UM_AWPG_Movare-onderzoeksprog_Dig-versieDEF.pdf

Business case

De Gezonde Basisschool van de toekomst

1

Factoren

Vestigingsklimaat

Zwaartepunten van 1e tranche Kennis-As Limburg projecten

Movare

2

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

Synopsis

5

1.

Probleemstelling

6

3.

Kenmerken

10

Impact

19

2. 4. 5.

6. 7. Educatieve agenda

University College Venlo

Onderzoek

Limburg INvesteert in haar Kenniseconomie (LINK)

Valorisatie

Aachen Maastricht Institute for Biobased Materials (AMIBM)

Economische-/ Infrastructuur

Open Innovatie in het Ecosysteem van de Kennis-As

Duurzaam wonen

Vitale bevolking

Onderwijs

Inhoudsopgave De Gezonde Basisschool van de toekomst Doelstelling Inhoud

Organisatie en planning Financiering

Bijlage Informatiebulletin Movare

8

13

22

26 30

3

Synopsis Obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en longziekten komen in Parkstad veel vaker voor dan gemiddeld in Nederland. Ook steeds meer kinderen in deze regio

ontwikkelen door een ongezonde leefstijl chronische

ziektes met als gevolg dalende leerprestaties en sociale ongelijkheid. Uiteindelijk leidt dit weer tot minder

kansen op de arbeidsmarkt en daarmee tot hogere

werkloosheid. Een negatieve vicieuze cirkel derhalve met een structurele en hardnekkige achterstand als resultaat. Provinciale Staten van Limburg heeft de partners van de Kennis-As gevraagd actie te ondernemen om het tij te keren. ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ sluit

precies aan op deze vraag. Het programma zet in op een verbetering van de talentontwikkeling van het kind en

toekomst’. Zes basisscholen dienen als controlescholen. Ook andere scholen in de regio zullen in de vergelijking worden betrokken. Door aan te haken bij het systeem

van proactieve kwaliteitszorg van de Educatieve Agenda Limburg worden op alle scholen dezelfde metingen

gedaan op gebied van gedrag, leerprestaties, gezondheid en kwaliteit van leven bij kinderen. Ook wordt

getoetst wat de effecten zijn op de kwaliteit van leven

van ouders en leerkrachten en hoe het draagvlak bij hen

en betrokken maatschappelijke partijen zich ontwikkelt. De UM analyseert uitgebreid de kosten en de maat-

schappelijke opbrengsten en onderzoekt daarnaast de economische consequenties op lange termijn voor de

regio Parkstad. Na een onderzoeksperiode van zes jaar wordt het programma uitgebreid naar meerdere

basisscholen, op voorwaarde van gebleken effectiviteit op gezondheid en leerprestaties, kosteneffectiviteit,

juridische haalbaarheid, uitvoerbaarheid en acceptatie. Het voor Limburg en Nederland unieke programma is

gestructureerd dagprogramma aangeboden met naast

Zuid Limburg, UM, MUMC+, kinderopvangorganisaties

voldoende onderwijs ook sport, beweging, ontspanning, cultuur en aandacht voor leefstijl en gezonde voeding.

Het programma wordt vijf dagen per week aangeboden met extra schooltijd waarbinnen het verruimde aanbod kan worden uitgevoerd. Het programma wordt ook

doorgetrokken naar de lokale voorschoolse en buitenschoolse voorzieningen (BSO).

Doel van ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ van Movare is te onderzoeken of kinderen die op de basis-

school een gestructureerd dagritme aangeboden krijgen met voldoende onderwijstijd, sport, bewegen, spelen en

aandacht voor gezonde voeding een betere fysieke, emotionele en intellectuele groei doormaken. Tevens wordt onderzocht of een dergelijk dagritme meer rust en

minder stress geeft voor zowel kinderen als ouders en

een initiatief van de Onderwijsstichting Movare, de GGD en peuterspeelzalen in nauwe samenwerking met vele private en maatschappelijke organisaties zoals de

Gemeente Brunssum, Gemeente Landgraaf, Stichting Humanitas Kinderopvang, Sport- en Leisurepark

Landgraaf, Stichting Peuterwerk Landgraaf, Stichting Kinder Opvang Kerkrade, Stichting Speeltuinwerk Limburg, Centrum voor Maatschappelijk Werk en

Welzijnswerk, de Open Universiteit, Sodexo en DSM. Al deze organisaties dragen aanzienlijk bij, zowel in

materiële als in immateriële zin. Het is bijzonder dat

zoveel maatschappelijke partijen, overheid en bedrijfsleven de noodzaak zien tot samenwerking in dit belangrijke maatschappelijke thema. Zij hebben allen een

garantieverklaring met een duidelijk financieel commitment voor de komende zes jaar afgegeven.

bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven. Naast deze

Aan de Provincie Limburg wordt een bijdrage gevraagd

de maatschappelijke en economische voordelen op

toekomst’ en voor de coördinatie van het totale project.

mogelijk kind-specifieke voordelen wordt gekeken naar zowel de middellange als de lange termijn.

Het dagprogramma start in het schooljaar 2014-2015 op vier basisscholen in Parkstad met in totaal circa 1200

kinderen en 550 kinderen in de voorschool. Het gaat om

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

omgevormd worden tot een ‘gezonde basisschool van de

het terugdringen van de sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Basisschoolleerlingen krijgen een

4

een interventiestudie waarbij de vier basisscholen elk

voor de uitvoering van ‘De Gezonde Basisschool van de Indien na zes jaar blijkt dat het programma zodanig

effectief is dat continuering gewenst is, dan zal dit door de (landelijke en/of lokale) overheid, de maatschappe-

lijke organisaties en ouders gedragen dienen te worden.

5

1. Probleemstelling In de regio Parkstad is veel ruimte voor verbetering ten

ongezonde leefstijl: veel jongeren roken, beginnen al met

obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en longziekten

ongezond, gebruiken vaker softdrugs en hebben vaker

aanzien van gezondheid en gezond gedrag. Ziekten als

komen hier veel vaker voor dan gemiddeld in Nederland. Daarnaast zijn de leerprestaties van kinderen op school

gemiddeld minder en kampt Parkstad met een hardnekkige onderwijsachterstand. Ook de werkgelegenheid blijft in deze regio achter. Deze factoren hangen

onderling samen. Veel kinderen leven ongezond: ze

bewegen te weinig en eten ongezond. Mede door deze ongezonde leefstijl ontwikkelen steeds meer kinderen (chronische) ziektebeelden en is er ook sprake van

alcohol op hun 11e jaar, bewegen onvoldoende, eten

onveilige seks. Dit resulteert in een aanzienlijk hogere

ziektelast dan het Limburgse en Nederlandse gemiddelde. Kortom: de omstandigheden waarin kinderen uit

Parkstad opgroeien zijn slechter dan elders in Limburg en ook slechter dan het Nederlands gemiddelde. Met extra inzet vanuit de school kunnen tekortkomingen in de

leefomgeving en de thuissituatie deels gecompenseerd worden.

dalende leerprestaties en sociale ongelijkheid. Dit leidt

Vanwege deze hardnekkige achterstand hebben

hogere werkloosheid. Bovendien leiden deze ontwikke-

motie aangenomen waarin zij vragen om iets aan die

tot dalende kansen op de arbeidsmarkt en daarmee tot lingen tot een drastische toename van de collectieve

uitgaven aan zorg. Toch zien de meeste ouders van jonge kinderen geen noodzaak om hun kind meer beweging

en gezondere voeding aan te bieden. Ouders vinden al

die aandacht voor gezond leven wel goed, maar doen er in de praktijk onvoldoende mee. Terwijl juist op jonge

leeftijd het aanleren van gezond gedrag het meest effectief is. Er is sprake van een negatieve vicieuze cirkel.

Tijdig investeren in preventie door het aanleren van een gezonde leefstijl levert een belangrijke bijdrage aan het doorbreken van die negatieve spiraal.

In Parkstad wonen 45.000 jeugdigen in de leeftijd van

0-19 jaar en zij maken 17,9% uit van de totale bevolking van Parkstad. Het aantal kinderen dat in een achter-

standswijk van Heerlen, Kerkrade, of Brunssum opgroeit,

is respectievelijk 89,7%, 62,2%, en 44,5% ten opzichte van

Provinciale Staten van Limburg recent onderstaande achterstand te doen, specifiek met het oog op de

investering die de Provincie in het kader van de KennisAs Limburg wil doen.

