweidegebieden en het agrarische karakter van de gemeente punten die aandacht krijgen. Voor veenweidegebieden bestaan er verschillende initiatieven in de gemeente, zoals natuur-inclusieve landbouw3. Daarnaast zal klimaatverandering ook zijn impact hebben op de agrarische sector. Al met al bestaat er een onzekerheid op veel verschillende vlakken voor de agrarische sector naar 2050. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

Figuur 3.4 Beoordeling agrarische sector.

3.1.2

Werk en ondernemen Inleiding en huidige situatie Bij de gedachte aan het woord ‘bedrijfsleven’ in de gemeente Bunschoten wordt overwegend gedacht aan een bruisende, hardwerkende en innovatieve gemeente. De industriële bedrijvigheid is groot. In de gemeente Bunschoten is de maakindustrie de gemiddeld groter dan in gemeente met een vergelijkbaar aantal inwoners elders in Nederland. Daaronder vallen de procesindustrie (het verwerken van voedsel) en de metaalindustrie. De metaalindustrie is een van de grootste werkgevers, maar ook de branches waar brood, koek, gebak, vis, betonwaren etc. geproduceerd worden bieden veel werkgelegenheid. Daarnaast zijn ook de handelssector (ambulant en groothandel) en de bouwsector belangrijk. Familiebedrijven nemen een belangrijke plaats in de sector in. Bunschoten-Spakenburg staat bekend om de productie van brood, koek en vis. De vissector kent veel (kleine) zelfstandigen. In de koek- en broodsector zijn veel franchisenemers van grotere ketens. Het aantal vestigingen in de gemeente is tussen 2015 en 2021 gegroeid van 1740 naar 2250. Onderstaand figuur en tabel geeft de belangrijkste sectoren aan in gemeente Bunschoten ten opzichte van de rest van Nederland.

3

Provincie Utrecht, Voortgangsrapportage Samenwerkingsagenda Landbouw, maart 2022.

Blad 13 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Nederland

Bunschoten

Figuur 3.5 Sectoren in de gemeente Bunschoten en Nederland (Bron: LISA). Tabel 3.1 Sectoren in gemeente Bunschoten (Bron: LISA).

Tabel 3.2 Industrie Landbouw Handel Recreatie en toerisme Collectieve dienstverlening Zakelijke dienstverlening Overige dienstverlening

Gemeente Bunschoten 20 % 3,6% 27,6% 1,1 % 13,8% 26,7% 8,4%

Nederland 18,9% 8,1% 16,1% 2,1% 18,9% 33,3% 6,2%

In de gemeente liggen verschillende werklocaties, zowel bedrijventerreinen als kantoorlocaties. Onderstaande kaart toont de ligging van deze terreinen. Het gaat om de terreinen: De Kronkels, De Kronkels-Zuid (in ontwikkeling), Haarbrug, Haarbrug-Noord en Haarbrug-Zuid. Samengevoegd heet dit Bedrijventerreinen Zuid. In het noorden ligt het bedrijventerrein Zuidwenk.

Blad 14 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 3.6 Werklocaties gemeente Bunschoten.

In Bunschoten ligt het aantal banen per 1000 inwoners hoger dan voor vergelijkbare gemeenten. In Bunschoten zijn 0,75 banen per persoon tussen de 15 en 74 jaar beschikbaar, terwijl het gemiddelde voor vergelijkbare kernen op 0,56 banen ligt. Het werkloosheidspercentage ligt in de gemeente Bunschoten lager dan het landelijk gemiddelde. De ontwikkeling van de werkloosheid over tijd volgt wel de landelijke trend. Zo liep tijdens de financiële crisis de werkloosheid op. Ook de onzekerheid door de coronacrisis leidde tot een licht toename in werkloosheid in de gemeente.

Blad 15 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 3.7 Arbeidsdeelname in de gemeente Bunschoten ten opzichte van Nederland (Bron: CBS).

De functiemengingsindex is een manier om de verhouding tussen het aantal banen en woningen aan te geven. Bij een index van 0 wordt er alleen gewoond in een gemeente, terwijl bij een index van 100 er alleen gewerkt wordt in een gemeente. Een waarde van 50 geeft aan dat er evenveel banen als woningen zijn. In de gemeente Bunschoten ligt de functiemengingsindex op 58.9. Dit betekent dat er naar verhouding meer banen zijn dan dat er woningen zijn in de gemeente. In heel Nederland ligt de functiemengingsindex op 53,3. Het merendeel van de inwoners van Bunschoten werkt in Bunschoten zelf (5.900 mensen). Daarnaast werkt er een relatief groot aantal inwoners in de gemeente Amersfoort (1.200 mensen). Ook andersom bestaat deze relatie met Amersfoort. Ongeveer 1.000 inwoners van de gemeente Amersfoort werken in Bunschoten. Trends en opgaven In de gemeente Bunschoten spelen de volgende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Werk en ondernemen’: -

Vergrijzing Als gevolg van vergrijzing neemt de beroepsbevolking af terwijl het aantal personen dat niet wil of kan werken toeneemt. Voor gemeente Bunschoten is dit vooral te zien in de bedrijvigheid (bijvoorbeeld vishandel) waar opvolgers minder goed te vinden zijn.

