08072024 Centrumvisie Bunschoten-Spakenburg 2024-2030.pdf

HART VOOR SPAKENBURG:

WERKEN AAN EEN STERK EN VITAAL CENTRUM Centrumvisie Spakenburg 2024 - 2030

INHOUD 1. Inleiding

4

4. Uitvoeringsprogramma

37

1.1 Aanleiding & doel

5

4.1 Wat gaan we doen?

38

1.2 Traject tot de visie & leeswijzer

7

4.1 Organisatie

45

2. Het centrum onder de loep

7

Bijlage I. Resultaten bezoekersenquête

46

2.1 Verkenning lokale dynamiek

8

2.2 Positie in de regio en gemeente

9

2.3 Historie & identiteit: het verhaal van Spakenburg

10

2.4 Verkeersstructuur

13

2.5 (Openbare) ruimte & beleving

15

2.6 Groen & blauw

17

2.7 Voorzieningen

18

2.8 Wat vinden de bezoekers van het centrum?

20

2.9 Trends & ontwikkelingen

21

3. Ambitie & visie

24

3.1 Oploop naar de ambitie

25

3.2 De ambitie: Wat voor centrum willen we zijn…?

26

3.3 Visie in deelgebieden

29

CETNRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

2

1

INLEIDING

In de inleiding schetsen we de aanleiding voor het actualiseren van

de centrumvisie uit 2017. We geven aan wat we met de actualisatie willen bereiken, wat het belang is van deze centrumvisie en hoe we door co-creatie dit voor elkaar hebben gekregen.

CETNRUMVISIE BUNSCHOTEN SPAKENBURG

3

1.1 AANLEIDING & DOEL Goede intenties, maar meer resultaat is gewenst Het centrum van Spakenburg heeft veel te bieden: de sfeervolle museumhaven, de historische botters, een divers winkelaanbod en de gezellige terrassen. Spakenburgers zijn zich bewust van deze unieke waarden. Ze hebben daarom in 2017 de handen ineengeslagen met als resultaat een centrumvisie, inclusief een uitvoeringsprogramma. Met deze centrumvisie als stip op de horizon is de afgelopen jaren gewerkt aan het versterken van het centrum. Sindsdien zijn de nodige stappen uitgevoerd. Zo is er een horeca adviescommissie ingesteld, zijn overlegstructuren in het leven geroepen en zijn planologische mogelijkheden in de Vissersteeg verruimd om transformatie van dit gebied aan te wakkeren. Ook is er een parkeeronderzoek uitgevoerd in het centrum en een wensbeeld opgesteld voor een toekomstbestendig Spuiplein, markt en omgeving. Tegelijkertijd heeft de organisatie en de samenwerking in het centrum andere vorm gekregen, met het beëindigen van de BIZ in 2020 als gevolg. Daarentegen is begin 2023 wel een nieuwe organisatie Samen SPKNBRG opgezet die onder andere focust op het promoten van de gemeente.

Een nieuwe visie voor een sterker centrum

verdiepingsslag. Daarnaast is in deze actualisatie ook rekening gehouden met de nieuwste ontwikkelingen en uitdagingen die op centrumgebieden zoals Spakenburg afkomen. We hebben immers geleerd dat de wereld snel kan veranderen. We winkelen anders, we werken anders en delen onze vrije tijd anders in. Deze verandering in ons gedrag en behoefte leidt ertoe dat het centrum van Spakenburg daarop moet inspelen. Ook kan de ontwikkeling van het centrum van Spakenburg niet los gezien worden van andere belangrijke transities, denk aan de vergrijzing, maar ook de verandering van het klimaat.

Koers voor de toekomst Deze centrumvisie, inclusief uitvoeringsprogramma, vormt de stip op horizon voor de ontwikkeling van het centrum voor de komende jaren. De visie sluit aan bij het lokale DNA van Spakenburg en geeft zicht op de verschillende deelgebieden in het centrum met de belangrijkste uitgangspunten, kaders, kansen en mogelijkheden. Vervolgens geven we in een bondig uitvoeringsprogramma aan wat er nodig is om deze kansen te verzilveren. De centrumvisie biedt daardoor de marsroute om de komende jaren te werken aan een sterk en vitaal centrum van Spakenburg. Hierdoor bieden we ook duidelijkheid en perspectief aan ondernemers, vastgoedeigenaren en marktpartijen.

Tegen deze achtergrond is er behoefte aan een actualisatie van de centrumvisie. Een actualisatie betekent niet beginnen vanaf nul: we pakken door waar we gebleven zijn. De centrumvisie 2017-2023 is namelijk op onderdelen nog steeds actueel, maar vraagt wel om een CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

4

HET BELANG VAN EEN STERK EN VITAAL CENTRUM

Draagt in hoge mate bij aan de leefbaarheid in de gemeente

Het centrum is een belangrijke bron van werkgelegenheid

Het centrum van Spakenburg Is een plek om te kopen maar ook om te verblijven, elkaar te ontmoeten spontaan in de openbare ruimte of tijdens de weekmarkt

Is een belangrijk onderdeel van de Spakenburgse identiteit, uitgedragen door de ambacht, traditie, architectuur en activiteiten die hier samenkomen

Een plek met veel voorzieningen die bijdragen aan een fijn woon- en leefklimaat

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

Het centrum is hét visitekaartje voor bezoekers en toeristen

5

1.2 TRAJECT TOT DE VISIE & LEESWIJZER Een gezamenlijk traject Deze visie is het resultaat van diverse bijeenkomsten, overleggen en een centrumconferentie met vertegenwoordigers vanuit ondernemers en vastgoedeigenaren over het toekomstbeeld en opgaven voor het centrum. Een klankbordgroep, bestaande uit een afvaardiging van ondernemers, vastgoedeigenaren, inwoners en de gemeente is bij dit proces betrokken geweest. Tijdens verschillende bijeenkomsten zijn de (eerdere) onderzoeken, scenario’s en ook de concept-visie voorgelegd met als doel deze verder te verrijken en aan te scherpen. Via dit proces is toegewerkt naar een gedragen visie.

het centrum centraal. De visie op het centrum is uitgewerkt in verschillende deelgebieden met ieder zijn eigen opgave en ontwikkelrichting. • Ten slot is in hoofdstuk 4 een uitvoeringsprogramma opgenomen met daarin acties om tot realisatie van de toekomstige visie voor het centrum te komen.

Brede input via een online enquête De inwoners van de gemeente Bunschoten-Spakenburg zijn via een digitale enquête betrokken bij het proces. In totaal hebben meer dan 600 inwoners de enquête deels of volledig ingevuld. De hoge opkomst laat de betrokkenheid van de inwoners goed zien. Het centrum gaat inwoners aan het hart. De waardevolle uitkomsten en inzichten zijn in de visie verwerkt.

Leeswijzer De centrumvisie is als volgt opgebouwd: • In hoofdstuk 2 komen de belangrijkste bouwstenen voor de actualisatie van de visie naar voren. We nemen het centrum nog eens goed onder de loep. • Vervolgens staat in hoofdstuk 3 de ambitie en toekomstige visie voor

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

6

2

HET CENTRUM ONDER DE LOEP

In dit hoofdstuk brengen we de belangrijkste bouwstenen voor de

centrumvisie in beeld. Deze bouwstenen vormen het vertrekpunt van waaruit deze centrumvisie is geactualiseerd.

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN SPAKENBURG

7

2.1 VERKENNING LOKALE DYNAMIEK Een goede actualisatie vraagt eerst om een terugblik. Daarom zijn de bouwstenen uit de vorige centrumvisie nog eens onder de loep genomen en aangevuld met nieuwe inzichten en analyses. De rechter figuur visualiseert verschillende ‘lagen’ die van belang zijn voor een sterk en vitaal centrum. Zo hebben de huidige verkeersstructuur, de aanwezigheid van groen- en water maar ook het oordeel van de consument over het centrum, invloed op de actualisatie die heeft plaats gevonden. Tegelijkertijd hebben deze lagen ook invloed op de acties die hieruit vloeien. Tegelijkertijd hebben ook diverse (landelijke) ontwikkelingen invloed. Denk maar aan de verdere opmars van online winkelen maar ook klimaatverandering die zorgt voor een toename van hittestress in centrumgebieden. Ook deze ontwikkelingen hebben allemaal invloed op de toekomstige positie van het centrum van Spakenburg.