Motie 363 Provinciale Staten van Limburg 1.

de instituten van de Kennis-As, als tegenprestatie voor

de ruime provinciale bijdrage, te verzoeken een bijdrage te leveren aan het inhalen van de gezond- heidsachterstand van (delen van) Limburg, niet alleen

via kennis en innovatie, maar ook in de uitvoering (door bijvoorbeeld in het kader van het lesprogramma studenten voorlichting op scholen te laten geven over gezonde voeding, beweging en leefstijl),

2. bovenstaande als prestatieafspraak vast te leggen in de uitwerkingscontracten die onder de Kennis-as (komen te ) liggen.

24,2% gemiddeld in Limburg en 16,6% in Nederland. Het aantal kinderen wonend in een uitkeringsgezin (waar veelal sprake is van armoede) is in Heerlen, Kerkrade,

Brunssum en Landgraaf respectievelijk 11,4%, 8,9%, 7,9%

en 6,4% ten opzichte van 5,6% als Limburgs gemiddelde en 5,5% als Nederlands gemiddelde. Het percentage achterstandsleerlingen, van wie de ouders een lage opleiding hebben, is fors hoger in Parkstad dan het Limburgse en landelijk gemiddelde. Opgroeien in

achterstandswijken gaat ook vaak gepaard met een

6

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

7

2. Doelstelling Het doel van dit programma is onderzoeken of kinderen

arbeidsmarkt en draagt daarmee bij aan een gezonde

aangeboden krijgen met voldoende onderwijstijd, sport,

maakt ‘de gezonde basisschool’ de combinatie werken/

die op de basisschool een gestructureerd dagritme

bewegen, spelen en aandacht voor gezonde voeding een betere fysieke, emotionele en intellectuele groei

doormaken. Ook de voorbereiding in de voorschool op

een dergelijk programma wordt meegenomen. Onder-

kinderen voor jonge ouders meer aantrekkelijk. Niet

onbelangrijk gezien de verwachte krapte op de arbeidsmarkt.

zocht wordt of een dergelijk dagritme meer rust brengt

Vanuit het Healthy Living profiel van Maastricht

presteren en of zo stress bij zowel kinderen als ouders

gezond leven) wordt samengewerkt met verschillende

en bijdraagt aan een verbetering van het cognitief

weggenomen wordt. Naast deze mogelijk kind-specifieke voordelen wordt ook gekeken naar de mogelijk

maatschappelijke en economische voordelen op zowel de middellange als de lange termijn.

De belangrijkste doelstellingen van het programma voor

Universitair Medisch Centrum (gericht op kwalitatief campusinitiatieven namelijk: • • •

Health (Maastricht Health Campus)

Business, Law & Culture (Binnenstad Maastricht en Parkstad)

Agro/Food, Logistics/Health (Greenport)

ouders en kinderen zijn:

Het programma past goed in het profiel van de Maas-

-

health en primary care. Dit programma levert een

-

Bijdrage aan ontwikkeling van kinderen

-

Extra investeren in kinderen met achterstanden

-

Verbeteren van de leerprestaties van kinderen

Optimaal ontwikkelen en benutten van talenten van kinderen

Verbeteren van de gezondheid en leefstijl van kinderen op langere termijn

Opvang voor kinderen van werkende ouders

Voorzieningen in de buurt behouden of creëren

Ouders betrekken bij de activiteiten van hun kinderen Bewustwording van gezonde leefstijl door voldoende aanbod in sport, bewegen, cultuur en ontspanning

Ouders faciliteren in het combineren van werk en opvoeding van hun kinderen

Verbeteren van de werkgelegenheid in de regio

2.1 Aansluiting bij de Kennis-As Limburg

‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ draagt in

tricht Health Campus, die inzet op thema’s als public

bijdrage aan preventieve zorg gericht op het voorkomen van overgewicht en obesitas en sluit ook aan bij de

strategische kadernotitie voor het programma Economie en concurrentiekracht en bij de Provinciale Agenda voor Gezondheid en Zorg 2013-2015. Duidelijk is ook dat het programma een grote bijdrage levert aan het strategisch programma van de Universiteit Maastricht. Er

wordt een sterk multidisciplinair onderzoeksprogramma

vooral ook de verbinding met leefstijl en omgevingsfac-

tussen de campussen. Business, Law & Culture werken

heidsbevordering zijn, net als in ‘De Gezonde Basisschool

Health Campus aan onderzoek naar zelfcontrole van

toren wordt gemaakt. Gezondheidsbehoud en gezondvan de toekomst’ ook binnen de visie van het MUMC+,

belangrijke pijlers in het totaalconcept van gezondheid. Bijzonder in dit onderzoeksprogramma is dat hier

gewerkt wordt aan een verbetering van de kwaliteit van leven door een nieuw onderwijsconcept in het basisonderwijs te introduceren. Hierdoor worden de twee

genoemde hoofdthema’s van de UM op een unieke wijze aan elkaar gekoppeld. Het programma draagt in hoge

mate bij aan de versterking van het profiel van de UM.

gestart, gebaseerd op belangrijke maatschappelijk

Ook de verbinding tussen de campussen wordt hiermee

hiermee bij aan twee van de drie hoofdthema’s van de

van het transdisciplinaire Eatwell onderzoek van de

thema’s in de regio. Het onderzoeksprogramma draagt UM, namelijk Quality of Life en Learning and Innovation. Het concept ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ is vooral gericht op preventie: hoe eerder begonnen

wordt met een gezonde leefstijl hoe groter de resultaten.

versterkt. Zo kan bijvoorbeeld de kennis over voedsel

Health Campus ingebed worden in de interventies die

ontwikkeld worden voor de Movare schoolkinderen met overgewicht of eetproblemen. Voor hun ouders kan

Lifestyle Triple P worden ingezet en kunnen verbindingen worden gelegd met de ontwikkeling van de

sterke mate bij aan de drie essentiële onderdelen van de

Ook het Maastricht Universitair Medisch Centrum

groeimotor en de campusinitiatieven. De gezonde

chronische ziekten en daarmee het verhogen van

De samenwerking met Business, Law & Culture krijgt op

behandelingen drastisch omlaag, evenals de daarbij

nieuwe schoolconcept worden uitvoerig getoetst. In

Kennis-As Limburg: een vitale bevolking, een gezonde

school draagt bij aan een vitale bevolking, te beginnen

bij de jeugd. Deze vitale bevolking is gezond, mobiel, en goed opgeleid. Talent wordt optimaal benut. Een

passende opleiding leidt tot een betere toegang tot de

8

groeimotor voor de economie in Parkstad. Daarnaast

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

(MUMC+) wil sterker inzetten op het voorkómen van kwaliteit van leven. Daarmee kan het aantal curatieve behorende kosten. Integrale gezondheidszorg is het

centrale thema. Waarbij niet alleen gezondheid, maar

leerstraat samen met Greenport Venlo/Kokerelli.

twee manieren vorm. De juridische aspecten van het

samen met de faculteit Psychology & Neurologie en de kinderen, de effecten hiervan op leerprestaties en de

economische effecten hiervan in termen van werkper-

spectief en arbeidscarrière. Het project sluit aan bij het systeem van proactieve kwaliteitszorg binnen de

Educatieve Agenda Limburg die voorziet in een voortdurende monitoring van de onderwijsloopbanen van

leerlingen in Limburg. Hierbij gaat het om metingen van leerprestaties, sociaaleconomische achtergrond en

sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen in alle fasen van het onderwijs (van primair tot en met

voortgezet onderwijs). Door de inbedding van de

metingen in het Movare-project in dit systeem van

proactieve kwaliteitszorg ontstaat een goed beeld over

hoe de leerlingen van de experimentele- en de controlescholen zich ontwikkelen op en na de basisschool.

Bovendien kan gekeken worden naar de selectiviteit van de populatie op de deelnemende basisscholen en veranderingen in het keuzegedrag van ouders. Bij

gebleken succes van de interventie kan bekeken worden voor welke scholen in Zuid-Limburg het nieuwe onderwijsconcept een relevante optie is.

deze toetsing worden de interventies vanuit de Health Campus meegewogen. Dit versterkt de samenwerking

9

De volgende vragen staan centraal in dit onderzoeks-

DSM en Sodexo hebben al besloten bij te dragen aan het

1.

voedingsingrediënten en vitaminen. DSM wil graag deze

programma:

Wat is het effect van een beweeg- en sportprogramma

op scholen op zit- en beweeggedrag, cognitie en leerprestaties van schoolkinderen en op hun mentale en fysieke fitheid?