-

Innovatieve economie Ook is de groei van de circulaire economie van belang, waarbij aandacht is voor het vergroenen en verduurzamen van de economie. Dit kan een rol spelen in de landbouwsector, maar ook in de handelssector en maaksector. Innovaties volgen elkaar in een snel tempo op. Het gaat om zowel technologische als maatschappelijke ontwikkelingen. Technologische ontwikkelingen zijn digitalisering en nieuwe productietechnieken. Maatschappelijke ontwikkelingen zijn klimaatverandering,

Blad 16 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

energievermindering, energieneutraliteit en circulariteit. Recente ontwikkelingen als de recordinflatie leveren een onzekerheid in deze beoordeling op. Beoordeling referentiesituatie De economie van de gemeente Bunschoten staat er goed voor. Er is bedrijvigheid, de werkloosheidspercentages zijn laag en er zijn voldoende banen in de gemeente. Vergrijzing vormt een punt van aandacht, omdat hierdoor de beroepsbevolking kleiner wordt. Daarnaast staat de bedrijvigheid niet stil, innovaties op zowel maatschappelijk als economisch vlak volgen elkaar snel op. De economie is natuurlijk niet te voorspellen naar de toekomst toe, maar over het algemeen staan de uitgangspunten er goed voor in de gemeente Bunschoten. De verwachting is daarom ook dat er een stabiele trend bestaat naar de toekomst toe. In onderstaand figuur is de beoordeling weergeven:

Figuur 3.8 Beoordeling van het thema Werk en ondernemen.

3.1.3

Recreatie en toerisme Inleiding en huidige situatie Onder recreatie verstaat de gemeente alle mogelijkheden voor eigen inwoners om hun vrije tijd te besteden. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van sport of cultuur, maar ook via wandelen en varen. Onder toerisme wordt verstaan mensen die niet in de gemeente Bunschoten wonen, maar er wel naartoe gaan om daar hun vrije tijd te besteden. Tussen 2016 en 2018 namen de inkomsten uit bestedingen binnen de toerisme sector af. Dit was voor zowel het binnenlands als buitenlands toerisme het geval. De verblijfsduur van bezoekers nam ook af. Waar eerder een aanzienlijk deel langer dan 2 uur in de gemeente verbleef, bleef het merendeel van de bezoekers in 2018 1 tot 2 uur in de gemeente. Tussen 2016 en 2021 is het aantal vestigingen dat actief is in de recreatieve en toerisme sector licht toegenomen van 120 tot 140. Voor dagjesmensen is de gemeente een aantrekkelijk gebied. Zo zijn er zijn fiets- en wandelpaden en zijn het Randmeer, de Eem en de Laak, aantrekkelijke wateren om te recreëren. En vooral Spakenburg beschikt over een gezellig en aantrekkelijk centrum, met als opvallende bijzonderheid de Botterhaven en een jachthaven met alle benodigde voorzieningen. Trends en opgaven

Blad 17 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

In de gemeente Bunschoten spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Recreatie en toerisme’: -

Belevingstoerisme Algemeen is er een landelijke trend dat bedrijven steeds meer zoeken naar unieke concepten of nieuwe ideeën. Daarmee proberen bedrijven zich te onderscheiden van anderen. Hiervoor is een goed ontwikkeld netwerk van recreatiemogelijkheden nodig. De vraag naar totaalconcepten kan ervoor zorgen dat grenzen tussen sectoren/activiteiten minder worden. Hier liggen ook in de gemeente Bunschoten kansen. Voor (agrarische) bedrijven in het buitengebied bestaan mogelijkheden om nevenfuncties te beginnen die op toeristen en recreanten gericht zijn, bijvoorbeeld een bed & breakfast of een boerenwinkel.

-

Inwonersgroei en recreatiebehoefte De regio Utrecht heeft te maken met een groei van het aantal inwoners. Grotere steden zoals Utrecht en Amersfoort zijn kernpunten van deze groei. In de gemeente Bunschoten wordt een groei van 13,6% in het aantal inwoners verwacht tot 2035 (PBL/CBS, 2022). Dit betekent dat er een groeiende behoefte aan recreatiemogelijkheden ontstaat.