De consument

Voorzieningen Online winkelen (Openbare) ruimte Klimaat verandering Groen & blauw Ander consumentengedrag Verkeersstructuur

Historie & DNA

Op de volgende pagina wordt ingezoomd op de verschillende lagen.

Figuur 1. De verschillende lagen van het centrum

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN SPAKENBURG

8

2.2 POSITIE IN DE REGIO EN GEMEENTE Het centrum binnen het ecosysteem Het centrum van Spakenburg staat niet op zichzelf maar is onderdeel van een groter ‘ecosysteem’. In dit ecosysteem staan de verschillende winkelgebieden binnen de gemeente en daarbuiten met elkaar in verbinding. De huidige functie en kenmerken van deze gebieden bepalen de positie binnen het ecosysteem. Tussen de gebieden is ook steeds wisselwerking. Ontwikkelingen in het ene gebied hebben namelijk invloed op een ander gebied. Binnen het gemeentelijk ecosysteem is het centrum van Spakenburg het hoofdwinkelgebied. Het centrum concurreert in de eerste plaats met de ‘winkelgebieden’ in de eigen gemeente. Voor het boodschappen doen zijn dat de supermarkten aan de Tuinfluiter, Anthon van der Horstlaan en Schoenmakersland. Daarnaast is aan de Almarestraat een Action gevestigd. Voor het boodschappen doen vormen ook de wijkwinkelcentra aan de noordzijde van Amersfoort concurrentie voor het centrum van Spakenburg. Amersfoort-centrum met een uitgebreid aanbod van winkels, horeca en cultuur, is de grote trekker in de regio en daarbuiten. Spakenburg heeft primair een verzorgingsfunctie voor de eigen gemeente. De lokale inwoners vormen dus de kurk waarop het centrum van Spakenburg grotendeels drijft. Dit wordt ook bevestigd door het meest recente koopstromenonderzoek uit 2021.

Bij hoofdstuk 2.4 Voorzieningen gaan we dieper in op de positie van het centrum in relatie tot het dagelijks aanbod in de gemeente.

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN SPAKENBURG

9

2.3 HISTORIE & IDENTITEIT: HET VERHAAL VAN SPAKENBURG Iedere gemeente is uniek en heeft een eigen identiteit. Hoe de identiteit is vormgegeven hangt af van verschillende factoren zoals verhalen of tradities uit het verleden, de inrichting van het landschap, de geografische ligging en/of de sociaalmaatschappelijke kenmerken van een gemeente. De zoektocht naar de identiteit van een gemeente wordt steeds belangrijker. Niet enkel omdat men behoefte heeft aan authenticiteit en het achterliggende verhaal, maar ook omdat een heldere identiteit helpt om onderscheidend te zijn en zo een unieke, aantrekkelijke plek te creëren voor inwoners, bedrijven en bezoekers.

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

10

EEN BOEIENDE GESCHIEDENIS DIE VER TERUG GAAT Historie, traditie en ambacht komen hier samen Spakenburg en de visserij zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Al vroeg werd Spakenburg een belangrijk centrum voor de visserij en handel. De ligging aan de Zuiderzee bood hiervoor ideale omstandigheden. Spakenburg werd bekend om zijn vissersvloot, waaronder de karakteristieke botters.

“De unieke botterhaven en de verschillende oude huizen die identiteit geven aan het centrum” - reactie bezoekersenquête

Een groeiende haven Met de groei van de vloot groeide ook de bevolking, en in de 19de eeuw werd ten oosten van de bestaande haven de Nieuwe Haven aangelegd. De vangst van de vissers werd verkocht bij de visafslag. In 1923 kwam de visafslag aan de kop van de haven, waar die nog steeds te bewonderen is.

Verbindingen verloren maar trots herwonnen De afsluiting van de Zuiderzee in 1932 betekende echter een keerpunt voor Spakenburg. De directe verbinding met de open zee ging verloren en de visserij werd aanzienlijk beïnvloed. Maar in de binnenhaven zijn nog steeds botters van de vloot van weleer te bewonderen. Vandaag de dag herinnert Spakenburg trots aan haar maritieme verleden. De Oude Haven, visafslag, scheepswerf (die nog steeds in werking is!) en de historische gebouwen getuigen van de rijke historie en tradities. In het hedendaagse Spakenburg komen verleden en heden dan ook samen.

“Gemoedelijk met een knipoog naar de historie van ons mooie dorp.” - reactie bezoekersenquête

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

11

DE RUIMTELIJKE ONTWIKKELING VAN HET CENTRUM De Oude Haven vormt het typerend beeld van het dorp Het gebied rondom de Oude Haven is de ruimtelijke drager van het centrum. Na het aanleggen van de Afsluitdijk werd de Oude Haven een recreatieve (museum)haven met de historische botters. In 1949 werden de Spuikolk en een gedeelte van de Oude Haven gedempt en opgehoogd, het huidige Spuiplein. Veel woningen werden gesloopt en vanaf de zestiger jaren concentreerden de winkelvoorzieningen zich in toenemende mate in het oude centrum. 1900

1950

Voor een deel richtten toenmalige bewoners hun huis in als winkel. In de directe omgeving van het Spuiplein en de steegjes zijn nog een klein aantal originele visserswoningen te vinden. Ook het (van bovenaf bezien) oostelijke pleinhuisje is een historisch overblijfsel van het Spuikolk. De twee linker pleinhuisjes zijn bijgebouwd in 1979.

1975

2023

Figuur 2. De historische ontwikkeling van Spakenburg (bron: topotijdreis)

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

12

2.4 VERKEERSSTRUCTUUR P Essentieel randvoorwaarden Een goede bereikbaarheid en voldoende parkeergelegenheid zijn randvoorwaarden voor het functioneren van het centrum van Spakenburg. Daarbij spelen ook de vindbaarheid, uitstraling en functionaliteit van de parkeergelegenheden een rol.

P

Voor het parkeren heeft de consument diverse mogelijkheden. Qua spreiding zijn de diverse parkeergelegenheid goed verdeeld over het centrum. De consument kan op korte afstand parkeren en via een van de vele steegjes midden in het centrum uitkomen. Aandachtspunten zijn echter wel de vindbaarheid en capaciteit (voor de consument) van met name de parkeergarage. Ook is de parkeerdruk op het Visrokersplein en Schansplein, belangrijke bronpunten in het centrum, hoog. Uit onderzoek blijkt ook dat de parkeerdruk met name op zaterdag hoog is. Het Schansplein is op termijn volledig blauwe zone. Daarnaast zijn niet alle parkeerplaatsen in Spakenburg van voldoende niveau. Zo is de (ruimtelijke) inrichting van het Schansplein niet optimaal.

Autobereikbaarheid in het centrum Met de auto is het mogelijk om van oost naar west Spakenburg te rijden via de Oude Haven (Sluisweg-Het Spui-Oude Schans). Het profiel van de weg is zo ingericht dat er vooral ruimte is voor de auto, terwijl de hoeveelheid auto’s die hier rijden beperkt is. Ook wordt dit gebied juist veel bezocht door inwoners en bezoekers om te genieten van de historische charme van de haven. De (verkeers)veiligheid en de combinatie met de verkeersfunctie, die invloed heeft op het verblijfklimaat rond het havengebied zijn belangrijke aandachtspunten. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

P

P P

Legenda

P

Voetgangersgebied

Eenrichtingsverkeer

P Geen blauwe zone P (Deels) blauwe zone P Ondergrondse parkeerplaats Bushalte

Figuur 3. De huidige verkeers- en parkeerstructuur in het centrum

13

Beperkt voorzieningen voor het stallen van de fiets Voor een bezoek op de fiets is de bereikbaarheid van het centrum goed. Opvallend is wel dat er maar beperkte voorzieningen zijn voor het stallen van de fietsen. Aandachtspunt is tevens de combinatie van het fietsen en wandelen op met name het Spuiplein. Ook de veiligheid van fiets- en voetgangers en horecapersoneel is een aandachtspunt.

Diverse ‘steegjes’ Het centrum van Spakenburg is vele steegjes rijk. De uitstraling van deze steegjes verschilt echter. Sommige zijn sfeervol en passen goed bij het karakter van Spakenburg. Terwijl van andere steegjes de uitstraling beperkt is. Daarnaast is er sprake van veel achterkantsituaties, opslag en vuilnis, waardoor het niet erg aantrekkelijk is als wandelroute. De routing en aantrekkelijkheid van sommige steegjes kan daardoor versterkt worden.

