IB.06. Bijlage 3 - 2. Technisch onderzoek
Tekst van het document
Tabel 1818 | Uitgangspunten businesscaseberekening warmtenetten. | Deze kosten zijn inclusief | btw, algemene kosten, toeslagen, materiaal en arbeid. Onderdeel | Kental investering | Eenheid | Herinvestering | Jaarlijks na 15 jaar | onderhoud Effluent warmtepomp | MT: 1.100 | €/kW | 65% | 3,0% LT: 1.000 Individuele warmtepomp bij ZLT-net8 | 3.000 | €/kW | 65% | 3,0% Luchtwarmtepomp (duurzame piek) | MT: 1.200 | €/kW | 65% | 3,0% LT: 1.100 Gasketel (alternatieve piek, | 600 | €/kW | 50% | 2,0% ongebruikt) Brondebiet (uitkoppeling RWZI) | 7.300 | €/m3/h | 15% | 2,5% Distributiepompen | 900 | €/m3/h | 65% | 3,0% Waterbehandeling | 120.000 | €/stuk | 50% | 3,0% Regeneratie (aanleg WKO) | 4.800 | €/m3/h | 35% | 3,0% Warmtenet9 | 630 (gemiddelde uit | €/m | 3% | 0,3% verschillende diameters) Woningaansluiting | 7.300 | €/woning | 10% | 1,0% Voeding elektra, etc.
| 125 | €/kW | 10% | 1,0% Technische ruimte | 3.000 | €/m2 | 5% | 0,3% Onvoorzien/Risico’s | 25 | % | Niet van | Niet van toepassing | toepassing Projectkosten | 15 | % | Niet van | Niet van toepassing | toepassing Startbedrag beheerkosten warmtenet | 18.000 | €/jaar | Niet van | Niet van toepassing | toepassing Beheerkosten per woning | 100 | €/woning/jaar | Niet van | Niet van toepassing | toepassing 8 Voor de kosten van de effluentwarmtepomp worden drie verschillende kentallen gehanteerd, afhankelijk van de gekozen oplossing. Voor de MT- en LT-varianten zit het verschil in prijs in de temperatuur die geleverd wordt, een warmtepomp die warmte van hogere | temperatuur maakt bevat meer techniek en is daarom duurder. Bij de ZLT | -variant worden de kosten voor de warmtepomp in de woning ingeprijsd. Met de waarde in de tabel leidt dit tot meerkosten per woning van €12.300, deze is iets goedkoper dan de individuel | e lucht-warmtepomp omdat er geen buitendeel nodig is. 9 Alhoewel er voor verschillende temperatuurniveaus verschillende typen leidingen nodig zijn, wordt hetzelfde kengetal gehanteerd. Dit omdat de besparing op isolatiemateriaal bij de leidingen bij (Z)LT-netten ongedaan wordt door de grotere diameters die in dat geval nodig zijn | . Daarnaast zijn de kosten voor het ingraven van de leidingen bij alle temperatuurniveaus gelijkwaardig te beschouwen.
Daarmee is er in totaal geen verschil in kosten. Rapport | 22255-1571683 | 29 Rapport | 22255-1571683 30 5 Resultaten analyse warmteoplossingen Dit hoofdstuk presenteert de technische en financiële analyse en uitwerking van de vier gekozen warmteoplossingen. Dit hoofdstuk bekijkt onder meer wat de warmteoplossingen betekenen voor de woning wat betreft isolatie en ruimtelijke inpassing en behandelt de kosten voor de eindgebruiker. 5.1 Technische analyse: ruimtelijke en omgevingseffecten Onderstaande tabel geeft een overzicht van de verschillende warmteoplossingen en wat de praktische en ruimtelijke gevolgen zijn van elke warmteoplossing. Dit biedt duidelijkheid of de technische warmteoplossing ook praktisch wenselijk is om toe te passen. Energetisch en financieel kunnen deze oplossingen heel interessant zijn om te gebruiken, maar men moet ook rekening houden met de praktische gevolgen van de warmteoplossing. Voor elk systeem staat aangegeven welke componenten buiten de woning nodig zijn, zoals uitkoppeling van de bron, een warmtecentrale, wko en het warmtenet, en wat dit betekent voor de technische inrichting rondom en in de woning. De tabel biedt een heldere vergelijking tussen de warmteoplossingen en inzicht in de praktische ruimtebehoefte per systeem. Een belangrijke opmerking is dat de praktische gevolgen door verschillende mensen verschillend worden ervaren.
Waar de ene bewoner zich bijvoorbeeld erg kan storen aan het geluid van een warmtepomp of het zicht op technische installaties, zal een ander daar veel minder last van hebben. Persoonlijke voorkeuren en gevoeligheden spelen dus een grote rol bij het beoordelen van de wenselijkheid van de toepassing van een systeem. Tabel 1919 Ruimtebehoefte van de warmteoplossingen Impact | Individuele lucht- | MT-net | LT-net | ZLT-net warmtepomp Ruimtebeslag | Geen | Uitkoppeling bron | Uitkoppeling bron | Uitkoppeling bron techniek omgeving | circa 15 m2, | circa 15 m2, | circa 15 m2, wko 4 warmtecentrale | warmtecentrale circa | m2 per doublet circa 200 m2, wko 4 | 200 m2, wko 4 m2 per m2 per doublet | doublet Ruimtebeslag | Geen | Max. ⌀ 200 mm | Max. ⌀ 200 mm | Max. ⌀ 400 mm ondergronds | Aandacht voor doorkruisingen spoorlijn, Kromme Rijn en leidingwerk | Stationsweg. In de wijk worden leidingdiameters snel kleiner en worden geen problemen verwacht bij inpassing.
Ruimtebeslag | Buiten-unit | Afleverset circa 0,2 | Boosterwarmtepomp | Warmtepomp circa techniek in/om de | (dak/tuin) circa 0,4 x | x 0,6 x 0,5 m | inclusief voorraadvat | 0,3 x 0,5 x 0,8 m; woning | 1 x 0,75 m; binnen- | circa 0,5 x 0,5 x 1 m | voorraadvat circa unit circa 0,3 x 0,5 x | 0,5 x 0,5 x 1,4 m 0,8 m; voorraadvat circa 0,5 x 0,5 x 1,4 m Geluid | Ventilator buiten- | Geluidsproductie | Geluidsproductie bij | Warmtepomp unit produceert | bij warmtecentrale | warmtecentrale | produceert geluid bij iedere | wanneer | wanneer | minimaal geluid in woning | piekvoorziening | piekvoorziening | de woning (luchtwarmtepomp) | (luchtwarmtepomp) ingezet wordt | ingezet wordt Aanzicht/esthetisch | Buiten-unit vaak te | Warmtecentrale te | Warmtecentrale te | Minimaal, bij bron zien vanaf straat | zien aan de rand | zien aan de rand van van de bebouwde | de bebouwde omgeving | omgeving 5.1.1 | Indicatief tracé warmtenet, locatie warmtecentrale en ruimtelijke inpasbaarheid Om de inpasbaarheid van het warmtenet en de warmtecentrale te controleren, is een verkenning gedaan naar aandachtspunten langs het warmtenettracé en potentiële locaties van de warmtecentrale. In onderstaande Figuur 9 is een indicatief tracé van het warmtenet vanaf de RWZI naar Engboogerd weergegeven.
Daarin zijn met rode lijnen doorkruisingen aangegeven die extra aandacht behoeven, zijnde de doorkruising met de Kromme Rijn, het spoor en de Stationsweg. Omdat het warmtenet hier een rivier of grote verkeersweg doorkruist, zal er waarschijnlijk een gestuurde boring onder het obstakel door gedaan moeten worden. Waar dit voor het spoor en de Stationsweg de meest geschikte locatie is, moet nog onderzocht worden. Wat betreft het leidingwerk in de wijk geldt dat deze snel terugloopt in diameter naarmate de afstand tot de woning kleiner wordt, daarom wordt aangenomen dat dit geen onoverkoombare inpassingsproblemen levert in de ondergrond. Rapport | 22255-1571683 | 31 Rapport | 22255-1571683 32 Figuur 9 Indicatief tracé warmtenet met aandachtspunten en potentiële locaties warmtecentrale Daarnaast zijn met groene rechthoeken een aantal potentiële locaties voor de warmtecentrale aangegeven (er is 1 warmtecentrale nodig). In hoeverre deze locaties realistisch zijn, of dat er een andere locatie gezocht moet worden, dient nog verder onderzocht te worden. De warmtecentrale wordt schematisch weergegeven in onderstaande Figuur 10. Daarin worden de technische onderdelen vanuit een bovenaanzicht getoond. Op het dak van de technische ruimte is ruimte beoogd voor het buitendeel van de luchtwarmtepomp die als piekvoorziening ingezet wordt. Figuur 10 Schematische weergave van de warmtecentrale
5.1.2 | Isolatiemaatregelen en woningaanpassingen Voor een energetisch efficiënte werking zijn verschillende isolatiemaatregelen en aanpassingen aan de woning noodzakelijk, afhankelijk van de warmteoplossing. Hierbij is de temperatuur waarop verwarmd wordt de maatgever voor benodigde isolatiemaatregelen. In dit geval zijn er twee temperatuurregimes, 50 en 70°C en wordt er dus met twee verschillende isolatiepakketten gerekend. In onderstaande tabel wordt kort toegelicht hoe deze isolatiepakketten er uit zien. In Bijlage 4 - zijn de exacte isolatiemaatregelen per referentiewoningtype terug te vinden. Tabel 2020 Isolatiemaatregelen bij verschillende temperatuurregimes. Bij verwarming op 70°C | Bij verwarming op 50°C Vloerisolatie begane grond circa Rc 2 | Vloerisolatie begane grond circa Rc 3,5 Dakisolatie circa Rc 3 (alleen bij 2-onder-1-kap-woningen*) | Dakisolatie circa Rc 4 Spouwmuurisolatie circa Rc 1,5 | Spouwmuurisolatie circa Rc 1,5 HR++ glas Isolerende deur circa Rc 1,5 Kierdichting ramen en deuren | Kierdichting ramen, deuren, gevel en dak * 2-onder-1-kap-woningen hebben aanvullende isolatie nodig omdat deze een groter verliesoppervlak hebben dan rijwoningen. Wanneer aan woningen veel aanvullende isolatiemaatregelen toegepast worden en de woning ‘ingepakt’ wordt, is het van belang om ook naar het ventilatiesysteem te kijken.
