IB.06. Bijlage 1 - Ontwerp-programma Uitvoeringsplan Warmte Engboogerd
Tekst van het document
Ontwerp-programma Uitvoeringsplan Warmte voor de wijk Engboogerd Gemeente Bunnik September 2026
2 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Publiekssamenvatting Gemeente Bunnik heeft ervoor gekozen om voor de wijk Engboogerd als eerste wijk in de gemeente een Uitvoeringsplan Warmte (UPW) te maken. Dit plan is tot stand gekomen met bewoners die vanaf eerste inventarisatie van de warmteopties tot en met keuze voor de voorkeursoplossing zijn geconsulteerd. De wijk Engboogerd wordt afgebakend door de Provincialeweg aan de noordzijde, de Stationsweg aan de oostzijde, het spoor aan de zuidkant en de Begraafplaats en de Maatschapslaan aan de westzijde, De buurt omvat 740 woningen met bouwjaren tussen 1946 en 2025, voor het grootste deel uit rij- en hoekwoningen (371 van de 740) en in iets mindere mate twee-onder-een-kap woningen en appartementen. De meeste woningen zijn in particulier eigendom, ongeveer 15% van woningbouwcorporaties Portaal en Lekstede, en enkele VvE’s, en enkele niet-woongebouwen. De energie labels van de woningen lopen sterk uiteen, maar er zijn sinds 2021 wel veel isolatiemaatregelen genomen in de wijk.
Voor de warmteoplossingen zijn veel opties geïnventariseerd en zijn samen met een meedenkgroep van rond de 20 bewoners de meest kansrijke opties gekozen voor nadere beschouwing: • Individueel: 1: elektrische luchtwaterwarmtepomp per woning • Collectief: o 2: midden temperatuur warmtenet o 3: lage temperatuur warmtenet o 4: zeer laag temperatuur warmtenet Voor deze collectieve varianten is TEA (thermische energie uit afvalwater) afkomstig uit de rioolwaterzuivering van HDSR) als de primaire bron beschouwd in combinatie met WKO (warmtekoudeopslag). Voor het nader onderzoek zijn de kenmerken van de vier opties op een rij gezet: kosten voor bewoners, nationale kosten, ruimtelijk, technisch, inpassing, milieu etc. De uitkomsten zijn eind 2025 voorgelegd aan de bewoners uit Engboogerd en aan hen is gevraagd naar welke warmteoplossing hun voorkeur uitgaat. Uit deze peiling kwam naar voren dat 69% van de deelnemers aan de enquête geen voorkeur heeft voor een warmtenet, maar kiest voor de individuele oplossing: een individuele elektrische luchtwaterwarmtepomp per woning. Voor deze voorkeursoplossing is het UPW verder uitgewerkt. De keuze voor de individuele route biedt helderheid voor gemeente en voor bewoners. De gemeente geeft hiermee invulling gegeven aan haar regierol in de warmtetransitie.
De aanpak voor bewoners wordt opgezet in samenspraak met Energiecoöperatie Bunnik en is beschreven in drie sporen: A. Voorlichting voor iedereen B. Ondersteuning voor woningeigenaren en C. Maatwerk voor specifieke groepen. Daarbij hebben de belangrijkste aandachtspunten geluidsproductie van de warmtepompen en de netbelasting van de warmtepompen extra aandacht in dit UPW gekregen. De tussentijdse streefdoelen zijn omschreven zodat uiteindelijk tussen 2040 en 2050 Engboogerd aardgasvrij zal zijn. Voorlopig wordt nog niemand verplicht om zijn/haar eigen woning aardgasvrij te maken, mede vanwege de netcongestie. Via het Warmteprogramma en dit UPW Engboogerd als onderbouwing, kan de gemeenteraad later een besluit nemen om de aanwijsbevoegdheid in te zetten en het omgevingsplan te wijzigen. Daarmee wordt de levering van aardgas naar een wijk beëindigd, na een termijn van minimaal 8 jaar waarin woningeigenaren de tijd krijgen om hun eigen aardgasvrije warmteoplossing te realiseren. 3 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Inhoudsopgave Publiekssamenvatting ....................................................................................................................................... 2 1. Inleiding ................................................................................................................................................ 5 1.1.
Wat beschrijft dit uitvoeringsplan? ................................................................................................ 5 1.2 Waarom Engboogerd? ......................................................................................................................... 5 1.3 Betrokken partners ......................................................................................................................... 5 1.4 Leeswijzer ....................................................................................................................................... 5 2. Beschrijving wijk .................................................................................................................................. 6 2.1 Woningen ........................................................................................................................................ 6 2.4 Sociale analyse ............................................................................................................................... 9 2.2 Beperkingen .................................................................................................................................. 10 2.3 Potentiële warmtebronnen ........................................................................................................... 11 3.
Beleid en besluitvorming ................................................................................................................... 12 3.1 Landelijk kader: in 2050 aardgasvrij, warmtewet en WGIW ....................................................... 12 3.2 Regionale kaders: lokale warmte benutten .......................................................................................... 12 3.3. Gemeentelijk kader: Omgevingsvisie, Transitievisie Warmte en Warmteprogramma ............. 13 3.4 Gemeentelijk kader voor inwonersparticipatie .................................................................................... 14 3.5 Besluitvorming binnen gemeente voor het UPW Engboogerd ............................................................ 15 4. Toewerken naar een warmteoplossing ............................................................................................ 16 4.1 Participatie aanpak warmteoplossing .................................................................................................. 16 4.2 Van groslijst naar vier voorkeurswarmteoplossingen ......................................................................... 17 4.3 Vergelijking van de vier kansrijke warmteoplossingen .......................................................................
18 4.3 De voorkeursoplossing .......................................................................................................................... 20 5. Aanpak individuele warmtepompen ................................................................................................. 22 5.1 Omschrijving van de standaardoplossing ............................................................................................ 22 5.2 Behoeftes van bewoners ....................................................................................................................... 24 5.3 Planning met streefdoelen .................................................................................................................... 26 5.4 Aanpak in de wijk - 2026 tot 2035......................................................................................................... 28 Samenwerking gemeente, bewoners en ECB ......................................................................................... 28 A. Voorlichting voor iedereen ........................................................................................................... 28 B. Ondersteuning voor woningeigenaren ........................................................................................ 29 C.
Maatwerk voor specifieke groepen ............................................................................................. 30 5.5 Aandachtspunten voor gemeente en bewoners .................................................................................. 32 Aandachtspunt geluid voor uitwerking in de buurt ................................................................................ 32 Aandachtspunt netbelasting voor de installatie van warmtepompen door bewoners ........................ 32 Benodigde vergunningen ......................................................................................................................... 33 5.6 Aandachtspunten gemeente en andere stakeholders......................................................................... 34 Ruimtelijke inpassing netverzwaring ...................................................................................................... 34 4 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Beschermde soorten beschermen .......................................................................................................... 34 Milieueffecten en mitigerende maatregelen uitwerken voor de Engboogerd ...................................... 35 5.7 Wat betekent dit UPW voor gemeente Bunnik ..................................................................................... 35 6.
Vaststellen UPW en vervolg .............................................................................................................. 36 6.1 Vaststellen UPW en juridische verankering.......................................................................................... 36 6.2 Monitoring en evaluatie ................................................................................................................ 37 Bijlagen ......................................................................................................................................................... 38 Bijlage 3 – participatiedossier..................................................................................................................... 39 Bijlage 7 Effecten en Mitigerende maatregelen ......................................................................................... 40 5 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 1. Inleiding Gemeente Bunnik heeft ervoor gekozen om voor de wijk Engboogerd als eerste wijk in de gemeente een Uitvoeringsplan Warmte (UPW) te maken. Met bijdragen van bewoners en andere belanghebbenden in de wijk is het UPW tot stand gekomen. Voor de warmtetransitie – het toewerken naar een aardgasvrije duurzame warmtevoorziening – hebben gemeenten de regierol gekregen. Gemeente Bunnik heeft hiervoor in 2021 de Transitievisie Warmte vastgesteld.