Bezoekers over het water Behalve deze routes over ‘land’ is er ook de route over ‘water’. Veel toeristen die van de Eemhof komen, betreden via de Havenstraat het centrumgebied. Ze worden zo direct in aanraking gebracht met het historisch en aantrekkelijke deel van het centrum.

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

14

2.5 (OPENBARE) RUIMTE & BELEVING De rol van openbare ruimte in het centrum De openbare ruimte speelt een belangrijke rol in het centrum op het gebied van verblijven en verplaatsen. Deze twee functies liggen in elkaars verlengde, maar kunnen elkaar ook in de weg zitten. Enerzijds fungeert de openbare ruimte als verblijfsruimte, als een bestemming voor ontmoeting, verblijven en beleving. Anderzijds is het ook de plek voor de auto, fiets en voetganger. Ook de openbare ruimte in het centrum van Spakenburg heeft verschillende functies. De diverse straten en pleinen hebben een eigen uitstraling en hebben onderling ook weinig verbinding met elkaar. Hieronder gaan we in op de belangrijkste pleinen en straten in het centrum van Spakenburg: • De Oude Schans/Turfwal heeft een dubbelfunctie. Het is een gebied waar de inwoners en bezoekers verblijven, maar het heeft in de huidige situatie ook een verplaatsfunctie. Dit is het gebied in Spakenburg waar veel inwoners en bezoekers juist komen om de authenticiteit van de haven te ervaren, elkaar te ontmoeten en de botters te bewonderen. Voor de consument voelt dit als een verblijfsgebied. Uit de bezoekersenquête blijkt dat meer dan 70% het eens is dat de auto niet meer hoort bij een aantrekkelijk gebied zoals de Oude Haven. Daarnaast vormt de Oude Haven wel een belangrijke fietsverbinding voor bezoekers en toeristen in Spakenburg.

De ligging van de nabij gelegen Museumhaven in het centrum is bijzonder waardevol. “De historische haven als middelpunt. Straalt een gezellige en toegankelijke sfeer uit. Gemoedelijk met een knipoog naar de historie van ons mooie dorp.” - reactie bezoekersenquête CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

15

• Door de aanwezigheid van horeca en terrassen beschikt het Spuiplein over voldoende verblijfswaarde. Maar, de ruimtelijke inrichting van het Spuiplein versterkt de sfeer en beleving niet optimaal. Zo is volgens bezoekers de inrichting op sommige plekken rommelig en is de huidige opstelling van de terrassen en de fiets- en wandelstrook op het plein ook niet optimaal. Het aanwezige groen op het Spuiplein wordt echter als zeer waardevol ervaren. Over de jaren zijn er enkele elementen toegevoegd aan de openbare ruimte. Naast het originele historische pleinhuisje zijn er twee ‘replica’s’ bijgeplaatst (1). ‘T Spuigat (‘Schaapskooi’) is recent verwijderd. Het monument bij de gracht (2) is een ander element die een duidelijke positie in neemt in het centrum. Deze elementen hebben op zichzelf een betekenis, maar in het geheel zijn ze niet doordacht geplaatst. In plaats van de historisch ruimtelijke structuur te volgen, gaan ze er net tegenin. Het zijn elementen die de eens open ruimte opvullen en de historische zichtassen onderbreken (3). De kruising bij het Spuiplein, Sluisweg en de Broerswetering zien we als een belangrijk scharnierpunt in het centrum waar verschillende verkeerstromen en functies samenkomen. De verbinding van het Spuiplein met het monument en de Gracht kunnen we daardoor ook niet los zien van elkaar zien.

• Zeilmakersplein & Oostpoortplein zijn pleinen met beperkte verblijfskwaliteit. De verbinding van dit deel van het centrum met het Spuiplein is niet optimaal. Daarnaast heeft vooral het Oostpoortplein een stenige uitstraling en kan zowel vanwege mogelijke hittestress problematiek als vanuit het oogpunt van beleving in een nieuwe situatie meer groen gebruiken. Daarnaast ervaren veel bezoekers de verhoging (opstap)in het midden van het Oostpoortplein als een obstakel. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

3

1

2

3

Figuur 4. Verbindingen tussen de verschillende centrumdelen Het Oostpoortplein is behoorlijk versteend, mist de geborgenheid en dorps karakter ten opzichte van de rest van het centrum

De verbinding tussen het Oostpoortplein en de rest van het centrum is niet optimaal

“Minder steen en meer groen. Het Oostpoortplein mag gezellig” - reactie bezoekersenquête

16

2.6 GROEN & BLAUW Spakenburg is omringd door water en groene polders. Het water stroomt via de Oude Haven en de Binnengracht het centrum binnen. En de groene polders zijn op een steenworp afstand te vinden is, maar ‘dringen’ niet het centrum binnen. Diverse pleinen of straten hebben ook een stenig karakter. Door de relatief schaarse beplanting is er in sommige delen sprake van hittestress. De verwachting is dat dit de komende jaren alleen maar toeneemt (zie onderstaande figuur).

Veel bezoekers waarderen het aanwezige groen op het Spuiplein. Het zorgt voor knusheid en geborgenheid

“Het centrum is te

Kansen zijn er wel volop. Een aantrekkelijk centrum om te versteend. Hierin kan verblijven vraagt namelijk om beleving. En groen en water zijn meer groen en kleur gebracht worden.” daar een belangrijke onderdeel van en passen bij het DNA van - reactie Spakenburg. De behoefte aan groen en het terugbrengen van bezoekersenquête meer water wordt ook vanuit het bezoekersonderzoek onderstreept. Maar, niet elke plek in het centrum leent zich daar even goed voor. Elke plek heeft ook een eigen functie. Vergroening is daarom maatwerk.

26 °C of lager 30 °C 35 °C 40 °C 45 °C 50 °C

Figuur 5. Weergave ervaring hittestress centrum van Spakenburg. Links is de huidige situatie en rechts de mogelijke situatie in 2050. (Bron: Klimaateffectatlas).

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

“Breng het water op een passende wijze terug naar het Spuiplein” - reactie bezoekersenquête Figuur 6. Groen- en blauwstructuren in en rondom het centrum

De Spakenburger Gracht is een groenblauwe ader in Bunschoten en Spakenburg.

2.7 VOORZIENINGEN Een ruim en compleet aanbod, maar weinig synergie

De warenmarkt als publiekstrekker van formaat

Het centrum van Spakenburg heeft een groot aanbod aan voorzieningen in detailhandel, horeca en dienstverlening. Naast de bekende merken van het grootwinkel- en filiaalbedrijf beschikt Spakenburg ook over een ruim aanbod van zelfstandige ondernemers die kleur geven aan het centrum. De bedrijven zijn echter wel verspreid over een groot gebied in het centrum. Van clustering is weinig sprake. Alleen rondom het Spuiplein en Zeilmakersplein zijn winkels in de recreatieve branches (Mode & Luxe en Vrije Tijd) geconcentreerd. Het aanbod Mode & Luxe is tussen 2012 en 2017 fors gedaald maar richting 2023 stabiel gebleven. Het horeca-aanbod is geclusterd rondom het Spuiplein en in de omgeving van de Oude Haven.

Het Spuiplein biedt iedere zaterdag ruimte aan een goedlopende warenmarkt. De markt bestaat uit circa 42 kramen, waarvan een groot deel van de kramen op het Spuiplein staat, en een deel op de Spuistraat en de Kerkstraat. Tijdens de tijdelijke corona-opstelling stonden de kramen meer verspreid over het centrum zoals op de Spuistraat, Kerkstraat, Broerswetering en Oostpoortplein. Uit onderzoek is gebleken dat zowel bij bezoekers als bij ondernemers en marktkooplieden deze ruimere corona-opstelling goed is ontvangen.

Verschillende functies komen al samen in het centrum Het centrum bestaat niet enkel uit winkels, horeca en dienstverlening, maar ook uit culturele- en maatschappelijke functies zoals de kerk, het Museum Spakenburg en de bibliotheek. Het centrum vervult daarmee een belangrijke functie voor alle inwoners van de gemeente. Daarnaast is het centrum van Spakenburg ook een plek waar mensen wonen, zowel boven winkels als in de steegjes naar het centrum en direct om het centrum heen. Dit alles maakt het centrum een plek waar veel verschillende functies samenkomen.