-

Vergrijzing Vergrijzing maakt dat het aantal ouderen sterk toeneemt. Ouderen hebben een andere recreatiebehoefte dan jongeren. Denk hierbij aan mogelijke voor extensieve recreatie (fietsroutes). Vergrijzing zorgt ook voor verandering op het vlak van de watersport. Ook de watersporter vergrijst, waardoor verwacht wordt dat de pleziervloot kleiner wordt.

Beoordeling referentiesituatie In de afgelopen jaren is de recreatie en toerisme sector in de gemeente Bunschoten gekrompen. Ook de coronacrisis heeft een negatieve invloed op de recreatiesector van Bunschoten verwacht. De groei van het aantal inwoners in de regio en de vergrijzing vormen kansen voor de sector in Bunschoten. Al betekent het ook dat er een verschuiving plaatsvindt in de manier waarop mensen hun vrije tijd beleven. De mate van succes die recreatie en toerisme bedrijven hebben met het inspelen op de veranderende vraag is bepalend voor de ontwikkeling van de sector. Dit brengt een onzekerheid met zich mee naar de toekomst toe. De beoordeling is in onderstaand figuur weergegeven.

Figuur 3.9 Beoordeling van het thema Recreatie en toerisme.

Blad 18 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

3.1.4

Bereikbaarheid Inleiding en huidige situatie Een goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat inwoners gemakkelijk kunnen komen waar ze willen. Bereikbaarheid is er op verschillende manieren. Een goede bereikbaarheid zorgt ervoor dat mensen makkelijk onderdeel kunnen zijn van de samenleving, of ze nu werken, winkelen of elkaar willen ontmoeten. De gemeente bestaat uit drie kernen die onderling redelijk verbonden zijn voor auto, fiets en wandelaar. Aan de zuidzijde van de gemeente ligt de A1. Hierdoor is de gemeente met de auto goed ontsloten richting het oosten (met aansluiting op de A30), en richting het westen (regio Amsterdam). De provinciale wegen zorgen voor de verbinding met snelwegen en de bredere omgeving. De provinciale wegen in de gemeente zijn: N806: verbinding tussen Bunschoten-Spakenburg en Nijkerk; N414: verbinding tussen Bunschoten-Spakenburg en Baarn; N199: verbinding tussen Bunschoten-Spakenburg en A1/Amersfoort. Deze verkeersverbindingen zorgen ervoor dat centraal Nederland relatief goed ontsloten is met de auto.

Figuur 3.10: Reistijd vanaf de gemeente Bunschoten (minuten).

In de gemeente Bunschoten liggen verscheidene bushaltes die zorgen dat voornamelijk Bunschoten-Spakenburg toegang heeft tot het OV. Het landelijk gebied is vaak minder goed ontsloten voor het openbaar vervoer dan het bebouwd gebied. Ondanks dat de ov-dekkingsgraad 74,9%, wat hoger is dan het gemiddelde van vergelijkbare gemeentes (65%), is de bereikbaarheid matig. De buslijnen die aanwezig zijn in de kern van Bunschoten-Spakenburg hebben een lage

Blad 19 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

frequentie en rijden voornamelijk binnen de gemeente. De bereikbaarheid met omliggende gemeente is daarmee ook minder goed, deels omdat er geen treinstation in de gemeente is. De dichtstbijzijnde stations zijn te vinden in de gemeente Baarn en Amersfoort.

Figuur 3.11: OV-bereikbaarheid gemeente Bunschoten (Bron: Antea Apps).

In de gemeente Bunschoten zijn mogelijkheden voor langzaam verkeer aanwezig, al is de verbinding van west naar oost relatief slecht ten opzichte van de verbinding noord-zuid. In onderstaand figuur is het netwerk van fietspaden weergegeven in Centrum Spakenburg.

Blad 20 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 3.12 Fietspaden (zowel recreatief als utilitair) in Centrum Spakenburg (donkerblauw/paars)

Ook liggen er verschillende fietsknooppunten verspreid over de gemeente, voor dagelijks en recreatief gebruik. Ook hierin zijn de knooppunten noord-zuid beter verbonden dan de verbinding tussen het westen en oosten.

Figuur 3.13: Fietsknooppuntennetwerk.

Blad 21 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Verkeersveiligheid is een wezenlijk onderdeel van een goed functionerend verkeersnetwerk. Het aantal verkeersongelukken ligt laag in de gemeente in vergelijking met het gemiddelde van Nederland. Voor heel Nederland is een trendbreuk te zien, omdat mensen in 2020 minder onderweg waren door de corona crisis. In Bunschoten bleef het aantal ongelukken stabiel laag.

