Raadsvoorstel 7 (bijlage) Beleidsnota Archeologie Brunssum, erfgoed is identiteit.pdf

De Vondst, centrum voor archeologie Limburg De Vondst is het centrum voor archeologie in Limburg. Op deze unieke locatie in Heerlen bundelen de Provincie Limburg, gemeente Heerlen en stichting Restaura hun krachten. Zowel het Provinciaal depot voor bodemvondsten als het restauratieatelier van Restaura is er gehuisvest. Het doel van De Vondst is om het archeologisch proces ‘van vondst tot vitrine’ inzichtelijk te maken voor iedereen in Limburg. Er is een gratis toegankelijk, speciaal publieksgedeelte ingericht waar je alles kunt horen, zien en beleven op het gebied van de Limburgse archeologie. Bezoekers kunnen de permanente expositie bekijken en meekijken met restauratoren die aan het werk zijn. Ook is een rondleiding door het provinciaal depot of het ervaren van archeologische werkzaamheden mogelijk. Tevens worden diverse lezingen en workshops georganiseerd rondom actuele thema’s. De Vondst is daarmee een verbindingsplatform in de breedste zin van het woord. Het is dé plek in Limburg waar iedereen met zijn of haar vragen over en nieuwsgierigheid naar archeologie terecht kan.

ArcheoRoute In samenwerking met Limburg Marketing en diverse gemeenten is de Archeo Route Limburg ontwikkeld. Door een fysiek speerpunt en de modernste virtuele technieken worden archeologische vindplaatsen fysiek en digitaal beleefbaar gemaakt. Je beleeft de verborgen geschiedenis van de plek op een moderne manier en gaat via augmented reality terug in de tijd. Er zijn reeds tientallen plekken in Limburg op deze manier te bezoeken.

93

ERFGOED IS IDENTITEIT BELEIDSNOTA ARCHEOLOGIE GEMEENTE BRUNSSUM

Foto van archeoroute, speerpunt De reus van Brunssum, op de hoek Dorpstraat-Kerkstraat (www.archeoroutelimburg.nl).

Via Belgica Door middel van een projectmatige samenwerking tussen gemeenten en ondernemers wordt het Romeins verleden in Zuid-Limburg beleefbaar gemaakt. Door de combinatie van meer dan 400 deelnemers bestaande uit overheden, ondernemers en verenigingen is een divers aanbod voorhanden waarin het verhaal achter deze Romeinse weg tot leven komt. Of je nu de verhalen al wandelend, fietsend, proevend, ruikend of met augmented reality wil beleven, het kan bij de Via Belgica.

Nationale Archeologiedagen Ieder jaar, in het tweede weekend van oktober, vinden de Nationale Archeologiedagen plaatst. Limburg is de provincie met de meeste activiteiten en deelnemers tijdens dit weekend. In 2018 vonden 69 activiteiten op 37 plekken plaats die ruim 11.000 bezoekers trokken. Zowel onze musea met archeologische collecties, als heemkundeverenigingen en archeologische werkgroepen organiseren tal van activiteiten waar het publiek archeologie kan beleven. Het aanbod varieert van het uitvoeren van archeologische werkzaamheden tot tentoonstellingen, lezingen, open depots en workshops dwars door de hele provincie.