Op een steenworp afstand van het centrum is ook sportpark De Westmaat gevestigd met een ruim aanbod aan parkeermogelijkheden. De Westmaat is de thuishaven van de twee welbekende voetbalverenigingen: VV IJsselmeervogels en SV Spakenburg.

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

Ontwikkeling in publieksfuncties, langere periode 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0

Bron: Locatus

2012

2017

2019

2021

2023

18

Supermarkten zijn cruciale publiekstrekkers De supermarkten in het centrum zijn gevestigd aan het Oostpoortplein en aan de Broerswetering. Tot 2021 was ook Aldi gevestigd aan het Oostpoortplein. De winkel is gesloten omdat de locatie niet meer voldeed aan de eisen van onze huidige winkelstandaard. Alhoewel de huidige supermarkten complementair zijn aan elkaar (discount- en fullservicesegment), is de relatie tussen beide beperkt. Ook de parkeermogelijkheden zowel bij Lidl (hoge parkeerdruk Visrokersplein) als bij Jumbo (parkeren beneden maaiveld) zijn suboptimaal. De versspecialisten in het centrum zijn niet geclusterd en liggen veelal op afstand van de supermarkten, waardoor zij beperkt profiteren van de trekkracht van de supermarkt. Verder zijn in de gemeente nog drie supermarkten buiten het centrum gevestigd, met als meest recente de Vomar die in 2023 de deuren opende in de nieuwbouwwijk Rengerswetering. Hiermee heeft de inwoner de mogelijkheid boodschappen te halen in zijn buurt zonder het centrum te bezoeken.

Daarnaast neemt ook de koopkrachtbinding vanuit de eigen inwoners op het centrum af. Volgens het meest recente koopstromenonderzoek uit 2021 komt 51% van de dagelijkse bestedingen in het centrum door inwoners uit de eigen gemeente. In 2016 bedroeg het aandeel nog 59%. Met de recente opening van Vomar is het aannemelijk dat de oriëntatie op het centrum voor de dagelijkse boodschappen verder zal afnemen. De omzetontwikkeling voor de dagelijkse sector in het centrum staat dus onder druk.

Ontwikkeling koopkrachtbinding op het centrum. de bovenstaande cijfers laten het aandeel van de bestedingen van consumenten uit de eigen gemeente dat in het centrum terecht zien. De

Supermarkten zijn belangrijke publiekstrekkers voor het centrum en zijn niet alleen essentieel voor het in stand houden van het overige voorzieningenaanbod maar ook voor het centrum als ontmoetingsplaats. Het behouden en versterken van het huidige supermarktaanbod is daarom van belang voor een sterk centrum van Spakenburg. Vooral ook omdat uit recent koopstromenonderzoek blijkt dat de omzet in de dagelijkse sector in de gehele gemeente voor 99% ook uit de eigen gemeente komt. De toevloeiing vanuit andere plaatsen (en toerisme) is nihil. De lokale inwoners vormen dus de kurk waarop het dagelijks aanbod drijft. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

binding neemt al jaren af. Bron: Koopstromenonderzoek Randstad 2021

Figuur 8. Supermarktaanbod in de gemeente

19

2.8 WAT VINDEN DE BEZOEKERS VAN HET CENTRUM? De consument staat centraal Een sterk en vitaal centrum moet aansluiten bij de verwachtingen van de moderne consument. We hebben daarom inwoners uit Bunschoten-Spakenburg gevraagd (via een online enquête) wat zij van het centrum vinden. Hieruit blijkt dat de bezoekers erg tevreden zijn over het centrum van Spakenburg. Het gemiddelde rapportcijfer is een 7,3. Slechts een beperkt aantal respondenten geeft het centrum een onvoldoende. Bezoekers van het centrum zijn daarnaast trots op de haven met de botters, de mogelijkheid om te genieten op de terrassen op het Spuiplein en het gemengde winkelaanbod. Bijna 75% van de respondenten bezoekt het centrum dagelijks of meerdere keren per week. Maar de reden waarom ze naar het centrum komen is divers. Respondenten geven aan dat ze vooral naar het centrum komen voor het doen van de boodschappen of om een bezoek te brengen aan de horeca. Daarnaast is aan respondenten ook gevraagd wat belangrijke verbeterpunten zijn voor het centrum. Zowel uitstraling van het centrum, de leegstand, netheid en (verkeers)veiligheid zijn verbeterpunten die vaak worden genoemd. De belangrijkste resultaten uit de enquête zijn in bijlage I opgenomen.

“Een goed en veilig toegankelijk centrum voor iedereen!.”

“Weinig verbinding tussen de verschillende pleinen.”

“De weekmarkt meer richting het Oostpoortplein, zo sla je 2 vliegen in 1 klap”

“Het centrum moet zijn knusheid behouden. De Spakenburgse cultuur en oude klederdracht mag terug komen op meer plekken.”

“Het Oostpoortplein is echt een saai plein. Zonde dat daar niks mee gedaan wordt.” “Groener maken van het centrum!”

20

2.9 TRENDS & ONTWIKKELINGEN Het centrum van Spakenburg staat onder invloed van landelijke trends en ontwikkelingen en verschuivingen in consumentengedrag. Zowel detailhandel, horeca als andere sectoren zijn de afgelopen jaren behoorlijk gewijzigd en zullen ook de komende jaren nog blijven veranderen. De volgende pagina’s schetsen de belangrijkste trends en ontwikkelingen voor het centrum van Spakenburg.

21

Van winkelgebieden naar gebieden met winkels Het winkellandschap verandert snel en structureel. Het aantal fysieke winkels neemt af en de leegstand neemt juist toe. Centra staan voor de uitdaging om te transformeren van ‘place to buy’ naar ‘place to be’ of zelfs ‘place to experience’. Functieverbreding is niet alleen een noodzakelijk middel om leegstand in te vullen. Het zorgt voor meer bezoekmotieven en trekkracht van compacte winkelgebieden.

Beleving als belangrijk economisch goed De hang naar authenticiteit binnen de samenleving is groot. We zoeken naar ‘echte’ en betekenisvolle ervaringen en producten. Hierbij spelen verhalen en lokaal ondernemerschap een belangrijke rol. Laat de bezoeker ervaren wat het centrum echt te bieden heeft. Niet enkel in commerciële producten, maar ook in verhalen (over het verleden), gastvrijheid, ambacht en kunst. Voor BunschotenSpakenburg liggen de kansen voor het oprapen. Niet enkel om bezoekers langer vast te houden, maar ook om zich te onderscheiden ten opzichten van andere gebieden. Oude grenzen vervagen steeds meer Bij fysieke winkels zien we steeds vaker ‘blurring’, oftewel het mengen van activiteiten en functies binnen (winkel)panden. De kunst van blurring is het aanbieden van een totaalbeleving om klanten te verleiden en ze ook zo lang mogelijk bij jou in de winkel en uiteindelijk het winkelgebied te houden. Tegenwoordig gaat dit verder dan het traditionele koffiehoekje in een winkel. Bij deze traditionele vorm van blurring was sprak van een duidelijke fysieke scheiding tussen horeca en winkel; hedendaagse blurring verenigt ze.

Supermarkten zijn onmisbaar in centra Supermarkten zijn cruciaal voor het behoud van een vitaal centrum. Door de publiekstrekkende werking zijn supermarkten structuurbepalend voor zowel andere functies en voorzieningen als voor het woon- en leefklimaat van de bewoners. Een moderne supermarkt kan zo’n 10.000 – 15.000 bezoekers per week trekken. Daarvan profiteren vooral dagelijkse speciaalzaken. Naast de economische synergie vervult een supermarkt een sociale functie: het is een natuurlijke ontmoetingsplek waar dynamiek is en bezoekers elkaar treffen.

Hittestress en wateroverlast Nederland warmt op. De kans op extreme temperaturen in de bebouwde omgeving zijn groter dan bijvoorbeeld in het buitengebied. Ook wateroverlast tijdens en na hevige buien veroorzaakt problemen. Zowel hittestress als wateroverlast komt vaak voor in centrumgebieden. Groen en voorzieningen voor waterberging en afvoer helpen om beide effecten tegen te gaan. Het is dan ook belangrijk om hierop te anticiperen, zodat het ook in de toekomst prettig wonen, werken en winkelen is in het centrum en de verblijfsduur kan worden verlengd.