Vaak hebben deze woningen nog ‘natuurlijke ventilatie’, waarbij uitgegaan is van een bepaalde ‘lekheid’ van de woning, om voldoende frisse lucht toevoer te hebben. Wanneer er geïsoleerd wordt, verkleind deze ‘lekheid’ substantieel en is het noodzakelijk om een nieuw ventilatiesysteem aan te brengen. In dit geval wordt er voor de lage temperatuur oplossingen gerekend met een decentraal balansventilatiesysteem. Verder vraagt elk systeem om aanpassingen aan het afgiftesysteem: lage temperatuur oplossingen (minder dan 50°C) vereisen vaak grotere radiatoren of vloerverwarming om voldoende comfort te bieden, omdat het water op een lagere temperatuur wordt aangeleverd | . Het is dus belangrijk om niet alleen naar de isolatie, maar ook naar de geschiktheid van het bestaande afgiftesysteem te kijken voordat een keuze wordt gemaakt. In Bijlage 4 - zijn ook de exacte aanpassingen aan het ventilatiesysteem en afgiftesysteem weergegeven. Rapport | 22255-1571683 | 33 5.2 | Financiële analyse In deze paragraaf worden de uitkomsten weergeven van de financiële analyse van de energiesystemen. Eerst wordt de businesscase gepresenteerd, daarna de eindgebruikerskosten. 5.2.1 | Uitkomsten businesscase Een businesscase voor een warmtenet geeft inzicht, voor een nog aan te wijzen warmtebedrijf of de gedane investeringen verantwoord zijn.
Een businesscase is een groot rekenmodel met daarin de kosten zoals de investeringen in de opwek en distributie en de kosten voor ieder jaar van de exploitatie van het warmtenet. Het geeft ook inzicht in de opbrengsten zoals vastrecht, variabele energiekosten en subsidies. Een ideale businesscase is sluitend en heeft dus minimaal zoveel opbrengsten als kosten. Op dit moment zijn er in Nederland eigenlijk geen warmtenetten die een sluitende businesscase hebben. Er ontstaat dan een zogenaamde “onrendabele top” die afgedekt moet worden. In een businesscase wordt deze onrendabele top vertaald in een Bijdrage Aansluitkosten (BAK). Deze BAK is een eenmalig bedrag dat een huiseigenaar betaalt om een woning aan te sluiten op een warmtenet. Deze BAK moet precies hoog genoeg zijn voor een warmtebedrijf om voldoende financieel rendement te halen. Dit zijn dus eenmalige opbrengsten voor het warmtebedrijf en kosten voor de bewoners. Overigens kan een bewoner een deel van de BAK gesubsidieerd krijgen, via de ISDE (zie ook hieronder bij de berekening van de eindgebruikers kosten). Voor dit onderzoek is een eerste hoog over businesscase uitgewerkt. De uitgangspunten voor de businesscase staan in hoofdstuk 4. Hieronder staan de resultaten van de businesscaseberekening.
Tabel 2121 Resultaten businesscase | , inclusief btw Warmteoplossing | MT-warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet Totale investering energiesysteem | € 23.100.000 | € 24.800.000 | € 29.400.000 Herinvestering energiesysteem | € 5.400.000 | € 4.900.000 | € 8.100.000 na 15 jaar Jaarlijks onderhoud | € 300.000 | € 300.000 | € 400.000 Jaarlijkse elektrakosten | € 900.000 | € 630.000 | € 500.000 Jaarlijkse inkomsten | € 1.800.000 | € 1.500.000 | € 1.300.000 Onrendabele top | € 12.100.000 | € 15.000.000 | € 16.900.000 BAK per woning | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 Deze BAK zijn relatief hoog. Nu zijn er nog diverse mogelijkheden om de businesscase verder te optimaliseren, zie ook hoofdstuk 7, maar met deze BAK wordt het een klus om de warmtenetten kansrijk te laten zijn. Rapport | 22255-1571683 | 34 Rapport | 22255-1571683 35 De BAK voor het ZLT-warmtenet is nu het hoogst, wel moet hier meegenomen worden dat in de BAK voor het ZLT-warmtenet ook de kosten zitten voor de warmtepomp in de woning. DWA heeft de ervaring dat het beter is om de bewoners te ontzorgen en de warmtepomp per woning te leveren vanuit de collectieve businesscase. De warmteleverancier leaset deze aan de bewoner. Hiermee wordt de bewoner ontlast in keuze, installatie, inregeling en onderhoud.
Ook betekent dit dat de leverancier direct bruikbare warmte levert aan de bewoner, waarvoor een warmtetarief gerekend mag worden. De elektriciteitskosten als gevolg van de inzet van deze warmtepomp worden door het warmtebedrijf betaald, en via het warmtetarief afgerekend bij de eindgebruiker. Daarnaast levert een ZLT-net ook koeling. Dat zit ook in de businesscase, omdat koeling rechtstreeks vanuit het ZLT net geleverd kan worden. In de businesscase voor MT en LT zit niet automatisch koeling. De kosten voor koeling zijn dan ook hier niet opgenomen in de businesscases voor MT en LT. Om een eerlijk vergelijk te maken, zijn die kosten wel als aparte post meegenomen in de eindgebruikerskosten berekening hierna volgend. 5.2.2 Eindgebruikerskosten verduurzaming woning Deze paragraaf zet de kosten voor de bewoner van de woning, de eindgebruiker, op een rij. Die kosten bestaan uit: • Investeringskosten: – Eenmalige BAK: bij de MT, LT en ZLT varianten – Installatie t.b.v.
individuele warmtepompen (investering en herinvestering) – Overige techniek in de woning, hier onder valt: o Aanpassingen aan het afgiftesysteem om te verwarmen met lagere temperaturen (niet bij MT), alleen investering o Overstappen op elektrisch koken en aanpassingen in de meterkast (verzwaren van de elektra aansluiting naar 3x25A) o Aanpassingen aan het ventilatiesysteem: investering en herinvestering – Isolatiemaatregelen – Meerkosten t.b.v. koeling o Airco bij MT en LT-net (niet bij ZLT-warmtenet en individueel): investering en herinvestering o Extra elektriciteitskosten voor koudeproductie bij individueel, MT en LT-warmtenet – Verminderd met ISDE subsidie die voor alle varianten geldt, maar de hoogte varieert per oplossing. • Herinvestering (na vijftien jaar). • Jaarlijkse lasten over 30 jaar: – Energiekosten voor de warmtesystemen (vastrecht warmte, GJ tarief warmte, en bij ZLT vastrecht koude) – Elektrakosten warmtepomp (bij individuele warmtepomp) en onderhoudskosten – Elektraverbruik voor koken. – Onderhoud van techniek (alleen bij ZLT en individueel) In Bijlage 4 - staat een overzicht van alle isolatiemaatregelen en aanpassingen die zijn meegenomen per woningtype. In hoofdstuk 4 staan de (kosten)kengetallen waarmee per maatregelen gerekend is.
Rapport | 22255-1571683 36 Onderstaande grafieken tonen per warmteoplossing en per referentiewoning de eindgebruikerskosten per woning per jaar. Let op, dit zijn de totale kosten over dertig jaar, inclusief inflatie op de jaarlasten van toekomstige kosten. Deze totale kosten zijn gedeeld door dertig jaar en zo teruggerekend naar een jaarlijks bedrag. Dit betekent dat de jaarlijkse kosten die hier weergegeven zijn een gemiddelde zijn van de jaarlijkse lasten in dertig jaar, in werkelijkheid zullen de jaarlijkse lasten verschillen per jaar, bijvoorbeeld omdat de BAK bij aansluiting op het warmtenet in het eerste jaar betaald moet worden. Voor een eerlijke vergelijking van koeling voor alle systemen In deze paragraaf is, om een eerlijke vergelijking te maken tussen alle warmtesystemen, koeling meegenomen in de berekeningen. Dit houdt in dat voor het MT- en LT-warmtenet extra kosten zijn opgenomen voor het plaatsen en gebruiken van lucht/lucht-warmtepompen (airco in de volksmond). Bij het ZLT-warmtenet is de mogelijkheid tot koeling een niet los te halen onderdeel van het systeem. Er worden dus alleen extra kosten gerekend en voor de bijkomende pompenergie (minimaal). Voor de individuele warmtepomp wordt voor koeling rekening gehouden met extra elektrakosten. In paragraaf 5.2.4 staat de berekening van de eindgebruikerskosten zonder koeling.
