Raadsvoorstel 41 (bijlage 2) Zienswijzennota concept Transitievisie Warmte 2.0’

Zienswijzennota en Nota van wijzigingen Behorende bij concept Transitievisie Warmte 2.0

Gemeente Brunssum Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling en Vastgoed Datum 21 augustus 2023

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Inhoud 1.

Algemeen......................................................................................................................................... 3

2.

Gevolgde procedure ........................................................................................................................ 3

3.

Ingediende zienswijze ..................................................................................................................... 3

4.

Ontvankelijkheid zienswijzen .......................................................................................................... 3

5.

Weergave en reactie op ingediende zienswijzen ............................................................................ 4

6.

Conclusie ingekomen zienswijzen ................................................................................................. 14

7.

Schriftelijke vragenronde gemeenteraad...................................................................................... 15

8.

Conclusie ingekomen reacties gemeenteraad .............................................................................. 45

9.

Nota van wijzigingen ..................................................................................................................... 45

Pagina 2 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 1. Algemeen In het Nationaal Klimaatakkoord is afgesproken dat alle gemeenten werken naar een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050. Daarnaast heeft Brunssum -samen met de andere Parkstadgemeentende ambitie uitgesproken om een energieneutrale gemeente te zijn in 2040. Hoe Brunssum naar een energiezuinige en aardgasvrije gemeente toe werkt, wordt beschreven in de Transitievisie Warmte 2.0. De Transitievisie Warmte 2.0 geeft de stappen weer hoe de gemeente Brunssum 20% minder aardgas gebruikt in 2030 ten opzichte van 2020.

2. Gevolgde procedure Het concept beleidsdocument Transitievisie Warmte 2.0 heeft ter inzage gelegen van 14 juni 2023 t/m 26 juli 2023. Het concept beleidsdocument was te raadplegen: - Via de website www.overheid.nl - Via de gemeentelijke website www.brunssum.nl/tvw - In de gemeentewinkel aan het Lindeplein. De ter inzagelegging is bekend gemaakt via de gemeentelijke website. Er is ook een persbericht uitgegaan. Inwoners die meegedaan hebben aan de enquête ‘Energiezuinig en aardgasvrij Brunssum’, en hun gegevens daarbij hebben achtergelaten, hebben hierover bericht ontvangen evenals de buurtnetwerken en de gemeentelijke partners die betrokken zijn geweest rondom het opstellen van dit beleid. Verder is er op 21 juni 2023 een webinar gehouden. Daarnaast is op 5 juli 2023 een informatiemoment geweest om belanghebbenden dit beleid toe te lichten en de gelegenheid te geven vragen te stellen. Middels berichten op sociale media, de gemeentelijke website en vermelding in de algemene gemeentelijke nieuwsbrief zijn deze informatiemogelijkheden extra onder de aandacht gebracht. Aanvullend op het ter inzage leggen, is de gemeenteraad middels een schriftelijke vragenronde gevraagd om haar wensen en bedenkingen kenbaar te maken. Deze zijn per partij ook beantwoord in deze nota.

Het aanwenden van rechtsmiddelen tegen het besluit om deze beleidsregel vast te stellen is niet mogelijk op grond van artikel 7:1 juncto artikel 8:3, lid 1, onder a van de Algemene wet bestuursrecht.

3. Ingediende zienswijze Gedurende de termijn van terinzagelegging van de concept Transitievisie Warmte 2.0 zijn er twee zienswijzen kenbaar gemaakt door: 1. xxx, inwoner gemeente Brunssum, d.d. 24 juli 2023, ontvangen op 24 juli 2022, zaaknummer 202326607, reclamant 1; 2. xxx, inwoner gemeente Brunssum, d.d. 17 juli 2023, ontvangen op 19 juli 2023, zaaknummer 202325146, reclamant 2; In verband met de Wet bescherming persoonsgegevens zijn de namen van deze personen weggelaten. 4. Ontvankelijkheid zienswijzen De zienswijzen van reclamant 1 en 2 zijn tijdig ingediend. Ingevolge vaste jurisprudentie geldt hierbij de zogenaamde verzendtheorie: de zienswijze moet binnen de termijn ter post zijn bezorgd en uiterlijk een week na afloop van de termijn zijn ontvangen. Als bewijs dat tijdig ter post is bezorgd geldt de stempeldatum van de post. Als bewijs dat tijdig door de gemeente is ontvangen geldt het stempel van de gemeente.