Als vervolg daarop wilde de gemeente in een eerste wijk starten met verder onderzoek naar warmteoplossingen in een buurt. Eerder onderzoek naar de verschillende warmteoplossingen lieten nog geen duidelijke voorkeursoplossing zien, omdat in veel gevallen de maatschappelijke kosten niet significant verschilden tussen de diverse warmteoplossingen. Om verder te komen was het daarom wenselijk om samen met de inwoners het vraagstuk te doorgronden. Eind 2024 heeft het consortium WijkvanNu/EvU met daarin ingenieurs-en adviesbureau DWA, participatiebureau SME en Energie van Utrecht (EvU) de opdracht van gemeente gekregen om dit UPW voor Engboogerd op te stellen, nadrukkelijk samen met bewoners, andere belanghebbenden in de wijk en de gemeente zelf. 1.1 Wat beschrijft dit uitvoeringsplan? Het UPW Engboogerd beschrijft de aardgasvrije warmteoplossing die is gekozen voor en door de wijk: individuele warmtepompen. Het plan beschrijft ook de manier waarop deze keuze tot stand is gekomen. Ook is hierin de aanpak opgenomen hoe te komen tot een aardgasvrije wijk met de gekozen oplossing. Dat gaat over alles wat nodig is: meer isolatie, elektrisch koken en in elke woning een warmtepomp. 1.2 Waarom Engboogerd? In nabijheid van Engboogerd ligt een kansrijke warmtebron voor een warmtenet: de rioolwaterzuivering.
Dit biedt mogelijk de kans om naast een algemeen gangbare warmteoplossing, zoals de individuele warmtepomp, een collectieve warmteoplossing te realiseren in de buurt. Daarnaast is er een actieve bewonersgroep die de gemeente met vragen benaderde over welke mogelijkheden er zijn om hun buurt te verduurzamen. Hoewel deze kansrijke warmtebron in de nabijheid ligt van Engboogerd, gaven eerdere onderzoeken nog geen uitsluitsel of een collectieve warmteoplossing voor Engboogerd ten opzichte van individuele oplossingen kansrijk zou zijn. Met deze redenen heeft de gemeente Bunnik gekozen om een start te maken met een UPW Engboogerd. Zo ontstaat er duidelijkheid voor de buurt en de gemeente. 1.3 Betrokken partners Dit plan is met ruime inbreng van de bewoners van Engboogerd tot stand gekomen. Daarnaast zijn ook de woningbouwcorporaties Portaal en Lekstede, netbeheerder Stedin, Energiecoöperatie Bunnik, de wijkvereniging Engboogerd en het Hoogheemraadschap HDSR betrokken. 1.4 Leeswijzer In dit plan is een beschrijving van de wijk opgenomen in hoofdstuk 2. Het beleid – landelijk en gemeentelijk – is beschreven in hoofdstuk 3. Het voorkeursalternatief voor een toekomstig duurzaam warmtesysteem(en) en hoe daartoe gekomen is via participatie is beschreven in hoofdstuk 4). De implicaties van deze voorkeursoplossing voor bewoners en gemeente zijn opgenomen in hoofdstuk 5.
Op welke manier juridische borging van dit UPW geregeld is komt in hoofdstuk 6 aan bod. Hierin staan we ook stil bij monitoring en evaluatie. 6 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 2. Beschrijving wijk De wijk Engboogerd wordt afgebakend door de Provincialeweg aan de noordzijde, de Stationsweg aan de oostzijde, het spoor aan de zuidkant en de Begraafplaats en de Maatschapslaan aan de westzijde, zoals in figuur 1 is te zien. Een wijkanalyse is bijgevoegd in Bijlage 1, in dit hoofdstuk geven we de samenvatting. 2.1 Woningen De buurt Engboogerd in Bunnik omvat 740 woningen en is grotendeels (39% van de woningen) gebouwd tussen 1946 en 1964. Ook in de periodes voor 1945 (16%), tussen 1965 en 1974 (16%) en tussen 1992 en 2005 (12%) zijn aanzienlijke aantallen woningen gebouwd. Dit is te zien in figuur 1. Figuur 1 Bouwperioden Het gebied bestaat voor het grootste deel uit rij- en hoekwoningen (371 van de 740). Daarnaast is er een grote hoeveelheid twee-onder-een-kap woningen (187) en appartementen (120) aanwezig. De meeste woningen zijn in particulier eigendom, circa 90 van de 740 zijn van woningbouwcorporaties Portaal en Lekstede. Verder zijn er nog enkele VvE’s, en enkele niet-woongebouwen. Zie figuur 2.
7 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Figuur 2 Eigendom woningen De energielabels van de woningen in Engboogerd zijn te zien in figuur 3. Te zien is dat 377 van de 740 woningen geen afgemeld energielabel hebben. Van de woningen die dit wel hebben, hebben de meeste woningen energielabel A, namelijk 110 van de 372. Figuur 3 Energielabels
Het gemiddelde gasverbruik uit 2024 laat zien dat er een relatief hoog gemiddeld verbruik is in Engboogerd en heel de gemeente Bunnik ten opzichte van het Nederlands gemiddelde. Dit duidt naar alle waarschijnlijkheid om gemiddeld een slechtere isolatie van de woningen. Gemiddeld aardgasverbruik alle woningen [m3/jaar] in 2024 Gemeente Bunnik | Nederland 920 | 800 Bron: klimaatmonitor Er zijn in de Engboogerd in de jaren 2021 | - Q1 2026 wel 310 woningen die ISDE subsidie hebben ontvangen voor verduurzamen van de woning. Dakisolatie | Gevelisolatie | Glasisolatie | Spouwmuurisolatie | Vloerisolatie | Warmtepomp | Eindtotaal 37 | 7 | 94 | 52 | 65 | 55 | 310 Bron: ISDE Dataset op postcode van jaar 2021 t/m | april 2026 En specifiek voor warmtepompen incl. hybride warmtepompen | is onderstaande opgegeven. Engboogerd ISDE | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | Eindtotaal Warmtepomp | 0 | 4 | 15 | 14 | 19 | 3 | 55 Bron: ISDE Dataset op postcode van jaar 2021 t/m | april 2026 Ook is er in de afgelopen jaren een flinke daling gezien in het aardgasverbruik | in de gehele gemeente Bunnik, grotendeels in de periode van de hoge gasprijzen tijdens energiecrisis | in 2021 en 2022. De doelstelling is 30% besparing in 2030 ten opzichte van 2017.
Aardgasverbruik woningen Bunnik 10 8 6 4 2 0 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 Aardgasverbruik woningen [miljoen m3] Doelstelling 30% aardgasreductie in 2030 t.o.v. 2017 Bron: klimaatmonitor De woningen in de wijk verwarmen in principe met Cv-ketels. In de buurt zijn in 2021 aardgasvrije appartementen aan de Molenweg opgeleverd. Ook worden er nog een aantal woningen aardgasvrij bijgebouwd. De meeste recente data laten zien dat 53 (7%) woningen in de wijk geen aardgasaansluiting heeft (bron: Woningkenmerkenkaart Provincie Utrecht). Verbruikers | Gasgebruik (m3/jaar) | Elektriciteit (kWh/jaar) Aantal | Gemiddeld | Totaal | Aantal | Gemiddeld | Totaal Engboogerd 2017 1 | 744 | 1.867 | 1.367.435 | 779 | 3.893 | 3.219.488 Engboogerd 2025 1 | 750 | 1.264 | 948.260 | 838 | 4.032 | 3.378.908 8 | Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 9 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Bron: Verbruiksdata Stedin (https://www.stedin.net/zakelijk/open-data/verbruiksgegevens) 1. Gegevens van alle postcodes die (deels) binnen Engboogerd vallen Vanuit de data van Stedin kan geen onderscheid opgemaakt worden voor type verbruikers 2.4 Sociale analyse De sociale analyse is gemaakt aan de hand van interviews met de wijkvereniging, Energie Coöperatie Bunnik en actieve bewoners van het initiatief Pasmastraat Van Het Gas Af.