2. Wat is het effect van een gezond voedingsprogramma en een bijbehorend informatie- en educatieprogramma voor kind en ouders op school op smaakontwikkeling,

voedselkeuze, voedselinname, (non)cognitief gedrag en leerprestaties van schoolkinderen?

3. Hoe verhouden de kosten en baten (gezondheid,

3. Kenmerken 3.1 Interventie

dagritme creëert meer rust, kan stress bij zowel kinderen

wijsstichting Movare met haar convenantpartners zet in

fysieke, emotionele en intellectuele groei van kinderen.

‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ van Onderop een verbetering van de talentontwikkeling van het kind en het terugdringen van de sociaaleconomische

gezondheidsverschillen. ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ is een veel breder concept dan de landelijk in gebruik zijnde term ‘de gezonde school’. Waar met ‘de gezonde school’ landelijk de aandacht uitgaat naar

gezondheidseducatie, gezondheidsbevordering en een veilige schoolomgeving reikt ‘De Gezonde Basisschool

Bovendien wordt de combinatie opvoeden/werken

makkelijker. Dit nieuwe totaalconcept sluit beter aan bij

de eisen van de huidige tijd. De tijdsdruk die veel ouders nu ervaren kan met dit totaalconcept worden terugge-

bracht. Werk en privé zijn dan beter te combineren, wat leidt tot een grotere arbeidsdeelname en een

duurzame(re) inzetbaarheid op de arbeidsmarkt.

ervan rekening houdend met maatschappelijke en economische rendementen?

4. Kan het deelnemen aan het dagprogramma verplicht

worden gesteld, hoe waarderen kinderen, ouders en personeel het dagprogramma en wat zijn de impli-

een veilige schoolomgeving alsook voldoende onderwijstijd, sport, beweging, ontspanning, cultuur, aandacht voor leefstijl en gezonde voeding en gezonde maaltijdvoorzieningen.

Het dagprogramma wordt facultatief aangeboden van 7:30 tot 19:00 uur met een verplicht deel van 8:30 tot 16:00 uur gedurende vijf dagen per week. Dit levert

twee uur extra schooltijd per dag op waarbinnen het

verruimde aanbod kan worden uitgevoerd. Een dergelijk

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

schoolse voorzieningen (BSO). Deze organisaties zijn ook convenantpartners in het project. Immers met structuur en gezond eten en bewegen kan het beste zo vroeg

mogelijk worden gestart. De voorschoolse voorzieningen hebben een functie in het rijp maken van de kinderen

voor meer bewegen en gezond eten in een gestructu-

reerd programma. Bovendien streven de kinderdagverblijven en de buitenschoolse opvang ernaar om eind

2015 op alle locaties biologische voeding aan te kunnen bieden. Dit sluit prima aan bij ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’.

king van voedsel. Samenwerking met deze grote

concerns draagt ook bij aan de gezonde groeimotor.

Campina samen te werken. Voor Friesland Campina was wordt in het landelijke JOGG programma (zie paragraaf 4.2). Nu Brunssum recent een JOGG-gemeente geworden is, is aan die voorwaarde voldaan en wordt de

samenwerking concreet. Friesland Campina is een

perfecte aanvulling op de bijdragen van DSM en Sodexo.

grondrechten, schoolkeuze die de ouders maken en

landelijke partijen, zoals Sodexo en DSM betrokken. Er

wettelijke regelingen?

5. Wat impliceert het dagprogramma voor de rechts-

positie van het personeel, de organisatievorm, de rechtsvorm, de bestuurs- en toezichtstructuur, de

medezeggenschap van ouders en personeel en de verdeling van verantwoordelijkheden en aansprake- lijkheden (o.a. veiligheid, kwaliteit) ten opzichte van

toekomst’ is een initiatief van de Onderwijsstichting

zowel gezondheidseducatie, gezondheidsbevordering,

Sodexo aandacht aan marketing en educatieve verpak-

Zowel bij de ontwikkeling van het concept als bij de

mentele normen, rechten van het kind, sociale

voorschoolse (peuterspeelzalen en crèches) en buiten-

aangeboden. Het gestructureerd dagprogramma omvat

nieuwe onderwijsconcept. Naast smaak besteedt

caties voor het dagprogramma in relatie tot funda-

3.2 Samenwerkingspartners

ma wordt namelijk ook doorgetrokken naar de lokale

centraal staat. De visie van Sodexo past precies bij het

een voorwaarde voor deelname dat er samengewerkt

en wat is de korte en lange termijn kosteneffectiviteit

start al in de voorschoolse voorzieningen. Het program-

in een geïntegreerd dagprogramma in school worden

Quality of Life Services, waarin voedselduurzaamheid

Wat is de gezondheidswinst (verminderde ziektelast)

waarin onderwijs, gezondheid, kinderopvang, peuter-

speelzalen en vrije tijdsbesteding (muziekles, sportclub)

grootste cateraar in de wereld en wereldmarktleider in

Ook zijn er uitgewerkte plannen om met Friesland

zich tot de kosten van het huidige schoolsysteem?

Ouders en leerkrachten worden intensief betrokken bij

de exacte vormgeving van het totaalconcept. Dit proces

expertise inzetten voor dit programma. Sodexo is de

kwaliteit van leven, talent) van het dagprogramma

van de toekomst’ van Movare veel verder. ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ is een totaalconcept

10

als ouders wegnemen en resulteert in een betere

programma. DSM is wereldmarktleider in gezonde

het huidige schoolsysteem?

Het programma ‘De Gezonde Basisschool van de

Movare, de GGD Zuid Limburg, UM, MUMC+, kinderop-

vangorganisaties en peuterspeelzalen in nauwe samen-

werking met vele private en maatschappelijke organisa-

ties zoals de Gemeente Brunssum, Gemeente Landgraaf,

Kinderopvang Humanitas, Sport- en Leisurepark Landgraaf,

Stichting Peuterwerk Landgraaf, Kinder Opvang Kerkrade, Stichting Speeltuinwerk Limburg, Centrum voor Maat-

schappelijk Werk en Welzijnswerk, de Open Universiteit, Sodexo en DSM. Al deze organisaties dragen aanzienlijk

bij, zowel in materiële als in immateriële zin. De samenwerking tussen zo veel maatschappelijke partijen, overheid en bedrijfsleven is uniek voor Nederland.

uitvoering en doorontwikkeling zijn niet alleen grote

wordt ook bewust de verbinding gezocht met lokale en regionale bedrijven, zodat ook duurzaamheid en

maatschappelijk verantwoord ondernemerschap in de regio een plek krijgt. Belangrijke accenten zijn: gezond leven, sporten, bewegen, cultuur, gezonde voeding en smaak.

3.3 Onderzoeksteam

Dit multidisciplinaire onderzoeksprogramma wordt

vormgegeven door vier faculteiten van de Universiteit

Maastricht, te weten Health, Medicine and Life Sciences, Psychologie, Rechten en Economie. Daarnaast werken onderzoekers van het MUMC+, de Academische

Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg en de Open Universiteit mee aan dit onderzoeksprogramma. Er is sprake van een interventiestudie waarbij naast 550 kinderen in de voorschool, vier basisscholen met in

totaal circa 1.200 leerlingen omgevormd worden tot een ‘gezonde basisschool van de toekomst’. Zes andere

Movare basisscholen met ongeveer evenveel leerlingen dienen als controlescholen. Op alle scholen worden dezelfde metingen gedaan op gebied van gedrag,

leerprestaties, gezondheid en kwaliteit van leven bij

kinderen. Getoetst wordt ook wat de effecten zijn op de

11

4. Inhoud

kwaliteit van leven van ouders en leerkrachten en hoe het draagvlak bij hen en betrokken maatschappelijke partijen zich ontwikkelt. De UM zal een uitgebreide

kostenanalyse maken en die afzetten tegen de maat-

schappelijke opbrengsten. Tevens worden de economische consequenties voor de regio op lange termijn geanalyseerd.