94

ERFGOED IS IDENTITEIT BELEIDSNOTA ARCHEOLOGIE GEMEENTE BRUNSSUM

Kennisstand De Provincie Limburg heeft de archeologische kennisstand, kennislacunes en kenniswinst laten onderzoeken op basis van onderzoeksrapporten vervaardigd tussen 2007 en 2013. In 2007 was reeds een kennisstand opgemaakt op basis van onderzoeken uitgevoerd tussen 1995 en 2006. Om de in de onderzoeken opgedane archeologische kennis te synthetiseren zijn in 2017 drie rapporten gepubliceerd die samen een actueel overzicht geven van de kennis per periode, per thema en per landschap. De syntheserapporten (https://www.limburg.nl/onderwerpen/cultuur/erfgoed/archeologie/arch-onderzoek/) beslaan de Vroege prehistorie, Late prehistorie en Romeinse tijd. Het rapport over de Middeleeuwen/NieuweTijd volgt op een later moment. De komende jaren wensen provincie en gemeenten, samenwerkend in het Beleidsplatform Erfgoed Limburg, te werken aan het actueel houden van de opgedane kennis. In dat kader volgen onderstaande onderzoeksvragen die in elk Programma van Eisen voor onderzoeken in Limburg dienen opgenomen te worden: 1. Heeft het onderhavige onderzoek een bijdrage geleverd aan de kennisstand archeologie zoals weergegeven in de provinciale synthese uit 2017? 2. Welke nieuwe inzichten heeft het onderzoek in dat opzicht opgeleverd en op welk vlak (periode, gebied, thema)?

Villa Voerendaal - Limburgs Museum Villa Voerendaal moet rond het jaar 100 een enorm agrarisch bedrijf zijn geweest. Sterker nog: het is de grootste Romeinse villa van Nederland en omstreken die we tot op heden kennen. Al in 1985 werd de villa grotendeels blootgelegd en werden er zo’n 20.000 vondsten gedaan, maar die opgravingen zijn nooit onderzocht aangezien er geen geld voor verder onderzoek was. De vondsten zijn voor een groot deel opgeslagen bij De Vondst, centrum voor archeologie in Limburg. Onder leiding van het Limburgs Museum kijkt een team van experts nu voor het eerst naar deze cold case. Het meerjarig onderzoek naar Villa Voerendaal wordt gesubsidieerd door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Het bijbehorende publieksprogramma wordt gesubsidieerd door de Provincie Limburg. Door het creëren van een publieksprogramma wordt op diverse locaties het onderzoek bij het publiek onder de aandacht gebracht.

95

ERFGOED IS IDENTITEIT BELEIDSNOTA ARCHEOLOGIE GEMEENTE BRUNSSUM

Villa Voerendaal.

Als ambitie voor 2020-2023 formuleert de Provincie: Limburg werkt actief aan het vergroten van de (digitale) zichtbaarheid en toegankelijkheid van archeologie in de Limburgse samenleving, verbindt partijen met elkaar en laat mensen vaker met de verhalen achter de vondst in aanraking komen. Het financieel kader is opgebouwd uit de regulier in de programmabegroting en Meerjarenraming 2020-2023 opgenomen middelen voor Archeologie: € 1.568.200. Uit de beleidsintensiveringsmiddelen voor monumenten wordt een bedrag van € 1,5 mln ingezet voor archeologie voor de jaren 2020 en 2021. Verder wordt voor de periode 2022-2023 op basis van een financiële tussenrapportage in het kader van de begrotingscyclus eventuele, extra inzet van middelen opnieuw bezien. Conform de financiële spelregels zoals vastgesteld in de herfstbrief 2019 blijven de in enig jaar niet benutte middelen in principe beschikbaar voor de volgende jaren van dit beleidsprogramma (www.limburg.nl).

96

ERFGOED IS IDENTITEIT BELEIDSNOTA ARCHEOLOGIE GEMEENTE BRUNSSUM

Bijlage 4. Stappenplan bij vergunningaanvraag Afkortingen: I

Initiatiefnemer / vergunningaanvrager

V

Gemeentelijk medewerker vergunningen

A

Gemeentelijke adviseur archeologie

U

Uitvoerend archeologisch bedrijf

B&W

Burgemeester en Wethouders*

*de beslissingsbevoegdheid van B&W wordt vaak gedelegeerd

97

ERFGOED IS IDENTITEIT BELEIDSNOTA ARCHEOLOGIE GEMEENTE BRUNSSUM

Stap 1

Actor

Processtap

I

Vraagt vergunning aan

V

Beoordeelt onderzoeksplicht (toetsingskader: bestemmingsplan)

A

Adviseert V bij twijfel

V

Deelt I mee of sprake is van onderzoeksplicht

Besluit

Vervolg

Nee

Vergunning zonder voorwaarden

Ja

Stap 2

(vergunning-aanvraag)

2

V

Bij niet gravend onderzoek: stap 3

Deelt I type onderzoek mee én de daaraan gekoppelde onderzoekseisen.