Pagina 3 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

5. Weergave en reactie op ingediende zienswijzen In de onderstaande tabel zijn de zienswijzen van de twee reclamanten op de concept Transitievisie Warmte (TVW) geciteerd verwerkt. Zienswijze 2 was dermate uitgebreid dat deze is opgedeeld voor de leesbaarheid en beantwoording op onderdelen. Nr. 1

Inhoud Onlangs heeft Uw college de Transitievisie warmte 2.0 vastgesteld. Uw ambitie is om in 2030 20% minder aardgas te verbruiken ten opzichte van 2020. U geeft aan dat veel gebouwen in Brunssum nog niet goed geïsoleerd zijn en niet energiezuinig.

Beantwoording/ reactie gemeente In het isolatie- en verduurzamingsprogramma (IVP) is een VVE aanpak voorzien, deze moet nog worden uitgewerkt nadat de gemeenteraad heeft ingestemd met dit programma. In dit programma is voorzien deze aanpak uit te werken in 2024/2025. In de afhandeling Motie ‘Enkelvoudige subsidie duurzaamheid woningen’ is een optie benoemt om VVE’s te ondersteunen in het zetten van een eerste stap. Ook hierover zal de gemeenteraad eerst een uitspraak moeten doen alvorens hiervoor een regeling kan worden opgesteld.

Via een nog op te stellen uitvoeringsplan wilt u eventueel in combinatie met andere maatregelen starten met het isoleren van woningen in buurten waar veel woningen staan met een laag energielabel en waar de betaalbaarheid van de energierekening onder druk staat. Na het isoleren Bij de plaatsing van zonnepanelen op appartementencomplexen kan door volgt dan de stap naar duurzame energie. Een aanpak die onzerzijds VvE's gebruik worden gemaakt van de Subsidieregeling Coöperatieve wordt ondersteund. Energieopwekking (SCE), zie: https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/sce Verspreid binnen de gemeente Brunssum liggen in diverse wijken appartementen die door een Vereniging van Eigenaren worden onderhouden. Deze appartementen zijn eenvoudig te definiëren en de stap naar duurzame energie kan nu reeds worden gezet. Waarom wachten als verduurzaming nu al binnen bereik is. Het gasverbruik in de bebouwde omgeving zal zeker verminderen en het halen van uw doelstelling bevorderen. Voorgesteld wordt om de stap naar verduurzaming van appartementencomplexen projectmatig op te nemen in de Transitievisie Warmte 2.0. en in overleg met bewoners en VvE’s ten spoedigste een plan van aanpak c.q. een uitvoeringsplan op te stellen.

Pagina 4 van 45

Voor VVE’s die zelf aan de slag willen met zonnepanelen is o.a. via de website van Stichting HIER, https://www.hier.nu/tag/vve, informatie beschikbaar.

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr. 2.0

Inhoud In concept TVW2.0 staan een aantal tegenstellingen en onvolkomenheden, ontbreekt de invulling van de doelstelling en tevens mist het document de onderbouwing en begroting van voorgestelde oplossing. Nationaal is de doelstelling vastgesteld op 55% CO2 reductie in 2030 en in 2050 CO2 neutraal energieverbruik. In concept TVW2.0 is dit vertaald naar de ambitie om in 2030 20% minder aardgas te verbruiken. Een reductie van het aardgasverbruik met 20% voldoet niet aan de nationale doelstelling (2030), de visie naar een CO2 neutrale warmte systeem in 2050 ontbreekt.

Beantwoording/ reactie gemeente De voorgestelde aanpak is conform de gestelde landelijke doelstellingen voor deze specifieke opgave als onderdeel van het klimaatakkoord. Het klimaatakkoord als geheel heeft tot doel de CO2 uitstoot te reduceren naar 55% als de Europese Unie daarover een akkoord bereikt. Om tot die 55% te komen is voor de opgave aardgasvrij vastgesteld dat in 2030 1.5 miljoen woningen en andere gebouwen geïsoleerd en aardgasvrij zijn om daarmee 20% reductie in het aardgasgebruik te behalen. De verschillende doelen per sector van het klimaatakkoord staan in deze routekaart naar 2050. De TVW 2.0 zet in op een aardgasreductie van 20% in 2030 en daarmee voldoet deze TVW aan het landelijk doel.

2.1

In concept TVW2.0 (pagina 103) staat dat een hybride warmtepomp 50% aardgas bespaart maar dat de CO2 uitstoot winst maar 20% is. Kort, we schuiven het probleem met voorgestelde aanpak alleen door naar de toekomst en daarmee is het een desinvestering.