4.1 De dagindeling

Gezonde Basisschool van de toekomst’ gaat het om een

Uniek in de onderzoeksopzet is de integrale opzet en

voor de dagindeling voor het onderwijs. De meest

doorgaande (leer)lijn voor kinderen, meer rust voor

In Nederland zijn verschillende modellen ontwikkeld

samenwerking door onderstaande 16 vakgroepen van

bekende zijn: het vijf-gelijke-dagenmodel, het bioritme-

4 verschillende faculteiten van de Universiteit Maastricht,

model, het 7-tot 7-model en het integraal kindcentrum/

de Open Universiteit en het azM: •

• •

• • • • • • • • • • • • •

Brede school-concept. In al deze modellen komt meestal

FHML-CAPHRI, Dept. of Health Services Research and

slechts één aspect aan bod. In het programma ‘De

Academic Collaborative Centre for Public Health

combinatie van gezonde voeding, sporten en beweging, ouders, een prettig werkklimaat voor medewerkers en goede mogelijkheden voor ouders om opvoeding en

werk te verbinden. Daarom is gekozen voor het bio-ritmemodel hieronder.

Limburg

FHML-CAPHRI, Dept. of Family Medicine

FHML-Maastricht University Medical Centre, Depts. of Clinical Epidemiology and Medical Technology Assessment & of Internal Medicine, MUMC+ FHML-CAPHRI, Dept. of Social Medicine

FHML-SHE, Dept. of Educational Development and Research

FHML-NUTRIM, Dept. of Human Movement Science FHML-NUTRIM, Dept of Human Biology

FHML-CAPHRI, Dept. of Health Promotion FHML-CAPHRI, Dept. of Paediatrics, azM

Open University, Welten Instituut (voorheen Centre for Learning Sciences and Technologies)

FoL, Dept. of Public Law, section Social Law

FoL, Dept. of International and European Law FPN, Dept. of Cognitive Neuroscience

FPN, Dept. of Work and Social Psychology, section Applied Social Psychology

FPN, Dept. of Clinical Psychological Science

SBE, Dept. of Economics (Economics of Education/ Kaans)

tijd

activiteit

invulling

07.30 uur

opvang

opvang met eventueel

08.30 uur

start schooldag

1 uur onderwijstijd met

09.30 uur

lezen, taal, rekenen WO

2 uur onderwijstijd met

11.30 uur

middagdeel

tussentijd met bewegen,

14.00 uur

lezen, taal, rekenen WO

2 uur onderwijstijd met

16.00 uur

opvang

sport, bewegen, vrije tijd,

18.00 - 19.00 uur

einde dag

haaltijd

gezond ontbijt

bewegen, zingen

kernvakken

cultuur en gezonde lunch

kernvakken

ver­enigingsleven, huiswerk

voorbeeld van dagindeling bioritme-model (reguliere dagindeling: 8:30 u start lessen, korte pauze in ochtend 12:15-13:30 lunchpauze, daarna tweede dagdeel tot ongeveer 15:15 uur, op woensdagmiddag vrij)

12

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

13

Gezonde voeding

buurt is nodig om gezonde schoolpleinen en een veilige

en tweede lijn is onderdeel van het totaalconcept.

leerprestaties. Kinderen die goed gevoed naar school

sloten bij de ervaringen in het project Active Living

intensief samengewerkt met de Centra voor Jeugd &

Evenwichtig samengestelde voeding is gunstig voor de gaan, presteren beter dan leerlingen die zonder ontbijt

naar school gaan. En áls ze eenmaal op school zijn, wat (en hoe) eten ze dan de rest van de schooldag? Zijn dat

meegekregen zoetigheden of eten ze tussen de middag een volwaardige lunch? Ongezond eetgedrag verklaart voor een deel het toenemend overgewicht van veel

jongeren. Overgewicht waar ze later in hun leven niet of maar moeilijk van af kunnen komen. En waardoor ze op

dubbele achterstand komen: slechtere leerprestaties en overgewicht. In ‘De Gezonde Basisschool van de

(ZonMw-project), waarin basisschoolleerlingen gestimuleerd worden tot actief transport (te voet of met de

fiets) van en naar school, en actief spelen tijdens en na schooltijd door herinrichting van het schoolplein. De

Provinciale Agenda voor Gezondheid en Zorg (program-

en het peuterspeelzaalwerk. In Landgraaf betreft het in

Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van kinderen

•

Ontwikkeling van nieuwe eet- en leefgewoonten

•

•

en hun leefstijl en voeding; voor de toekomst;

Ontwikkeling, productie, logistiek en levering van

Belangrijke partners in het project zijn de kinderopvang ieder geval Kinderopvang Humanitas, Stichting Peuter-

werk Landgraaf, de Tovertuin en Stichting Kinder Opvang Kerkrade. In deze voorzieningen worden kinderen

voorbereid op gezond eten en bewegen. Dit zal een positief effect hebben op het project.

innovatieve maaltijden/ levensmiddelen/snacks/

In eerste instantie heeft de concept-dagindeling geen

Meetbaar maken van de effecten van de voorgestelde

opvang en peuterspeelzaalwerk. Ouders die nu reeds

dranken, inclusief verpakking, design en communicatie; innovatieve concepten.

Sporten en bewegen

Jongeren kunnen zich dankzij sporten en bewegen, mits goed gearrangeerd en begeleid, gezonder en socialer ontwikkelen. Sporten en bewegen zijn bij uitstek

activiteiten om samen met anderen te doen. Sporten en

bewegen in sociaal verband biedt tevens de gelegenheid voor jongeren om te ontdekken wie zij zijn en waar hun talenten en grenzen liggen, ook ten opzichte van

anderen. Daarnaast geldt dat sport en spel bijdraagt aan zelfwaardering. Dat is belangrijk, want wie goed in zijn

vel zit, kan beter functioneren en presteert ook beter; op het sportveld, in de klas, als burger in de maatschappij en als toekomstig werknemer. Kortom, sporten en

vergaande consequenties voor het gebruik van kinderopvang afnemen blijven dat gewoon doen. In de

toekomst is het de bedoeling de samenwerking te

versterken. Enerzijds door het aanbod na schooltijd in

van jeugdigen om de eigen kracht te vergroten.

gezinnen met risico’s en problemen in beeld te brengen ondersteuning te bieden en zelfredzaamheid te

herstellen, een mogelijkheid te creëren voor opvoed- en opgroeiondersteuning, en te voorzien in effectieve

coördinatie van de zorg. Daarvoor is de samenwerking met eerstelijnsvoorzieningen van belang. In de Centra voor Jeugd en Gezin (CJG) werken de belangrijkste

zorgpartijen voor jeugd intensief samen. Het CJG is

bovendien een voorbeeld van een integraal concept

waar gezondheidszorg en onderwijs elkaar gemakkelijk ontmoeten. Samen met school heeft het CJG alle

kinderen in beeld, volgt hun ontwikkeling en welbevin-

den en biedt tijdig hulp en zorg. De focus verschuift van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. Voor risi-

cokinderen wordt de benodigde hulp dichtbij huis en

niet zwaarder dan noodzakelijk georganiseerd. Hiervoor

worden de reguliere samenwerkingsrelaties benut zoals

Gezonde School in Limburgse achterstandswijken, zoals opgenomen in de Provinciale Agenda voor Gezondheid

en Zorg. ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ sluit

tevens aan op de Provinciale ambitie inzake het Aanvalsplan Overgewicht. Gemeenten en de Provincie zullen hiertoe de zogeheten JOGG-status aanvragen. De

gemeente Brunssum heeft dit inmiddels al gedaan.

JOGG staat voor Jongeren Op Gezond Gewicht. JOGG is

een afgeleide van het succesvolle Franse Epode (Ensemble Prévensons l’Obéstité Des Enfants). Het is een bewezen effectieve aanpak die gericht is op het

terugdringen van overgewicht bij kinderen. In een JOGG gemeente is de gezonde keuze de meest eenvoudige

keuze. Gemeenten doen dit door intersectoraal samen

te werken, dat wil zeggen dat aandacht wordt besteed

aan de preventie van overgewicht via het onderwijs, de zorg, de welzijnssector, de sociale en fysieke leefomge-

ving, het levensmiddelenaanbod, sport, recreatie en de

media. De belevingswereld van de jongeren staat hierbij centraal.

verenigingen te verruimen en breder toegankelijk te

maken voor alle basisschoolleerlingen. Anderzijds door een verdergaande samenwerking tijdens de schooltij-

den, bijvoorbeeld bij het aanbieden van activiteiten en

het verzorgen van gezonde maaltijden. Tenslotte bestaat het voornemen de doorgaande leerlijn tussen het Peuterwerk en de basisschool te versterken.