Opvolging en personeel Het aantal fysieke winkels neemt af. Dit is onder andere het gevolg van vergrijzing onder ondernemers en het ontbreken van opvolging. Hier speelt mee dat het voor jonge ondernemers lastig is om een starterskrediet af te sluiten via de bank, waardoor voldoende startkapitaal ontbreekt. Een andere uitdaging waar ondernemers mee kampen is het vinden van (ervaren) personeel. Ook voor Spakenburg gaan ondernemers hier in uiteenlopende mate hinder aan ondervinden.

Vergrijzing biedt kansen De Nederlandse bevolking vergrijst. Ook de bevolking van BunschotenSpakenburg. Naast dat de levensverwachting van mensen toeneemt, blijven we ook langer zelfstandig wonen. Met deze trend neemt ook de behoefte aan generatieloze woningen toe. Wonen dichtbij voorzieningen is aantrekkelijk voor deze doelgroep. Belangrijk hierbij is ook dat er aandacht is voor eenzaamheid onder ouderen. Dit biedt kansen voor Bunschoten-Spakenburg.

Samenwerkingen is van groot belang voor de leefbaarheid Toekomstbestendige en aantrekkelijke centra vragen om samenwerking tussen gemeente, ondernemers en vastgoedeigenaren. Door samenwerking kunnen zij de effectiviteit en impact van hun acties vergroten.

3

Ambitie & visie

Dit hoofdstuk verwoord de ambitie en schetst de koers voor de toekomst voor het centrum van Spakenburg.

24

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

3.1 OPLOOP NAAR DE AMBITIE Voor het aanscherpen van de ambitie is gebruik gemaakt van de rechter figuur. Elk centrumgebied heeft verschillende lagen die van belang zijn: • Zo is de basis laag het fundament dat op orde moet zijn. Dat betekent een schoon, heel & veilig centrum dat toegankelijk is voor iedereen en goed bereikbaar is met voldoende parkeermogelijkheden. • De functionele laag heeft betrekking op het winkelaanbod. De consument komt immers naar het centrum om te winkelen. Tot 20 jaar geleden waren de eerst twee lagen veelal voldoende voor een toekomstbestendig centrum. Door de opkomst van online winkelen en verandering in ons consumentengedrag staat de ‘hoofdfunctie’ van winkelen echter onder druk. • Daarom is de derde sociale laag steeds belangrijker geworden. De ontmoetingsfunctie in centra neemt toe. Consumenten hebben de behoefte om elkaar te ontmoeten in de horeca of tijdens een leuk evenement. • Bovenaan de piramide staat de speciale laag. Elke plek heeft zijn eigen identiteit en verhalen om te vertellen. Door dit te omarmen kunnen centrumgebieden ondersteunend zijn ten opzichten van elkaar en bezoekers blijven aantrekken.

SPAKENBURG BELEVEN

HUISKAMER VAN SPAKENBURG

PLEK OM TE KOPEN

ALLEEN DE BASIS (SCHOON, HEEL & VEILIG) OP ORDE

Tijdens diverse bijeenkomsten is gebleken dat we voor Spakenburg de gehele piramide willen opgaan en alle lagen willen versterken. Per laag zijn er wel de nodige uitdagingen maar zeker ook kansen. Deze zijn verankerd in de ambitie op de volgende pagina. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

25

3.2 DE AMBITIE: WAT VOOR CENTRUM WILLEN WE ZIJN…? Het centrum van Spakenburg is een plek voor iedereen. We ambiëren een compact, aantrekkelijk, authentiek en compleet centrum dat functioneert als hét kloppend hart van de gemeente. Waar we de kwaliteiten die het centrum heeft zoals de fraaie historische gebouwen, een schilderachtige haven en veel lokaal geworteld ondernemerschap centraal stellen en op verder bouwen. Het centrum van Spakenburg is daardoor niet zomaar een plek; het is het kloppende hart van de gemeente waar het goed winkelen, verblijven, wonen en recreëren is in een aantrekkelijke omgeving. Om meer diepgang te geven aan deze visie wordt hieronder ingegaan op de belangrijkste verdiepende uitgangspunten. Dit is uiteindelijk vertaald in een aantal samenhangende deelgebieden met een eigen karakter en profiel. De uitgangspunten zijn: Een duidelijke positie voor het centrum Het centrum van Spakenburg heeft twee functies: enerzijds een boodschappenfunctie en anderzijds een recreatieve functie. De functies voor de regiobezoeker en de dagrecreant zijn met name geclusterd aan de noordzijde van het centrum in de buurt van de Oude Haven. Aan de zuidzijde zijn meer de dagelijkse en hoogfrequente recreatieve en doelgerichte winkels gevestigd. Deze hebben met name een functie voor de inwoners van onze eigen gemeente. Op het snijvlak van deze twee gebieden ligt het Spuiplein.

Hier komen beide functies en doelgroepen samen om te winkelen, te verblijven en te ontmoeten. Het Spuiplein heeft daardoor een belangrijke schakelfunctie in het centrum. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

Een schoon en veilig centrum Het centrum van Spakenburg is schoon, heel en veilig. We kunnen nog zo ons best doen maar als het centrum niet netjes is, zijn alle inspanningen voor niets. Dit zijn randvoorwaarden die op orde moeten zijn. Versterken van het dagelijks aanbod Een sterk en passend boodschappenaanbod. Daar gaan we voor. Het supermarkt-aanbod is complementair maar de versspeciaalzaken en de warenmarkt zijn net zo kenmerkend. Het totale aanbod trekt wekelijks veel bezoekers naar het centrum. We zetten daarom in op het behouden en versterken van het huidig boodschappen aanbod in het centrum. Behouden compleet en divers voorzieningenaanbod Het centrum bestaat niet alleen uit winkels, maar ook uit horeca, dienstverlening en culturele- en maatschappelijke functies zoals de kerk, de museumhaven en de bibliotheek. Het centrum is hierdoor een plek waar al verschillende functies samenkomen. Dit willen we versterken waar kan. Vooral culturele- en maatschappelijke functies zijn een waardevolle versterking voor een aantrekkelijk en levendig centrum. Hierdoor krijgt het centrum ook meerdere bezoekmotieven.

26

Bereikbaarheid, parkeren en toegankelijkheid op orde Bereikbaarheid, parkeren zijn ook aspecten die op orde moeten zijn om de kritische en mobiele consument blijvend te binden. We willen een inclusief centrum zijn dat goed toegankelijk is voor inwoners en bezoekers. Niet alleen voor mensen met lichamelijke beperkingen van allerlei aard (zoals slecht ter been of beperkt gezichtsvermogen) maar ook voor mensen vanuit verschillende leeftijden of sociaaleconomische achtergronden. Een structuur met herkenbare deelgebieden in verbinding We werken aan herkenbare deelgebieden in het centrum. Elk met een eigen en duidelijk profiel en bezoekmotief. Door de ruimtelijke verbinding tussen de verschillende gebieden te versterken, zoals de Oude Haven met de Havendijk, laten we bezoekers het gehele centrum ervaren. Daarbij hebben de parkeerplaatsen een goede aansluiting op het centrum, beschikken we over aantrekkelijke verbindingen naar het centrum, zoeken we naar een gepaste balans tussen verblijf- en verplaatsfunctie en hebben we oog voor klimaatadaptatie. Daarnaast is de historische botterhaven een krachtig onderscheidend kenmerk van Spakenburg. We verkennen hoe we de (ruimtelijke) verbinding met het Spuiplein willen versterken.

van meer groenelementen vergroten we ook het gevoel van eenheid in het centrum en leggen we de benodigde verbinding die in de huidige situatie ontbreekt. We kijken wel kritisch welke mogelijkheden voor vergroening er zijn. Bij vergroening is de staat van onderhoud ook van belang. Vertellen van al die verhalen die Spakenburg te bieden heeft Spakenburgers zijn trots op de historie en lokale cultuur. Bezoekers zoeken naar authentieke verhalen wanneer ze het centrum bezoeken. Deze bijzondere verhalen willen we meer beleefbaar en voelbaar maken via marketing, promotie maar ook in de openbare ruimte in het centrum. Hierdoor versterken we de binding met onze inwoners en vergroten we de aantrekkingskracht voor dagjesmensen en toeristen die in de omgeving op vakantie zijn.