Alle kosten meegenomen om woningen volledig aardgasvrij te maken Daarnaast zijn in deze berekening van de eindgebruikerskosten, alle kosten meegenomen om de woning aardgasvrij te maken. Dat houdt in dat er ook kosten opgenomen zijn voor de investering – zoals de inductieplaat, uitbreiding van de meterkast en een set inductiepannen – én het elektriciteitsgebruik van aardgasvrij koken. Staat van isolatie zoals woningen waren bij de bouw In deze paragraaf zijn de referentiewoningen gebaseerd op het toenmalig geldende Bouwbesluit toen deze gebouwd werden. Dit houdt in dat ervan uitgegaan wordt dat er nog geen enkele aanvullende isolatiemaatregel in de woning is genomen na de bouw van de woning. Hiermee wordt een soort worst-case gegeven van alle woningaanpassingen die nog gedaan moeten worden. Wanneer bewoners al diverse na-isolatiemaatregelen hebben genomen, zullen de kosten voor de woningaanpassingen voor hen lager zijn, maar natuurlijk ook de energiekosten. In volgende paragraaf 5.2.3 worden de berekeningen gebaseerd op het Hoomdossier en worden diverse na-isolatiemaatregelen wel meegenomen. Bandbreedte Alle gepresenteerde eindgebruikerskosten zijn goed onderbouwde inschattingen van de kosten voor nu en in de toekomst.
Ondanks dat ze goed onderbouwd zijn, kunnen ze niet als absolute waarheid gezien worden door aannames, generalisaties, maar ook door niet in te schatten toekomstige ontwikkelingen (Wat zijn de energieprijzen over 20 jaar?). In de grafieken wordt daarom een bandbreedte weergegeven van +10% en -10% van de totale kosten. De onzekerheid is voor collectieve systemen nog groter. Daarom wordt, nog bovenop de hier eerdergenoemde bandbreedte, 25% onvoorziene kosten in de businesscase voor de collectieve warmteoplossingen meegerekend, zoals te zien in de uitgangspunten in paragraaf 4.3.2. De kosten zijn dus indicatief en generiek gemaakt voor de gehele wijk. Daarmee geven de kosten vooral een goed beeld om de onderlinge technieken te vergelijken. Een bewoner kan voor een specifieke, eigen woning op geheel andere getallen uitkomen. 5.2.2.1 | Referentiewoning: rijwoning 1946 - 1964 Rijwoning 1946-1964 | 27-10-2025 Eindgebruikerskosten per woning per jaar € 6.000 € 5.000 | € 4.483 | € 4.600 € 4.073 € 4.000 | € 3.223 € 3.000 € 2.000 € 1.000 € 0 Warmtenet MT | Warmtenet LT+ | Warmtenet ZLT | Lucht WP tapwaterbooster Investering isolatie | Investering techniek | Herinvestering Energiekosten | Onderhoudskosten Figuur 11 Eindgebruikerskosten per | woning per jaar. Kosten inclusief btw. De ‘balkjes’ geven de onzekerheidsmarge van +10% en -10% over alle kosten.
De kosten voor een collectieve warmteoplossing zijn minimaal 25% hoger dan van de individuele luchtwarmtepomp. Tabel 2222 Uitgesplitste eindgebruikerskosten per woning per jaar | , woningtype: rijwoning. Kosten inclusief btw. Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT-warmtenet | Individuele lucht- warmtenet | warmtenet | warmtepomp Eindgebruikerskosten per | [€] | € 4.070 | € 4.480 | € 4.600 | € 3.220 woning/jaar Eindgebruikerskosten 30 | [€] | € 122.200 | € 134.500 | € 138.000 | € 96.700 jaar ▪ Investeringskosten | [€] | € 28.780 | € 53.950 | € 53.120 | € 39.640 - BAK | [€] | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 - Installatie t.b.v. | [€] | € 14.520 warmtevoorziening - Afgiftesysteem, meterkast, | [€] | € 3.090 | € 11.130 | € 11.130 | € 11.130 elektrisch koken en ventilatie - Isolatiemaatregelen | [€] | € 6.070 | € 22.350 | € 22.350 | € 22.350 - Meerkosten t.b.v.
koeling | [€] | € 4.030 | € 4.030 - ISDE subsidie | [€] | -€ 4.910 | -€ 8.860 | -€ 8.860 | -€ 8.360 ▪ Herinvestering 15 jaar | [€] | € 4.300 | € 4.300 | € 13.900 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 | € 89.200 | € 75.200 | € 83.800 | € 42.100 jaar] - Onderhoud | [€/30 | € 1.300 | € 1.300 | € 1.300 | € 7.300 jaar] Rapport | 22255-1571683 | 37 Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT-warmtenet | Individuele lucht- warmtenet | warmtenet | warmtepomp - Energiekosten | [€/30 | € 87.900 | € 73.900 | € 82.500 | € 34.800 jaar] 5.2.2.2 | Referentiewoning: twee-onder-één-kap 1946 - 1964 Twee-onder-een-kap 1946-1964 | 27-10-2025 Eindgebruikerskosten per woning per jaar € 6.000 € 4.653 | € 4.763 € 5.000 | € 4.350 € 4.000 | € 3.323 € 3.000 € 2.000 € 1.000 € 0 Warmtenet MT | Warmtenet LT+ | Warmtenet ZLT | Lucht WP tapwaterbooster Investering isolatie | Investering techniek | Herinvestering Energiekosten | Onderhoudskosten Figuur 1212 Eindgebruikerskosten per woning per jaar. Kosten inclusief btw | . De ‘balkjes’ geven de onzekerheidsmarge van +10% en -10% over alle kosten. De kosten voor een collectieve warmteoplossing zijn hier minimaal 30% hoger dan van de individuele luchtwarmtepomp. Tabel 2323 | Uitgesplitste eindgebruikerskosten per woning per jaar, woningtype: | twee-onder-één-kap. Kosten inclusief btw.
Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten per | € 4.350 | € 4.650 | € 4.760 | € 3.320 woning/jaar Eindgebruikerskosten 30 jaar | [€] | € 130.500 | € 139.600 | € 142.900 | € 99.700 ▪ Investeringskosten | [€] | € 33.550 | € 55.890 | € 55.060 | € 41.580 - BAK | [€] | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 - Installatie t.b.v. | [€] | € 14.520 warmtevoorziening - Overige techniek in de woning | [€] | € 2.310 | € 10.560 | € 10.560 | € 10.560 - Isolatiemaatregelen | [€] | € 13.930 | € 25.890 | € 25.890 | € 25.890 - Meerkosten t.b.v.
koeling | [€] | € 4.030 | € 4.030 - ISDE subsidie | [€] | -€ 7.220 | -€ 9.890 | -€ 9.890 | -€ 9.390 Rapport | 22255-1571683 | 38 Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp ▪ Herinvestering 15 jaar | [€] | € 4.300 | € 4.300 | € 13.900 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | € 92.600 | € 77.900 | € 86.300 | € 42.700 - Onderhoud | [€/30 jaar] | € 1.300 | € 1.300 | € 1.300 | € 7.300 - Energiekosten | [€/30 jaar] | € 91.300 | € 76.600 | € 85.000 | € 35.400 5.2.2.3 | Referentiewoning: hoekwoning 1946 - 1964 Hoekwoning 1946-1964 | 27-10-2025 Eindgebruikerskosten per woning per jaar € 6.000 € 4.607 | € 4.720 € 5.000 | € 4.133 € 4.000 | € 3.337 € 3.000 € 2.000 € 1.000 € 0 Warmtenet MT | Warmtenet LT+ | Warmtenet ZLT | Lucht WP tapwaterbooster Investering isolatie | Investering techniek | Herinvestering Energiekosten | Onderhoudskosten Figuur 1313 Eindgebruikerskosten per woning per jaar. Kosten inclusief btw | . De ‘balkjes’ geven de onzekerheidsmarge van +10% en -10% over alle kosten. De kosten voor een collectieve warmteoplossing zijn hier minimaal 24% hoger dan van de individuele luchtwarmtepomp. Tabel 2424 Uitgesplitste eindgebruikerskosten per woning per jaar, woningtype: | hoekwoning. Kosten inclusief btw.
Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten per | € 4.130 | € 4.610 | € 4.720 | € 3.340 woning/jaar Eindgebruikerskosten 30 jaar | [€] | € 124.000 | € 138.200 | € 141.600 | € 100.100 ▪ Investeringskosten | [€] | € 29.590 | € 56.770 | € 55.940 | € 42.460 - BAK | [€] | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 - Installatie t.b.v. | [€] | € 14.520 warmtevoorziening Rapport | 22255-1571683 | 39 Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp - Overige techniek in de woning | [€] | € 2.520 | € 10.560 | € 10.560 | € 10.560 - Isolatiemaatregelen | [€] | € 7.970 | € 27.010 | € 27.010 | € 27.010 - Meerkosten t.b.v. koeling | [€] | € 4.030 | € 4.030 - ISDE subsidie | [€] | -€ 5.430 | -€ 10.130 | -€ 10.130 | -€ 9.630 ▪ Herinvestering 15 jaar | [€] | € 4.300 | € 4.300 | € 13.900 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | € 90.100 | € 76.000 | € 84.500 | € 42.600 - Onderhoud | [€/30 jaar] | € 1.300 | € 1.300 | € 1.300 | € 7.300 - Energiekosten | [€/30 jaar] | € 88.800 | € 74.700 | € 83.200 | € 35.300 5.2.3 | Eindgebruikerskosten op basis van Hoomdossiers In de vorige paragraaf zijn de referentiewoning gebaseerd op het toenmalig geldende Bouwbesluit toen ze gebouwd werden.