Zie voor meer informatie over de samenwerking met

deze partners ook de bijlage: Informatiebulletin Movare

4.2 Samenwerking

toekomst.

ding via bestaande verenigingen en organisaties, wordt

In de gemeente Landgraaf zijn er twee sportpartners die

kinderen de mogelijkheid een volledig dagprogramma

dige professionals om de sportactiviteiten mee te

van werken, zorgen en ontspannen.

Het aanbod van sport, cultuur en andere vrijetijdsbesteingebed in het totale dagprogramma. Hierdoor hebben

beschikken over geschikte accommodaties en deskun-

te volgen en vinden ouders meer rust in de combinatie

ontwikkelen. Samenwerking met andere partners in de

Samenwerking met andere zorgaanbieders in de eerste

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

beschouwd als een van de verdiepingsprojecten van De

‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ kan worden

gezamenlijkheid met de sportpartners en lokale

bewegen leveren een significante bijdrage aan de

individuele ontwikkeling van jongeren nu en in de

het bevorderen van de gezondheid en gezond gedrag

en escalatie te vermijden, laagdrempelig advies en

betekent concreet dat op school aandacht besteed •

JOGG

heidszorg (JGZ) van de GGD. Doelstelling van de JGZ is

deelprogramma de Gezonde Wijk waarin integraal

aandacht wordt gegeven aan gezond opgroeien en leven.

overige specialistische zorg in de regio.

Gezin in de gemeenten en de afdeling Jeugdgezond-

Het CJG en de JGZ streven ernaar om jeugdigen en

Living breder uit te zetten, als onderdeel van het

Kinderopvang en Peuterspeelzaalwerk

wordt aan:

Vanuit ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ wordt

ma 2013-2015) streeft ernaar om het concept van Active

toekomst’ willen de betrokken partijen daarom investeren in de voedingscultuur van jonge kinderen. Dat

14

school-thuis route te realiseren. Hiermee wordt aange-

die met de huisartsen, de jeugd GGZ instellingen en

15

4.3 Inhoud onderzoek: hypothesen, interventie en methode

beginsel van zelfbeschikking, recht op bescherming

leerlingvolgsysteem en Cito-scores). De gegevens

niet deelnemen extra te motiveren? Welke bijdrage

Effect op lichamelijke gezondheid en leervermogen

van de persoonlijke levenssfeer, onaantastbaarheid van het menselijk lichaam, nationale wet- en

leraren om daarmee de prestaties te verhogen. Ze

dagarrangement en waar ligt het omslagpunt?

van het privé-, familie- en gezinsleven, eerbiediging

Het staat vast dat bewegen bij kinderen kan leiden tot

regelgeving zoals Onderwijswet en Wet bescher-

positieve lichamelijke en cognitieve effecten1. Over de

positieve relatie tussen bewegen en lichamelijke

-

is nodig naar de relatie tussen zitgedrag en lichamelijke

-

gezondheid is inmiddels al veel bekend. Extra onderzoek gezondheid. Recentelijk is uit studies gebleken dat

langdurig zitten (TV kijken, PC- en smartphone gebruik,

stilzitten treden er metabole mechanismen op die ervoor zorgen dat het risico op bijvoorbeeld diabetes toeneemt . 2

Onderzoek naar de relatie tussen bewegen en cognitie

maakt steeds meer duidelijk dat bewegen goed is voor

de cognitie. Als de lichamelijke conditie beter wordt, is er een ingewikkeld mechanisme dat ervoor zorgt dat

uiteindelijk ook de cognitieve functies van het brein

beter worden. Regelmatig bewegen leidt onder meer tot verbeterde doorbloeding van de hersenen. De literatuur

laat zien dat cognitieve en non-cognitieve leerprestaties samenhangen. Oftewel: intellectueel slimme kinderen zijn vaak ook sociaal vaardiger.

Ook is meer onderzoek nodig naar de oorzaak van

aan de Rechten van het Kind?

Welke rechtsvorm verdient de voorkeur en hoe dienen het bestuur en het toezicht te worden

werkers die bij de totstandkoming van ‘De Gezonde

gezondheid. Zelfs enkele keren per week sporten is

achter elkaar stilzitten te compenseren. Bij langdurig

Draagt ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ bij

ingericht, inclusief rechtspositie en cao van mede-

gamen, chatten, etc.) negatieve gevolgen heeft voor de onvoldoende om de negatieve gevolgen van langdurig

ming persoonsgegevens. Wat zijn de implicaties?

-

kunnen ook gebruikt worden door het management van de school om de prestaties van de school te volgen als

beleid en onderwijsmethodes te meten. Het JGZ-onderzoek is structureel van aard en het KAANS-onderzoek

loopt sinds 2009. Door aanpassingen van de bestaande

JGZ- en de KAANS-vragenlijsten aan kinderen, ouders en

Economische evaluatie

Toegespitst op de beschreven wetgeving (zie

Basisschool van de toekomst’ moeten zowel de totale

paragraaf 7) van het Ministerie van OCW is een

belangrijke vraag of ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ is aan te merken als een integraal

dagarrangement zoals bedoeld in artikel 1 van het

Besluit experiment integraal dagarrangement in het

onderwijs. ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ biedt in tijd én inhoud een aaneensluitend aanbod

van onderwijs, opvang en vrije tijdsbesteding, maar het overstijgt - naast het geboden onderwijs - het opvangkarakter. De ‘opvang’ krijgt een specifieke invulling, die in het teken staat van

gezondheid(sbevordering) en leerprestaties. Hiermee wordt een brug geslagen tussen onderwijs(recht) en gezondheid(srecht).

Voor de economische evaluatie van ‘De Gezonde

maatschappelijke kosten als de effecten (opbrengsten) in kaart gebracht worden. Hierbij is het belangrijk dat een of meerdere effectmaten gekozen worden die

eenduidig kwantificeerbaar zijn. Zo ontstaat inzicht in

naar 1) de rol van het (werk)geheugen bij de geheugen-

ontwikkeling en van aandachtsproblematiek en 2) de rol van emotionele problemen, vooral faalangst of piekeren op de ontwikkeling van aandachtsproblematiek. Juridische toetsing

De juridische toetsing omvat onder meer onderstaande vragen die te maken hebben met beginselen, fundamentele normen, klassieke grondrechten en daarop

keling van de leerlingen wordt aangesloten bij de

-

Kan het deelnemen aan ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ verplicht worden gesteld, gelet op

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

Hiervoor worden bestaande epidemiologische •

modellen en studies gebruikt en geïntegreerd.

Een economische evaluatie op basis van extrapolatie van uitkomsten zoals verzameld voor de korte

termijn analyse naar arbeidsparticipatie van ouders van leerlingen.

leven en overleving combineert (QALY).

•

Een economische evaluatie op basis van de uitkomstmaten zoals bijvoorbeeld BMI, Cito- score, cognitieve en non-cognitieve leerprestaties. Daarnaast is het noodzakelijk de meerkosten van ‘De gezonde basisscholen van de toekomst’ en overige te

beïnvloeden kosten (gezondheidszorg, jeugdzorg,

landelijke overheid. Doel is bevordering van de school-

gebaseerde wetgeving:

gezondheidswinst, kwaliteit van leven en overleving.

effectmaat een generieke uitkomst die kwaliteit van

leraren, scholen, schoolbesturen en de lokale en

kinderjaren tot het einde van de middelbare school (via

termijn analyse naar lange termijn gezondheid,

huidige situatie (controlescholen). Idealiter is de

de Universiteit Maastricht (SBE) in samenwerking met

en de ontwikkelingen van leerlingen van de vroege

van uitkomsten zoals verzameld voor de korte

extra eenheid effect te genereren, ten opzichte van de

lopende KAANS onderzoek. KAANS is een initiatief van

over hun achtergrond, de inzet in het onderwijsproces

Een economische evaluatie op basis van extrapolatie

experimenteerscholen gedaan moeten worden om een

periodieke controles van de kinderen door de JGZ en het

prestaties van leerlingen door gegevens te verzamelen

•

zich interpreteren als de extra investeringen die in de

Korte termijn: empirische analyse

de lijn van eerder onderzoek wordt onderzoek gedaan

Lange termijn: modelmatige analyse

kosten van het huidige schoolsysteem. De uitkomst laat

Om in beeld te brengen welke effecten de dagschool

oorzaken vergen een verschillende aanpak. Passend in

toekomst’?

tief) van experimenteerscholen zich verhouden tot de

vende geheugenontwikkeling3, maar kunnen ook het

heeft op de latere cognitieve en non-cognitieve ontwik-

leerlingen van ‘De Gezonde Basisschool van de

leerprestaties, startkwalificaties, arbeidsmarkt perspec-

Hier zijn twee benaderingen voor nodig:

gevolg zijn van bepaalde emotionele problemen. Beide

Wat is de arbeidsparticipatie van ouders van

hoe de kosten en baten (gezondheid, kwaliteit van leven,

Effecten op de cognitieve en non-cognitieve ontwikkeling van de leerlingen

•

scholen kan dit onderzoek worden uitgevoerd.