De analyse wordt ondersteund met twee figuren op basis van CBS-data (Kerncijfers wijken en buurten). Belangrijke kanttekening: de CBS-data is alleen beschikbaar voor CBS-buurten. Engboogerd is ongeveer een kwart van de CBS-buurt Bunnik (BU03120000), dus deze informatie is niet specifiek voor Engboogerd. De CBS- data en informatie uit de interviews lijken elkaar echter te ondersteunen. Er wonen nog veel oorspronkelijke bewoners in de wijk, die er zijn neergestreken toen de wijk in de jaren ‘60 flink werd uitgebreid. In de jaren ‘90 was er een eerste verjongingsgolf. Gezinnen met jonge kinderen vestigden zich in de wijk. In de afgelopen 10 jaar volgde nog een verjongingsgolf. Qua leeftijdsopbouw komt Bunnik redelijk overeen met het gemiddelde van in Nederland. Het is een echte woonwijk: veruit de meeste gebouwen in de wijk hebben een woonfunctie. Er zijn geen scholen en er is geen winkelstraat. Er is wel een kinderdagverblijf, een kringloopwinkel, een enkele eetgelegenheden en de brandweerkazerne. Er lijkt bovengemiddelde sociale cohesie te zijn, met voorbeelden van straatfeesten, borrels en andere sociale activiteiten – deels georganiseerd door de wijkvereniging. Tijdens de energiecrisis heeft rond de 4% van de woningen in de Engboogerd energietoeslag ontvangen, en 2% koopwoningen. Er zijn weinig inwoners met een migratieachtergrond.
Veel mensen zijn bezig met verduurzamen en hebben stappen gezet om hun woning te verduurzamen. Er verschijnen steeds meer warmtepompen in de wijk. Men is zich bewust van de energietransitie in het algemeen. Mensen lijken over het algemeen bereid om in hun woning te investeren, maar komen niet altijd in beweging. Het initiatief Pasmastraat Van Het Gas Af heeft bij hun acties (voor 2 straten in de wijk) vaak gehoord van buurtgenoten dat “het gedoe” vaak een grotere drempel is dan geld. Alle geïnterviewden gaven aan dat hun beeld waarschijnlijk gekleurd is door hun positie (als duurzaam initiatief) of persoonlijke interesse, maar we kunnen stellen dat er in de wijk bovengemiddelde interesse is in verduurzaming en duurzame energie. Wijkvereniging Engboogerd is opgericht in 1965 en viert dit jaar haar 60e jubileum. De vereniging richt zich op het organiseren van sociale activiteiten voor meer sociale cohesie in de wijk. De meeste actievelingen zijn mensen met een jong gezin die overwegend nieuw zijn in de buurt. Ongeveer een kwart van de woningeigenaren in de wijk zijn lid van de wijkvereniging. Het initiatief Pasmastraat Van Het Gas Af startte in 2021 en wil buurtgenoten (aan de Ds Pasmastraat en de Engweg) inspireren om hun woning te verduurzamen. Het initiatief heeft enkele isolatieacties georganiseerd.
Met name een actie voor het isoleren van de tussenspouw was succesvol, met 80-90% deelname van de twee betrokken straten. Twee bevindingen van het initiatief: 1. Mensen willen vooral ontzorgd worden; 2. Betrouwbare adviseurs vinden was lastig: een drempel voor succesvolle verduurzaming. Energie Coöperatie Bunnik opereert in Bunnik, Odijk en Werkhoven en is actief op het gebied van duurzame opwek (zon en wind) en energiebesparing (isolatieacties, energiecoaches, warmtescans, etc.). ECB heeft enkele tientallen leden in de wijk. Ook wonen een aantal vrijwilligers van ECB in Engboogerd. Momenteel heeft het ECB geen activiteiten die zich specifiek op de Engboogerd richten. Wel kunnen inwoners van de Engboogerd energieadvies inwinnen bij ECB via het spreekuur of door een afspraak te maken met een energiecoach. Ook kunnen ze wanneer de ECB deze organiseert meedoen aan een warmtepomp inkoopactie. 10 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 2.2 Beperkingen Netcongestie In de provincie Utrecht is er sprake van netcongestie op het hoogspanningsnet en dat geldt ook voor een deel van Bunnik op middenspanningsniveau. Voor grootverbruikers, aansluitingen groter dan 3x 80 Ampère, is er al langer sprake van wachtrijen voor nieuwe elektriciteitsaansluitingen. Vanaf 1 juli 2026 komen ook kleinverbruikers die een verzwaring aanvragen op een wachtlijst en geldt er een aansluitstop.
Het elektriciteitsnet kan piekbelastingen moeilijk aan, zeker bij gelijktijdig gebruik van warmtepomp, kookplaat en lader van de elektrische auto. De netbeheerder adviseert terughoudendheid met grootschalige aanpak van (individuele) lucht-warmtepompen tot netcongestie is verholpen, naar verwachting in 2035. Daarentegen zijn er momenteel geen formele restricties voor individuen die een warmtepomp willen plaatsen zolang ze achter de bestaande kleinverbruikersaansluiting passen. Gemeenten worden geadviseerd om netvriendelijke warmtesystemen te stimuleren. Op die manier wordt de elektriciteit verspreid over de dag gebruikt in plaats van te veel op hetzelfde moment, waardoor het net het niet aan kan. Voor alle warmteoplossingen, individueel en collectief, zal aandacht voor het vermijden van pieken in de elektriciteitsvraag nodig zijn. Bodem Een groot deel van de wijk ligt in een grondwaterbeschermingsgebied (zie onderstaande afbeelding), wat beperkingen oplegt aan het gebruik van bodemenergie. Zo zijn bodemlussen niet toegestaan, ook niet tot 40m diepte. WKO-systemen (Warmte Koude Opslag) zijn mogelijk binnen het zogenaamde 100- jaaraandachtsgebied, een beschermingszone rondom drinkwaterwinning onder voorwaarden. Er moet rekening gehouden worden met de drinkwaterwinning van Vitens en Vrumona. Ook is er een archeologisch aandachtsgebied.
11 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 2.3 Potentiële warmtebronnen Nabij Engboogerd zijn twee kansrijke aquathermiebronnen beschikbaar: de Kromme Rijn en de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Bunnik. Er is ook gekeken naar andere potentiële restwarmtebronnen rondom Engboogerd. De drie potentiële warmtebronnen van frisdrankenfabrikant Vrumona, supermarkt Hans Greveling, koelhuis Klaas de Jong en drinkwateronttrekking Vitens zijn afgevallen. De reden is dat bij geen van deze bronnen restwarmte daadwerkelijk voor lange termijn beschikbaar bleek ten behoeve van Engboogerd.
12 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 3. Beleid en besluitvorming In dit hoofdstuk beschrijven we achtereenvolgens het landelijk, regionaal en gemeentelijk beleid dat relevant is voor dit UPW. In de laatste paragraaf is de tijdslijn opgenomen van de tussenliggende informatie-, participatie- en besluitmomenten. 3.1 Landelijk kader: in 2050 aardgasvrij, warmtewet en WGIW In het nationale Klimaatakkoord staat beschreven dat Nederland in 2050 aardgasvrij is. Voor onze huizen en gebouwen betekent dit dat we deze op den duur op een andere manier, maar wel duurzaam, comfortabel en veilig gaan verwarmen. Als eerste stap moeten in 2030 de eerste 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzaamd zijn. Dat gaat wijk voor wijk. Hierna noemen we de belangrijkste juridische kaders en wet- en regelgeving om rekening mee te houden. Voor collectieve warmtevoorzieningen geldt momenteel de Warmtewet: vooral bedoeld om consumenten te beschermen tegen misbruik door warmteleveranciers die een natuurlijke monopolie hebben. De opvolger daarvan is de Wet Collectieve Warmtevoorziening (WCW). Deze is eind 2025 aangenomen en treedt naar verwachting gefaseerd inwerking vanaf 1 januari 2027 (volgens Kamerbrief 10 februari 2026). De WCW geeft onder andere kaders voor tarieven, duurzaamheid, marktordening en consumentenbescherming voor warmtenetten.
