IB.06. Bijlage 1 - Ontwerp-programma Uitvoeringsplan Warmte Engboogerd
Tekst van het document
5.3 Planning met streefdoelen Voor het overgaan naar een aardgasvrije wijk Engboogerd stellen we | een planning met streefdoelen voor gebaseerd op de ambitie voor 2040. Het zijn streefdoelen omdat ze niet afdwingbaar zijn, maar wel richting geven aan de aanpak. Vanwege de huidige netcongestieproblematiek, is het noodzakelijk voorzichtig om te gaan met een te ambitieuze planning voor het plaatsen van all | -electric warmtepompen en daarmee het realiseren van een aardgasvrije wijk. De huidige planning is daaro | m pragmatisch, en kan wijzigen, in lijn met de huidige verwachting rondom netcongestie. De gemeenten wordt ontraden nu grootschalige aanpakken voor all-electric warmtepompen op te starten. Wel kunnen hybride (all-electric ready) warmtepompen gestimuleerd worden. Ook mogen individuen de overstap maken wanneer zij daar klaar voor zijn. Wanneer in de komende jaren blijkt dat deze planning kan worden bijgesteld, wordt dit in het warmteprogramma (elke 5 jaar herzien) geregeld. De focus voor de komende jaren is aardgasbesparing; vanuit het oogpunt van grip op de eigen energierekening en het klimaat. Er zijn meerdere scenario’s voor de installatie van warmtepompen en de snelheid daarbij denkbaar. Stedin gaat uit van de autonome groei van warmtepompen, doordat individuen daar op kunnen overstappen.
Daarnaast zou het kunnen dat er tot 2035, tot wanneer de netcongestie waarschijnlijk duurt, er weinig versnelling in de groei te zien is. Een sterke stijging van de gasprijzen of een meevaller op het stroomnet, zou alsnog voor een toename kunnen zorgen. Kortom, het is op dit moment lastig om een goede aanname te doen. Op het moment dat het stroomnet het toelaat, kan de gemeente het plaatsen van all-electric warmtepompen grootschalig gaan stimuleren. De isolatieaanpak, het installeren van hybride (all-electric-ready) warmtepompen en het voorbereiden op een aardgasvrije toekomst is voor de bewoners daarom tot en met 2035 het belangrijkst. Jaartal | Streefdoelen | Toelichting 2025-2026 | Startpunt: | UPW Engboogerd vastgesteld, startpunt bepaald. • | 7% aardgasvrije | NB. Ten opzichte van 2017 was het doel voor 2030 om 30% woningen (2025) | te besparen. Dit is behaald met 32% in 2025. • | 948.260 m3 gas in de wijk/jaar | Engboogerd wordt genoemd als eerste uitvoeringsplan in het • | 1.276 m3 gas per | warmteprogramma (uiterlijk eind 2027) woning/jaar gemiddeld incl. aardgasvrij 2026-2035 | Aanpak in de wijk: We zetten in op de isolatie aanpak, stimuleren van all-electric ready- hybride warmtepompen en autonome groei van warmtepompen door (toelichting in 5.4): A. | Voorlichting voor iedereen B. | Ondersteuning voor woningeigenaren C.
| Maatwerk voor specifieke groepen Met specifieke | uitwerking voor de | aandachtspunten voor realiseerbaarheid | (toelichting 5.5 en 5.6). 2030 | Tussen de 20-25% | In de prognoses van Stedin is rekening gehouden met aardgasvrije woningen | autonome groei van all-electric warmtepompen. Beoordelen of de Engboogerd in het warmteprogramma wordt aangewezen als warmtetransitiegebied en er een wijziging van het omgevingsplan met een einddatum voor 2050 wenselijk en haalbaar is. Wanneer 2040 beoogd wordt door de raad, is het nodig de Engboogerd in 2030 in het warmteprogramma op te nemen als warmtetransitie gebied | . 26 | Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Jaartal | Streefdoelen | Toelichting 2035 | Rond de 40% aardgasvrije | Opnieuw beoordelen of Engboogerd in het woningen | warmteprogramma wordt aangewezen als warmtetransitiegebied en of wijziging van het omgevingsplan met een einddatum | voor 2050 aardgasvrij wenselijk is. Er is dan meer duidelijkheid rondom de (on)mogelijkheden van netcongestie. 2035-2040 | Aanpak in de Wijk: Vanaf 2035 meer grootschalige installatie all | -electric warmtepompen mogelijk als het elektriciteitsnet het toelaat | . En verder na -isoleren. 2040-2050 | 100% aardgasvrij | Volgens de Omgevingsvisie is de ambitie in 2040 zoveel mogelijk aardgasvrij te zijn.