Dit houdt in dat er | van uitgegaan wordt dat er nog geen enkele aanvullende isolatiemaatregel in de woning is genomen na de bouw van de woning. | De voorgaande paragraaf geeft daarmee een soort worst-case van alle woningaanpassingen die nog gedaan moeten worden | . Deze paragraaf 5.2.3 gaat uit van de Hoomdossiers en er wordt meegenomen dat al diverse isolatiemaatregelen zijn genomen. Onderstaande grafieken tonen per | warmteoplossing en per referentiewoning de eindgebruikerskosten over dertig jaar uitgaande van isolatiemaatregelen gebaseerd op gegevens | uit de Hoomdossiers. 5.2.3.1 | Referentiewoning: Rijwoning 1946 | -1964 Tabel 2525 | Verschil eindgebruikerskosten | Bouwbesluit versus Hoomdossiers, woningtype: rijwoning. Kosten inclusief btw.
Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten op basis van | [€] Bouwbesluit per jaar per woning | € 3.650 | € 4.060 | € 4.600 | € 3.080 (zie hierboven) Verschil ten opzichte van Bouwbesluit Eindgebruikerskosten 30 jaar | [€] | € 9.400 | € 9.000 | € -3.600 | € -300 ▪ Investeringskosten | [€] | € 2.390 | € -1.360 | € -5.390 | € -5.390 - Isolatiemaatregelen | [€] | -€ 1.710 | -€ 7.630 | -€ 7.630 | -€ 7.630 - ISDE-subsidie | [€] | € 70 | € 2.240 | € 2.240 | € 2.240 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | € 2.700 | € 6.100 | € 1.800 | € 5.100 - Energiekosten | [€/30 jaar] | € 2.700 | € 6.100 | € 1.800 | € 5.100 Nieuwe totaalbedragen Eindgebruikerskosten Hoomdossier Eindgebruikerskosten op basis van Hoomdossier per jaar woning | € 3.970 | € 4.360 | € 4.480 | € 3.070 Eindgebruikerskosten 30 jaar | € 119.000 | € 130.900 | € 134.400 | € 92.100 Rapport | 22255-1571683 | 40 Rapport | 22255-1571683 41 5.2.3.2 | Referentiewoning: twee-onder-één-kap 1946 - 1964 Tabel 2626 | Verschil eindgebruikerskosten | Bouwbesluit versus Hoomdossiers, woningtype: twee-onder-één-kap. Kosten inclusief btw.
Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten op basis van Bouwbesluit per jaar per woning (zie | € 4.350 | € 4.650 | € 4.760 | € 3.320 hierboven) Verschil ten opzichte van Bouwbesluit Eindgebruikerskosten 30 jaar | [€] | € -2.600 | € -1.800 | € -1.900 | € -3.200 ▪ Investeringskosten | [€] | € -1.240 | € -4.250 | € -4.250 | € -4.250 - Isolatiemaatregelen | [€] | -€ 850 | -€ 5.010 | -€ 5.010 | -€ 5.010 - ISDE-subsidie | [€] | -€ 390 | € 760 | € 760 | € 760 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | € -1.300 | € 2.500 | € 2.400 | € 1.100 - Energiekosten | [€/30 jaar] | € -1.300 | € 2.500 | € 2.400 | € 1.100 Nieuwe totaalbedragen Eindgebruikerskosten Hoomdossier Eindgebruikerskosten op basis van Hoomdossier per jaar woning | € 4.260 | € 4.590 | € 4.700 | € 3.220 Eindgebruikerskosten 30 jaar | € 127.900 | € 137.800 | € 141.000 | € 96.500 5.2.3.3 | Referentiewoning: hoekwoning 1946 - 1964 Tabel 2727 | Verschil eindgebruikerskosten | Bouwbesluit versus Hoomdossiers, woningtype: hoekwoning. Kosten inclusief btw.
Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten op basis van Bouwbesluit per jaar per woning (zie | € 4.130 | € 4.610 | € 4.720 | € 3.340 hierboven) Verschil ten opzichte van Bouwbesluit Eindgebruikerskosten 30 jaar | [€] | € -5.000 | € -3.000 | € -3.100 | € -5.300 ▪ Investeringskosten | [€] | € -5.790 | € -7.370 | € -7.370 | € -7.370 - Isolatiemaatregelen | [€] | -€ 7.440 | -€ 10.420 | -€ 10.420 | -€ 10.420 - ISDE-subsidie | [€] | € 1.650 | € 3.050 | € 3.050 | € 3.050 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | € 800 | € 4.300 | € 4.200 | € 2.000 - Energiekosten | [€/30 jaar] | € 800 | € 4.300 | € 4.200 | € 2.000 Nieuwe totaalbedragen Eindgebruikerskosten Hoomdossier Eindgebruikerskosten op basis van Hoomdossier per jaar per woning | € 3.970 | € 4.510 | € 4.620 | € 3.160 Eindgebruikerskosten 30 jaar | € 119.000 | € 135.200 | € 138.500 | € 94.800 Rapport | 22255-1571683 | 42 5.2.4 | Eindgebruikerskosten zonder koeling In deze paragraaf wordt in beeld gebracht hoe de eindgebruikerskosten worden als koeling niet wordt meegenomen in de berekening. De kosten voor het ZLT-warmtenet veranderen maar minimaal, omdat er voor koeling alleen extra pompenergie wordt gerekend, voor de andere systemen is de daling groter omdat er ook op de investering wordt bespaard.
5.2.4.1 | Referentiewoning: rijwoning 1946 – 1964 Tabel 2828 Verschil eindgebruikerskosten | zonder koeling, woningtype: rijwoning. Kosten incl | usief btw. Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten met koeling - per jaar per woning | € 4.070 | € 4.480 | € 4.600 | € 3.220 Verschil ten opzichte van met koeling Eindgebruikerskosten 30 jaar | [€] | -€ 12.600 | -€ 12.600 | -€ 4.300 ▪ Investeringskosten | [€] | -€ 4.030 | -€ 4.030 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | -€ 4.300 | -€ 4.300 | -€ 4.300 - Energiekosten | [€/30 jaar] | -€ 4.300 | -€ 4.300 Nieuwe totaalbedragen Eindgebruikerskosten zonder koeling Eindgebruikerskosten zonder koeling per jaar per woning | € 3.650 | € 4.060 | € 4.600 | € 3.080 Eindgebruikerskosten 30 jaar | € 109.600 | € 121.900 | € 138.000 | € 92.400 5.2.4.2 | Referentiewoning: twee-onder-één-kap 1946 - 1964 Tabel 2929 Verschil eindgebruikerskosten zonder koeling, woningtype: | twee-onder-één-kap. Kosten incl. btw.
Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten met koeling - per jaar per woning | € 4.350 | € 4.650 | € 4.760 | € 3.320 Verschil ten opzichte van met koeling TCO 30 jaar | [€] | -€ 13.000 | -€ 12.800 | -€ 4.500 ▪ Investeringskosten | [€] | -€ 4.030 | -€ 4.030 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | -€ 4.600 | -€ 4.500 | -€ 4.500 - Energiekosten | [€/30 jaar] | -€ 4.600 | -€ 4.500 | -€ 4.500 Nieuwe totaalbedragen Eindgebruikerskosten zonder koeling Eindgebruikerskosten zonder koeling per jaar per woning | € 3.920 | € 4.230 | € 4.760 | € 3.170 Eindgebruikerskosten TCO 30 jaar | € 117.500 | € 126.800 | € 142.900 | € 95.200 Rapport | 22255-1571683 | 43 5.2.4.3 | Referentiewoning: hoekwoning 1946 - 1964 Tabel 3030 | Verschil eindgebruikerskosten zonder koeling, woningtype: | hoekwoning. Kosten inclusief btw.
Inclusief btw | MT- | LT- | ZLT- | Individuele warmtenet | warmtenet | warmtenet | lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten met koeling - per jaar per woning | € 4.130 | € 4.610 | € 4.720 | € 3.340 Verschil ten opzichte van met koeling TCO 30 jaar | [€] | -€ 12.800 | -€ 12.700 | -€ 4.500 ▪ Investeringskosten | [€] | -€ 4.030 | -€ 4.030 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | -€ 4.400 | -€ 4.400 | -€ 4.500 - Energiekosten | [€/30 jaar] | -€ 4.400 | -€ 4.400 Nieuwe totaalbedragen Eindgebruikerskosten zonder koeling Eindgebruikerskosten zonder koeling per jaar per woning | € 3.710 | € 4.180 | € 4.720 | € 3.190 Eindgebruikerskosten TCO 30 jaar | € 111.200 | € 125.500 | € 141.600 | € 95.600 5.3 | Handelingsperspectief bewoners uit niet-referentiewoningen Hoe moeten bewoners de uitkomsten van deze analyse lezen, als ze niet in een voorgerekende referentiewoning wonen? Als zij bijvoorbeeld in een appartement wonen? Dit rapport analyseert de warmtesystemen op wijkniveau. Dit houdt in dat voor individuele huizen er altijd maatwerk nodig is om specifiek te weten wat voor dat huis de beste aanpak is. De uitkomsten van dit rapport kunnen als trend worden gezien. De conclusie dat een individuele warmtepomp de laagste eindgebruikerskosten heeft, zal ook voor andere woningtypen gelden. Zeker voor vrijstaande woningen gaat dit op.