Verder is de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (WGIW) eind 2024 aangenomen, met een geplande inwerkingtreding per 1 juli 2026. Met de wet krijgen gemeenten een aanwijsbevoegdheid en daarmee de mogelijkheid gebieden binnen de gemeentegrenzen aan te wijzen die voor een bepaalde datum overgaan op een duurzaam alternatief voor aardgas. De gemeente legt hiervoor de basis in het warmteprogramma. Vervolgens worden plannen voor elk specifiek gebied uitgewerkt in een uitvoeringsplan warmte. Uiteindelijk kan de gemeenteraad het omgevingsplan wijzigen en kan daarmee een aardgasvrij gebied juridisch borgen. De wet geeft de kaders voor de uitvoering door gemeenten. Zo moet de gemeente rekening houden met de betaalbaarheid van de aanpak en moet participatie met de omgeving hebben plaatsgevonden. De vorm waarin deze participatie plaatsvindt is aan de gemeente, dat is niet wettelijk vastgelegd. Er moet ook een redelijke termijn zitten tussen het aanwijzen van een gebied dat aardgasvrij wordt door de gemeenteraad en het daadwerkelijk overgaan op de duurzame warmtebron. De gehanteerde richtlijn hiervoor is 8 jaar. De aanwijsbevoegdheid is als sluitstuk van het proces noodzakelijk, omdat er grote maatschappelijke kosten kleven aan het in stand houden van een of meerdere aansluitingen in een wijk of buurt.
Het UWP waaraan nu gewerkt wordt, bevat nog geen aanwijzingsbesluit van de gemeenteraad, maar kan later dienen als de onderbouwing voor het wijzigen van het omgevingsplan Belangrijk om te noemen is dat als er een aanwijzing is gedaan voor het aardgasvrij worden van een wijk of buurt en er een voorkeursalternatief voor warmte is gekozen, bewoners en gebouweigenaren de optie blijven behouden om zelf te bepalen hoe zij de warmte in hun gebouw op een andere duurzame manier regelen. Zij zijn niet verplicht om de voorkeursoptie van de gemeente te volgen. Ook zorgt de wet voor een zorgvuldig juridisch kader: het Warmteprogramma (opvolger van Transitievisie Warmte) krijgt een juridische status onder de Omgevingswet. Gemeenten worden verplicht om elke 5 jaar het Warmteprogramma te herijken. Het warmteprogramma wordt voor eind 2027 vastgesteld door de gemeente. 3.2 Regionale kaders: lokale warmte benutten Gemeente Bunnik is onderdeel van de RES-regio Utrecht, samen met andere gemeenten rondom de gemeente Utrecht. De RES Herijking is door Bunnik vastgesteld. We benoemen hier een aantal uitgangspunten volgend uit de uitgangspunten van de RES herijking, die Bunnik van belang acht in het 13 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik gehele traject naar een aardgasvrije toekomst. Deze uitgangspunten zijn ook in lijn met het NPE en de Energievisie van de provincie Utrecht.
• We zetten maximaal in op energie besparen; o.a. door isolatie, ventilatie en zonwering. • We willen duidelijkheid geven aan bewoners en andere stakeholders welke warmteoplossing incl. koeling het meest kansrijk is voor een gebied. • We benutten warmtebronnen zo goed mogelijk, daarom starten we met uitvoeringsplannen in wijken waarin een warmtenet of bronnet kansrijk lijkt. • We bereiden ons nu al voor op all-electric wijkaanpakken, zodat deze van start kunnen wanneer het elektriciteitsnet verzwaard is. • Groen gas en waterstof zijn weinig beschikbaar en duur en behoren daarom in principe niet tot de voorkeursstrategie. Ook geothermie is in Bunnik niet beschikbaar. 3.3. Gemeentelijk kader: Omgevingsvisie, Transitievisie Warmte en Warmteprogramma Gemeente Bunnik heeft in 2025 de Omgevingsvisie Bunnik 2040 vastgesteld en daarin het volgende over de warmtetransitie opgenomen: “De inzet is om 30% aardgasbesparing in de gemeente Bunnik te realiseren in 2030 ten opzichte van het verbruik in 2017. De gemeente stelt een Warmteprogramma op waarin de koers voor aardgasbesparing (zo min mogelijk aardgasverbruik in 2040) en uiteindelijk een aardgasvrij Bunnik in 2050 wordt opgesteld. Bestaande bouw wordt zoveel mogelijk verduurzaamd voor 2040, met een uitloopperiode tot 2050.” “We onderzoeken de mogelijkheden voor collectieve en individuele warmtesystemen.
De Kromme Rijn en de rioolwaterzuiveringsinstallatie zijn, in combinatie met warmte-en-koude-opslag (WKO) in de bodem een mogelijke bron van warmte en koude voor een warmtenet op basis van aquathermie. In de warmtetransitie krijgt naast warmte ook koeling een belangrijke rol. Per buurt of wijk maakt de gemeente in samenspraak met inwoners plannen, zodat iedereen voor 2050 voldoende tijd krijgt om zich voor te bereiden om van het aardgas af te gaan.” We kiezen een gebiedsgerichte en doelgroepgerichte aanpak om de bestaande woningvoorraad te verduurzamen en toe te werken naar aardgasvrije woningen, op basis van de Transitievisie Warmte en het toekomstige warmteprogramma. Woningeigenaren nemen de volgende stap om aardgas te gaan besparen, zoals isoleren en/of het plaatsen van duurzame installaties. Ook het stimuleren van gedragsverandering hoort hierbij. De gemeenschapszin in de gemeente kan bijdragen om de transformatie op buurtniveau op te pakken. Gemeente Bunnik heeft in haar Transitievisie Warmte (TVW), die is vastgesteld op 30 september 2021, een begin gemaakt met een visie op de vraag hoe de gemeente de warmtevraag op een aardgasvrije en duurzame manier zou kunnen invullen. In veel wijken in Bunnik was er nog sprake van onduidelijkheid over de voorkeursoplossing, mede doordat de kosten voor de verschillende oplossingen niet significant verschillen.
Daarom zijn er meerdere ‘startkansen’ benoemd in de TVW. Startkans 4 geeft ruimte voor verdiepend onderzoek in de wijken om te kijken welke oplossing daar geschikt kan zijn. Het onderzoek dat onderdeel is van een uitvoeringsplan geeft daar handen en voeten aan. De volgende onderzoeken zijn eerder uitgevoerd: • Door Indurio zijn er eerder brede onderzoeken uitgevoerd naar de potentie van bodemopslag voor warmte en koude (WKO). Bij benutting van warmte uit de Kromme Rijn en/of warmte van het effluent van de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) is de combinatie met WKO nodig. • Ook de Warmtetransitiemakers heeft in 2024 een eerste theoretische analyse gemaakt van kansrijke aardgasvrije warmteoplossingen voor Bunnik. Uit die analyse volgde nog geen doorslaggevend voorkeursscenario, al was ook daar de individuele warmtepomp financieel kansrijker dan een warmtenet. 14 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik • KWA heeft een haalbaarheidsstudie voor een open bodemenergiesysteem (WKO) uitgevoerd omdat dit zeer wenselijk is voor warmtenetten. De studie geeft inzicht in de mogelijkheden en onmogelijkheden van WKO’s binnen de kern Bunnik rekening houdend met de bestaande belangen waaronder een grondwaterbeschermingsgebied en een industriële onttrekking ten behoeve van de productie van frisdranken.