Ontmoeten en verblijven in een groene omgeving We streven naar een aangenaam centrum dat uitnodigt tot ontmoeting en verblijf. Dat betekent ook een groene omgeving, want groen draagt bij aan aantrekkelijk verblijfsklimaat. Ook is groen dé oplossing om de gevolgen van een veranderend klimaat op te vangen. Door het toevoegen CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

27

wl

VOORBEELD: GROEN ALS KANS Een groen centrum brengt vele voordelen met zich mee op sociaal, economisch en ecologisch gebied. Meer groen draagt bij aan een positieve beleving van het centrum, waardoor de verblijfsduur wordt verlengd. Vergroenen van het centrum heeft daarom de volgende voordelen: Groen verbindt verschillende deelgebieden in het centrum. • Groen voegt een spelelement toe in de openbare ruimte waardoor het centrum aantrekkelijk gemaakt wordt voor alle leeftijden. • Groen vermindert de kans op wateroverlast, verkoelt het centrum in de zomer en verhoogt de biodiversiteit. • Groen draagt bij aan sociale cohesie, een betere gezondheid, een hoger welzijn en verlaagt stress. • Groen verhoogt de waarde van huizen en kantoren.

Figuur 9. Het centrum van Nijverdal is vergroend en klimaatadaptief ingericht. Dit heeft een impuls gegeven aan de verblijfskwaliteit en beleving.

VOORBEELD: GEBRUIK MAKEN VAN IDENTITEIT – PEELDORP MEIJEL Meijel is een dorpje vlakbij de Groote Peel op de grens van Brabant en Limburg. Een burgerinitiatief werd de aanleiding om op zoek te gaan naar het ‘eigene’ van Meijel. Uiteindelijk is gekozen om de Peel identiteit terug te brengen in het centrum door het aanbrengen plantensoorten uit de Peel en door het plaatsen van stenen turfblokken en houten wandelpaden die ook in de Peel zijn terug te vinden zijn. Daarnaast zijn er ook talloze burgerinitiatieven, evenementen en activiteiten georganiseerd allemaal onder het motto “Peelgeluk”. Figuur 10. Links, afbeeldingen uit de Peel en rechts hoe de Peel identiteit is gevisualiseerd in het centrum van Meijel

28

3.3 VISIE IN DEELGEBIEDEN P In de vorige paragrafen is de ambitie met uitgangspunten voor het centrum van Spakenburg weergegeven. Om hier meer invulling aan te geven, is het centrum opgedeeld in diverse deelgebieden. Ieder deelgebied heeft namelijk zijn eigen kenmerken, zo ook opgaven en ontwikkelrichting. Op de volgende pagina’s worden de deelgebieden verder toegelicht met antwoord op de volgende vragen: Wat is de opgave? Willen we het gebied transformeren naar iets anders, juist versterken of consolideren? Kortom, waar willen we met het gebied naar toe (stip op de horizon)? En wat is de functie van dit gebied als onderdeel van het toekomstbeeld van het centrum? Met de bovenstaande vragen geven we antwoord op de ruimtelijke invulling is. Uiteindelijk dragen alle deelgebieden bij aan het toewerken naar de gedeelde ambitie voor het centrum. *De ontwikkelrichting voor de Spuistraat & Kerkstraat wordt ook meegenomen in het visietraject voor de Spakenburger gracht.

P Vissersteeg: startersmilieu in transitie

Visrokersplein: stop & go voor de boodschappen

P Spuiplein e.o.: knooppunt van winkels, horeca en gezelligheid

P

P

P Spuistraat & Kerkstraat: aanloopgebied*

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

Oude & Nieuwe Haven: beleef historisch Spakenburg

Zeilmakersplein e.o: winkelrondje van Spakenburg

P Oostpoortplein: winkelgemak en groene pracht 29

OOSTPOORTPLEIN: WINKELGEMAK EN GROENE PRACHT Wat is de opgave? Versterken

Oostpoortplein verbinden met de rest van het

Levendigheid en

centrum door het doortrekken van de warenmarkt.

reuring op het plein

Waar willen we naar toe met dit gebied? Bij het Oostpoortplein en omgeving treft de bezoeker een mix van winkels, zowel dagelijks, recreatief en doelgericht en andere functies zoals dienstverleners. Het plein heeft vooral een boodschappenfunctie voor de lokale inwoner. Voor de toerist is dit gebied minder interessant. We zetten in op het behoud van dit divers aanbod. In de huidige situatie wordt het Oostpoortplein solitair bezocht. Maar de verbinding met de rest van het centrum willen we versterken door (op termijn en in goed overleg met ondernemers) het Oostpoortplein te betrekken bij de warenmarkt. Bezoekers worden hierdoor op een logische manier door dit deel van het centrum begeleid. Hierdoor creëren we meer ruimte voor de markt, generen we meer combinatiebezoek en versterken we ook de positie van de huidige ondernemers aan het Oostpoortplein. Het Oostpoortplein heeft ook een opknapbeurt gekregen. De openbare ruimte is in delen aangepast waardoor het plein goed toegankelijk is, ook voor mensen die slecht ter been zijn. Door het toevoegen van straatmeubilair en het vergroenen van dit plein krijgt de openbare ruimte een aantrekkelijke uitstraling.

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

De verhoging verwijderen,

Door het toevoegen van groene

plein toegankelijker maken,

elementen wordt uitstraling en

en obstakels minimaliseren

verblijfskwaliteit vergroot

30

ZEILMAKERSPLEIN EN OMGEVING: WINKELRONDJE VAN SPAKENBURG Wat is de opgave? Consolideren Waar willen we naar toe met dit gebied? Aan het Zeilmakersplein zijn winkels voor recreatief gebruik geclusterd. Samen met het Spuiplein, Blokkenmakerssteeg, Sluisweg en een deel van het Oostpoortplein is dit het ‘winkelrondje’ van Spakenburg. De nadruk blijft liggen op winkels (zowel dagelijks, recreatief en doelgericht) met hier en daar winkelondersteunende horeca en andere functies (maar het aantal dienstverlenende functies blijft in dit gebied idealiter beperkt). Door het concentreren van vooral winkels in dit gebied stimuleren we synergie en combinatiebezoek. Door de Sluisweg autoluw te maken en het vergroenen van de Sluisweg/ Blokkenmakerssteeg in combinatie met ingrepen in de openbare ruimte kan het gevoel van eenheid vergroot worden in het centrum en de benodigde verbinding leggen die in de huidige situatie ontbreekt. Hierdoor creëren we ook meer levendigheid op het Zeilmakersplein. Het nabijgelegen Schansplein heeft een blauwe zone en is een belangrijke parkeervoorziening voor het centrum. Daarom willen we de parkeercapaciteit op het Schansplein optimaliseren. Bezoekers worden ook via duidelijke en prettige looproutes vanaf het Schansplein richting het Spuiplein geleid.

Door het vergroenen van de Sluisweg

versterken we de verbinding met het Zeilmakersplein en het Oostpoortplein

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

31

SPUIPLEIN E.O.: KNOOPPUNT VAN WINKELS, HORECA EN GEZELLIGHEID Wat is de opgave? Versterken

Ruimte voor horeca en (grotere) terrassen

Meer beleving door het realiseren van spelelementen voor kinderen

Waar willen we naar toe met dit gebied? Het Spuiplein is een aantrekkelijk en gastvrij plein waar verschillende functies samen komen. Rondom het Spuiplein zijn de bekende en specialistische winkels te vinden die veel bezoekers naar Spakenburg trekken. Daarnaast is het Spuiplein (met de haven) ook een écht verblijfsgebied waar horeca en terrassen zorgen voor een gezellige sfeer. Maar, het is van belang om een goede balans te bewaken tussen horeca en niet-horeca op het plein.