Figuur 3.14: Ontwikkeling aantal ongelukken (Bron: BRON)

De ongelukken in de gemeente Bunschoten leiden echter vaker dan gemiddeld tot letsel. Zoals aangegeven in onderstaand figuur, vonden er in het jaar van 2020 geen dodelijke verkeersongelukken plaats, maar dit kan worden gewijd aan het verminderde verkeer door de coronacrisis. In sommige jaren (zoals 2013, 2014, 2015, 2017 en 2018) ligt het aandeel dodelijke ongelukken boven het Nederlands gemiddelde, namelijk rond de 2% terwijl het Nederlands gemiddelde rond de 0,5% ligt.

Bunschoten

Nederland

Figuur 3.15: Aard van de ongelukken (Bron: BRON).

Blad 22 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Uit onderstaande kaart komt naar voren dat de ongelukken in de gemeente Bunschoten voornamelijk plaatsvinden op de Amersfoortseweg en binnen het bebouwd gebied.

Figuur 3.16: Locatie ongevallen (Bron: BRON)

De manier van bewegen is aan het veranderen. Zo wordt er meer elektrisch gereden, zoals op een e-bike of met de elektrische auto. Zo ontwikkelt zich een laadinfrastructuur in de gemeente Bunschoten. Een groot deel van de laadpalen liggen binnen stedelijk gebied. Ook langs de A1 bevindt zich een snellaadlocatie. In de gemeente bevinden zich op dit moment ongeveer 40 laadpalen (Oplaadpalen.nl). Trends en opgaven In de gemeente Bunschoten spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Bereikbaarheid’. De volgende ontwikkelingen spelen: Bereikbaarheid en bevolkingsgroei De afgelopen jaren is het aantal inwoners in de gemeente Bunschoten sterk gegroeid. Naar de toekomst toe is de verwachting dat Bunschoten verder gaat groeien. Dit leidt tot meer verkeer in en rondom de gemeente Bunschoten. Dit betreft zowel het wegverkeer als het openbaar vervoer. Vooral de bereikbaarheid met het openbaar vervoer zal voor gemeente Bunschoten

Blad 23 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

een opgave zijn. Het openbaar vervoer speelt, met het oog op vergrijzing, een belangrijke rol in het bereikbaar houden van voorzieningen. Verschuiving in mobiliteitsvormen In de laatste jaren zijn er nieuwe mobiliteitsvormen bijgekomen, zoals de e-bike en speed pedelec. Deelvervoer en de OV-fiets zijn in opkomst en zijn onderdeel van de verschuiving naar deelmobiliteit. Verkeersveiligheid Op het vlak van verkeersveiligheid spelen veel verschillende ontwikkelingen. Het landelijke beeld laat zien dat de daling in het aantal verkeersdoden is gestagneerd, en dat het aantal verkeersgewonden juist toeneemt. Verschillende factoren kunnen hier verantwoordelijk zijn, zoals het drukker wordende verkeersbeeld, de introductie van nieuwe vervoersmiddelen, afleiding o.a. door smartphone gebruik en/of ouderen die langer mobiel zijn. Verduurzaming mobiliteit Grote stappen zijn en worden gezet in de transitie naar duurzame energie. Dit heeft ook gevolgen voor de mobiliteitssector. Het wagenpark dat elektrisch of op waterstof gaat rijden zal toenemen. Dit betekent dat er ook een grotere vraag ontstaat naar laadpalen. Beoordeling referentiesituatie In de gemeente Bunschoten is de verkeersveiligheid op een goed niveau. Door de ligging aan de A1 en de verschillende provinciale wegen in de gemeente is de autobereikbaarheid ook goed op orde.

De eerste stappen zijn gezet in de verduurzaming van de automobiliteit. Het OV in de gemeente is redelijk. Er zijn buslijnen aanwezig, maar de gemeente heeft geen eigen station. Naar de toekomst toe bestaan er enkele opgaven, zoals het op peil houden van de bereikbaarheid bij een toenemend aantal inwoners, het behouden en verbeteren van de verkeersveiligheid, en de verduurzaming van de mobiliteit. Er bestaat onzekerheid naar de toekomst toe over de manier waarop deze opgaven ingevuld worden. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

Figuur 3.17 Beoordeling van het thema Bereikbaarheid.

Blad 24 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

3.1.5

Wonen Inleiding en huidige situatie Goed wonen is een basisbehoefte. Of het ergens prettig wonen is of niet heeft met veel verschillende aspecten te maken. Aan de ene kant gaat het over de huizen waarin mensen wonen, denk aan nieuwbouw en bestaande bouw, en de verschillende soorten bouwtypes. Het gaat ook over betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen. En beschikbaarheid van woningen gaat niet alleen over voldoende huisvesting, maar ook over geschikte huisvesting voor de diverse doelgroepen. In de gemeente stonden in 2020 circa 8.500 woningen. Deze woningen staan voornamelijk in de kern Bunschoten-Spakenburg. 74,2 procent van de woningen is een koopwoning. Met name in het sociale huur segment is het aandeel woningen laag: 14,2 procent van de woningvoorraad ten opzichte van 28,8 procent voor heel Nederland. Het aandeel overige huur ligt op een relatief gelijk niveau.