Er wordt geconcludeerd dat de beoogde WKO voor warmtenetsysteem goed uitvoerbaar is en een vergunning zou kunnen krijgen. In het kader van dit UPW voor Engboogerd heeft DWA een technisch vervolgonderzoek uitgevoerd. Dit is opgenomen in Bijlage 2 en samengevat in paragraaf 4.3 De gemeente is gelijktijdig met het uitvoeringsplan warmte voor de Engboogerd bezig met het opstellen van het warmteprogramma. Het warmteprogramma laat zien welke warmteoplossingen per buurt of gebied voor de hand liggend zijn op basis van onderzoek naar beschikbare technieken en bijbehorende kosten. Daarnaast is er een gemeente brede peiling onder bewoners uitgevoerd. Het warmteprogramma wordt uiterlijk eind 2027 vastgesteld. In het warmteprogramma zal de Engboogerd benoemd worden als eerste wijk waarvoor een uitvoeringsplan is opgesteld. In een warmteprogramma wordt bepaald of een wijk als warmtetransitiegebied wordt aangewezen. Dit opnemen in het warmteprogramma geeft de gemeenteraad daarna de mogelijkheid (maar niet de verplichting), indien dat in de komende jaren gewenst is, een einddatum voor de levering van aardgas eerder dan 2050 vast te stellen. De raad wijzigt daarvoor het omgevinsgplan, waardoor het beleid bindend wordt voor bewoners. Het huidige uitvoeringsplan is niet bindend voor bewoners, wel voor de gemeente.
3.4 Gemeentelijk kader voor inwonersparticipatie Voor de participatieaanpak heeft de gemeente Bunnik kaders vastgesteld in het beleidsdocument ‘Omgevingsgericht werken – Hoe Bunnik inwonersparticipatie vormgeeft’. Het college stelt de participatie aanpak vast en de raad wordt gedurende het proces geïnformeerd over de participatieaanpak. Er is gelijktijdig met het projectplan een participatieplan opgesteld om het uitvoeringsplan samen met bewoners en andere stakeholders vorm te geven. Een belangrijk uitgangspunt voor het opstellen van het uitvoeringsplan was om dit gezamenlijk met bewoners van de wijk op te pakken. In paragraaf 4.1 is de participatieaanpak samengevat. . De participatieruimte voor inwoners is eerder vastgelegd door de gemeente in het projectplan. Hierin waren de volgende uitgangspunten beschreven: 1. Het College neemt de voorkeurskeuze van de bewoners over tenzij er zwaarwegende en legitieme maatschappelijke redenen zijn om hiervan af te wijken.
Bij zwaarwegende redenen moet worden gedacht aan: - belangen afwegen die breder gaan dan de Engboogerd, bijvoorbeeld als; o de bewoners een keuze maken die voor omliggende buurten ook maatgevend is en die voor omliggende buurten minder wenselijk is; o een systeem gekozen wordt dat voor de lange termijn de maatschappij teveel kost (laagst maatschappelijke kosten afweging) of onvoldoende energie-efficiënt is ten opzichte van alternatieven; o er een oneerlijke verdeling van algemene en schaarse warmtebronnen is of warmtebronnen ergens anders beter in te zetten zijn. - onmogelijke of onvoorziene ruimtelijke, juridische, financiële, organisatorische omstandigheden. 2. Mocht er geen duidelijke overwegende bewonersmeerderheid zijn voor een van de voorkeursalternatieven (richtlijn meer dan 55 % voor 1 voorkeursroute) dan neemt College een besluit op grond van een afweging aan de hand van de scores op de verschillende criteria. 15 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 3.5 Besluitvorming binnen gemeente voor het UPW Engboogerd In deze paragraaf beschrijven we de formele besluitvorming door de gemeente van het UPW voor Engboogerd en we benoemen de informatie richting gemeenteraad.
Hierna de tijdslijn van de eerder genomen besluiten en informatiemomenten voor het college en de gemeenteraad inclusief (in blauw) de participatie met de wijk: Mei 2024 Collegebesluit om Engboogerd te kiezen als eerste wijk waarvoor een UPW wordt opgesteld Jan 2025 De startnotitie UPW Engboogerd is vastgesteld door het College. Mrt 2025 Thema-avond warmtenetten voor de hele wijk Engboogerd Mrt/apr 2025 Het projectplan (incl. participatieplan) vastgesteld door het College. Raadsinformatiebrief en raadsinformatieavond – toelichting warmtetransitie inclusief aanpak UPW Engboogerd. Apr 2025 Bijeenkomst 1 met meedenkgroep uit de wijk: groslijst van warmteoplossingen en waarden waaruit afwegingscriteria zijn gekomen. Mei 2025 Bijeenkomst 2 met meedenkgroep uit de wijk: toelichting warmtetechnieken en modellen organisatie collectief warmtenet publiek, privaat of warmtegemeenschap. Jun 2025 Bijeenkomst 3 met meedenkgroep uit de wijk: hoe te komen tot een selectie van vier nader uit te werken warmteoplossingen en hoe deze te vergelijken. Bijeenkomst 4 met meedenkgroep uit de wijk: keuze vier warmteoplossingen die nader zijn onderzocht.
Jul 2025 Raadsinformatiebrief voortgang en keuze voor de vier nader te onderzoeken warmteoplossingen Nov 2025 Bijeenkomst 5 met meedenkgroep uit de wijk: resultaten van het onderzoek naar de vier warmteoplossingen besproken en feedback op eindconcept technisch rapport. Nov 2025 Bespreking in het college: uitwerking van de vier voorkeursalternatieven Dec 2025 Tweemaal inloopavond voor de hele wijk, waarin de uitkomsten van de vier onderzochte warmteoplossingen zijn gepresenteerd. Aan alle bewoners middels uitnodiging aan huis gevraagd om hun voorkeur uit te spreken. Jan 2026 Rapportage peiling voorkeursroute en terugkoppeling naar meedenkgroep. Aan hen ook de vraag om mee te denken met uitwerking van de gekozen warmteoplossing voor het UPW. Feb 2026 Raadsinformatiebrief met de keuze van het voorkeursalternatief door bewoners en het onderliggende onderzoek naar de vier warmteopties. Feb 2026 Bijeenkomst 6 met meedenkgroep uit de wijk: invulling geven aan de individuele route, welke aanpak per doelgroep en welke aandachtspunten. Mrt 2026 Bespreking met wethouder ontwerpversie van UPW Apr 2026 Inloopavond voor de hele wijk, waarin de gekozen warmteoplossing wordt gepresenteerd. Aan bewoners wordt gevraagd om mee te denken in de aanpak en aan te geven welke wensen en behoeftes zij hebben in de overgang naar aardgasvrije warmteoplossing.
NTB Ontwerp UPW Engboogerd warmte vaststellen door het college en de gemeenteraad op de hoogte stellen doormiddel van een raadsinformatienota. Binnen 8 weken kan de raad ‘wensen en bedenkingen’ meegeven. NTB Vaststellen definitief UPW Engboogerd door het college. Voor de periode na vaststelling van het UPW door het College geldt het besluitvormingsproces zoals beschreven in Hoofdstuk 6. 16 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 4. Toewerken naar een warmteoplossing In dit hoofdstuk is het proces beschreven hoe is gekomen tot een voorkeursoplossing. Belangrijk onderdeel daarvan was de participatie met de wijkbewoners. 4.1 Participatie aanpak warmteoplossing Om tot een succesvol warmtealternatief te komen, is het belangrijk dat de bewoners betrokken zijn en zelf een keuze maken. Zij hebben zelf de regie over hun eigen woning. In Engboogerd gaat het voor het overgrote deel over bewoners die zelf eigenaar zijn van hun woning (87%). De focus voor participatie lag daarom op de particuliere eigenaren van koopwoningen. Huurders hebben dezelfde informatie ontvangen als bewoners met een eigen woning. Daarnaast is vooraf gesproken met de woningcorporaties. Het complete participatieverslag is in Bijlage 3 te vinden, hier is het samengevat. Op voorhand was er geen voor de hand liggende voorkeur voor een warmteoplossing door de gemeente geformuleerd.