Door een mogelijke multifunctionele strook in het midden van het plein, een aangepaste indeling voor terrassen en indien mogelijk met behoud van marktkramen creëren we ook een efficiëntere opstelling en een veiliger verblijfsgebied. Op deze manier zal er sprake zijn van een uitbreiding van aaneengesloten terrassen die kunnen staan als de zaterdagmarkt wordt gehouden met behoud van kramen op het Spuiplein. Belangrijk hierbij is om voldoende ruimte te houden voor een marktopstelling waar zo veel mogelijk (markt)ondernemers, bewoners en bezoekers van profiteren. Hierdoor behouden we ook de wisselwerking tussen de marktkramen en de horeca. Ook kijken we bij de herinrichting van het Spuiplein nadrukkelijk naar de (verkeers)veiligheid. We werken toe naar een situatie waarin de veiligheid voor inwoners en bezoekers zoveel mogelijk gewaarborgd wordt. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

Meer beleving: het water op een passende en eigentijdse manier terugbrengen via bijvoorbeeld de bestrating

Toevoegen van groen passend bij het knusse karakter van het Spuiplein

32

De kruising bij het Spuiplein, Sluisweg en de Broerswetering is een belangrijk scharnierpunt in het centrum. Veel bezoekers trekken door dit gebied. Daardoor is dit gebied ook een belangrijke entree tot ons centrum. De ruimtelijke-functionele verbinding met het Spuiplein en de gracht willen we daarom versterken. Door de kop van de oude gracht te herinrichten met bijvoorbeeld aantrekkelijke zitgelegenheid verbeteren we de verbinding met het water. Op deze manier creëren we eenheid met het Spuiplein en maken we de gracht meer beleefbaar. Om de verblijfsfunctie te versterken is ook de ruimtelijke inrichting van het Spuiplein (in fases) aangepakt. Ook de (ruimtelijke) verbinding met de Haven en andere gebieden in het centrum is verbeterd. Er is meer

beleving op het plein en via aantrekkelijke steegjes vanaf de parkeerplaats wordt de bezoeker op een uitnodigende manier naar het Spuiplein geleid. Daarnaast grijpen we voor het Spuiplein deels terug op de historische staat door het water op een passende wijze terug te brengen in bijvoorbeeld de bestrating.

Een aangepaste ruimtelijke indeling van het Spuiplein past bij de toekomstbestendige functie van het centrum als verblijfsgebied, waar zowel lokale ondernemers als bezoekers optimaal van kunnen profiteren en komt daarnaast ook de veiligheid van fietsers, voetgangers en kwetsbare verkeersdeelnemers ten goede.

Toekomstige inrichting Spuiplein e.o. Een toekomstbestendig Spuiplein e.o. vraagt om een andere ruimtelijke indeling en het versterken van de verbinding met de gracht. De pleinhuisjes en het monument nemen hierin een bijzondere positie. Enerzijds wordt aangegeven dat de pleinhuisjes bij Spakenburg horen, anderzijds blokkeren de pleinhuisjes ook een open uitstraling en de verbinding van het Spuiplein met de haven. Ook het monument is een element met een duidelijke betekenis, maar gaat tegen de historisch ruimtelijke structuur in. In het op te stellen inrichtingsplan voor het Spuiplein e.o. (zie uitvoeringsprogramma), zal de positie van de pleinhuisjes en het monument worden meegenomen. Uitgangspunt is dat dit in goed overleg plaats vindt met de huidige exploitanten, ondernemers en andere belanghebbende. Mogelijke ontwikkelrichtingen voor het Spuiplein met een doorkijk vanaf het Spuiplein richting de Haven en het verplaatsen van twee pleinhuisjes. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

33

VISROKERSPLEIN: STOP&GO VOOR DE BOODSCHAPPEN

VISSERSTEEG: STARTERSMILIEU IN TRANSITIE

Wat is de opgaven? Versterken

Wat is de opgaven? Consolideren, op termijn transformeren

Waar willen we naar toe met dit gebied? Door de aanwezigheid van een supermarkt neemt dit gebied een belangrijke positie in binnen het centrum. Veel inwoners bezoeken dit gebied voor de dagelijkse boodschappen. Door herontwikkeling van de locatie van de supermarkt en het naastgelegen Rabobank pand wordt de positie van de supermarkt en het Visrokersplein versterkt. Dit komt het gehele centrum ten goede. Boven de supermarkt maken we ruimte voor de realisatie van appartementen. Het Visrokersplein is daarnaast ook een belangrijk bronpunt voor het centrum. Inwoners parkeren hier voor het doen van de boodschappen. We verleiden daarom toeristen om op andere plekken in het centrum te parkeren. Ook realiseren we bij het carillon een (tijdelijke en pop-up) fiets- en scooterparkeerplaats waar bezoekers op een veilig manier hun fiets- en scooter kunnen parkeren, vooral tijdens de drukke zaterdagmarkt

Waar willen we naar toe met dit gebied? De Visserssteeg heeft een eigen karakter. Door de ligging en lagere huren is de steeg geschikt als startersmilieu. Maar, het ontbreekt aan trekkracht en daardoor is de Vissersteeg onvoldoende onderdeel van de routing door het centrum. Op termijn zullen de panden van winkels die stoppen of andere bedrijven transformeren tot woningen. Deze transitie is ook al ingang gezet. Hierdoor wordt de Vissersteeg een functionele aanloopstraat vanaf de parkeerplaats naar de haven.

CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

34

OUDE & NIEUWE HAVEN: BELEEF HISTORISCH SPAKENBURG Wat is de opgaven? Versterken Waar willen we naar toe met dit gebied? De Oude Haven vormt het karakteristieke beeld van Spakenburg. Hier treft de bezoeker vooral een mix van horeca, cultuur met hier en daar een winkel. Samen met het Spuiplein vormt de Oude Haven hét kloppend hart van Spakenburg. Een gebied om te verblijven en elkaar te ontmoeten. Bij de Oude Haven komen dan ook verschillende kwaliteiten samen die Spakenburg te bieden heeft: historie, ambacht, tradities en water. Deze kwaliteiten willen we nog meer benadrukken en beleefbaar maken. We zetten daarom in op het vergroten van de sfeer en uitstraling. Door een ‘rondje havens’ (Oude Haven, Havendijk, Hoekstraat, nieuwe haven en de kop met de visafslag, Zuiderzeekade en Oostdijk) krijgt de bezoeker een compleet beeld van Spakenburg. Door het betrekken van de Zuiderzeekade en Oostdijk stimuleren we de toerist om hier de auto te parkeren en vervolgens het centrum te bezoeken. Ter bevordering van het verblijfsklimaat is de Oude Haven niet meer bereikbaar voor autoverkeer (bestemmingsverkeer uitgezonderd). Hierdoor voorkomen we onveilige situaties en versterken we juist de gemoedelijke sfeer die zowel inwoners als bezoekers graag ervaren bij de haven.

Door het creëren van meer zichtbare en goed uitgeruste parkeerplaatsen voor fietsen zorgen we voor rust en een overzichtelijk straatbeeld. Ook vergroten we de bewegingsvrijheid van kwetsbare verkeersdeelnemers, bieden we meer ruimte voor het veilig positioneren van terrassen en ruimte voor het aanleggen botters. Bij aanpassingen in de openbare ruimte sluiten we zoveel mogelijk aan op het historische karakter. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

Ontmoeten en het beleven

Domein van de voetganger en fietser. Door het

van de haven staat centraal

weren van de auto bevorderen we de veiligheid, leefbaarheid en verblijfskwaliteit in dit gebied.

35

SPUISTRAAT & KERKSTRAAT: AANLOOPGEBIED Wat is de opgaven? Versterken (en op termijn transformeren van delen) Waar willen we naar toe met dit gebied? De Spuistraat en Kerkstraat zijn onderdeel van de historische as van Bunschoten-Spakenburg en aantrekkelijke aanloopstraten richting het centrum (inclusief openbaar vervoer). Deze straten hebben een gemengde functie. Door het nodige straatparkeren bevinden zich hier diverse commerciële voorzieningen zoals doelgerichte winkels en diensten. Door het steegje tussen de Kerkstraat en Oostpoortplein zijn deze twee gebieden met elkaar verbonden. De korte verbinding stimuleert daardoor combinatiebezoek tussen de commerciële voorzieningen. Ook wordt in deze straten gewoond. In de Kerkstraat en Spuistraat behouden we de kramen voor de markt. We zorgen ervoor dat de kramen hier goed aaneengesloten staan, zodat er geen lege gaten vallen. De gracht stroomt als een blauwegroene levensader tussen deze twee straten. Door het herinrichten van de kop van de oude gracht creëren we aantrekkelijke zitgelegenheid, die de verbinding met het water verbeteren (zie profiel Spuiplein e.o.). Commerciële voorzieningen willen we zoveel mogelijk concentreren in het noordelijk deel van de Spuistraat en Kerkstraat (richting het Spuiplein en Oostpoortplein).