Voor appartementen zal in de meeste gevallen een individuele warmtepomp ook de laagste individuele kosten geven, tenzij het gehele appartementsgebouw al een collectieve energievoorziening heeft. In dat geval zal een collectieve lucht-warmtepomp voor dat gehele appartementsgebouw waarschijnlijk de laagste eindgebruikerskosten geven. Een collectieve lucht- warmtepomp kan voor appartementsgebouwen ook voordelen bieden als ruimtegebrek problemen geeft, bijvoorbeeld als de vele buitenunits niet op het dak passen. Bewoners van andere woningtypen moeten dus niet naar de specifieke, absolute, getallen kijken. Wel naar de trends, onderlinge verschillen en algemene uitkomsten. Die zullen ook voor hen richtinggevend zijn. Rapport | 22255-1571683 | 44 Rapport | 22255-1571683 45 6 Beoordelen en vergelijken warmteoplossingen In dit hoofdstuk worden de doorgerekende warmteoplossingen systematisch met elkaar vergeleken aan de hand van een aantal vooraf vastgestelde beoordelingscriteria. Door deze vergelijking wordt inzicht verkregen in de sterke en zwakke punten van elk alternatief, zowel op technisch als financieel vlak. Op basis van deze analyse kan worden onderbouwd welke warmteoplossing het meest geschikt is als voorkeursalternatief voor de betreffende situatie.
6.1 Beoordelingscriteria Bij het beoordelen van de verschillende warmteoplossingen is een set beoordelingscriteria gehanteerd dat zowel kwalitatief als kwantitatief is. Deze criteria zijn in samenwerking met de gemeente en de meedenkgroep opgesteld, zodat ze aansluiten bij de wensen en eisen uit de wijk. Met deze criteria zijn de warmteoplossingen vergeleken en overzichtelijk gepresenteerd in tabellen. Daarin komen de sterke en minder sterke punten van elke warmteoplossing duidelijk naar voren. De onderstaande tabellen tonen hoe de verschillende warmteoplossingen ten opzichte van elkaar scoren. Voor iedere referentiewoning is een eigen kwantitatieve tabel weergegeven omdat de resultaten daar verschillen. De kwalitatieve uitkomsten zijn wel voor iedere referentiewoning gelijk. Voor de interpretatie van de tabel worden de volgende kleurschalen gebruikt. Het gaat telkens om hoe de warmteoplossing scoort op het criterium ten opzichte van de andere warmteoplossingen. Erg goed Goed Matig Slecht In de tabellen wordt ook de vergelijking met verwarming met gasketel gemaakt. Dit om de resultaten in perspectief te zetten. In deze situatie wordt uitgegaan van ruimteverwarming op 70°C en dus van dezelfde isolatiemaatregelen als bij het MT-warmtenet.
Ook bij deze oplossing wordt uitgegaan van koeling via luchtwarmtepomp (airco), de investerings-, onderhouds- en jaarlijkse kosten hiervan zijn in de resultaten verwerkt. De resultaten van de gasketel worden niet met kleurschaal beoordeeld, omdat het onderzoek toewerkt naar een aardgasvrije warmteoplossing en dit met een gasketel niet het geval is. De gasketel is dan ook vooral ter vergelijking en duiding van de resultaten van de andere warmteoplossingen bedoeld. Rijwoning Tabel 31 Gasketel (70°C) | MT-warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet | Individuele lucht-warmtepomp Kwantitatieve beoordeling Jaarlijks elektriciteitsgebruik tbv warmte en koeling per woning in kWh/jaar | 698 | 698 | 1.031 | 195 | 4.129 Jaarlijks CO2-uitstoot per woning* | 2.821 | 996 | 982 | 780 | 1.107 Eindgebruikerskosten | 4.170 | € 4.070 | € 4.480 | € 4.600 | € 3.220 Investeringskosten woningaanpassingen | 12.620 | € 13.190 | € 37.510 | € 33.480 | € 33.480 Investeringskosten warmteoplossing | 4.010 | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 | € 14.520 Herinvestering | 7.340 | € 4.030 | € 4.030 | € 12.940 Jaarlijkse onderhoudskosten | 110 | € 40 | € 40 | € 40 | € 230 Jaarlijkse energiekosten | 180 | € 2.710 | € 2.280 | € 2.550 | € 1.070 Nationale kosten (op basis van onderzoek De | Niet opgenomen door De | €€€€ | €€€€ | €€€€€ | €€€ WarmteTransitieMakers)10 | WarmteTransitieMakers * Zolang de opwek van
elektriciteit in Nederland nog niet volledig verduurzaamd is, zullen duurzame warmtesystemen CO2 uitstoten. ** Benodigde isolatiemaatregelen ten aanzien van het Bouwbesluit om de woning op 70°C te verwarmen. Wanneer isolatiemaatregelen genomen zijn, zijn deze investeringen niet nodig. 10 De eindgebruikerskosten zijn de kosten voor de woningeigenaar. De nationale kosten zijn de totale kosten in Nederland van alle maatregelen die nodig zijn om een scenario uit te voeren, voor aanleg en gebruik. Rapport | 22255-1571683 | 46 Twee-onder-één-kap Tabel 32 Gasketel (70°C) | MT-warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet | Individuele lucht-warmtepomp Kwantitatieve beoordeling Jaarlijks elektriciteitsgebruik tbv warmte en koeling per woning in kWh/jaar | 538 | 538 | 872 | 195 | 4.201 Jaarlijks CO2-uitstoot per woning* | 2.993 | 1.019 | 998 | 787 | 1.126 Eindgebruikerskosten | 4.520 | € 4.350 | € 4.650 | € 4.760 | € 3.320 Investeringskosten woningaanpassingen | 20.270 | € 20.270 | € 40.480 | € 36.450 | € 36.450 Investeringskosten warmteoplossing | 4.010 | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 | € 14.520 Herinvestering | 7.340 | € 4.030 | € 4.030 | € 12.940 Jaarlijkse onderhoudskosten | 110 | € 40 | € 40 | € 40 | € 230 Jaarlijkse energiekosten | 140 | € 2.820 | € 2.370 | € 2.620 | € 1.090 Nationale kosten (op basis van onderzoek De | Niet opgenomen door De | €€€€ | €€€€ | €€€€€ | €€€
WarmteTransitieMakers)11 | WarmteTransitieMakers * Zolang de opwek van elektriciteit in Nederland nog niet volledig verduurzaamd is, zullen duurzame warmtesystemen CO2 uitstoten. ** Benodigde isolatiemaatregelen ten aanzien van het Bouwbesluit om de woning op 70°C te verwarmen. Wanneer isolatiemaatregelen genomen zijn, zijn deze investeringen niet nodig. 11 De eindgebruikerskosten zijn de kosten voor de woningeigenaar. De nationale kosten zijn de totale kosten in Nederland van alle maatregelen die nodig zijn om een scenario uit te voeren, voor aanleg en gebruik. Rapport | 22255-1571683 | 47 Hoekwoning Tabel 33 Gasketel (70°C) | MT-warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet | Individuele lucht-warmtepomp Kwantitatieve beoordeling Jaarlijks elektriciteitsgebruik tbv | en koeling per woning in kWh/jaar | 725 | 725 | 1.059 | 195 | 4.193 Jaarlijks CO2-uitstoot per woning* | 2.862 | 1.013 | 999 | 790 | 1.124 Eindgebruikerskosten | 4.260 | € 4.130 | € 4.610 | € 4.720 | € 3.340 Investeringskosten woningaanpassingen | 14.520 | € 14.520 | € 41.600 | € 37.570 | € 37.570 Investeringskosten warmteoplossing | 4.010 | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 | € 14.520 Herinvestering | 7.340 | € 4.030 | € 4.030 | € 12.940 Jaarlijkse onderhoudskosten | 110 | € 40 | € 40 | € 40 | € 230 Jaarlijkse energiekosten | 190 | € 2.740 | € 2.310 | € 2.570 | € 1.090 Nationale kosten (op basis van onderzoek De | Niet
opgenomen door | €€€€ | €€€€ | €€€€€ | €€€ WarmteTransitieMakers)12 | De WarmteTransitieMakers * Zolang de opwek van elektriciteit in Nederland nog niet volledig verduurzaamd is, zullen duurzame warmtesystemen CO2 uitstoten. ** Benodigde isolatiemaatregelen ten aanzien van het Bouwbesluit om de woning op 70°C te verwarmen. Wanneer isolatiemaatregelen genomen zijn, zijn deze investeringen niet nodig. 12 De eindgebruikerskosten zijn de kosten voor de woningeigenaar. De nationale kosten zijn de totale kosten in Nederland van alle maatregelen die nodig zijn om een scenario uit te voeren, voor aanleg en gebruik. Rapport | 22255-1571683 | 48 Rapport | 22255-1571683 49 Gasketel MT-warmtenet LT-warmtenet ZLT-warmtenet Individuele lucht- warmtepomp Kwalitatieve beoordeling Technische haalbaarheid Goed Goed Goed Goed Goed Financiële haalbaarheid Goed Matig Slecht Slecht Erg goed Praktische gevolgen achter de voordeur: 1. Isolatiemaatregelen 2. Eigenschappen warmteopwekker 3. Warmteafgiftesysteem 4. Warm tapwater voorziening 1. Minimaal 2. Aardgasverbranding 3. Moderniseren 4. Zelfde als warmte opwekker 1. Minimaal 2. Afleverset 3. Moderniseren 4. Zelfde als warmte opwekker 1. Uitgebreid 2. Afleverset + boosterwarmtepomp 3. LT-convectoren 4. Boosterwarmtepomp 1. Uitgebreid 2. Waterwarmtepomp 3. LT-convectoren 4. Zelfde als warmte opwekker 1. Uitgebreid 2. Luchtwarmtepomp 3.