Basisschool van de toekomst’ verandering kan ondergaan plus medezeggenschapsrechten?

zijn ouders bereid te betalen voor het integrale

basis voor hun beleid en om de effecten van onderwijs-

aandachtsproblemen. Aandachtsproblemen kunnen een duidelijk cognitieve basis hebben, zoals een achterblij-

16

kunnen worden gebruikt als feedback voor leerlingen en

kinderopvang, sport, voeding, bijdrage MKB, logistiek, •

werkgelegenheid, anders) in beeld te brengen.

Hoeveel ouders kiezen voor ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ en in welke mate kiezen zij voor

het integrale dagarrangement van 7:30 uur tot 19:00 uur? Wat zijn de kenmerken van ouders die voor ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ respectieve-

1

Elferink-Gemser, 2011

2

Savelberg, 2013

3

Spronk & Jonkman, 2012, Schleepen & Jonkman, 2012

lijk het totale dagprogramma kiezen? Wat zijn de

meerkosten van strategieën om de ouders die (nog)

17

Interventies en onderzoeksontwerp

Om het effect van het langere dagprogramma inclusief

aantal verschillende interventies uitgezet die als

actieve leervormen op cognitieve en non-cognitieve

Om de onderzoeksvragen te beantwoorden wordt een totaalpakket worden vergeleken met de huidige situatie op basisscholen.

a. Dagelijks één uur extra sport

met ingebouwde actieve leervorm voor speci- fieke vaardigheden (bijv. zelfcontrole)

2. zonder ingebouwde actieve leervorm voor specifieke vaardigheden (bijv. zelfcontrole)

b. Dagelijks één uur extra bewegen of cultuur/ creativiteit 1.

leerprestaties uit te testen, wordt gekozen voor een

zogeheten 2x2 opzet voor het onderzoek. Hiermee kan

het effect op leerprestaties zichtbaar gemaakt worden

De interventies zijn: 1.

lunch en tussendoortje en het effect van ingebouwde

met ingebouwde actieve leervorm voor speci- fieke vaardigheden (bijv. zelfcontrole)

2. zonder ingebouwde actieve leervorm voor

5. Impact

van actieve leervormen ten opzichte van gebruikelijke

Mede door het hoge niveau van de gezondheidszorg in

lingskansen biedt. De ontwikkeling van cognitieve en

scholen en de controle scholen.

bevolking. Het bereiken van een hoge leeftijd is alleen dan

worden van hun gezondheid en welbevinden. Een

(meestal inactieve) leervormen voor de experimenteer-

Experimentele scholen

De scholen die deelnemen aan het experiment zijn: 1.

BS de Carrousel Landgraaf

2. BS Gravenrode, samen met BS Steenberg Landgraaf 3. BS De Speurneus Landgraaf 4. BS de Langeberg Brunssum

specifieke vaardigheden (bijv. zelfcontrole)

ons land stijgt de gemiddelde levensverwachting van de een zegen als dit gepaard gaat met een goede gezond-

duidelijk zien.

toekomst’ levert een bijdrage aan deze gezondheid door

Economisch

in de kinderjaren. ‘De Gezonde Basisschool van de

een positieve beïnvloeding van gedrag op drie niveaus. Het eerste niveau betreft de kinderen die nu op school

zitten. Het inroosteren van dagelijkse beweegmomenna school draagt direct bij aan hun gezondheid. De

lunchpauze met vernieuwende smaak-, kleur- en

combinatie van gezonde voeding en bewegen zorgt voor

geurbeleving gedurende vijf dagen per week

een afname van het aantal kinderen met overgewicht

d. Dagelijks een gezond tussendoortje

en hieraan gerelateerde chronische aandoeningen.

e. Gezondheidseducatie over gezonde voeding,

Kinderen die gezonder opgroeien zijn over het algemene

beweging, sport gedurende lunchtijd voor leerlingen

gelukkiger en presteren beter op school.

en via sociale media, informatiebulletins en nader

uit te werken discussie- en dialoogvormen voor de

Het tweede niveau betreft de ouders. Kinderen ontwik-

ouders en leerkrachten.

kelen door doelgerichte lessen op school een gezond-

heidsbewustzijn dat ze mee nemen naar huis. Ouders

actief betrekken bij het project zorgt voor een toenemend

morgen.

‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ past in de

bredere maatschappelijke ontwikkelingen in Nederland

3

Interventies a2, b2, c, d, e

2

3

een integraal onderdeel van het concept vormt en er daarnaast ook voorzien wordt in laagdrempelige

mogelijkheden van voor- en naschoolse opvang, nemen de mogelijkheden voor arbeidsparticipatie van ouders

toe. Arbeidsparticipatie leidt tot inkomen en een stijging van de materiële welvaart, hetgeen een bijdrage levert aan de ontwikkeling van de lokale en regionale economie. Ook de toekomstige arbeidsparticipatie van de

huidige leerlingen zal toenemen omdat vitale, goed

opgeleide jongeren meer kansen hebben op de arbeidsmarkt en bovendien minder verzuimen als gevolg van ziekte.

onderwijsprofessionals en burgers anders denken over

opgroeien, zijn de vitale jongeren en volwassenen van

2

economische effecten. Omdat de tussenschoolse opvang

gezond opgroeien, reproduceren het gezonde gedrag als zaming van de beïnvloeding. Kinderen die nu gezond

Interventies a1, b1, c, d, e

Gezonde Basisschool van de toekomst’ wel degelijk

Onderwijs

volwassenen in hun gezinssituatie. Hierin zit de verduur-

controle school

Hoewel de link wellicht wat minder direct is, heeft ‘De

gezondheidsbewustzijn in de gezinnen. Dit zorgt voor een derde niveau van beïnvloeding. Kinderen die nu

experimenteer school

onderzoek van de WHO uit 20114 laat dit verband

heid. De basis voor een goede gezondheid wordt gelegd

ten, een gezonde lunch en mogelijkheden voor bewegen

c. Dagelijks een gezonde schoolmaaltijd tijdens de

sociale vaardigheden van kinderen kan niet losgezien

op dit moment. Met de wet op het Passend Onderwijs

heeft de landelijke overheid een route bepaald die moet leiden tot een onderwijssysteem dat kinderen met hun

specifieke talenten en beperkingen, optimale ontwikke-

4

‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ leert

onderwijs. Het huidige onderwijs is te sterk door-ge-

standaardiseerd en is niet toegesneden op de mogelijkheden (en beperkingen) van individuele leerlingen. Dit

leidt tot onnodige drop-outs. De onderwijsopdracht zou idealiter verbreed moeten worden met maatschappelijke opgaven waar de samenleving voor staat. Dit

betekent meer/andere startkwalificaties, geen stigmatisering van leerlingen met beperkingen, meer aandacht

voor risicokinderen, terugdringen van de instroom in de Wajong en jongeren zodanig toerusten dat zij zich maatschappelijk nuttig kunnen maken.