Bij gravend onderzoek: stap 5

(vergunning-aanvraag)

I

Geeft opdracht aan U voor niet-gravend onderzoek

U

Voert onderzoek uit conform onderzoekseisen en stelt rapport op

I

Legt het rapport ter toetsing aan de gemeente (V) en diens adviseur (A) voor

A

Toetst rapport en koppelt dit terug aan I

I

Laat U - indien nodig - het rapport aanpassen

A

Toetst het rapport opnieuw. Indien akkoord volgt advies aan B&W over noodzaak vervolgonderzoek.

B&W

Beslist over vervolg (selectiebesluit). Is vervolgonderzoek noodzakelijk?

3 (niet gravend onderzoek; bureauonderzoek en/of verkennend/ karterend booronderzoek en/of oppervlaktekartering)

98

Nee

Vergunning zonder voorwaarden

Ja

Stap 4

ERFGOED IS IDENTITEIT BELEIDSNOTA ARCHEOLOGIE GEMEENTE BRUNSSUM

Stap

Actor

Processtap

V

Deelt I het besluit mee. Het vervolgtraject wordt uitgelegd én de daaraan gekoppelde onderzoekseisen.

4

I

Geeft U opdracht tot opstellen PvE voor gravend onderzoek

U

Stelt PvE op conform onderzoekseisen.

I

Legt het PvE ter toetsing aan de gemeente (V) en diens adviseur (A) voor

A

Toetst PvE en koppelt dit terug aan I

I

Laat U – indien nodig - het PvE aanpassen

A

Toetst het PvE opnieuw. Indien akkoord volgt goedkeuringsadvies aan B&W

B&W

Stelt PvE vast.

U/A/ B&W

Ondertekenen PvE

5 (PvE voor gravend onderzoek)

Besluit

99

Vervolg Advies niet-gravend onderzoek: Stap 3 Advies gravend onderzoek: stap 5 e.v.

Stap 6

ERFGOED IS IDENTITEIT BELEIDSNOTA ARCHEOLOGIE GEMEENTE BRUNSSUM

Stap

6

Actor

Processtap

I

Geeft opdracht tot uitvoering onderzoek

U

Voert onderzoek uit en stelt (indien relevant) evaluatierapport op

I

Legt het evaluatierapport aan de gemeente (V) en diens adviseur (A) voor

A/V (B&W)

Overlegt met U over inhoud evaluatierapport t.a.v. uitwerking en rapportage. Uiteindelijk besluit over de mate van uitwerking wordt door B&W genomen.

U

Past evaluatierapport aan

B&W

Stelt evaluatierapport vast

U/A/

Ondertekenen evaluatierapport

I

Geeft U – indien noodzakelijk – een aanvullende opdracht tot uitwerking en rapportage

U

Stelt conceptrapport op

I

Legt het conceptrapport ter toetsing aan de gemeente (V) en diens adviseur (A) voor

A

Toetst conceptrapport en koppelt dit terug aan I

I

Laat U – indien nodig - het conceptrapport aanpassen

A

Toetst het rapport opnieuw totdat het akkoord wordt bevonden.

B&W

Keurt rapport goed

(proefsleuven, opgra-

Besluit

Vervolg

ving, begeleiding)

Na proefsleuven volgt stap 7 Na opgraving en begeleiding volgt stap 8

Stap 7

A

Adviseert B&W over noodzaak vervolgonderzoek.

100