Vanwege de problemen op het elektriciteitsnet, is | het mogelijk dat bewoners te weinig tijd hebben om tussen 2035 en 2040 een warmtepomp te installeren. | Mogelijk is er uitloop naar 2050 nodig. Scenario Engboogerd aardgasvrij in 2040 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% | klimaatneutraal Bunnik 2040 10% 0% 2025 | 2030 | 2035 | 2040 | 2045 | 2050 Het scenario in de grafiek schetst een route van het aandeel warmtepompen in de wijk | , waarbij de ambitie van de raad voor een klimaatneutraal Bunnik in 2040 is aangehouden. Er is op dit moment geen beleid waarin dit voor de wijk Engboogerd is bepaald. Door de netcongestie vindt er na 2035 een versnelling plaats. Naast het percentage aardgasvrij, wordt ook het aardgasgebruik gemonitord, evenals isolatiemaatregelen, zie paragraaf 6.2. 27 | Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 28 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 5.4 Aanpak in de wijk - 2026 tot 2035 Samenwerking gemeente, bewoners en ECB Voor de drie sporen A. Voorlichting voor iedereen, B Ondersteuning voor woningeigenaren en C. Maatwerk voor specifieke groepen en de uit te werken aandachtspunten, is samenwerking tussen gemeente en bewoners van belang. Er is te denken aan de volgende structuur: De gemeente stelt een projectleider voor de buurt aan.
De projectleider zorgt voor de continuïteit in de aanpak en werkt aan de uitvoering van het plan voor de buurt in samenwerking met de ECB en de projectleider isolatie. De gemeente behoudt de regie, op de 3 sporen en de aandachtspunten die moeten worden uitgewerkt. De ECB kan verschillende rollen op zich nemen, van meer coördinerende processen in de buurt, als wel het bieden van (technisch)advies aan inwoners, uitwerken voorbeeldwoningen, organisatie van bijeenkomsten en het opzetten van inkoopacties. Overige expertise die op oproepbasis georganiseerd kan worden is een financieel adviseur, of een EPA-adviseur. Ook kan er met (lokale) aannemers/installateurs gekeken worden naar een mogelijke samenwerking op basis van behoeften uit de wijk. Binnen de buurt wordt ook gezocht naar bewoners die graag andere bewoners willen ondersteunen: • Koplopers die hun woning willen laten zien, • Inwoners die graag mee willen organiseren of communiceren, • Bewoners die willen meedenken of helpen op het gebied van isolatie, techniek of uitvoering. Voor de aanpak isolatie, waarmee gestart wordt in de wijk, is onderstaande al concreet gemaakt in Bijlage 6- isolatieaanpak in de wijk. De aanpak naar (hybride) all-electric ready warmtepompen is de logische vervolgstap daarna. De gemeente heeft de ECB aangewezen als Dienst van algemeen economisch belang (DAEB).
Op basis daarvan kan de ECB werkzaamheden verrichten voor de warmtetransitie. Uitwerking van de afspraken tussen gemeente en ECB voor de Engboogerd vindt jaarlijks plaats. Deze is mede afhankelijk van de beschikbaarheid van vrijwilligers van de ECB. A. Voorlichting voor iedereen Uit de bewonersenquête is naar voren gekomen dat veel inwoners waarde hechten aan onafhankelijkheid en keuzevrijheid: zowel qua moment van aanschaf, keuze installateur en type/merk warmtepomp als keuze leverancier elektriciteit. Daarvoor is betrouwbare en onafhankelijke voorlichting nodig. Net als voor isolatiemaatregelen. • Veel betrouwbare en onafhankelijke informatie is al digitaal beschikbaar voor consumenten via Milieucentraal (milieucentraal.nl) en het online energieloket van de gemeente Bunnik (energiepunt.nl). • Daarnaast kunnen bewoners een bezoek brengen aan het Regionaal Energiecentrum Zeist waar onder meer voorbeeldopstellingen van warmtepompen zijn te zien. • Daarnaast kan Energie Coöperatie Bunnik (ECB), een onafhankelijke energiecoöperatie van en voor inwoners van Bunnik, een rol spelen. Zij bieden al wekelijks energiespreekuren (inloopmomenten) aan in samenwerking met de gemeente. Met de ECB en bijdragen van enkele personen uit de meedenkgroep zijn de volgende aanvullende concrete acties geformuleerd.
Informatiebijeenkomsten Te denken valt aan voorlichtingsbijeenkomsten over verschillende thema’s zoals isolatie, ventilatie, afgiftesystemen, warmtepompen (lucht, bodem, gezamenlijk, geluid of plaatsing (zie paragraaf 5.5), 29 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik subsidies en leningen. Hier wordt ook communicatie over netbewust energiegebruiken meegenomen. Ook is de toepassing van batterijen of warmteopslag een actueel vraagstuk. Bij deze bijeenkomsten kunnen ook specialisten worden ingehuurd. Voorbeeldwoningen In bijlage 6 – isolatieaanpak voor de wijk is al een indeling te zien van de meest voorkomende typen woningen. Met beeldende menukaarten kunnen op een begrijpelijke manier voor bewoners deze voorbeeldwoningen worden uitgewerkt. Dit doet de gemeente samen met ECB en bewoners. Daarnaast zijn er al enkele tientallen woningen aardgasvrij in Engboogerd. Deze woningen kunnen ook als voorbeeld dienen voor anderen. Tijdens de jaarlijkse Duurzame Huizenroute stellen koplopers hun woning open voor belangstellenden. Actie “zet ‘m op 50” Veel mensen twijfelen of hun woning al geschikt is voor een warmtepomp. Is de isolatie voldoende, zijn de radiatoren groot genoeg? Door een voorlichtingsactie “zet ‘m op 50” op te zetten, kunnen bewoners testen of hun woning klaar is voor een warmtepomp.