Suhrcke, M. en C. De Paz Nieves (2011). The impact of health and health behaviours on educational outcomes in high-income countries: a review of the evidence. World Health Organization

18

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

19

specialistische zorg, jeugdzorg, farmaceutische zorg,

zet, om economische reden, een innovatief product weg

Netwerk), waarin cultuureducatie een vakoverstijgend,

Nederlands gemiddelde zorggebruik. De relatief hoge

voor de (regionale) catering branche om leverancier te

curriculum. De deelnemende scholen geven dus binnen

ziekenhuiszorg, jeugd-GGZ) richting het Limburgs en het zorgconsumptie in deze regio zal daarmee op de langere termijn meer in overeenstemming komen met de gemiddelde zorgconsumptie in Nederland. Werkgelegenheid

Het onderzoeksprogramma resulteert in extra werkgelegenheid voor jonge, getalenteerde onderzoekers. De

voorgenomen decentralisaties van de jeugdzorg

(Jeugdwet), de begeleiding en persoonlijke verzorging

(Wet maatschappelijke ondersteuning), en de bijstands-

economische valorisatie is lastig in harde munt uit te

zorgsysteem in Limburg en het verminderen van de

sociale ongelijkheid op gebied van gezondheid. Gemeenten profiteren omdat een goed opgeleide en vitale

bevolking in het algemeen minder vaak een beroep doet

op de Wmo, de Jeugdzorg en de Participatiewet. Ook hier kunnen de economische verdiensten in termen van

gezonde jeugd en (toekomstige) gezonde werknemers groot zijn.

tijden. De focus van FooDS ligt op regionale producten

en het optimaliseren van de logistiek, met als bijkomstig resultaat een positief milieueffect. Daarmee wordt de lokale economie gestimuleerd en past ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ integraal binnen de

maatschappelijk rendement voor de langere termijn bijdraagt aan een goed opgeleide, vitale, mobiele

bevolking met werkperspectief en dus aan het verdienend vermogen van de Limburgers op de langere termijn.

hoogstaande internationale tijdschriften en promotie-

De productontwikkeling van DSM kan een spin-off

voor nagenoeg iedereen op enig moment in zijn of haar

promovendi dragen bij aan een hogere ranking van de

gezonde, betaalbare voedingsmiddelen kan economi-

schappelijke impact uitgedrukt in publicaties in

trajecten. Internationale publicaties en succesvolle Universiteit Maastricht op de wereldranglijst van

universiteiten. Een hoge ranking trekt studenten en

personeel aan en heeft waarschijnlijk een positief effect

op de lokale economie én het Limburgs vestigingsklimaat.

speelt de beschikbaarheid van goed gekwalificeerde

draagt bij aan het betaalbaar houden van het integrale

bestelling en levering), kan aanknopingspunten bieden

projecten7 geeft de Provincie aan niet als bank te willen

Veel Limburgse burgers zullen kennismaken met ‘De

sitie wat betreft onderwijskansen, versterking van eigen den om arbeid en opvoeding te combineren. Dit plan

Hochschule Niederrhein met betrekking tot voedselpro-

ontwikkeling van Greenport Venlo.

drukken, maar goed onderzoek resulteert in weten-

De provincie Limburg focust in haar economisch beleid

kracht van ouders en leerlingen en betere mogelijkhe-

georganiseerde cultuuraanbod in de regio.

bewerkstelligen. Dit project voldoet hieraan omdat het

en Wajong-uitkering (Participatiewet), kan het nieuwe

onderwijsconcept bijdragen aan een betere uitgangspo-

educatie van publieke en private instellingen en het

voor de productie en levering van gezonde schoolmaal-

cognitieve leervormen voor het basisonderwijs. De

ouders met schoolgaande kinderen. In het licht van de

Kennis die ontwikkeld wordt in het FooDS-project6 (een

na de basisschool gebruik blijven maken van cultuur-

optreden maar te willen investeren in projecten die

ten en nieuwe leervormen gericht op sociale en

betere mogelijkheden voor arbeidsparticipatie van

ontstaan als spin-off van het Sodexo initiatief.

loopbaan krijgt een economische dimensie als jongeren

ductie, vervoer, foodservice op het gebied van online

smaak, herkomst en groei van voedsel, nieuwe produc-

aanzienlijke verbetering van de gezondheidssituatie en

heid en nieuwe banen. Nieuwe bedrijven kunnen

aan de culturele loopbaan van kinderen. Die culturele

campusinitiatieven, te weten de Maastricht Health

resulteren in nieuwe leerstraten met betrekking tot

Limburg worden versterkt. Gestreefd wordt naar een

transport van maaltijden biedt economische bedrijvig-

de gezonde basisschool ook een nadrukkelijke impuls

In het Statenvoorstel over structuurversterkende

Logistics/Health (Greenport Venlo/Kokerelli) kan

kan ook de vitaliteit van het integrale zorgsysteem van

logistiek die gemoeid is met (duurzame) verpakking en

grensoverschrijdend project onder leiding van LIOF en

Campus, Business, Law & Culture en Agro/Food,

Met innovatieve veranderingen in het onderwijssysteem

worden van innovatieve en duurzame producten. Ook de

integraal en vraag gestuurd onderdeel is van het

samenwerking vanuit het Healthy Living profiel van Maastricht Universitair Medisch Centrum met de

Zorg

in het kader van duurzaamheid. Dit biedt mogelijkheden

op een aantal kansrijke sectoren. Binnen deze sectoren mensen een belangrijke rol. Binnen de kaders van ‘De

hebben naar gezonde voedingsmiddelen. Inzichten in sche betekenis krijgen doordat de markt groeit. Ouders kopen meer gezonde voedingsmiddelen omdat hun

kinderen (geleerd hebben) deze lekker te vinden. Er kan economische bedrijvigheid ontstaan met Agro/Food,

Logistics/Health (Greenport Venlo/Kokerelli). Kortom, ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ kan van aanzienlijke betekenis zijn voor het Limburgse MKB alsook voor de topsectoren en de campussen.

Gezonde Basisschool van de toekomst’ is ‘Life sciences &

Cultureel

preventie een belangrijk deel van de agenda op dit vlak

culturele dimensie. Immers, het dagprogramma omvat

Health in Limburg’ de belangrijkste sector5. Omdat

bepaalt, ligt hier een duidelijke verbinding. ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ biedt bedrijven en

kennisorganisaties een platform voor onderzoek en

ontwikkeling. De spin-off van Sodexo naar de catering-

branche in het aanleveren van gezonde maaltijden met nieuwe voedingsmiddelen, kan aanzienlijk zijn. Sodexo

‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ heeft ook een

Gezonde Basisschool van de toekomst’. Onderwijs speelt leven een belangrijke rol. Grote veranderingen in de wijze waarop het onderwijs haar taak ziet, zijn dus direct van invloed op grote groepen mensen. In de

projectfase krijgen bijna 1.200 kinderen van de basis-

school en 550 van de voorschool, hun ouders en de sociale omgeving van de gezinnen, direct te maken met de mogelijkheden en kansen die het bevorderen van

gezond gedrag zowel op school als thuis biedt. Als de

ontwikkelingen na de projectfase verder gaan, wordt het aantal rechtstreeks of indirect betrokken Limburgse

burgers groter. Met het groeien van de cirkel van invloed, groeit ook de positieve beïnvloeding van het gezond gedrag.

ook de aandacht voor de culturele ontwikkeling van

kinderen. Hierbij sluiten de deelnemende scholen nauw

aan bij de provinciale en landelijke ambities rondom ‘cultuureducatie met kwaliteit’. De deelnemende scholen

volgen hierbij de door de provincie Limburg gesubsidieerde ontwikkelingen binnen SIEN (Scholen In Een

De economische verdiensten in termen van zorguitgaven zijn groot. Naar verwachting dalen de hogere

5

uitgaven voor de zorg in Zuid-Limburg (huisartsenzorg, 6

20

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

Human Capital Agenda Life Sciences & Health Limburg /

7

Statenvoorstel No: G-13-033-gewijzigd. Businesscase

maart 2013 herziene versie

Structuurversterkende projecten, tranche najaar

http://www.liof.nl/nl/nieuws/foods-.aspx

2013-gewijzigd

21

6. Organisatie en planning

nen stond vooral de aanleiding voor ‘De Gezonde

partners, om op inhoudelijke onderdelen mee te denken Stuurgroep gevoed en zijn onderwerpen ter besluitvorming aangedragen.

bestuurders is uitvoerig stilgestaan bij de noodzaak van

torische Stuurgroep gecontinueerd. Deze Stuurgroep is

ouders, sportpartners, kinderopvang, directies en

een totaal vernieuwende aanpak van het basisonderwijs. Bij de ondertekening van de intentieverklaring door alle betrokken organisaties op 17 december 2012 (zie bijlage 1) is gekozen voor een redelijk eenvoudige projectstructuur (zie organogram), bestaande uit een Organisatorische Stuurgroep waarin Movare, GGD Zuid Limburg,

uit de decanen van de vier participerende faculteiten

(promovendus) gekoppeld, die zo nodig geassisteerd

van de UM en wordt voorgezeten door Prof. Dr. Onno van Schayck. Deze stuurgroep is eindverantwoordelijk voor het onderzoek en fungeert feitelijk als een raad van

toezicht. Zij ziet op afstand toe op de uitvoering van het onderzoek, beoordeelt onderzoekrapportages, bewaakt

de hoofdlijnen, bespreekt interfacultaire zaken aangaansche besluiten. Zij wordt hiertoe bijgestaan door een of

Stuurgroep

Bij de uitvoering (start medio 2014) wordt de Organisaeindverantwoordelijk voor de implementatie van ‘De

meerdere facultaire controllers. Er is frequent overleg tussen de voorzitters van beide stuurgroepen om strategische besluiten af te stemmen.