C

Koopsector

C

Corporatiehuurwoningen

C

Overige huur

Figuur 3.18 Woningeigendom in Bunschoten en Nederland.

In de gemeente Bunschoten staan veel eengezinswoningen: 78,9 procent van het totale woningaanbod is een eengezinswoning. Het landelijk gemiddelde ligt op 63,8 procent. Het overige deel van de woningvoorraad is een meersgezinswoning (21,1 procent), zoals flats of appartementen. De woningen in de gemeente Bunschoten zijn relatief groot, gemiddeld 123 m2, ten opzichte van het Nederlands gemiddelde van 116 m2.

Blad 25 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

C

Eengezinswoningen

C

Meergezinswoningen

Figuur 3.19: Woningtype in Bunschoten en Nederland.

Het gemiddelde bouwjaar voor de woningvoorraad in de gemeente Bunschoten is 1980. Dit betekent dat de woningvoorraad gemiddeld gezien jonger is dan gemeenten van een vergelijkbare grootte. Daarin is het gemiddelde bouwjaar 1972. Tussen 1971 en 1990 zijn de grootste hoeveelheid woningen toegevoegd aan de woningvoorraad.

Figuur 3.20: Bouwjaar woningen Bunschoten en Nederland

De gemiddelde WOZ-waarde van woningen in de gemeente Bunschoten lag in 2021 op 340.000 euro. De gemiddelde vraagprijs lag op 405.000 euro. Binnen vergelijkbare gemeenten in Nederland ligt de gemiddelde vraagprijs op 511.000 euro. Het aantal te koop aangeboden huizen is sinds 2016

Blad 26 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

aan het dalen. Sinds begin 2018 schommelt het aantal te koop aangeboden huizen rond een gelijk niveau.

Figuur 3.21: WOZ-waarde en gemiddelde vraagprijs in de gemeente Bunschoten

Figuur 3.22: Aantal te koop aangeboden huizen.

Trends en opgaven

Blad 27 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

In de gemeente Bunschoten spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Wonen’. De volgende ontwikkelingen spelen: -

Het oplossen van het woningtekort: Er bestaat een tekort aan betaalbare en passende woningen voor verschillende bevolkingsgroepen. In de gemeente Bunschoten wordt hier o.a. door nieuwbouw invulling aangegeven. Volgens schattingen gaat het aantal huishoudens in de komende jaren toenemen. Het aantal huishoudens zal tot 2030 toenemen met bijna 1.200. Tot 2040 neemt het toe met 700 extra huishoudens. Dit betekent dat voor de periode 2020-2040 een extra behoefte van ruim 1.900 woningen ontstaat. Dat is 23% van de huidige woningvoorraad.4 Zowel de beschikbaarheid als de betaalbaarheid van woonruimte is op dit moment in de gemeente Bunschoten een knelpunt. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning. Deze bedraagt in de gemeente Bunschoten meer dan 7.9 jaar in 2021.5 Ook zal de vergrijzing een grote rol spelen in de gemeente. Door demografische ontwikkelingen verandert de vraag naar woningen. Ouderen willen langer in hun bestaande woning blijven wonen en huishoudens worden gemiddeld steeds kleiner. Daarboven is er geen ander alternatief, zoals verzorgingstehuizen die kampen met wachtlijsten en personeelstekort, en een kleinere woning vaak duurder is. Ook wordt de groep zorgbehoevenden groter, wat effect heeft op de jongeren in de gemeente en de voorzieningen die daarvoor nodig zijn.

-

Verduurzaming van de woonomgeving: Ook in de woonomgeving is er aandacht voor het verminderen van energiegebruik en de opwek van duurzame energie. Hierbij kan gedacht worden aan de plaatsing van zonnepanelen, isolatie of de warmtepomp.

-

Andere woonconcepten zijn in opkomst: Nieuwe, betaalbare woonconcepten, zoals tiny houses, worden meer en meer gemeengoed. Flexibelere vormen van wonen kunnen gemakkelijker ruimte bieden aan de verandering in vraag, bijv. door de instroom van (arbeids)migranten en de groei van het aantal kleine huishoudens.

-

Aandacht voor een gezonde leefomgeving: Meer en meer aandacht ontstaat voor een gezonde en uitnodigende leefomgeving rondom woningen. Het betekent dat er een goede balans gevonden moet worden tussen inbreiding om de woningbouwopgave in te vullen en spreiding ten behoeve van voldoende buitenruimte.