LT-convectoren 4. Zelfde als warmte opwekker Praktische inpassing in de woning Minimale ruimte in de woning nodig Minimale ruimte in de woning nodig. Ruimtebeslag van de huidige cv- ketel Enige ruimte in de woning nodig. Ruimtebeslag van een wasmachine Veel ruimte in woning nodig. Ruimtebeslag van een gestapelde wasmachine en droger. Veel ruimte in woning nodig. Ruimtebeslag van een gestapelde wasmachine en droger. Buitenunit in de tuin of op dak. Ruimtelijke inpassing in de wijk Geen ruimtebeslag in de wijk, gasnet ligt al in de grond Wijkcentrale met warmtepomp nabij de buurt. Wijkcentrale met warmtepomp nabij de buurt. Collectief systeem nabij de buurt nodig, maar lang niet zo groot als de wijkcentrale. Niet voor het warmtesysteem Geluid Verwaarloosbaar in de woning Aanwezig bij de centrale warmtepomp in de wijk. En bij de airco’s die koelen. Aanwezig bij de centrale warmtepomp in de wijk. En bij de airco’s die koelen. Nauwelijks aanwezig Aanwezig bij iedere woning, door buitenunit warmtepomp. Vergelijkbaar met buitendeel airco. Comfort Ervaring zoals gewend Ervaring zoals gewend Ervaring zoals gewend Ervaring zoals gewend Ervaring zoals gewend Koeling Mogelijk met lucht/lucht- warmtepomp Mogelijk met airco Mogelijk met airco Direct mogelijk – passief.
Direct mogelijk – actief, dus met hoger elektraverbruik Leveringszekerheid Grote zekerheid Grote zekerheid Grote zekerheid Grote zekerheid Grote zekerheid Rapport | 22255-1571683 50 Gezond- en veiligheid Geen risico’s Geen risico’s Geen risico’s Geen risico’s Geen risico’s Gebruiksgemak Zelf of door installateur laten installeren Volledig ontlast Grotendeels ontlast Grotendeels ontlast Zelf of door installateur laten installeren (Geluids)overlast tijdens realisatie Klein Straat lang open Groot, straten lang open en in de woning aanpassingen Groot, straten lang open en in de woning aanpassingen In de woning veel aanpassingen tbv isolatie en installatie Flexibiliteit om later aan te sluiten Hoog Ongewenst/lastig mogelijk Ongewenst/lastig mogelijk Ongewenst/lastig mogelijk Altijd mogelijk Rapport | 22255-1571683 51 6.2 Vergelijk met uitkomsten van Wijkanalyse van De WarmteTransitieMakers De WarmteTransitieMakers hebben in februari 2024 een wijkanalyse uitgevoerd van de wijk Engboogerd. In dit rapport hebben zij voor diverse energiesystemen de Totale Nationale Kosten (TNK) en de Total Cost of Ownership (TCO, de totale kosten die de eigenaar/gebruiker van een woning betaalt inclusief btw). Als onderdeel van het opstellen van het warmteprogramma heeft De WarmteTransitieMakers opnieuw een berekening van de TCO en TNK uitgevoerd.
In onderstaande figuren 14 en 15 zijn hun nieuwe uitkomsten te zien. Deze wijken niet veel af van de eerdere resultaten en leiden tot dezelfde conclusies, namelijk dat de individuele warmtepomp de laagste nationale en eindgebruikerskosten heeft. Figuur 14: Totale Nationale Kosten volgens onderzoek De WarmteTransitieMakers
Rapport | 22255-1571683 52 Figuur 15 Total Cost of Ownership volgens onderzoek De WarmteTransitieMakers DWA komt op hoofdlijnen tot dezelfde conclusies als De WarmteTransitieMakers. De individuele warmtepomp heeft duidelijk de laagste eindgebruikerskosten in beide rapporten. Het is lastig om specifiek te duiden waardoor onderlinge verschillen tussen de rapporten ontstaan, omdat het rapport van De Warmtetransitiemakers nauwelijks onderliggende uitgangspunten en kengetallen geeft. In dit DWA-rapport worden alle kosten meegenomen om een woning volledig te verduurzamen en van het aardgas te halen. Dit in tegenstelling tot het rapport van De WarmteTransitieMakers. Dit houdt in dat in dit DWA-rapport aanvullend de investeringen in gasloos koken, maar ook het energieverbruik voor het koken zijn meegenomen in deze analyse. Bij DWA worden verder de energiekosten én de BAK hoger ingeschat dan bij De WarmteTransitieMakers. Dit alles samen maakt dat de uitkomsten van de financiële analyse in dit onderzoek hoger uitvallen dan in het eerdere rapport van De WarmteTransitieMakers.
Rapport | 22255-1571683 53 7 Conclusies en suggesties voor vervolgstappen Wanneer er puur alleen naar de eindgebruikerskosten gekeken wordt, is een individuele warmtepomp de meest voordelige oplossing om woningen te verduurzamen in de wijk Engboogerd. Mogelijk dat andere criteria van groot belang zijn voor de gemeente en de bewoners van de wijk Engboogerd. In dat geval kan een andere, collectieve, voorkeursoplossing voor de wijk gekozen worden. De collectieve systemen komen er minder goed uit in het vergelijk op eindgebruikerskosten, doordat de BAK van de collectieve systemen te hoog is om echt kansrijk te zijn. Deze eerste businesscase van de warmtenetten is nog indicatief en hoog over. Het meer in detail uitwerken van de businesscase zal een scherper beeld geven. Het heeft dan wel de voorkeur om dit voor één warmteoplossing te doen, omdat het bewerkelijk is dit voor alle drie de collectieve warmteoplossingen te doen. Het ligt in de lijn van de verwachting dat de BAK dan wel kan verbeteren, maar dat het onvoldoende is om de conclusie dat de individuele warmtepomp de laagste eindgebruikerskosten heeft, te kunnen veranderen. De volgende mogelijkheden zijn er om de businesscases van de warmtenetten verder te optimaliseren.
Het is aan te raden dit past te doen als er een warmtebedrijf of warmtegemeenschap is die ook daadwerkelijk met de realisatie van een warmtenet aan de slag zal gaan. • Andere projecten in Nederland laten zien dat het aansluiten van meer woningen op een warmtenet een warmtenet meer rendabel maken. Het kan zijn dat als ook de Oranjebuurt wordt meegenomen in de businesscase dat dit leidt tot een lagere onrendabele top en daarom ook tot een lagere BAK. • Nu is nog gerekend met een discontovoet van 5%. Mogelijk dat een publiek warmtebedrijf of een warmtegemeenschap uit kan met een lagere discontovoet en dat daarmee de BAK kan worden verlaagd. • In de businesscase is nu nog gerekend met een post onvoorzien/risico van 25%. Met het meer in detail uitwerken van de businesscase kan deze post verlaagd worden. Mogelijk nemen andere kosten dan ook weer toe. Het is dus niet per definitie dat dit tot een lagere BAK leidt. • In de businesscase wordt nu rekening gehouden met het invullen van de pieklast met een warmtepomp. Dit is een duurzame optie, maar ook een dure optie. Eventueel kan ook gekozen worden om de pieklast in te vullen met gas of groen gas. De investeringskosten in de piekvoorziening zijn dan kleiner. Dit zorgt nog steeds voor een grote CO2-besparing, omdat de pieklast maar een klein deel van het jaar (in de winter) hoeft te draaien.