Zij worden dan voor het stookseizoen opgeroepen om hun Cv-ketel in te stellen op een temperatuur van 50 graden Celsius, en tijdens het stookseizoen ervaren zij of het comfort in hun woning op peil blijft. Een-op-een informatie Er kan een locatie in de buurt gevonden worden (of bestaand) waar bewoners kunnen inlopen voor vragen, een spreekuur. De energiecoaches van ECB komen ook bij mensen thuis en bieden laagdrempelige hulp. Zij brengen de mogelijkheden voor isolatie in beeld. Desgewenst kunnen zij ook meekijken met het vergelijken van offertes. Informatie bij natuurlijke momenten Veel woningeigenaren gaan over tot maatregelen als zij een nieuwe woning kopen of als zij de woning gaan splitsen. Bewoners hebben in bij aankoop van een woning contact met makelaars, notaris, hypotheekadviseurs. Via hen kan de aandacht worden gevestigd op de mogelijkheden voor isolatie en warmtepompen. B. Ondersteuning voor woningeigenaren Naast het bieden van informatie zijn er de volgende activiteiten voorzien om bewoners verder te ondersteunen in de reis naar aardgasvrij. Inkoopacties • Gezamenlijke inkoopacties opzetten door de ECB voor bijvoorbeeld isolatie, elektrisch koken, ventilatie en warmtepompen. Deze kunnen worden afgestemd op een concrete behoefte uit de wijk voor een bepaald schilelement, dat nog geïsoleerd moet worden.
• Gemeente breed kan de woningeigenaar ook ontzorgd worden door de inkoopactie van Winst Uit Je Woning. (WUJW) Afhankelijk van het recht op subsidie (zie hieronder) word je door WUJW in meer of mindere mate ontzorgd. WUJW laat de maatregelen voor de bewoners uitvoeren. En verder geldt hiervoor: - Woningeigenaren met recht op subsidie (zie hieronder): krijgen gratis advies aan huis, offerte, hulp bij de uitvoering en hulp bij subsidieaanvraag ISDE (landelijk regeling); - Woningeigenaren zonder recht op subsidie (zie hieronder): huiseigenaren die niet in aanmerking komen voor subsidies die hierna zijn genoemd, kunnen wel meedoen met de inkoopactie en een technisch adviesrapport laten opstellen bij WUJW (eigen bijdrage 29 euro) en hulp krijgen bij het aanvragen van landelijke subsidies, zoals de ISDE-subsidie. Financiële ondersteuning vanuit gemeente De gemeente biedt zo lang beschikbaar, in ieder geval tot en met 2028 de subsidie op isoleren: • Gratis isolatiemaatregel tot €4800,- voor huiseigenaren met een kleine beurs: 30 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Dit is voor huiseigenaren die recent in aanmerking kwamen voor de energietoeslag of tot 150% van het minimumloon verdienen. Zij kunnen één maatregel laten uitvoeren, zoals dak-, vloer- of spouwmuurisolatie. Zie voor de actuele voorwaarden de subsidieregeling1.
• Huiseigenaren van een woning met een lagere WOZ-waarde dan €576.000,- Zij ontvangen tot €1500,- subsidie voor één isolatiemaatregel. Bij een tweede maatregel komt daar nog €1250,- subsidie van de provincie Utrecht bovenop. Zie voor de actuele voorwaarden de subsidieregeling2. Dit is boven op de landelijke ISDE-regeling. De uitvoering kan worden opgepakt door WUJW inclusief verrekening subsidies, ofwel door woningeigenaren die hun eigen aannemer of installateur inschakelen. Subsidie vindt dan plaats via declaraties (de “declaratieroute”). Meer informatie op energiepunt.nl. Financiële ondersteuning landelijk Ook landelijk is er financiële ondersteuning. Dit is de ISDE-regeling voor isolatie en warmtepompen, deze kan worden “gestapeld” met de gemeentelijke subsidie. Daarnaast is er het Warmtefonds dat gunstige leningen biedt aan bewoners voor verduurzamingsmaatregelen. Dat biedt mogelijkheden voor mensen die te weinig spaargeld hebben voor grote investeringen. C. Maatwerk voor specifieke groepen De aanpak onder A en B is met name gericht op particuliere woningeigenaren van grondgebonden woningen. Dat betreft de grootste groep (ca. 600 woningen) huishoudens in de wijk. Er is aanvullend maatwerk nodig voor groepen die anders zijn of specifieke behoeftes hebben. Hierna zijn ze opgesomd. 1.