Beoordeling referentiesituatie Het woningtekort heeft ook een impact op de gemeente Bunschoten. De vraagprijs lag de afgelopen jaren erg hoog, en het aantal aangeboden woningen erg laag. Met de ontwikkeling van nieuwe woningen voor verschillende doelgroepen speelt de gemeente Bunschoten in op het woningtekort. Daarnaast bestaan er verschillende andere ontwikkelingen op het vlak van wonen, zoals nieuwe woonconcepten, een verduurzamingsopgave van de huidige woningvoorraad en het belang van voldoende groene buitenruimte. Deze opgaven hebben ook te maken met 4 5

Woonvisie 2020 – 2025, gemeente Bunschoten. Woningnet Eemvallei, 2021.

Blad 28 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

onderliggende uitdagingen zoals voldoende materialen om te bouwen en te verduurzamen, en voldoende vakkundig personeel. Al met al spelen er diverse factoren die zorgen voor onzekerheid over de ontwikkeling van het thema wonen naar de toekomst toe. Dit leidt tot de volgende beoordeling:

Figuur 3.23 Beoordeling van het thema Wonen.

3.1.6

Leefbaarheid en gezondheid Inleiding en huidige situatie Een leefbare en gezonde gemeente hangt af van voldoende en goede voorzieningen.6 In de gemeente Bunschoten zijn de voorzieningen zowel in het centrum te vinden, als verspreid in de woonwijken. In het centrum zijn de meeste zorgvoorzieningen, maatschappelijke dienstverlening en winkels te vinden. Bunschoten-Spakenburg heeft een ontmoetingscentrum, sportvelden, horeca en enkele winkels. Bewoners van Eemdijk en Zevenhuizen kunnen voor doktersbezoek en boodschappen gebruik maken van voorzieningen in Bunschoten-Spakenburg. Eemdijk heeft zelf een basisschool, drie kerken en enkele winkels. In Zevenhuizen zijn, naast (zorg)voorziening De Lindenhorst (kleinschalige woonzorgvoorziening), geen voorzieningen aanwezig. Bunschoten heeft veel sport- en recreatievoorzieningen. Hierin is de kwaliteit van de gezondheid van de inwoners gewaarborgd. In totaal liggen binnen de gemeente Bunschoten 11 basisscholen. Deze basisscholen geven onderwijs aan ongeveer 2100 leerlingen. In de gemeente is ook een school voor voortgezet onderwijs. In de gemeente wordt er aan ongeveer 1300 leerlingen binnen het voortgezet onderwijs lesgegeven. Een belangrijke andere voorziening is de huisarts. In 2016 was een huisartsenpraktijk op gemiddeld 0,8 kilometer gelegen. De gemiddelde afstand tot een huisartsenpraktijk is nu 1,4 kilometer.

Dit betekent dat het in de afgelopen jaren toegenomen is. Voor heel Nederland ligt de gemiddelde afstand tot de huisarts op ongeveer 1 kilometer. Binnen de gemeente bestaat er ook onderscheid in afstand tot de huisarts. De volgende kaart toont per deel van de gemeente wat de afstand tot de huisarts gemiddeld is. 6

Het DNA van Bunschoten behandelt ook gezondheidsaspecten, maar dan op zachte aspecten die gericht zijn op sociale cohesie, gevoel van veiligheid en omgangsvormen (zoals mantelzorg en vrijwilligerswerk).

Blad 29 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 3.24 Afstand tot huisarts (CBS).

Op het volgende figuur is te zien dat het aantal levensmiddelenwinkels binnen één kilometer voornamelijk in de kern Bunschoten-Spakenburg hoog ligt. In het buitengebied en Eemdijk zijn geen winkels binnen een straal van één kilometer.

Figuur 3.25: Aantal levensmiddelenwinkels binnen 1 km (CBS).

Blad 30 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Trends en opgaven In de gemeente Bunschoten spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Leefbaarheid en gezondheid’. De volgende ontwikkeling speelt: -

Voldoende voorzieningen Aansluiting vinden tussen het aantal inwoners in de gemeente Bunschoten en het aantal formele voorzieningen. Doordat ouderen langer thuis (willen) wonen, is het van belang om een gezonde leefomgeving te waarborgen. Een voorziening die hieraan is gekoppeld is mantelzorg en thuiszorg. Deze voorzieningen zijn belangrijk om in acht te nemen met de vergrijzing in de gemeente Bunschoten.

Beoordeling referentiesituatie In het bebouwde gebied van de gemeente Bunschoten zijn voldoende voorzieningen aanwezig. De gemeente heeft winkels, een lokale huisartsenpraktijk en onderwijsvoorzieningen. Belangrijk naar de toekomst toe is dat deze voorzieningen gewaarborgd blijven. Daarnaast is het de uitdaging om met een verouderende bevolking de voorzieningen goed bereikbaar te houden. De beoordeling is met enige mate van onzekerheid omgeven. Niet geheel duidelijk is welke kant het op gaat, maar er is geen reden te veronderstellen dat het voorzieningenniveau sterk achteruit holt.