De gemeente zal het onderzoek aan de bewoners voorleggen en zo peilen welke warmteoplossing de voorkeur heeft van de bewoners. Rapport | 22255-1571683 54 Bijlage 1 - Wijkanalyse Deze is separaat bijgevoegd als bijlage. Bijlage 2 - Notitie onderbouwing referentiewoningen Deze notitie beschrijft de motivatie en de inhoudelijke onderbouwing voor de selectie van drie referentiewoningen in de wijk Engboogerd, als basis voor de doorrekening van vier technische warmteoplossingen. De referentiewoningen zijn zorgvuldig gekozen, zodat die het grootste aandeel in de wijk vertegenwoordigen en daarmee representatief zijn. Een referentiewoning is een combinatie van het woningtypen en de bouwperiode. In deze notitie wordt de keuze voor de referentiewoningen onderbouwd. De drie geselecteerde referentiewoningen zijn: • | rijwoning, 1946-1964; • | twee-onder-één-kap, 1946-1964; • | hoekwoning, 1946-1964. Onderbouwing • | De keuze voor de drie woningtypen is gebaseerd op | openbare data en het daarin streven naar maximale representativiteit | voor de wijk. Daarmee wordt bedoeld dat de drie referentiewoningen een zo groot mogelijk aandeel van de wijk weergeven. | De data uit de tabel toont aan dat de rijwoning, twee-onder-één-kap en de hoekwoning uit de bouwperiode 1946 | -1964 het meest aanwezig zijn in Engboogerd. Samen zijn deze woningtypen goed voor circa 36% van de woningen in de wijk.
• | Naast absolute aantallen is het onderscheid in oppervlakte ook van belang. Uit de tabel blijkt dat de gemiddelde oppervlakten variëren: rijwoningen (129 m²), twee | -onder-één-kapwoningen (116 m²) en hoekwoningen (136 m²). Dit verschil is relevant, omdat het invloed heeft op het energieverbruik en de kosten van het inpassen van verduurzamingsmaatregelen (bijv | oorbeeld meer oppervlakte om te isoleren). Om die reden is het samenvoegen van de hoek | - en rijwoningen naar ons idee niet verstandig. Het kan bewoners ee | n verkeerd beeld geven. • | Bij het doorrekenen van de gekozen warmteoplossingen wordt uitgegaan van de eisen uit het Bouwbesluit die golden ten tijde van de bouwperiode 1946 | -1964. Uit de openbare data blijkt niet hoeveel woningen er in Engboogerd zijn verduurzaamd en op welke wijze. | Door de Bouwbesluiteisen te hanteren in | de berekeningen wordt voorkomen dat er onrealistische aannames worden gedaan over de huidige staat van de woningen. Ook al is het zeer aannemelijk dat er wel het nodige is gedaan aan verduurzaming in de wijk. • | Naast de openbare data worden aanvullende gegevens uit de Hoomdossiers gebruikt, hiermee wordt een schaduwberekening uitgevoerd voor de referentiewoningen. Met de Hoomdossiers wordt beschikt over gedetailleerde gegevens, waardoor er extra informatie over isolatiestatus en woningkenmerken meegenomen kan worden.
Deze schaduwberekeningen bieden een waardevolle aanvulling, vergroten de betrouwbaarheid van de analyse en maken het mogelijk om nuances in isolatie en energieverbruik beter te onderbouwen. Rapport | 22255-1571683 | 55 Conclusie Op basis van de openbare data (woningtype en bouwperiode) en de aanvullende informatie uit de Hoomdossiers is een selectie gemaakt van woningtypen die het grootste deel van de wijk representeren. In het technische rapport worden alle warmteoplossingen zorgvuldig doorgerekend voor deze geselecteerde referentiewoningen, zodat de uitkomsten relevant zijn voor een brede groep bewoners. Voor de andere woningtypen worden in het rapport handelingsperspectieven opgenomen, zodat bewoners van deze woningtypen ook wet | en wat de verduurzamingsmogelijkheden zijn. Zo krijgt iedere bewoner van Engboogerd, ongeacht het type woning, concrete en toepasbare verduurzamingsmaatregelen aangereikt – ook als bewoners van Engboogerd zich niet in de referentiewoningen herkennen.
Tabel 35 Overzicht woningtype, bouwperiode en aantallen Engboogerd (bron: Basisregistratie adressen en gebouwen (BAG)) Woningtype | Bouwperiode | Aantal | % van totaal | Oppervlak [m2] Rijwoning | 1946 - 1964 | 104 | 14 | 129 Twee-onder-één-kap | 1946 - 1964 | 97 | 13 | 116 Hoekwoning | 1946 - 1964 | 68 | 9 | 136 Twee-onder-één-kap | Tot en met 1945 | 67 | 9 | 114 Rijwoning | 1965 - 1974 | 64 | 9 | 130 Hoekwoning | 1965 - 1974 | 42 | 6 | 147 Appartement | 1992 - 2005 | 41 | 6 | 76 Appartement | 2006 - 2014 | 27 | 4 | 30 Appartement | 2021 - heden | 24 | 3 | 76 Rijwoning | Tot en met 1945 | 19 | 3 | 98 Hoekwoning | 1992 - 2005 | 18 | 2 | 116 Appartement | 1975 - 1991 | 18 | 2 | 45 Rijwoning | 1992 - 2005 | 17 | 2 | 110 Rapport | 22255-1571683 | 56 Rapport | 22255-1571683 57 Bijlage 3 - Factsheets gekozen warmteoplossingen
Rapport | 22255-1571683 58
Rapport | 22255-1571683 59 MT-warmtenet met aquathermie, wko en warmtepomp
Rapport | 22255-1571683 60
Rapport | 22255-1571683 61 LT-warmtenet met aquathermie, wko en warmtepomp
Rapport | 22255-1571683 62
Rapport | 22255-1571683 63 ZLT-warmtenet met aquathermie en wko
Rapport | 22255-1571683 64 3.1 Matrix overzicht technieken
Rapport | 22255-1571683 65
Rapport | 22255-1571683 66
Bijlage 4 - Isolatiemaatregelen en aanpassingen per referentietype Tabel 36 Rijwoning MT-warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet | Individuele lucht- warmtepomp Kier- | Kierdichting, | Kierdichting, | Kierdichting, | Kierdichting, dichting | aanbrengen | luchtdichtheid qv10 = | luchtdichtheid qv10 = | luchtdichtheid qv10 = kierdichting op alle | 0,7 (ramen, deuren, | 0,7 (ramen, deuren, | 0,7 (ramen, deuren, ramen en deuren | gevel en dak) - 'de | gevel en dak) - 'de | gevel en dak) - 'de Standaard' | Standaard' | Standaard' Begane | Vloerisolatie (Rc = 2,1): | Vloerisolatie (Rc = 3,7): | Vloerisolatie (Rc = 3,7): | Vloerisolatie (Rc = 3,7): grondvloer | EPS-isolatieplaten (d = | PIR-isolatie (d = 100 | PIR-isolatie (d = 100 | PIR-isolatie (d = 100 100 mm) onderzijde | mm) onderzijde houten | mm) onderzijde houten | mm) onderzijde houten houten begane | begane grondvloer | begane grondvloer | begane grondvloer grondvloer Dak | Dakisolatie (Rc = 4,2): | Dakisolatie (Rc = 4,2): | Dakisolatie (Rc = 4,2): PIR-isolatie (d = 110 | PIR-isolatie (d = 110 | PIR-isolatie (d = 110 mm) binnenzijde | mm) binnenzijde | mm) binnenzijde hellend dak - afwerking | hellend dak - afwerking | hellend dak - afwerking gipsplaten | gipsplaten | gipsplaten Gevels | Spouwisolatie | Spouwisolatie | Spouwisolatie | Spouwisolatie (Rc = 1,6): EPS-parels | (Rc = 1,6): EPS-parels | (Rc = 1,6): EPS-parels |
(Rc = 1,6): EPS-parels (d = 50 mm) | (d = 50 mm) | (d = 50 mm) | (d = 50 mm) Ramen | HR++ glas (Ug = 1,1) | HR++ glas (Ug = 1,1) | HR++ glas (Ug = 1,1) in plaats van | in plaats van | in plaats van (standaard) dubbelglas | (standaard) dubbelglas | (standaard) dubbelglas Buiten- | Isolerende deur | Isolerende deur | Isolerende deur deuren | (Rc = 1,45): afmeting | (Rc = 1,45): afmeting | (Rc = 1,45): afmeting 2.115 x 830 mm | 2.115 x 830 mm | 2.115 x 830 mm (opp = 1,75 m2) | (opp = 1,75m2) | (opp = 1,75 m2) Afgifte | Radiatoren vervangen | Radiatoren vervangen | Radiatoren vervangen door LT-convectoren | door LT-convectoren | door LT-convectoren inclusief radiatorkranen | inclusief radiatorkranen | inclusief radiatorkranen en inregelen | en inregelen | en inregelen Ventilatie | C2: MV-unit, unit | D: Decentrale | D: Decentrale | D: Decentrale vervangen door | balansventilatie door | balansventilatie door | balansventilatie door energiezuinige variant | middel van gevel WTW | middel van gevel WTW | middel van gevel WTW in woonkamer en | in woonkamer en | in woonkamer en hoofdslaapkamer in | hoofdslaapkamer in | hoofdslaapkamer in plaats van natuurlijke | plaats van natuurlijke | plaats van natuurlijke ventilatie | ventilatie | ventilatie Tabel 37 Twee-onder-één-kap Rapport | 22255-1571683 | 67 Figuur 37 Twee-onder-een-kap MT-warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet | Individuele