Huishoudens met kleine beurs Voor huishoudens met een kleine beurs en een eigen woning zijn subsidies en directe uitvoering van isolatiemaatregelen tot €4800,- mogelijk, zoals hiervoor genoemd. Daarnaast heeft de gemeente een regeling voor het vervangen van witgoed voor energiezuinig witgoed (tot 800 euro) en kan er een energiecoach langskomen die adviseert over het verlagen van de energierekening en het aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen. 2. Grondgebonden woningen met beperkte ruimte Uit de analyse van de woningkenmerken kaart van de provincie Utrecht, lijken er een klein aantal grondgebonden woningen te zijn waar het inpassen van een warmtepomp lastiger kan zijn. Het gaat dan om woningen kleiner dan 100m2. Dit zijn er rond de 60 in de Engboogerd. Hier zijn mogelijk maatwerkoplossingen nodig. Verder onderzoek is nodig naar de woningen, wat de inpassingsmogelijkheden zijn en welke (gezamenlijke) oplossingen passend. De gemeente Bunnik wil hier over meedenken binnen de grenzen van gemeentelijk budget en capaciteit. 3. Appartementen en VvE’s Voor de appartementen (rond de 100 woningen in Engboogerd) zal waarschijnlijk op blokniveau gekeken moeten worden naar de mogelijkheden voor de inpassingen van individuele of gezamenlijke warmtepompen.
Voor appartementen die in het oostelijk deel van Engboogerd staan, kan er ook een collectieve bodemwarmtepomp mogelijk zijn (zie maatwerk punt 4). In principe is de VvE hiervoor verantwoordelijk. De gemeente wil waar nodig ondersteunen in het op weg helpen van de VvE naar de juiste informatie en loketten in de provincie Utrecht. Ook is er landelijk SVVE-subsidie. De gemeente heeft voor VvE's ook een isolatie subsidie tot 1500 euro per appartement, mits wordt voldaan aan de voorwaarden. Meer informatie op energiepunt.nl. Het Nationaal Warmtefonds biedt nu ook voor VvE’s de mogelijkheid om geld te lenen voor verduurzaming én onderhoud. 1 https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR742128/1 31 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 4. Woningen oostzijde Engboogerd – mogelijkheid (gedeelde) bodemlussen met warmtepompen Een klein deel aan de oostkant van de wijk (zie onderstaande afbeelding) ligt buiten de beschermingszone drinkwater. Hier zijn onder voorwaarden bodemwarmtepompen mogelijk (zie H5.5 benodigde vergunningen). Dit zijn gesloten bodemlussen gecombineerd met een warmtepomp in de woning. In plaats van warmte uit de lucht gebruiken deze warmtepompen de warmte uit de bodem.
Er zijn twee belangrijke voordelen van deze bodemwarmtepompen: ze leiden tot minder piekvraag en daarmee minder netbelasting en er is geen buitenunit nodig waarmee er geen risico is op geluidsoverlast buiten de woning. Een efficiënte manier om dit te doen, voor wat betreft investering en bodemgebruik, is door bodemlussen te delen met 2 tot 4 woningen. Dit concept is ook bekend onder de naam mini- warmtenetten, en in de provincie Utrecht en Zuid-Holland wordt gewerkt aan pilots met particuliere woningeigenaren. Afhankelijk van de warmtevraag van de woningen, bepaald door de grootte van de woningen en de mate van isolatie, kunnen er meer of minder woningen op een bodemlus. Via een mandeligheidsovereenkomst en -akte kunnen bewoners dit juridisch goed regelen. Kennis uit de pilots wordt in de tweede helft 2026 gepubliceerd op o.a. de website van Energie van Utrecht. De gemeente kan binnen haar mogelijkheden, samen met bewoners inventariseren of bewoners te enthousiasmeren voor een (gedeelde) bodemlus met in elke woning een individuele warmtepomp (incl. ruimtelijke inpassing). Daarbij blijven bewoners altijd zelf verantwoordelijk voor de keuze en plaatsing van een warmtepomp. Drinkwaterbeschermingsgebied (blauw) in Bunnik 5. Woningbouwcorporaties en hun huurders Voor bewoners die huren bij woningbouwcorporaties Lekstede en Portaal geldt dat zij zelf beperkt aan zet zijn.
Vervanging van de bestaande Cv-installaties is de verantwoordelijkheid van de verhuurder. Lekstede en Portaal gaan op termijn per woning onderzoeken welke individuele duurzame verwarmingsoplossingen het meeste geschikt is. Afhankelijk van de aard van de woning (bijvoorbeeld isolatie, bouwjaar en huidige installatie) gaat dit om maatwerk. De betreffende complexen van Lekstede zijn gebouwd tussen 2017 en 2020. De woningen van Portaal zijn soms ook wat ouder maar wel recenter gerenoveerd. De woningen zijn goed geïsoleerd, waardoor ze in principe geschikt zijn voor een aardgasvrije oplossing met alleen een beperkte aanpassing. Vervanging van de huidige Cv-installaties is pas gepland als deze zijn afgeschreven en technisch aan vervanging toe zijn. Dat is niet op korte termijn en nog niet opgenomen in planningen van Lekstede en Portaal. Huurders kunnen er zelf voor kiezen om over te gaan op elektrisch koken. Ze moeten hiervoor dan wel eerst een ZAV (Zelf Aangebrachte Voorziening) aanvraag doen bij de woningcorporatie. Het plaatsen van een aansluiting voor elektrisch koken (perilex) moet wel voldoen aan een aantal voorwaarden. Zonder aanvraag is het niet toegestaan een wijziging aan te brengen aan gas- en elektra installaties.