Figuur 3.26 Beoordeling van het aspect Leefbaarheid en gezondheid.

3.1.7

Bodem, lucht en water Inleiding en huidige situatie Onder milieu vallen de kenmerken van de fysieke omgeving, die belangrijk zijn om de leefomgeving gezond te houden. Daar valt ook onder dat de leefomgeving voor de verschillende flora en fauna ook gezond is. Het gaat om de kwaliteit van de lucht, de bodem en het water. En als het gaat om lucht, gaat het ook over geluid en geur. Bodem De gemeente Bunschoten heeft een ondergrond van voornamelijk veen. Veen kan inklinken door oxidatie, oftewel doordat lucht bij de bodem kan komen doordat de grondwaterstand daalt. De verwachting is dat tussen 2020 en 2050 vooral in het gedeelte Bunschoten-Spakenburg een sterke daling zal optreden. In overige delen overwegend beperkt of matig.

Blad 31 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 3.27: Bodemkaart (Broloket) met veengronden (blauw) en kleigronden (groen).

Blad 32 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 3.28: Bodemdaling tussen 2020 en 2050 (hoog scenario klimaatverandering).

In de gemeente liggen enkele locaties waar saneringsactiviteit plaatsvindt volgens het Bodemloket. Daarnaast bestaan er diverse plekken waar saneringsactiviteit heeft plaatsgevonden. Daarnaast zijn er veel ophooglagen en gedempte sloten die asbestverdacht zijn.

Figuur 3.29: Bodemkwaliteit in de gemeente Bunschoten (Bodemloket).

Blad 33 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Lucht Luchtvervuiling is een grensoverschrijdend probleem. Gezondheidsverlies komt voor 40 procent door bronnen uit Nederland, terwijl 36 procent van over de grens komt. Binnen Nederland veroorzaakt de landbouw 11 procent van het gezondheidsverlies (oftewel afname van levensverwachting) door luchtverontreiniging (Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, 2020). Deze percentages kunnen niet direct overgenomen worden voor de gemeente Bunschoten, omdat de oorzaak en bron van luchtverontreiniging sterk beïnvloed is door de ligging van een gebied (bijv. de NO2-immissie is sterk verhoogd naast snelwegen door de emissie van verkeer). Er bestaan verschillende bronnen voor de emissie van fijnstof en stikstofdioxiden. Met fijnstof worden alle stofdeeltjes in de lucht bedoeld. Het is een verzamelnaam van deeltjes van verschillende grootte. De twee belangrijkste ‘maten’ voor fijnstof zijn PM10 (Particulate Matter met een grootte tot 10 micrometer) en PM2,5. Voor fijnstof en stikstofdioxide zijn de grenswaarden van de EU en de World Health Organization (WHO) van toepassing. Deze zijn in de volgende tabel opgenomen. De afgelopen jaren zijn de gemiddelde concentraties fijnstof en stikstofdioxide gedaald in Nederland. In de Europese Unie geldt de EU-grenswaarde als een wettelijke norm. De WHO-advieswaarde is een advieswaarde met concentraties waaronder een gezonde situatie gegarandeerd is.

Tabel 3.3: Normen voor luchtverontreinigende stoffen (jaargemiddelden).

Stof PM2,5 PM10 NO2

EU-grenswaarde 25 µg/m3 40 µg/m3 40 µg/m3

WHO-advieswaarde 5 µg/m3 15 µg/m3 10 µg/m3

De grootste bron van NO2 is het wegverkeer. Onderstaande kaart toont de NO2 concentratie in de lucht in de gemeente. Deze is voornamelijk verhoogd rond de A1. Ook de provinciale wegen in de gemeente dragen bij aan de NO2 concentratie in de gemeente. In de gehele gemeente wordt voldaan aan de EU-grenswaarde. Nergens in de gemeente wordt voldaan aan de WHOadvieswaarde.

Blad 34 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 3.30: NO2 concentratie (RIVM, 2020).

De concentratie van PM10 en PM2,5 toont een vergelijkbaar beeld. Boven bedrijventerrein de Kronkels is de concentratie van beide stoffen verhoogd. De industrie vormt daarom een belangrijke bron van fijnstof in de gemeente. In de gehele gemeente wordt voldaan aan de grenswaarden. Nergens in de gemeente wordt voldaan aan de WHO-advieswaarden. Voor PM2,5 voldoet echter geen enkele plek in Nederland aan de WHO-advieswaarden. Dat maakt niet dat het een irrelevant aspect is, maar zegt wel iets over de mogelijkheden voor de gemeente om te voldoen aan die advieswaarde.