Dat heeft er mee te maken dat er momenteel nog geen 100% hernieuwbare elektriciteit is. In 2050 zal alle energie hernieuwbaar moeten zijn waardoor dit verschil niet meer aan de orde is. In een transitie zoals de energietransitie worden stappen gezet naar het einddoel in 2050. Dat betekent dus niet dat met één stap 100% van de totale klimaatopgave kan worden behaald. Door een hybride oplossing toe te passen, wordt er bespaard op aardgas en afhankelijk van de hoeveelheid hernieuwbare elektriciteit, bepaalt dit de totale CO2-reductie voor het landelijk doel. In het klimaatakkoord is elektriciteit een apart doel. Doel in het klimaatakkoord voor elektriciteit is dat 70% van alle elektriciteit uit hernieuwbare bronnen komt. Hiervan moet landelijk 35 TWH op land worden gerealiseerd door de RES. Het realiseren van de doelen voor hernieuwbare elektriciteit valt daarom buiten de scope van de TVW, maar maakt deel uit van de Regionale Energiestrategie (RES) en het programma Parkstad Limburg Energietransitie (PALET). Wel zal in de uitwerking van het uitvoeringsplan de toepassing van zonnepanelen meegenomen worden om daarmee ook de daken optimaal te gebruiken voor de productie van hernieuwbare energie.

Pagina 5 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr. 2.2

Inhoud Tegenstelling lees ik in de uitspraken van Enexis Op pagina 136 staat “Bij het realiseren van veel individuele elektrische oplossingen zou de impact vrij groot zijn voor Brunssum” En op pagina 78 staat “In Brunssum valt de benodigde verzwaring van kabels relatief mee” Van welke uitspraak moet er uitgegaan worden, is de gekozen oplossing elektrisch verwarmen wel mogelijk? En welke invloed heeft de melding dat ons elektriciteit netwerk vol zit en dat de komende 5 tot 10 jaar geen industriële aansluitingen meer gerealiseerd kunnen worden, op de voorgestelde verduurzaming plannen?

Beantwoording/ reactie gemeente Naast de warmteopgave omvat de energietransitie ook opgaven in het kader van de opwek van elektriciteit en elektrische mobiliteit. Enkel de groei van het aantal zonnepanelen vergt al aanzienlijke verzwaring van het elektriciteitsnetwerk in woonwijken. Door tijdig rekening te houden met de grootschalige toepassing van warmtepompen kan direct voldoende worden verzwaard om ook de toename van de elektriciteitsvraag te kunnen accommoderen. De impact is gaat niet alleen over kosten maar vooral ook over de ruimte die nodig is voor die aanpassingen. Dit door een toename van kabels- en leidingen in de ondergrond en bovengrondse voorzieningen die goed moeten worden ingepast, rekening houdend met de kwaliteit van de leefomgeving. Zie voor informatie over de aanpak van het netwerk paragraaf 2.4 in bijlage 2, geschreven door Enexis voor de TVW van Brunssum. Dat er krapte is op het elektriciteitsnetwerk op dit moment klopt. Dit raakt vooral nieuwe aansluitingen voor grootverbruikers. Voor particulieren en andere klanten met een kleinere aansluiting (3x80 ampère of minder) heeft het gebrek aan transportcapaciteit tot op heden geen consequenties

2.3

Warmte is een 1e levensbehoefte, ik mis in concept TVW2.0 een risico en leveringszekerheid analyse!

De leveringszekerheid van warmte is gewaarborgd in de warmtewet en ligt bij de energiebedrijven. Ook in de nieuwe warmtewet 2.0 is deze leveringszekerheid gewaarborgd.

2.4

Uit zicht van efficiëntie zijn elektrische oplossingen te prefereren, echter ze zorgen voor hoge collectieve kosten. Netbeheer Nederland heeft berekend dat nationaal 102 miljard geïnvesteerd moet worden om het elektriciteit netwerk te verzwaren. Afgeschreven over 30 jaar en zonder financieringskosten betekent dit een lastenverzwaring van € 423,00/jaar per huishouden.

Het elektriciteitsnet zal duurder worden, dat klopt. Daar tegenover staat ook dat de kosten voor de aardgas infrastructuur lager gaan worden als gevolg van de uitfasering van aardgas. Er zal nog wel een gas infrastructuur resteren maar deze zal dus ook kleiner en daardoor minder kostbaar worden als gevolg van de transitie naar aardgasvrij. Veel meer over dit onderwerp is te lezen in het Nationaal plan

Pagina 6 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr.