32 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Lekstede en Portaal gaan huurders betrekken bij de uitvoering naar een gasloze woning, en leggen aan hen uit wat een individuele oplossing kan betekenen voor hun woning. Daarnaast informeren en ondersteunen Lekstede en Portaal bewoners tijdens het proces naar aardgasvrij in nauwe samenwerking met gemeente Bunnik. 6. Eigenaren en huurders van overige gebouwen Er is een klein aantal gebouwen in de wijk die geen woonfunctie heeft. Het gaat om enkele horecazaken, een kinderdagverblijf, een kringloopwinkel en de brandweerkazerne. Er zal geïnventariseerd moeten worden of zij naast de verwarming ook aardgas nodig hebben voor andere bedrijfsprocessen zoals in keukens. De gemeente inventariseert in de komende jaren of er knelpunten ontstaan met specifieke bedrijfsvoering. Daarnaast bestaat er het provinciaal ontzorgingsprogramma mkb (OMKB: website ontzorgingsprogramma-mkb). 7. Bewoners die meer ondersteuning nodig hebben Er zal een groep bewoners zijn die de woningaanpassingen zelf niet goed kan organiseren en laten uitvoeren. Dat kunnen ouderen zijn, maar ook mensen die minder zelfredzaam zijn. Zij hebben meer behoefte aan ondersteuning dan informatie, inkoopacties en financiële ondersteuning. Hoe groot deze groep is, is op dit moment nog niet in te schatten.
Wanneer in de wijk gestart wordt, komt hier meer inzicht in en kan er passende ondersteuning, binnen de mogelijkheden van de gemeente opgezet worden. 5.5 Aandachtspunten voor gemeente en bewoners Voor alle woningen en doelgroepen zijn er algemene aandachtspunten die gaandeweg worden uitgewerkt. Die zijn hieronder benoemd. Aandachtspunt geluid voor uitwerking in de buurt Geluidshinder door (hybride) luchtwarmtepompen kan een significant geluidshinderrisico zijn. Maatregelen in aanvulling op zaken als correcte installatie, benutten van de stille modus en goed onderhoud, zijn akoestische omkasting, rubberen trillingdempers, massieve erfscheidingen en isolatie van de woning zelf, zijn noodzakelijk om cumulatieve geluidshinder binnen wettelijke kaders te houden. Inachtneming van de maatregelen in aanvulling op correct benutten van de lucht warmtepompen kan ertoe leiden dat negatieve effecten bijgesteld kunnen worden tot licht negatief niveau3. In de voorlichting, ondersteuning en maatwerkaanpak is de mogelijke geluidsoverlast van de buitenunits van luchtwaterwarmtepompen een specifiek aandachtspunt. Daarom benoemen we het hier afzonderlijk, zie ook H5.6 Milieueffecten.
We gaan aan de slag met de volgende acties: • Onderzoeken wat beste plekken zijn voor plaatsing van de buitenunits • Voorlichting over type warmtepompen en hun geluidsproductie • Voorlichting over geluiddempende maatregelen bij installatie van warmtepompen (denk aan juiste fundatie en omkasting) • Voorlichting over de instellingen van warmtepompen (denk aan fluisterstand voor in de nacht). Aandachtspunt netbelasting voor de installatie van warmtepompen door bewoners Individuele warmtepompen leiden in de regel tot meer piekvraag voor elektriciteit dan collectieve warmtenetten. Dit geeft een hogere netbelasting met het risico op netcongestie. Over de mate waarin individuele warmtepompen dit beïnvloeden, zijn geen eenduidige prognoses.
Hier benoemen we tips en aandachtspunten die helpen bij het zo laag mogelijk houden van de piekvraag van de warmtepompen: - Netbewuste warmtepompen, denk aan ruim buffervat, beperking elektrisch element (alleen voor nood, niet standaard in te schakelen); - Aanpassen van de instellingen: denk aan tijdstip tapwaterverwarming, zuinige stooklijn; 3 uit NPLW Model-rapportage plan mer bij warmteprogramma 33 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik - Meer isolatie en LT-radiatoren of vloerverwarming: hierdoor wordt de piekvraag lager; - Stimuleren bodemwarmtepompen daar waar het kan, voor Engboogerd in het oostelijke deel; - Voor de huishoudens die al snel (tussen 2026 en 2030) een stap willen zetten zijn hybride warmtepompen ook aan te bevelen, met een levensduur van 15 jaar, kan daarna de overstap naar all-electric warmtepompen worden gezet. Op wijk- dorps of regioniveau kan energie delen ook zorgen voor minder netbelasting. In onderstaande kader is dit nader toegelicht. Vanuit de gemeente kan de opzet van energie delen opgezet of gestimuleerd worden. Lokaal energie delen – bijdrage aan verlaging netcongestie Dit is het binnen een bepaald gebied lokaal opgewekte energie gelijktijdig gebruiken tussen burgers, bedrijven en andere elektriciteitsgebruikers.