Gezonde Basisschool van de toekomst’ en treedt

Projectgroep

zal sturen op organisatorische en financiële aangelegen-

die verantwoordelijk is voor het leveren van de organisa-

voorwaardenscheppend op, hetgeen wil zeggen dat zij

heden. De Organisatorische Stuurgroep wordt voorgezeten door de bestuursvoorzitter van Movare.

Universiteit Maastricht en de kinderopvangpartners

vertegenwoordigd zijn en een Werkgroep bestaande uit

Er wordt een Organisatorische Projectgroep geformeerd torische eindresultaten aan de Stuurgroep, voor het vaststellen van de inhoudelijke begrenzing van het

organisatorische deel van het project, het bewaken van

de regiodirecteur van Movare. Afhankelijk van de fase

projectleider bewaakt de voortgang, zorgt voor terug-

koppeling naar de Stuurgroep en is aanspreekpunt voor de leden van de werkgroepen.

De Wetenschappelijke Projectgroep bestaat uit de primair verantwoordelijke onderzoekers vanuit de

organisatorische projectgroep schooldirecties

wetenschappelijke projectgroep onderzoeksprojecten

Faculteiten Health, Medicine and Life Sciences, Psychologie, Rechten en Economie, de Open Universiteit en het

MUMC+ en wordt voorgezeten door Dr. Ir. Maria Jansen. De Wetenschappelijke Projectgroep is verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken van het onderzoek,

stemt de verschillende onderzoeksprojecten inhoudelijk

Kennis/As Movare De Gezonde Basisschool van de toekomst

gramma wordt in eerste instantie gefinancierd door de Universiteit Maastricht zelf. Aanvullende onderzoekfi-

nanciering en uitbreiding met aanvullende onderzoeksprojecten vindt plaats vanuit onder andere DSM en

Sodexo en aanvragen die ingediend worden bij overheidsfondsen NWO en ZonMw, collectebusfondsen,

zorgverzekeraars en andere industrie-partners. Subsidie vanuit de Provincie wordt in beginsel niet aangewend

voor het onderzoek (zie verder 7). Overige internationale en Europese subsidiemogelijkheden zullen worden

onderzocht. Nieuwe subsidies worden aangewend voor

versterking en uitbouw van ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’, mede in het belang van structurele financiering door private en publieke partijen.

Onder leiding van Prof Jaap Seidell wordt een landelijke advies geef naar aanleiding van de voortgangsrapportages en die de Wetenschappelijke Stuurgroep en Projectgroep adviseert over inhoudelijke zaken aangaande het onderzoek. Naast deskundige wetenschappers worden voor de adviesgroep ook vertegenwoordigers van de

Ministeries van OCW en VWS, het RIVM, adviesbureau

Sardes (onderwijsexpertise), TNO, NISB en het Voedingscentrum uitgenodigd. Deze adviesgroep zal ook een

belangrijke rol spelen in de advisering over de voortgang en de eventuele continuering van het onderzoek

alsmede van de implementatie van het concept van ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’ voor andere basisscholen, niet alleen in deze regio maar ook op landelijke schaal.

en organisatorisch op elkaar af, zorgt voor de communi-

Er wordt periodiek gerapporteerd over de leereffecten

werkgroepen van de verschillende onderzoeksprojecten.

betrokkenen uitgenodigd voor een symposium waarin

catie naar de Organisatorische Projectgroep en naar de Zij legt verantwoording af aan de Wetenschappelijke

22

interfacultaire) (co-)promotoren. Dit onderzoekspro-

adviesgroep ingesteld die gevraagd en ongevraagd

deelnemende organisatie. Deelnemers worden geselec-

adviesgroep

een promotieteam van interdisciplinaire (en zo mogelijk

Organisatorische Projectgroep bestaat uit een projectleider van Movare en een vertegenwoordiging per

wetenschappelijke stuurgroep

wordt door een onderzoeksassistent en begeleid door

Adviesgroep

teerd op basis van hun expertise en betrokkenheid. De

organisatorische stuurgroep

Aan ieder onderzoeksproject wordt een onderzoeker

de financiën van het organisatorische deel van het

project en de aansturing van de schooldirecties. De

twee beleidsmedewerkers van de GGD Zuid Limburg en

van het onderzoeksprogramma in zijn totaliteit. Onderzoeksprojecten

de het onderzoek en ziet toe op budgettaire en strategi-

Basisschool van de toekomst’ centraal. Met leerkrachten,

schappelijke Projectgroep worden jaarlijks voortgangs-

ingesteld conform de door de Universiteit Maastricht

gehonoreerde Luik-3 aanvraag. De Stuurgroep bestaat

en beleid te ontwikkelen. Vanuit deze Werkgroep is de

draagvlak. In alle gesprekken met partners en betrokke-

rapportages opgesteld van de onderzoekprojecten en

lijke Stuurgroep en een Wetenschappelijke Projectgroep

gevonden waarin de haalbaarheid van ‘De Gezonde

is relatief veel aandacht besteed aan het verkrijgen van

Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg). Voor het onderzoeksprogramma is een Wetenschappe-

van het project is de Werkgroep uitgebreid met andere

Basisschool van de toekomst’ is onderzocht. In deze fase

Stuurgroep. Onder verantwoordelijkheid van de Weten-

de UM in nauwe samenwerking met de GGD (de

Verkenningsfase

In 2012 en 2013 heeft een uitvoerige verkenning plaats-

Het onderzoeksprogramma wordt gecoördineerd vanuit

van het innovatietraject. Iedere twee jaar worden alle de voortgang en de resultaten van het onderzoek

23

besproken worden. Deze symposia zijn in eerste

Communicatie is cruciaal in complexe projecten.

Kwaliteits- en tijdsbewaking van het onderzoek vindt

Provincie Limburg te informeren over de voortgang,

draagvlak en voor de implementatie van resultaten. In

pelijke Stuurgroep. Rapportages van onderzoek vinden

instantie bedoeld om alle betrokken partijen en de maar zijn openbaar toegankelijk. Geïnteresseerde

onderzoekers vanuit de medische, psychologische, economische en juridische hoek en beleidsmakers worden daartoe actief benaderd.

Adequate verspreiding is belangrijk voor het creëren van

plaats onder verantwoordelijkheid van de Wetenschap-

de volgende tabel wordt aangegeven wie er verantwoor-

jaarlijks plaats. De volgende tijdsplanning en ijkpunten

delijk is voor welke doelgerichte disseminatie bij welke

worden gehanteerd:

doelgroep:

doelgroep

doelgerichte disseminatie

verantwoordelijk

jaar

tijdpad

activiteiten

ouders

schoolkrant, nieuwsbrief, website

organisatorische projectgroep

1

jun - aug ‘14

definitieve projectinrichting

sep ’14 - jan ‘15

uitvoeringsplan Organisatie (inhoud en logistiek)

schooldirectie, leraren kinderopvang/PSZ wetenschappers

nieuwsbrief kinderopvang/peuterspeelzalen nieuwsbrieven en speciale

evaluatie sessies en website

organisatorische stuurgroep

publicaties, conferenties

wetenschappelijke projectgroep

provinciale staten

voortgangsrapportages, symposia

wetenschappelijke stuurgroep

beleidsmakers

symposia, mediabijeenkomst

wetenschappelijke stuurgroep

algemeen publiek

mediabijeenkomst

wetenschappelijke stuurgroep

jan - aug ‘15 2

3

4

Uitvoering ‘De Gezonde Basisschool van de toekomst’