Inhoud

Beantwoording/ reactie gemeente energiesysteem, zie: https://www.rvo.nl/onderwerpen/energiesysteem/nationaal-planenergiesysteem.

2.5

In rapport “Integrale effectenanalyse Programma Energiehoofdstructuur 2023 - Beschrijving scenario's 2050” (https://open.overheid.nl/documenten/0dc1fce8-e8f7-4652-bc5c012a52e72487/file) staat dat voor aanpak “Nederland Energieland Regionale Sturing” er 54GW batterij vermogen nodig is.

De energietransitie is een opgave die tot 2050 wordt uitgevoerd. In het huidige energiesysteem zijn er twee opties dominant, aardgas en elektriciteit. Echter de energietransitie zal gaan over een veelheid aan oplossingen die gezamenlijk het einddoel gaan bereiken. De opslagcapaciteit zal op meerdere manieren worden ingevuld, denk aan productie van waterstof bij elektriciteit overschot, het dynamisch laden van elektrische auto’s en slimmere apparaten en installaties. Uitgaan van de huidige situatie, kosten en één oplossing zijn dan ook geen representatief beeld van de energietransitie en de benodigde investeringen als ook de toekomstige tarieven voor energie. Overigens betekent niets doen dat er tot 2050 tussen de € 77,5 en 173,6 miljard aan klimaatschade kan zijn. Daarom kiest de gemeente voor de integrale regisseursrol om de energietransitie (klimaatmitigatie) als aanjager te gebruiken in het toekomstbestendig maken van de buurt en dus aan de slag te gaan met klimaatadaptatie. Dit op basis van de klimaatadaptatiestrategie Parkstad.

Dit komt overeen met 216 GWh opslag capaciteit. Met huidige batterij prijs van € 434,00/kWh (https://www.energietransitienederland.nl/site/energie-opslaan) betekent dit een lastendruk van € 1.165 per huishouden per jaar. Dit betekent dat een stroom aansluiting € 1.588 per jaar gaat kosten, daar komen nog kosten voor kerncentrales waterstof opwek en opslag en nog nieuw te bouwen door waterstof aangedreven elektriciteitscentrales bovenop,…. En vergeet niet dat de energie sector niets voor niets doet en werkt met winst marge.

De ontwikkeling van het elektriciteitsnetwerk en de grootschalige aanpassingen die daarvoor nodig zijn, vallen buiten de scope van de TVW en lopen onder regie van het Rijk (Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie & Klimaat (MIEK)) in samenwerking met de provincie (provinciaal meerjarenprogramma infrastructuur en energie (pMIEK) en de RES-regio Zuid-Limburg. 2.6

Zelf heb ik uitgerekend als Nederland aan de warmtepomp gaat en we 2 winter dagen met batterij opslag willen overbruggen dit € 9.734 per jaar per huishouden gaat kosten. De in concept TVW2.0 gekozen oplossing (all-electric), is gezien de hoge collectieve kosten die daarmee gemoeid gaan, niet verstandig!

Pagina 7 van 45

De TVW gaat uit van de oplossingen die de laagste maatschappelijke kosten hebben. De gemeente heeft namelijk de taak hierop te sturen en kan daar alleen gemotiveerd van afwijken. De maatschappelijke kosten zijn gebaseerd op basis van de startanalyse die door het Rijk en het Planbureau voor de Leefomgeving is opgesteld. Met die

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr.

Inhoud Collectieve kosten zijn in concept TVW2.0 (3. Doorkijk 2050 pagina 51) gepubliceerd. Ik zie nergens de bronvermelding naar de berekeningen en neem aan dat dit jaarlijkse en niet eenmalige kosten zijn. Bovendien is onduidelijk wat de afkortingen zijn onder 1e en 2e optie.

2.7

Bovendien is er sprake van Giga Joules terwijl elders sprake is van Watt’s. Het gebruik van verschillende eenheden voor hetzelfde begrip (energie versus energie per tijdeenheid) draagt niet bij aan duidelijkheid en beeldvorming. Is dit de werkelijke de visie naar 2050? Ik kom met alleen batterij opslag en netwerkaanpassingen al hoger uit en zou graag de reële CO2 besparing kosten per ton willen zien. Zijn collectieve kosten van € 600,00/ton CO2 besparing wel rechtvaardig als de industrie een ton CO2 mag uitstoten voor nu € 55,94 en in 2030 € 136,79 ? Bron (https://www.emissieautoriteit.nl/onderwerpen/tarieven-co2heffing)