De verwachting is dat op termijn panden in dit gebied leeg komen te staan doordat het perspectief voor bijvoorbeeld winkels hier beperkt is (vooral in het zuidelijk deel van de Spuistraat en Kerkstraat). De transformatiekansen (naar bijvoorbeeld woningen) is maatwerk per locatie. CENTRUMVISIE BUNSCHOTEN-SPAKENBURG

36

4

UITVOERINGSPROGRAMMA

37

4.1 WAT GAAN WE DOEN? Dit hoofdstuk vormt het uitvoeringsprogramma voor de centrumvisie. Werken aan een vitaal centrum vraagt om inzet via verschillende strategielijnen (zie rechter figuur) waarbij gemeente, ondernemers, vastgoedeigenaren en andere partijen samenwerken. Per strategielijn is aangegeven wat we uiteindelijk willen bereiken en welke acties nodig zijn om de komende jaren uitvoering tegen aan deze centrumvisie. Vervolgens is ook beschreven hoe we deze actie gaan oppakken en wat ieders rol is.

Aanbod: versterken aanbod & ruimtelijk-economische structuur Sfeer & beleving: werk maken van het DNA van Spakenburg Marketing & promotie: Spakenburg onder de aandacht Samenwerking: verder bouwen en versterken.

Per strategielijn geven we aan welke acties prioriteit

hebben.

In het uitvoeringsprogramma zijn diverse acties en projecten opgenomen. Sommige zijn klein van aard terwijl andere een grotere financiële impact hebben. Dit heeft vooral betrekking op fysieke ingrepen in de openbare ruimte of de verkeerstructuur. Niet alle acties of projecten kunnen tegelijkertijd opgepakt worden. Een geleidelijke aanpak past beter bij een dergelijke operatie en geeft ook de gelegenheid om te bekijken of de genomen maatregelen in de praktijk goed uitwerken. Dan kan later worden bekeken of verdere stappen worden gemaakt. Om focus aan te brengen, hebben we gekozen voor een compact uitvoeringsprogramma. Hierdoor zetten we onze expertise en capaciteit ook effectief in. We kunnen immers niet alles zelf doen en tegelijkertijd. Voor het uitvoeringsprogramma onderscheiden we de volgende strategielijnen: Schoon, heel & veilig: de basis op orde brengen en houden Toegankelijkheid: waarborgen bereikbaarheid & parkeren

Figuur 13. De 6 strategielijnen

38

SCHOON, HEEL & VEILIG: DE BASIS OP ORDE BRENGEN EN HOUDEN Wat willen we bereiken? Het centrum moet netjes en veilig zijn. Dit zijn basisvoorwaarden die op orde zijn en ook op orde moeten blijven. De volgende acties worden opgepakt:

Wat gaan we daarvoor doen? Organiseren van een jaarlijkse schouw met ondernemers, vastgoedeigenaren, gemeente, politie, brandweer en ambtelijke betrokkenen. Via voortgangsoverleg worden acties uit de schouw opgepakt en gemonitord. We verkennen de mogelijkheden om toe te werken naar een Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO ster). Op deze manier laat je ook aan de consument zien dat gemeente, politie en ondernemers serieus bezig zijn met een veilig en schoon winkelgebied. Hoe gaan we dit doen? • Voor deze actiepunten wordt een werkgroep schoon, heel & veilig opgericht bestaande uit ondernemers, gemeente (team beheer realisatie openbare ruimte en bedrijfscontactfunctionaris), politie, brandweer en beheerders van vastgoed. Ook betrekken we een afspiegeling van gebruikers (denk aan mindervaliden) die met een kritische blik meekijken en denken. • Acties en maatregelen uit de schouw worden adequaat opgepakt en uitgevoerd, mits financieel mogelijk en beschikbaar gesteld. • De gemeente initieert de jaarlijkse schouw.

39

TOEGANKELIJKHEID: WAARBORGEN BEREIKBAARHEID EN PARKEREN Wat willen we bereiken? Het centrum van Spakenburg is goed bereikbaar en de parkeermogelijkheden zijn een belangrijke troef om verder op te bouwen. Daarbij bezoeken ook tal van bezoekers de winkels, horeca en de haven per fiets en te voet. De bereikbaarheid en parkeermogelijkheden voor zowel auto en fiets willen we waarborgen, versterken en optimaliseren. Willen we graag de juiste parkeerder op de juist plek hebben. Hierbij speelt routing, vindbaarheid, uitstraling en de verbinding met het centrum een belangrijke rol. Daarbij kijken we ook naar de verschillende doelgroepen zoals bezoekers die op de fiets komen voor een snelle boodschap of toeristen die langer in het centrum verblijven.

Wat gaan we daarvoor doen? Verbeter de bewegwijzering naar het centrum, bepaalde parkeervoorzieningen en het toeristisch aanbod om daarmee de vindbaarheid van centrumdelen te vergroten en te verknopen met het toeristisch aanbod. Opstellen inrichtingsplan voor de optimalisatie en/of het vergroten van het parkeervolume van het Schansplein. Daarnaast zorgen we voor aantrekkelijke en logische looproutes van het Schansplein naar het Spuiplein en Zeilmakersplein. Daarnaast hebben we ook oog voor andere voorzieningen/elementen zoals vergroening, spelen, verblijven, afvalcontainers, laden en lossen etc. We verkennen ook de mogelijkheden om tegelijkertijd elektrisch oplaadpunten te faciliteren op het Schansplein. Inventariseren en oplossen knelpunten rondom fiets- en

autoparkeren in het centrum. Hierin maken we ook onderscheid tussen verschillende doelgroepen en onderzoeken we of parkeren buiten het centrum voor bezoekers die langer in het centrum verblijven mogelijk is/gestimuleerd kan worden (denk bijv. parkeren de West- en Oostdijk als kans/gelegenheid voor toeristen om langer te parkeren). We realiseren ook een (tijdelijke of definitieve) fietsenstalling rondom het carillon vooral tijdens de zaterdagmarkt. Hierdoor willen we de parkeerdruk voor fietsen verminderen. We verkennen of dit een permanente oplossing is voor het stallen van fietsen in het centrum. Deze actie pakken we tegelijkertijd op met het inrichtingsplan voor het Spuiplein. Daarnaast inventariseren we ook de mogelijkheden voor meer oplaadpunten voor elektrische fietsen in het centrum. Op deze manier presenteren we ook dat we een gastvrij ontvangst voor alle bezoekers. Uitvoeren maatregelen om de Oude Haven af te sluiten voor autoverkeer (bestemmingsverkeer uitgezonderd).

Hoe gaan we dit doen? Op het gebied van openbare ruimte, verkeer en parkeren is de gemeente in de lead. Maar ondernemers, vastgoedeigenaren en inwoners worden actief betrokken bij de uitwerking en ontwikkeling van plannen.

40

AANBOD: VERSTERKEN AANBOD & RUIMTELIJK-ECONOMISCHE STRUCTUUR Wat willen we bereiken? Een vitaal en sterk centrum vraagt om een mix van verschillende functies. We willen toewerken naar een gepaste indeling van de terrassen en marktkramen op het Spuiplein en het versterken van het aanbod (in functies en kwaliteit van vastgoed).

Hoe gaan we dit doen? De gemeente verkent de mogelijkheden voor een stimuleringsregeling. Voor het versterken van ondernemerschap zijn ondernemers en vastgoedeigenaren aan zet. De gemeente brengt desnoods partijen met elkaar in verbinding.

Wat gaan we daarvoor doen? Verkennen van de mogelijkheden van een stimuleringsregeling voor Spakenburg waarbij ondernemers en pandeigenaren een bijdrage kunnen krijgen om de (historische) kwaliteit van de gevel van hun pand te verbeteren. Insteek van de regeling is (co)financiering. Eventueel kan dit in combinatie met een energiescan, zodat men direct ontdekt hoe het pand kan worden verduurzaamd en energiekosten kan besparen. Versterken van ondernemerschap zodat panden gevuld worden met bedrijven die passen bij het profiel van Spakenburg. Een voorbeeld hiervan is het verbinden van startende, nieuwe ondernemers en vastgoedeigenaren. Continuering horeca adviescommissie. Deze commissie blijft toe zien op het bewaken van een gepaste balans van horecafuncties op het Spuiplein (en in andere delen van het centrumgebied) en beoordeelt in hoeverre er sprake is van een aanvulling op het bestaande aanbod. De adviescommissie kan ook een aanjagende functie hebben op het moment dat een uitbreiding van horeca op een specifieke locatie gewenst is.