De insteek van het participatieproces was dus open. Bewoners mochten meedenken over de aanpak en beslissen over welke vier technieken nader te onderzoeken. Vervolgens is iedereen geïnformeerd over de uitkomsten van het onderzoek naar deze vier verschillende warmteoplossingen en de plussen en minnen inclusief kostenvergelijking en konden zij hun voorkeur aangeven. Bewoners van de Engboogerd zijn via verschillende kanalen geïnformeerd over het UPW-proces in de Engboogerd. Zo zijn er o.a. brieven verstuurd, is er gesproken op de vergadering van de wijkvereniging en is er een oproep in het lokale nieuwsplatform ’t Groentje geplaatst. Er is gestart met een thema-avond over warmteoplossingen in maart 2025. Tijdens de thema-avond zijn de bewoners meegenomen in de werkwijze voor de totstandkoming van het Uitvoeringsplan Warmte voor hun wijk en in de verschillende manieren waarop dit vorm kan krijgen: elk huis individueel of met een collectief warmtenet. Meerdere varianten van individueel en collectief zijn aan bod gekomen. Uit de wijk is een meedenkgroep samengesteld, die fungeerde als klankbord en kon mee besluiten. Alle bewoners in de wijk hebben half februari 2025 een bewonersbrief ontvangen met een uitnodiging om deel te nemen aan deze meedenkgroep. Daar hebben ruim 20 personen gehoor aan gegeven.
In achtereenvolgende bijeenkomsten met deze meedenkgroep zijn zij gekomen tot een selectie van vier nader uit te werken warmteoplossingen. Hierna de opsomming van de vijf bijeenkomsten met de meedenkgroep. • Meedenkbijeenkomst 1 stond in het teken van de waarden die de wijk van belang vindt. Hieruit zijn afwegingscriteria gekomen. Daarnaast is een groslijst van warmteoplossingen aangevuld. • In meedenkbijeenkomst 2 zijn de technieken verder toegelicht en is stil gestaan bij de manier waarop een collectief warmtenet georganiseerd kan worden: publiek, privaat of door een warmtegemeenschap. • Tijdens meedenkbijeenkomst 3 zijn de behoeften van de groep in zijn algemeenheid en die om te komen tot een selectie van vier nader uit te werken warmteoplossingen geïnventariseerd en is meegewerkt en -gedacht aan een helder vergelijkingsoverzicht van de technieken. • In meedenkbijeenkomst 4 heeft de groep een keuze gemaakt voor vier warmteoplossingen, die ze graag verder willen laten onderzoeken. Dit is terug te lezen in paragraaf 4.2. Daarnaast willen een aantal mensen uit de meedenkgroep in het verdere proces meedenken, zowel technisch- inhoudelijk als in de manier waarop de buurt verder betrokken wordt. • In meedenkbijeenkomst 5 zijn de resultaten van het onderzoek naar de vier warmteoplossingen besproken en getoetst om begrijpelijkheid en compleetheid.
Met deze feedback is het 17 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik definitieve rapport van het technisch onderzoek opgesteld. De meedenkgroep is ook schriftelijk gevraagd om te reageren op het rapport. De punten die zijn ingebracht zijn verwerkt waar mogelijk. Een samenvatting is opgenomen in 4.3. • In meedenkbijeenkomst 6 is de groep gevraagd mee te denken over hoe de gemeentelijke warmtepomp aanpak in te vullen. De input is verwerkt in hoofdstuk 5. De uitkomsten van het rapport met de vergelijking van de vier kansrijke oplossingen, zijn op verschillende manieren onder de aandacht gebracht, zodat de bewoners goed geïnformeerd de peiling over warmteoplossingen konden invullen: • een folder met een publieksvriendelijke toegankelijke samenvatting van het rapport is ontwikkeld (bijlage 4); • samen met het complete rapport gepubliceerd op de gemeente website – projectsite voor UPW Engboogerd; • deze zijn via een bewonersbrief onder de aandacht gebracht, via de wijkvereniging en de wijk- appgroep en via huis-aan-huis aanbelrondes; • waarin tevens een uitnodiging van de eerste inloopavonden (twee keer) is gedaan. Deze waren voor alle bewoners van Engboogerd. Bij de inloopbijeenkomst is de informatie uit de folder visueel op grote borden gepresenteerd. Iedereen kon de informatie op een laagdrempelige manier tot zich nemen en op eigen tempo langs de borden lopen.
Ook EC Bunnik heeft informatie over isolatie en warmtepompen kunnen geven tijdens deze inloopavonden. Aan bewoners is daarna gevraagd om mee te doen aan de peiling en zo hun (digitale) stem uit te brengen op hun voorkeurstechniek. Dit kon op de inloopavond zelf of digitaal, zodat ook mensen konden meedoen die niet naar de avonden konden. 4.2 Van groslijst naar vier voorkeurswarmteoplossingen Op basis van de kenmerken van de wijk, aanwezige warmtebronnen en input van gemeente en de meedenkgroep van bewoners is in eerste instantie een groslijst van warmteoplossingen opgesteld. De groslijst is voorgelegd aan de meedenkgroep, inclusief een toelichting op realiteitsgehalte en globale verwachting van kosten. De bewoners in de meedenkgroep hebben hieruit een selectie gemaakt van vier kansrijke technieken voor nader vergelijkend onderzoek. Daarnaast heeft de meedenkgroep criteria meegegeven om een goed geïnformeerde afweging te kunnen maken. De keuze is gevallen op de volgende vier warmte-oplossingen die nader zijn beschouwd: • Individueel: 1: elektrische luchtwaterwarmtepomp per woning • Collectief: o 2: midden temperatuur warmtenet o 3: lage temperatuurnet o 4: zeer laag temperatuurnet Voor deze collectieve varianten is TEA (thermische energie uit afvalwater) afkomstig uit de rioolwaterzuivering van HDSR) als de primaire bron beschouwd in combinatie met WKO (warmtekoudeopslag).
De meedenkgroep heeft gekozen voor technieken die interessant zijn om met elkaar te vergelijken voor de hele wijk. De individuele lucht-waterwarmtepomp is door de meedenkgroep gekozen omdat dit de goedkoopste oplossing van de gangbare en toegestane individuele technieken in de wijk is. Andere varianten zijn ook geïnventariseerd (luchtluchtwarmtepomp ofwel airco, ventilatiewarmtepomp, infraroodpanelen) maar zijn niet naar voren gekomen als voorkeur voor de individuele oplossing. Bodem-warmtepompen zijn maar beperkt toegestaan in de wijk vanwege het drinkwaterbeschermingsgebied en daarom niet meegenomen in het vergelijkend onderzoek voor de hele wijk. Bewoners behouden de ruimte om voor het vervolg hun eigen keuze te maken, dat kunnen ook andere varianten van de warmtepomp zijn. 18 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik Voor de drie collectieve varianten is warmte uit het effluent van de rioolwaterzuivering, ofwel thermische energie uit afvalwater (TEA) het meest interessant. De reden is dat deze bron een relatief hoog temperatuurniveau ten opzichte van de andere kansrijke bron, namelijk de Kromme Rijn heeft. Deze bron is een vorm van thermische energie uit oppervlaktewater (TEO).
De TEA bron is bij de collectieve varianten gecombineerd met WKO (warmtekoudeopslag), om zo de relatieve hoge TEA-temperaturen de oogsten in de zomer, op te slaan ondergronds en weer te benutten in de winter als de warmtevraag het hoogst is. Om aan de piekvraag in hartje winter te voldoen is een centrale collectieve luchtwarmtepomp meegenomen. De vergelijking van deze vier oplossingen is in de volgende paragraaf 4.3 samengevat. De uitgebreide analyse is te vinden in Bijlage 2. 4.3 Vergelijking van de vier kansrijke warmteoplossingen Voor de vier kansrijke duurzame warmteoplossingen die door de meedenkgroep voor de wijk Engboogerd zijn uitgekozen, is een technische en financiële analyse uitgevoerd. Deze is te vinden in bijlage 2. Een publiekssamenvatting die ook is gebruikt voor de bewonersavonden in Bijlage 4. Hier wordt de samenvatting van de vergelijking gegeven. De hoofdconclusie is dat wanneer naar de eindgebruikerskosten wordt gekeken, de individuele warmtepomp de laagste kosten heeft. Dit zijn de kosten voor de bewoners. De kosten voor een collectieve warmteoplossing zijn minimaal 25% hoger dan van de individuele luchtwarmtepomp met de huidige uitgangspunten. Om de business case voor een nog nader te bepalen warmtebedrijf voor collectieve varianten haalbaar te maken, zijn er hoge eenmalige aansluitkosten nodig van bewoners, waarna ook de energiekosten hoog blijven.