Beantwoording/ reactie gemeente data, onderzoeken en andere kaders van het Rijk, is deze TVW tot stand gekomen. In bijlage 3 staan de inhoudelijke vereisten die het Rijk stelt aan de TVW zodat deze na de inwerkingtreding van de omgevingswet als omgevingsprogramma wordt behouden. In bijlage 3, wordt de verwachte hoeveelheid warmte per hectare weergegeven in Giga Joules. Dit is een natuurkundige en meetbare eenheid voor warmte. Daarmee kunnen de verschillende technieken voor warmte, ongeacht de bron met elkaar worden vergeleken. Denk aan warmte uit elektriciteit, groengas of de bodem. De TVW 2.0 is de visie hoe de gemeente Brunssum aan de slag wil gaan met het aardgasvrij maken. Deze visie is voor 5 jaar vastgesteld en zal elke 5 jaar worden bijgesteld op basis van opgedane kennis en ervaring, nieuwe technieken en andere ontwikkelingen. Voor de komende jaren kunnen de geselecteerde buurten aan de slag met het opstellen van het uitvoeringsprogramma voor de buurt. De haalbaarheid en betaalbaarheid zijn onderdeel van het uitvoeringsprogramma. (zie hoofdstuk 4 en bijlage 2) Separaat zal de gemeente ook gemeente breed bewoners stimuleren en/of ondersteunen bij het nemen van maatregelen. (zie hoofdstuk 5) De verduurzaming van industrie loopt via het Rijk en daarin is geen taak voor de gemeente belegd.

Wel heeft de gemeente of de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) een taak in het controleren op de energiebesparingsplicht. De verduurzaming van industrie valt daarom buiten de scope van de Transitievisie Warmte.

2.8

Waarom is groene waterstof geen optie? Het Rijk heeft bepaald dat groene waterstof geen optie is tot 2030. Deze kan De vraag zou gesteld moeten worden of de waterstof ladder vanwege de daarom niet als alternatief worden meegenomen in de eerste buurten. betaalbaarheid omgedraaid zou moeten worden. Daarnaast speelt ook de ontwikkeling van groengas, deze optie is wel meegenomen onder de hybride optie (S4). Beide ontwikkelingen zijn onzeker

Pagina 8 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr.

Inhoud Wat op dit moment groene waterstof kost is erg ondoorzichtig maar heb een prijs van € 6,00/kg gevonden. Voorspellingen van de prijs zijn in 2025 € 2,70/kg en in 2050 onder € 2,00/kg. In 1kg waterstof zit 33kWh energie en ons aardgas heeft een energie dichtheid van 9,769 kWh/m3. Wil je de m3 aardgas prijs met de kg waterstof prijs vergelijken dan kun je de waterstof prijs door 33/9,769 = 3,378 delen. De door waterstof vervangende m3 aardgas kost nu 6/3,378 = € 1,776 en in 2050 2/3,378 = € 0.592. Door met waterstof te verwarmen zijn er geen ingrijpende gebouw gebonden aanpassingen nodig, maar isoleren is natuurlijk wel wenselijk. Met een investering in een nieuwe (H2) gas ketel een inductie kookplaat en wat pannen is een huis verduurzaamd en CO2 neutraal! (https://www.remeha.nl/over-remeha/remeha-en-waterstof) De makers van de waterstofladder (Natuur & Milieu) hebben hun keuzes gebaseerd op het feit dat het groene energie schaarst is. Deze aanname is achterhaald, we wekken nu al regelmatig meer groene energie op dan we nodig hebben. Opwek van groene energie is geen probleem, het zinvol gebruiken en/of de opslag daarvan, dat is tegenwoordig een veel urgenter issue.

Ik lees in “Stad aan het Haringvliet” (https://www.goereeoverflakkee.nl/uitkomst-draagvlakmeting-776-stemt-voor-eenaardgasvrij-stad-aan-t-haringvliet) dat de inwoners via een draagvlakmeting beslist hebben om collectief te willen overstappen op groene waterstof als aardgas-vrij alternatief. Waarom is dit voor Brunssum geen optie en kan het daar wel? Waterstof is binnenkort beschikbaar, Chemelot krijgt een waterstof aansluiting en een aftakking naar Parkstad zou mogelijk zijn.