lucht- warmtepomp Kier- | Kierdichting, | Kierdichting, | Kierdichting, | Kierdichting, dichting | aanbrengen | luchtdichtheid qv10 = | luchtdichtheid qv10 = | luchtdichtheid qv10 = kierdichting op alle | 0,7 (ramen, deuren, | 0,7 (ramen, deuren, | 0,7 (ramen, deuren, ramen en deuren | gevel en dak) - 'de | gevel en dak) - 'de | gevel en dak) - 'de Standaard' | Standaard' | Standaard' Begane | Bodemisolatie | Bodemisolatie | Bodemisolatie | Bodemisolatie grondvloer | (Rc = 3,1): schuimbeton | (Rc = 3,1): schuimbeton | (Rc = 3,1): schuimbeton | (Rc = 3,1): schuimbeton (d = 300 mm, Rd = 2,7) | (d = 300 mm, Rd = 2,7) | (d = 300 mm, Rd = 2,7) | (d = 300 mm, Rd = 2,7) – 500 kg/m3 | – 500 kg/m3 | – 500 kg/m3 | – 500 kg/m3 Dak | Dakisolatie (Rc = 3,1): | Dakisolatie (Rc = 3,7): | Dakisolatie (Rc = 3,7): | Dakisolatie (Rc = 3,7): PIR-isolatie (d = 80 | PIR-isolatie (d = 95 | PIR-isolatie (d = 95 | PIR-isolatie (d = 95 mm) binnenzijde | mm) binnenzijde | mm) binnenzijde | mm) binnenzijde hellend dak - afwerking | hellend dak - afwerking | hellend dak - afwerking | hellend dak - afwerking gipsplaten | gipsplaten | gipsplaten | gipsplaten Gevels | Spouwisolatie | Spouwisolatie | Spouwisolatie | Spouwisolatie (Rc = 1,6): EPS-parels | (Rc = 1,6): EPS-parels | (Rc = 1,6): EPS-parels | (Rc = 1,6): EPS-parels (d = 50 mm) | (d = 50 mm) | (d = 50 mm) | (d = 50 mm) Ramen | HR++ glas (Ug = 1,1)
in | HR++ glas (Ug = 1,1) in | HR++ glas (Ug = 1,1) in plaats van (standaard) | plaats van (standaard) | plaats van (standaard) dubbelglas | dubbelglas | dubbelglas Buiten- | Isolerende deur | Isolerende deur | Isolerende deur deuren | (Rc = 1,45): afmeting | (Rc = 1,45): afmeting | (Rc = 1,45): afmeting 2.115 x 830 mm | 2.115 x 830 mm | 2.115 x 830 mm (opp = 1,75 m2) | (opp = 1,75 m2) | (opp = 1,75 m2) Afgifte | Radiatoren vervangen | Radiatoren vervangen | Radiatoren vervangen door LT-convectoren | door LT-convectoren | door LT-convectoren inclusief radiatorkranen | inclusief radiatorkranen | inclusief radiatorkranen en inregelen | en inregelen | en inregelen Ventilatie | D: Decentrale | D: Decentrale | D: Decentrale balansventilatie door | balansventilatie door | balansventilatie door middel van gevel WTW | middel van gevel WTW | middel van gevel WTW in woonkamer en | in woonkamer en | in woonkamer en hoofdslaapkamer in | hoofdslaapkamer in | hoofdslaapkamer in plaats van natuurlijke | plaats van natuurlijke | plaats van natuurlijke ventilatie | ventilatie | ventilatie Rapport | 22255-1571683 | 68 Tabel 38 Hoekwoning MT-warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet | Individuele lucht- warmtepomp Kier- | Kierdichting, | Kierdichting, | Kierdichting, | Kierdichting, dichting | aanbrengen | luchtdichtheid qv10 = | luchtdichtheid qv10 = | luchtdichtheid qv10 = kierdichting op alle
| 0,7 (ramen, deuren, | 0,7 (ramen, deuren, | 0,7 (ramen, deuren, ramen en deuren | gevel en dak) - 'de | gevel en dak) - 'de | gevel en dak) - 'de Standaard' | Standaard' | Standaard' Begane | Vloerisolatie (Rc = 2,1): | Vloerisolatie (Rc = 3,7): | Vloerisolatie (Rc = 3,7): | Vloerisolatie (Rc = 3,7): grondvloer | EPS-isolatieplaten (d = | PIR-isolatie (d = 100 | PIR-isolatie (d = 100 | PIR-isolatie (d = 100 100 mm) onderzijde | mm) onderzijde houten | mm) onderzijde houten | mm) onderzijde houten houten begane | begane grondvloer | begane grondvloer | begane grondvloer grondvloer Dak | Dakisolatie (Rc = 4,2): | Dakisolatie (Rc = 4,2): | Dakisolatie (Rc = 4,2): PIR-isolatie (d = 110 | PIR-isolatie (d = 110 | PIR-isolatie (d = 110 mm) binnenzijde | mm) binnenzijde | mm) binnenzijde hellend dak - afwerking | hellend dak - afwerking | hellend dak - afwerking gipsplaten | gipsplaten | gipsplaten Gevels | Spouwisolatie (Rc = | Spouwisolatie (Rc = | Spouwisolatie (Rc = | Spouwisolatie (Rc = 1,6): EPS-parels (d = 50 | 1,6): EPS-parels (d = 50 | 1,6): EPS-parels (d = 50 | 1,6): EPS-parels (d = 50 mm) | mm) | mm) | mm) Ramen | HR++ glas (Ug = 1,1) in | HR++ glas (Ug = 1,1) in | HR++ glas (Ug = 1,1) in plaats van (standaard) | plaats van (standaard) | plaats van (standaard) dubbelglas | dubbelglas | dubbelglas Buiten- | Isolerende deur (Rc = | Isolerende deur (Rc = | Isolerende deur
(Rc = deuren | 1,45): afmeting 2.115 x | 1,45): afmeting 2.115 x | 1,45): afmeting 2.115 x 830 mm (opp = 1,75 | 830 mm (opp = 1,75 | 830 mm (opp = 1,75 m2) | m2) | m2) Afgifte | Radiatoren vervangen | Radiatoren vervangen | Radiatoren vervangen door LT-convectoren | door LT-convectoren | door LT-convectoren inclusief radiatorkranen | inclusief radiatorkranen | inclusief radiatorkranen en inregelen | en inregelen | en inregelen Ventilatie | D: Decentrale | D: Decentrale | D: Decentrale balansventilatie door | balansventilatie door | balansventilatie door middel van gevel WTW | middel van gevel WTW | middel van gevel WTW in woonkamer en | in woonkamer en | in woonkamer en hoofdslaapkamer in | hoofdslaapkamer in | hoofdslaapkamer in plaats van natuurlijke | plaats van natuurlijke | plaats van natuurlijke ventilatie | ventilatie | ventilatie Rapport | 22255-1571683 | 69 4.1 | Eindgebruikerskosten referentie Hoomdossier Tabel 39 Rijwoning MT- warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet | Individuele lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten per | € 3.970 | € 4.360 | € 4.480 | € 3.070 woning/jaar Eindgebruikerskosten 30 | [€] | € 119.000 | € 130.900 | € 134.400 | € 92.100 jaar ▪ Investeringskosten | [€] | € 27.140 | € 48.560 | € 47.730 | € 34.250 - BAK | [€] | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 - Installatie ten behoeve van | [€] | € 14.520 warmtevoorziening - Overige techniek in de | [€] | €
3.090 | € 11.130 | € 11.130 | € 11.130 woning - Isolatiemaatregelen | [€] | € 4.360 | € 14.720 | € 14.720 | € 14.720 - Meerkosten ten behoeve van | [€] | € 4.030 | € 4.030 koeling - ISDE-subsidie | [€] | -€ 4.840 | -€ 6.620 | -€ 6.620 | -€ 6.120 ▪ Herinvestering 15 jaar | [€] | € 4.300 | € 4.300 | € 13.900 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30 jaar] | € 87.600 | € 77.000 | € 85.600 | € 42.900 - Onderhoud | [€/30 jaar] | € 1.300 | € 1.300 | € 1.300 | € 7.300 - Energiekosten | [€/30 jaar] | € 86.300 | € 75.700 | € 84.300 | € 35.600 Rapport | 22255-1571683 | 70 Tabel 40 Twee-onder-één-kap MT- warmtenet | LT-warmtenet | ZLT-warmtenet | Individuele lucht- warmtepomp Eindgebruikerskosten per | € 4.260 | € 4.590 | € 4.700 | € 3.220 woning/jaar Eindgebruikerskosten 30 | [€] | € 127.900 | € 137.800 | € 141.000 | € 96.500 jaar ▪ Investeringskosten | [€] | € 32.310 | € 51.640 | € 50.810 | € 37.330 - BAK | [€] | € 20.500 | € 25.300 | € 28.500 - Installatie ten behoeve van | [€] | € 14.520 warmtevoorziening - Overige techniek in de | [€] | € 2.310 | € 10.560 | € 10.560 | € 10.560 woning - Isolatiemaatregelen | [€] | € 13.080 | € 20.880 | € 20.880 | € 20.880 - Meerkosten ten behoeve van | [€] | € 4.030 | € 4.030 koeling - ISDE-subsidie | [€] | -€ 7.610 | -€ 9.130 | -€ 9.130 | -€ 8.630 ▪ Herinvestering 15 jaar | [€] | € 4.300 | € 4.300 | € 13.900 ▪ Jaarlijkse lasten over 30 jaar | [€/30