Binnen een energiegemeenschap (in praktijk is dit een energiecoöperatie) kunnen de leden hier onderling gunstige afspraken over maken. Hier zit een prikkel in voor leden om naar meer gelijktijdigheid toe te werken. Bijvoorbeeld door de wasmachine of vaatwasser later te laten draaien of de elektrische auto tijdens zonuren op te laden. Dit is ook gunstig voor de netbelasting. Hiervan zijn in het hele land voorbeelden mee aan de slag zoals Deltawind en Energiegemeenschap Rivierenland. Een extra prikkel kan worden ingebouwd door dit per netdeel te doen op basis van data van de netbeheerder, waarmee nog gerichter qua tijd en plaats netbewust energie gedeeld wordt. Onder andere Energiecoöperatie Eemnes Energie maakt dit momenteel operationeel. Door energiedelen kunnen al bestaande buffers en opslag worden ontsloten: e-auto’s, buffer/boilervaten achter individuele warmtepompen, e-boilers, thuisbatterijen etc. Hiermee kan de behoefte aan extra opslag zoals een buurtbatterij worden verkleind of vermeden. Dat scheelt nogal qua ruimte en grondstoffen. Energiegemeenschappen werken aan een integraal energiesysteem: besparing, zonnepanelen (thuis bij leden en collectief), wind, e-auto’s (van leden en via deelauto’s), warmtenetten. Samenwerking binnen energiegemeenschappen en tussen energiegemeenschappen onderling zit in de genen en is vastgelegd in de statuten (ICA-principe).
Stedin houdt voor nu rekening met autonome groei van all-electric warmtepompen. Hierbij moeten bewoners wel rekening houden met een aangepaste prioritering voor verzwaring van huisaansluitingen. Waar dit tot 1-7-2026 nog kan (bijvoorbeeld van 1x25A naar 3x25A), is dat vanaf die datum niet mogelijk (i.v.m prioriteringskader ACM), en komt de aanvraag op een wachtlijst totdat er weer ruimte beschikbaar is. Benodigde vergunningen Warmtepomp met buitenunit Voor het plaatsen van een luchtwarmtepomp is afhankelijk van de situatie een vergunning nodig. Er gelden regels voor onder andere de plaatsing van de buitenunit en de maximale geluidsbelasting op de perceelgrens. Controleer dit altijd via de website van de gemeente of via het Omgevingsloket. Isoleren (aan de buitenzijde) Voor het isoleren van een woning aan de buitenzijde is vaak een omgevingsvergunning nodig wanneer het bouwvolume toeneemt en het uiterlijk van het gebouw verandert. Hierbij is een rijksmonument of beschermd dorpsgezicht extra beschermd. Controleer dit altijd via het Omgevingsloket. Voor een monument geldt hetzelfde voor de binnenzijde. 34 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Bodemlussen Gesloten bodemenergiesystemen zijn in veel gevallen toegestaan. Voor het aanleggen van een systeem geldt in ieder geval een meldingsplicht.
In sommige situaties is een vergunning nodig, bijvoorbeeld wanneer het systeem wordt aangelegd in een interferentiegebied. Wanneer meerdere systemen in een gebied worden geplaatst, moet rekening worden gehouden met onderlinge beïnvloeding tussen systemen. Controleer dit altijd via het Omgevingsloket. Vanwege de ligging in een aandachtsgebied voor drinkwaterwinning wordt aanbevolen om waar mogelijk watergevulde systemen toe te passen in plaats van systemen met antivriesmiddelen. 5.6 Aandachtspunten gemeente en andere stakeholders Ruimtelijke inpassing netverzwaring Als gevolg van meerdere ontwikkelingen zoals elektrisch vervoer, elektrisch koken en de warmtetransitie is verzwaring van de elektriciteitsnetten door netbeheerder Stedin gepland. Concreet voor de wijk Engboogerd kan Stedin de exacte benodigde werkzaamheden nog niet aangeven, zowel niet qua aard en hoeveelheden van de werkzaamheden, zoals graafwerkzaamheden, bijplaatsen van MS-Ruimtes en/of kabelverzwaringswerkzaamheden als de planning daarvan. Wel is het duidelijk dat er hoe dan ook verzwaring zal plaatsvinden in de komende jaren. Interferentie gebied aanwijzen en een bodemenergieplan opstellen Wanneer er initiatieven in de buurt ontstaan voor bodemenergie, kan het opstellen van een bodemenergieplan ervoor zorgen dat de energie uit de bodem goed wordt verdeeld en bewoners geen nadeel van elkaar ondervinden.
Niet iedereen gaat tegelijk van het aardgas af immers. De gemeente wijst dan een ‘interferentiegebied’ aan, waarvoor de regels van het bodemenergieplan gelden. Een bodemenergieplan bevat een kaart van het plangebied met een beschrijving van de regels voor de gesloten bodemenergiesystemen en een tabel met hoeveel energie er per systeem gewonnen mag worden. Ook wanneer bewoners bodemlussen delen, kan een plan wenselijk zijn. Beschermde soorten beschermen Bunnik heeft een soortenmanagementplan. Bij bouwwerkzaamheden zoals isoleren, moet rekening worden gehouden met beschermde diersoorten. Huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen wonen vaak in spouwmuren en onder daken. Er moet worden voorkomen dat deze gedood of verstoord worden. De gemeente heeft ecologisch onderzoek laten doen en weet welke gebouwen hoge potentie hebben voor beschermde soorten. Bij het isoleren van de spouwmuur en bij dakrenovatie van buiten moet de bewoner vooraf via bunnik.nl/smp toestemming vragen voor de werkzaamheden. Dan wordt de potentie gecheckt. In veel gevallen is verduurzaming wel mogelijk als de aannemer natuurvriendelijk te werk gaat en hier een cursus voor gevolgd heeft, zoals buiten het broed- en kraamseizoen werken, vooraf natuurvrij maken en voldoen aan de zorgplicht. Hoe dit werkt staat op bunnik.nl/smp.