Hierin zijn al de verschillende subsidies verdisconteerd. Onderstaande tabel en figuur geeft een beknopt overzicht van de financiële resultaten, voor een gemiddelde woning per jaar. In deze samenvatting worden alleen de kosten voor de referentiewoning ‘rijwoning’ gepresenteerd, omdat dit de meest voorkomende woning in de wijk is, maar bovenstaande conclusie is voor alle woningtypes gelijk. N.B. deze berekening gaat ervan uit dat de woningen na de bouw niet zijn na- geïsoleerd en is dus het slechtste uitgangspunt (uitgangssituatie van het Bouwbesluit). Wanneer bewoners de woningen al aanvullend hebben geïsoleerd, wat voor veel woningen al het geval is, zijn de investeringskosten in woningaanpassingen lager. Vooral bij LT, ZLT en Lucht WP kan dat het geval zijn (zie onderste zwarte balkjes in bovenstaande figuur). Ook zijn in deze eerste berekening de kosten voor koeling meegenomen om een eerlijke vergelijking over alle systemen te geven, net als alle overige kosten om de woning helemaal aardgasvrij te maken (denk aan elektrisch koken). De vier warmteoplossingen zijn afgezet tegen de huidige HR-ketel en laten zien
19 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik dat blijven stoken op aardgas steeds duurder zal worden (als gevolg van de verwachte stijging van aardgasprijzen) en overstappen uiteindelijk een besparing zal opleveren over de jaren. Naast eindgebruikerskosten zijn ook de zogenoemde nationale kosten beschouwd. Dit zijn de kosten voor de maatschappij als geheel ongeacht wie het betaalt: overheid, consument, warmtebedrijf of netbedrijf. Hierin zijn de kosten voor netverzwaring meegenomen voor alle opties. In een analyse van de Warmte Transitiemakers voor de Engboogerd blijken ook de nationale kosten voor de individuele luchtwarmtepompen het laagst te zijn ten opzichte van de collectieve varianten. Zij hanteren een iets andere benadering voor de collectieve varianten: een piekketel op aardgas, wat leidt tot iets lagere kosten voor de warmtenetten, maar nog steeds zijn de nationale kosten voor de individuele warmtepompen het laagst. Bron: rapportage Warmtetransitiemakers in het kader van Warmteprogramma Bunnik Voor de zekerheid is ook een globale analyse gedaan met twee mogelijke optimalisaties voor de collectieve varianten: uitbreiding met Oranjebuurt en Bunnik-centrum en een goedkopere piekvoorziening op gas in plaats van een warmtepomp.
In het geval dat er meerdere aanpalende wijken tezamen worden beschouwd, laat deze analyse weliswaar een verlaging van de eindgebruikerskosten zien van ca 10% voor de goedkoopste collectieve variant zijnde het MT-net, maar nog steeds niet op een niveau waar het kan concurreren met de individuele luchtwarmtepompen. Dit laat zien dat, ondanks een goede potentiële warmtebron, de woningdichtheid in de wijk niet groot genoeg is om een warmtenet financieel kansrijk te laten zijn. Dit past in het landelijke beeld van vergelijkbare wijken. Naast een analyse van de kosten is er voor dit rapport ook gekeken naar andere, kwalitatieve, criteria. In de volgende tabel wordt de samenvatting voor een rijwoning gegeven.
20 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 4.3 De voorkeursoplossing Als laatste stap zijn de vier warmteoplossingen met hun kosten en andere kenmerken voorgelegd aan de bewoners van Engboogerd. Aan de peiling onder alle huishoudens heeft 22% van de huishoudens gehoor gegeven. Uit deze peiling is de voorkeur gebleken voor individuele warmtepompen per woning. Hieronder de samenvatting van deze peiling. De volledige resultaten zijn te vinden in Bijlage 5.
21 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik De redenen om de kiezen voor een warmtepomp zijn naast kosten, ook onafhankelijkheid en keuzevrijheid: zowel qua moment van aanschaf, keuze installateur en type/merk warmtepomp als keuze leverancier elektriciteit. Op basis van de huidige respons van de wijk, is het voor de hand liggend dat de route van de individuele warmteoplossingen wordt gekozen voor verdere uitwerking van het uitvoeringsplan. Er is onvoldoende animo voor een warmtenet onder de deelnemers aan de peiling. Ook in het theoretische geval, wanneer de kosten gelijk zouden zijn voor technieken, is er meer maar nog onvoldoende (50%) doorslaggevend animo voor de verdere ontwikkeling van een warmtenet. Dat betekent ook dat de gemeente in deze wijk op dit moment in de tijd, met de huidige kosten en uitkomsten van de peiling, onvoldoende kansen ziet voor verdere uitwerking van een warmtenet. In deze peiling is ook gevraagd wat mensen belangrijk vinden bij de keuze voor een warmteoplossing en waar zij behoefte aan hebben in het vervolg. Deze bevindingen zijn meegenomen in de uitwerking in hoofdstuk 5 Plan van Aanpak. In een tweede inloopbijeenkomst voor de hele buurt is deze uitwerking getoetst bij de bewoners. Wat de implicaties zijn voor de bewoners, voor de gemeente en voor andere stakeholders komt terug in hoofdstuk 5. 22 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 5.
Aanpak individuele warmtepompen In dit hoofdstuk is de individuele warmtepomp omschreven en de aanpak hoe daar te komen. De woningeigenaren maken daarin hun eigen keuzes. 5.1 Omschrijving van de standaardoplossing Uit het proces met de buurt is de individuele luchtwarmtepomp als voor de hand liggende warmteoplossing gekomen. Dit betekent dat er in deze wijk individuele warmteoplossingen worden gerealiseerd en geen collectief warmtenet. Dit betekent in de praktijk voor de woningen een combinatie van isolatie, passend warmteafgiftesysteem, ventilatie, en de installatie van een (lucht)warmtepomp. Ook wordt voor koken overgestapt op inductie. Hierna een korte omschrijving van de standaardoplossing. In praktijk kunnen bewoners, ondernemers en ander gebouweigenaren besluiten om hiervan af te wijken, bijvoorbeeld voor een bodemwarmtepomp. Voor specifieke gebouwen zal nader onderzoek nodig zijn door de gebouweigenaar naar de exacte benodigde maatregelen. Warmteoplossing Lucht/water warmtepomp Er wordt verwarmd met een warmtepomp op elektriciteit. Een warmtepomp is een apparaat dat warmte uit een bron van lagere temperatuur haalt en dat op hogere temperatuur in de woning brengt. Bij een lucht/water warmtepomp wordt de warmte uit de buitenlucht gehaald door middel van een buitenunit. Dat is een kast waarin een ventilator lucht langs leidingen blaast.
De buitenunit wordt vaak in de tuin, op het dak of aan de gevel geplaatst. De warmtepomp verwarmt de woning met water van maximaal 50°C. Tapwater wordt ook door de warmtepomp verwarmd en op 60°C opgeslagen in een boilervat. Koken gebeurt bij deze optie elektrisch. Hieronder schematisch een overzicht van hetgeen dat nodig is een woning. Ook hiervoor geldt dat dit de standaard is. In praktijk zijn er afwijkingen mogelijk.
In onderstaande tabel zijn de belangrijkste kenmerken en effecten in de woning in zijn algemeenheid omschreven. Afhankelijk van de kenmerken van een individuele woning en de specifieke wensen van bewoners kunnen eigen keuzen worden gemaakt. Het onderstaande is een generiek advies dat geldt voor de hele wijk, maar mogelijk niet aansluit bij specifieke situaties. In het technisch rapport wordt dit aan de hand van referentietypen verder uitgewerkt, ook dit kan afwijken van specifieke situaties. Eigenaren zullen altijd nog zelf maatwerkadvies moeten inwinnen voor hun eigen woonsituatie. Comfort | Temperatuur | 30-50°C , afhankelijk van de buitentemperatuur. Dit is voldoende voor goed ruimteverwarming | geïsoleerde woningen. | Als richtlijn is hiervoor de isolatiestandaard van RVO woning | Standaardwaarden voor uw woningisolatie | RVO.nl | RVO.nl | te nemen. Een test in de praktijk waarbij de CV | -ketel op 50°C wordt gezet, kan uitsluitsel geven | of de woning hartje winter voldoende warm | blijft. In gevallen waar het moeilijk is om na te isoleren of de | warmteafgiftesystemen lastig zijn aan te passen, kunnen ook hoog | -temperatuur warmtepompen worden gekozen. Nadeel hiervan is dat zij een slecht energetisch rendement hebben, dit betekent een hoog elektriciteitsgebruik. Warm tapwater | De warmtepomp vult een boilervat waarin een voorraad van warm tapwater kan worden opgeslagen.