Figuur 3.31: PM10 concentratie in de gemeente (RIVM).

Blad 35 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Figuur 3.32: PM2,5 concentratie in de gemeente Bunschoten (RIVM).

Het geluidsniveau is een belangrijke factor in de kwaliteit van de leefomgeving. Geluidhinder kan niet alleen zorgen voor overlast, maar kan ook leiden tot een negatieve impact op de volksgezondheid. Het gaat daarbij om stress, concentratieproblemen, slaapverstoring en daardoor zelfs hart- en vaatziekten. In Nederland zijn wegverkeer en buren de belangrijkste bronnen van geluidhinder. De Wet geluidhinder (Wgh) hanteert een voorkeurswaarde en een maximale ontheffingswaarde. Toetsing vindt alleen plaats op het moment van aanbouw of wijziging van geluidgevoelige bestemmingen, (spoor)wegen en industrieterreinen. Latere groei van bijvoorbeeld verkeersbewegingen kan ervoor zorgen dat deze waarden alsnog overschreden worden. De voorkeurs- en maximale ontheffingswaarden zijn weergegeven in de volgende tabellen. Deze waarden worden uitgedrukt in Lden. Dit is het tijdgewogen jaargemiddelde geluidsniveau in een etmaal. De WHO-advieswaarden voor maximaal geluidniveau voor het hele etmaal en ’s nachts (Lnight) zijn gegeven in de volgende tabellen. Hier geldt opnieuw dat de WHO-advieswaarden geen wettelijke status hebben. Tabel 3.4: Voorkeurswaarde en maximale ontheffingswaarde Wgh (Lden)

Bron

Voorkeurswaarde

Weg > 70km/u Weg, overig Rail

48 dB 48 dB 55 dB

Maximale ontheffingswaarde 53 dB 63 dB 68 dB

Blad 36 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

Tabel 3.5: WHO-advieswaarden geluidniveau

Bron Weg Rail Vliegtuigen Windturbines

Lden 53 dB 54 dB 45 dB 45 dB

Lnight 45 dB 44 dB 40 dB -

In het volgende figuur is het gemiddelde cumulatieve jaargeluidsniveau van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines te zien. Incidenteel ervaren inwoners wel geluidsoverlast. Voornamelijk bij buurtschap Zevenhuizen, wat dicht bij de A1 ligt, ervaren mensen geluidsoverlast. Langs doorgaande wegen in Bunschoten-Spakenburg (zoals de Westsingel, Groen van Prinsterensingel en Bikkersweg) en doorgaande wegen in Eemdijk, is de geluidsdruk ook boven de norm die door de GGD wordt geadviseerd. Die is 50 dB overdag en 40 dB ’s nachts op de buitengevel. Toch vallen deze woningen niet onder de te saneren woningen, gezien dat enkel huizen zijn met een gevelbelasting van 65 dB of meer volgens de Wet geluidhinder. Naast wegverkeer vormt ook industriegeluid een bron van geluid in de gemeente. Zowel op bedrijventerrein de Kronkels, Haarbrug en vooral Zuidwenk is er sprake van een zeer sterke geluidbelasting van de omgeving door o.a. het laden en lossen in de vroege ochtenduren.

Figuur 3.33: Geluid alle bronnen (RIVM).

Matige tot ernstige geurhinder kan op verschillende manieren ontstaan. Veelgenoemde bronnen zijn: de visindustrie, BBQ/vuurkorf, open haard/allesbrander, landbouw/veeteelt, verkeer, bedrijven/industrie. Lokaal kan de achtergrondbelasting van geuren leiden tot (ernstige) hinder of misselijkheid, hoofdpijn, prikkeling van slijmvliezen, irritatie van ogen en neus, verstoring van

Blad 37 van 95

Milieuimpactbeoordeling t.b.v. Omgevingsvisie Bunschoten projectnummer 0479730.100 15 november 2022 revisie 3 Gemeente Bunschoten

dagelijkse activiteiten en slaapproblemen. De impact van houtkachels en barbecues is niet goed generiek inzichtelijk te maken. Ongeveer 10% van de Nederlandse huishoudens bezit een met hout gestookte installatie. Het stoken van hout kan voor omwonenden overlast opleveren in de vorm van geurhinder, gezondheidsklachten en roetneerslag. In de gemeente zijn verschillende agrarische bedrijven met vee aanwezig. Deze kunnen een bron van geur vormen. Er is voornamelijk sprake van geuroverlast van de visindustrie rondom Zuidwenk. Water In de gemeente ligt een waterwingebied met boringsvrije zone. Op onderstaande kaart is de ligging van deze gebieden weergegeven.