In de Engboogerd is het volgende bekend: • Vrijwel alle gebouwen hebben hoge potentie voor vleermuizen. Hier mag onder voorwaarden verduurzaamd worden. Verder zijn er in de wijk op dit moment geen vleermuis kraamverblijven bekend, maar als deze alsnog gevonden worden moet een aparte omgevingsvergunning bij de provincie aangevraagd worden als de bewoner de spouw wil isoleren of het dak wil verbouwen. • Voor huismussen is de potentie in de wijk matig tot hoog. Er zit in de wijk ten minste één huismus kolonie (in de Johan de Kruijfstraat) die jaarlijks vaak terugkeert op die plek. Ook hier kan onder voorwaarden verduurzaamd worden. • Voor gierzwaluwen is de potentie matig, maar er zijn wel een aantal nesten in de wijk bekend. Omdat gierzwaluwen heel honkvast zijn, moeten deze plekken zoveel mogelijk behouden blijven bij werkzaamheden. 35 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Milieueffecten en mitigerende maatregelen uitwerken voor de Engboogerd Voor het uitvoeringsplan warmte is geen plan-mer uitgevoerd. Wel is naar de model Plan Mer van het NPLW voor warmteprogramma’s gekeken, om de algemene milieueffecten van warmtepompen (lucht en bodem) in beeld te brengen voor een (voornamelijk) Naoorlogse woonwijk en de bijbehorende mitigerende maatregelen (bijlage 7) waar mee rekening gehouden kan worden.
Voor het warmteprogramma vindt een integrale mer-beoordeling plaats waarin ook deze buurt wordt meegenomen. Het huidige plan bevat geen voornemen tot het wijzigen van het omgevingsplan (zie ook hoofdstuk 6). Er wordt geen warmteoplossing voorgeschreven voor de bewoners. Het plan geeft de gemeente en bewoners wel duidelijkheid over de beschikbare toekomstige warmtevoorziening in plaats van aardgas en de wijze om daarmee aan de slag te gaan. De exacte termijn van het beëindigen van het aardgas wordt op een later moment bepaald. 5.7 Wat betekent dit UPW voor gemeente Bunnik Voor de benoemde acties in dit hoofdstuk is een veelal een rol voor de gemeente weggelegd. Wij schatten op dit moment in dat het er ongeveer 1fte per jaar aan ambtelijke capaciteit nodig is. Dit is gebaseerd op algemene inschattingen voor gemeentelijke capaciteit voor een all-electric wijk op basis van het ROB advies4. Hierin is door het Rijk voor verschillende typen gemeenten en warmteoplossingen de gemeentelijke capaciteit voor de warmtetransitie ingeschat. • Daarnaast stellen we budgetten vast voor de activiteiten van ECB en/of andere partijen. De ECB is als DAEB aangewezen en kan binnen die aanwijzing activiteiten uitvoeren voor de warmtetransitie. • Ook zijn er middelen nodig voor de uitwerking van de aandachtspunten (o.a.
onderzoek naar geluid, proces op weg helpen met gedeelde bodemlussen) of communicatie uitingen. We schatten deze kosten in op EUR 30.000 per jaar in. Deze middelen worden gereserveerd tot en met 2030. • Daarnaast zijn er subsidies vanuit gemeente voor inwoners zoals in paragraaf 5.4 benoemd, die gedekt worden uit SPUKS. • Uit de reserve duurzaamheid kan geput worden voor aanvullende subsidies, juridisch advies of onderzoeken die op een later moment benodigd blijken. De gemeente zal ook jaarlijks periodiek monitoren of de genoemde acties tot de gewenste streefdoelen gaan leiden, zie ook paragraaf 6.2. 4 Briefadvies Kosten decentraal klimaat- en energiebeleid 2025 | Raad voor het Openbaar Bestuur 36 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 6. Vaststellen UPW en vervolg 6.1 Vaststellen UPW en juridische verankering Het Uitvoeringsplan Warmte is geen door het Rijk verplicht programma voor de gemeente, maar wordt gezien het uitvoerende karakter vastgesteld als programma onder de Omgevingswet. Het UPW is de onderbouwing voor het in een latere fase te nemen besluit door de gemeenteraad, om het Omgevingsplan te wijzingen en de aanwijsbevoegdheid om van het aardgas af te gaan in te zetten. We leggen dit hierna in het kort uit.