Keuze is mogelijk in de range van 100 tot 300 liter, afhankelijk van de dagelijkse tapwatervraag | . Meer gezinsleden leidt in de regel tot een hogere vraag. Koeling | Dit is optioneel. | Koeling is mogelijk met gebruik van de | warmtepomp maar hiervoor is wel een geschikt afgiftesysteem zoals | vloerverwarming of LT- convectoren vereist. Anders moet de warmtepompen met zodanig lage temperaturen koeling maken, waarmee het risico op condensvorming op leidingen en radiatoren ontstaat. | Koeling zorgt ook voor meer elektriciteitsgebruik | . NB. Er zijn ook innovatieve concepten in de markt die direct op een radiator kunnen worden aangesloten. Flexibiliteit en | Moment van | Elke bewoner kan zijn/haar eigen moment kiezen om over te stappen op een keuzevrijheid | aansluiting | warmtepomp. Merk, type en | Elke bewoner kan zijn/haar eigen merk en type warmtepomp en installateur installateur | kiezen. Elektriciteitsleverancier | Bewoners blijven ook keuzevrijheid houden over hun elektriciteitsleverancier | . Aanpassingen in | Gevraagde ruimte | Er is meer ruime in de woning nodig dan bij een C | v-ketel.
Globale inschatting is woning | in/om woning | voor de warmtepomp (1 x 1 x 1 m), buitenunit (1 x 1,5 x 1 m) en boilervat (1,4 x en ruimtegebruik | 1,4 x 1,8 m) Isolatie | Aanvullende isolatie nodig*: - | Kierdichting - | Vloerisolatie - | Dakisolatie - | Spouwmuurisolatie - | HR++ glas in ramen - | Isolerende buitendeur(en) plaatsen * Uitgaande van originele staat, als bewoners zelf al maatregelen hebben getroffen is er mogelijk minder aanvullende isolatie nodig. Afgiftesysteem | Vloerverwarming, lage temperatuur convectoren en/of radiatoren. Hoe lager ingestelde warmteafgiftetemperatuur op de warmtepomp, hoe efficiënter de warmtepomp kan leveren. Daarvoor zijn conventionele radiatoren in combinatie met slechte isolatie niet geschikt. Ventilatie | Voorkeur balansventilatie : - | Door goede isolatie komt er minder frisse lucht in de woning via natuurlijk ventilatie. - | Er moet bewust gestuurd worden op voldoende ventilatie, om een gezond binnenklimaat te creëren. 23 | Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik - | Dit kan met balansventilatie. Tegelijkertijd wordt hiermee zo min mogelijk warmte de woning uit geventileerd wat zorgt voor een energiezuinig systeem. Verzwaring | Aansluiting van minstens ≥3x25 nodig, ook ivm elektrisch koken. In elektriciteitsaansluiting Engboogerd heeft nog niet elke woning deze aansluiting.
Koken | Overstap van gasfornuis naar elektrisch koken is nodig. In de meeste gevallen wordt gekozen voor inductie. Elektriciteit | Effect rondom | Vanaf 2027 stopt de salderingsregeling. Hierna wordt het financieel zonnepanelen | interessanter om zoveel mogelijk eigen opgewekte zonnestroom direct te gebruiken. Een elektrische warmtepomp zorgt voor meer eigen gebruik zonnestroom. Netbewust | Gemiddeld genomen hebben woningen nu een gelijktijdige piekvraag van 1,5 kWe per woning. Bij individuele warmtepomp zal dit hoger liggen. Inschattingen lopen uiteen van 0,7-4 kWe extra piekbelasting. Door aandacht te hebben voor de instellingen van o.a. van opwarming warm tapwater kan de gelijktijdige piek in de wijk worden verlaagd. Geluid | Buitenunit | In de buitenunit van een luchtwarmtepomp zit een ventilator die geluid maakt. De maximale geluidsniveaus zijn gebonden aan wettelijke normen. - | Maximaal 45 dB(A) tussen 07:00 – 19:00 op de erfgrens - | Maximaal 40 dB(A) tussen 19:00 – 07:00 op de erfgrens Moderne warmtepompen kunnen aan deze norm voldoen, maar correcte plaatsing is daarbij van groot belang. Binnenunit | De binnenunit van een warmtepomp heeft een beperkte geluidsproductie. In de regel niet meer dan een Cv-ketel.
Financieel | Isolatie | Kosten inclusief subsidies | * per maatregel: • | Kierdichting: €1.300 - €1.600 • | Vloerisolatie: €3.700 - 4.700 • | Dakisolatie: €3.400 - 5.700 • | Spouwmuurisolatie: €900 - €2.500 • | HR++ glas in ramen: €2.500 - €4.000 • | Isolerende buitendeur: €3.200 - €5.600 * Generieke indicatie voor wijkgemiddelde. Eigenaren zullen altijd individueel onderzoek moeten doen of advies moeten opvragen om inzicht in de kosten voor hun specifieke situatie te krijgen. Warmtepomp | • | Materiaalkosten: €9.000 - €10.000 • | Installatiekosten: €4.300 - €4.800 • | Subsidie (ISDE): €3.000 - €4.500 * Generieke indicatie voor wijkgemiddelde. Eigenaren zullen altijd individueel onderzoek moeten doen of advies moeten opvragen om inzicht in de kosten voor hun specifieke situatie te krijgen. Elektraverbruik | KWh t.b.v. warmteopwekking: 2.900 - 3.500 per jaar Kosten t.b.v. bij €0,23/kWh: €670 - €800 per jaar Daar staat tegenover dat de gaskosten (aansluiting en levering) vervallen, ca. €1200-1€600 per jaar. * Generieke indicatie voor wijkgemiddelde. Eigenaren zullen altijd individueel onderzoek moeten doen of advies moeten opvragen om inzicht in de kosten voor hun specifieke situatie te krijgen. 5.2 Behoeftes van bewoners Bij de bewonerspeiling is ook navraag gedaan | naar hetgeen bewoners belangrijk vinden bij hun warmtevoorziening en waar zij behoefte aan hebben.
De uitkomsten geven belangrijke in | formatie voor het plan van aanpak in de volgende paragraaf. Mensen uit Engboogerd vinden de volgende zaken het belangrijkst bij de keuze van een warmteoplossing in zijn algemeenheid: 24 | Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik 25 Uitvoeringsplan Warmte – Engboogerd Bunnik • Kosten • Comfort • Geluid • Aanpassingen in de woning • Ruimtebeslag in de woning Van de mensen die hun voorkeur voor een individuele warmtepomp hebben aangegeven, hebben we gevraagd naar hun behoeftes. Deze zijn in onderstaande figuur weergegeven. Onder overig wordt genoemd: oplossingen om geluidsoverlast op straatniveau tegen te gaan, zorgen dat het elektriciteitsnet het aankan, en advies bij optimaal inregelen warmtepompen. Tot slot noemen we van de mensen die hun voorkeur aangaven voor een warmtenet (42 bewoners) de redenen waarom zij daarvoor kozen. Hieruit kunnen we afleiden waar hun zorgen en behoeften zitten. Zij gaven als belangrijkste redenen op: • minder geluid; • gezamenlijke oplossing is goed voor de buurt; • warmteleverancier regelt het voor mij. Ook gaven zij aan de meeste behoefte te hebben aan gezamenlijke inkoopacties. Dit is meegenomen in de aanpak zoals beschreven in paragraaf 5.4.