Zodra het Uitvoeringsplan Warmte voor Engboogerd door het College is vastgesteld, is er nog geen aanwijsbesluit genomen om van het aardgas af te gaan, zoals in Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) bedoeld. Daar zijn in het kort de onderstaande stappen voor nodig. - Vaststellen Warmteprogramma (verplicht programma uiterlijk 31-12-2027) zoals bedoeld in de Omgevingswet voor de hele gemeente waarin wordt beschreven in welke wijken de komende tijd aan de slag gaat met verduurzaming of het aardgasvrij maken en in welke wijken zij overweegt haar aanwijsbevoegdheid in te zetten. Als de gemeente een aanwijzingsbesluit wil nemen, dan zal dit voornemen in het warmteprogramma voor de betreffende wijk moeten worden opgenomen. Een warmteprogramma kan plan-mer-plichtig zijn en is doorgaans op zijn minst plan-mer- beoordeling plichtig. Of dit zo is, hangt af van de inhoud van het warmteprogramma, dat is op voorhand nog niet te zeggen. - Dit UPW Engboogerd vormt (grotendeels) de onderbouwing voor het wijzigen van het omgevingsplan. Om daadwerkelijk het aanwijsbesluit te nemen en daarmee de levering van aardgas naar een wijk te kunnen beëindigen, moet een gemeenteraad het omgevingsplan wijzigen en is er nog verder onderzoek nodig.
Hierin staat wat de nieuwe warmtevoorziening wordt en op welke datum de levering van het aardgas stopt, en wordt ook de betaalbaarheid voor bewoners uitgewerkt. - Na wijziging van het omgevingsplan gaat de uitvoering verder. Hiervoor stelt de gemeente in het aanwijsbesluit een redelijke termijn vast voordat de levering van aardgas stopt. De richtlijn hiervoor is minimaal 8 jaar. Dit is nodig, zodat iedereen voldoende tijd heeft om zich voor te bereiden. - Gedurende deze minimaal 8 jaar wordt de voortgang gemonitord (zie paragraaf 6.2) en aan het eind van deze periode is er de zogenoemde vergewisplicht bij het afsluiten van de gaskraan. Wij stellen de volgende tijdslijnen voor: Q3 2026 Ontwerp-programma UPW Engboogerd warmte vaststellen door het college en de gemeenteraad op de hoogte stellen met een raadsinformatienota. Binnen 8 weken kan de raad ‘wensen en bedenkingen’ meegeven. Vaststellen UPW Engboogerd door het college. Eind 2027 Vaststellen warmteprogramma 2030 of de latere datum van herijking warmteprogramma Bij de herijking van het warmteprogramma opnieuw bekijken welke datum uitvoerbaar is voor de Engboogerd. Indien gewenst aanwijzen als warmtetransitiegebied en het omgevingsplan wijzigen. Dan is er nog een termijn van tenminste 8 jaar om over te schakelen voor de bewoners naar een aardgasvrije oplossing.
Er is dan meer duidelijkheid rondom de (on)mogelijkheden van netcongestie. 37 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 2035 of de latere datum als warmteprogramma later is herijkt (binnen 5 jaar daarna) Bij de herijking van het warmteprogramma opnieuw bekijken welke datum uitvoerbaar is voor de Engboogerd, zie 2030. 2040-2050 Volgens programma Bunnik Klimaatneutraal is de ambitie in 2040 zoveel mogelijk aardgasvrij te zijn. Vanwege de problemen op het elektriciteitsnet, is de verwachting dat bewoners te weinig tijd hebben om tussen 2035 en 2040 een warmtepomp te installeren. Vandaar de uitloop naar 2050. 6.2 Monitoring en evaluatie Jaarlijks zal de gemeente monitoren wat het aandeel aardgasvrij is, en hoeveel aardgas er nog in de wijk wordt verbruikt. Dan wordt ook vastgesteld of dit nog volgens de streefdoelen verloopt. Afhankelijk van de situatie op het elektriciteitsnet, wordt de aanpak aangepast. Dit kan betekenen intensiveren, wijzigen of juist een minder intensieve aanpak als de netbelasting het niet toelaat. De verschillende parameters die jaarlijks worden gemonitord zijn voor de wijk Engboogerd: • Het aantal gasafsluitingen; • Het aantal ISDE-subsidies afgegeven voor isolatie en warmtepompen; • Het aantal gemeentelijke subsidies aan bewoners voor isolatie; • De gasbesparing voor de hele wijk, gemiddeld per woning (incl.
aardgasvrije woningen) en gemiddeld per woning die nog een gasaansluiting hebben. Daarnaast zal de gemeente ook de activiteiten zoals geformuleerd in de aanpak (A. Voorlichting voor iedereen, B. Ondersteuning voor woningeigenaren en C. Maatwerk voor specifieke groepen) monitoren, zodat de inspanningen op deze gebieden goed in beeld blijven. Tot slot is de situatie voor wat betreft de netbelasting belangrijk om ook periodiek te beoordelen. 38 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Bijlagen Bijlage 1 – Wijkanalyse Bijlage 2 – Technisch onderzoek aardgasvrij Engboogerd Bijlage 3 – Participatiedossier Bijlage 4 – Folder voor de wijk van de vier onderzochte warmtetechnieken Bijlage 5 – Peiling warmteoplossing Engboogerd d.d. 26 januari 2026 Bijlage 6 – Isolatieaanpak in de wijk Bijlage 7 – Effecten en Mitigerende maatregelen