Pagina 9 van 45

Beantwoording/ reactie gemeente ten aanzien van beschikbaarheid en betaalbaarheid op de langere termijn. Daarom is de hybride optie vooralsnog een tussenstap naar aardgasvrij. Het Rijk heeft geprioriteerd waar waterstof ingezet moet gaan worden, dit is gevisualiseerd in de waterstofladder. De gebouwde omgeving heeft een lage prioriteit voor waterstof, dit komt omdat andere sectoren minder of geen andere alternatieven hebben voor aardgas. Er wordt op bepaalde momenten meer groene elektriciteit geproduceerd dan gebruikt maar dit moet op jaarbasis bekeken worden en niet op individuele momenten. Bij een overschot van de productie van groene elektriciteit kan deze ingezet worden om bijv. groene waterstof te produceren. Alvorens er een structureel overschot aan groene elektriciteit beschikbaar is, is er nog veel meer opwekcapaciteit nodig. Voor het produceren van groene waterstof moet er eerst groene elektriciteit worden opgewekt waarvan vervolgens waterstof van kan worden gemaakt. Waterstof moet vervolgens weer verbrand gaan worden voor warmte. ‘Bij het maken van waterstof gaat energie verloren. Bij het omzetten van elektriciteit in waterstof gaat zo’n 25 procent van de energie verloren. Ook bij het omzetten van waterstof naar elektriciteit is er sprake van energieverlies: zo’n 40 procent.’ (bron: Milieucentraal) Daardoor wordt er ook veel beschikbare energie verloren.

Het is daardoor verstandiger om die groene elektriciteit direct in te voeden in bijvoorbeeld een warmtepomp. Deze kan van 1 eenheid elektriciteit 3 tot 5 eenheden warmte producten. Uiteindelijk heeft daardoor de gemeente en regio Parkstad ook fors minder opwek van elektriciteit nodig. Daar de regio energieneutraal wil zijn, moet alle elektriciteit lokaal worden opgewekt. Er is niet genoeg ruimte om oneindig veel elektriciteit op te wekken. Daarnaast moet er ook zuinig worden omgegaan met grondstoffen

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr.

Inhoud Persoonlijk zie ik geen andere “betaalbare” manier om “CO2 neutraal” te verwarmen. En door alle beschikbare middelen in te zetten om opwek en opslag van groene waterstof uit te rollen, de snelste manier om de CO2 uitstoot te reduceren, 2030 misschien maar 2050 is zo nog steeds haalbaar. Want met het CO2 maken van ons gas zijn alle verbruikers ook CO2 neutraal en sneller dan dit kun je niet verduurzamen. Dit zijn beslissingen die de hogere overheid moet maken, maar de lage overheid heeft wel de taak om problemen (betaalbaarheid en uitvoerbaarheid) te signaleren en deze kenbaar te maken!

Beantwoording/ reactie gemeente daar de grondstoffen niet oneindig voorradig zijn. Er kunnen dus niet oneindig veel zonnepanelen of windmolens worden gebouwd. In de keuzes dient dan ook rekening te worden gehouden met efficiënt gebruik van ruimte en de beschikbare grondstoffen. Het goed omgaan met beschikbare grondstoffen en de noodzaak daarvan wordt in de energietransitie nog onderschat (zie hiervoor o.a. Grondstoffen cruciaal voor succesvolle energietransitie - Copper8). In Parkstad wordt daarom ingezet op o.a. circulaire bouw zodat met deze forse verduurzamingsopgave ook slim wordt omgaan met grondstoffen voor nu en de toekomst. De ontwikkeling van waterstof en groengas zijn onderdeel van de Regionale Structuur Warmte (RSW) als onderdeel van de Regionale Energie Strategie (RES) Zuid-Limburg en vallen buiten de scope van de Transitievisie Warmte.

2.9

In concept TVW2.0 (pagina 77) staat dat Brunssum een energie vraag van 977 TJ per jaar heeft. Verschillende energie bronnen zijn onderzocht maar voldeden niet aan de vraag. In Palet 2.0 Brunssum (pagina 21) is de opwek capaciteit van de zon berekend en op 1203 TJ vastgesteld. Niet alleen voldoet dit aan de benodigde opwek capaciteit om daarmee Brunssum te verwarmen, het is ook nog eens energie van hoge temperatuur. Waarom is deze energiebron niet onderzocht als optie voor een HT/MT warmtenet? Er zijn verschillende voorbeelden in binnen en buitenland waar zonnewarmte gecombineerd met seizoen opslag ingezet wordt als warmtebron.

Pagina 10 van 45

Het Rijk heeft de opties bepaald die de gemeente mag meenemen in de analyse voor de Transitievisie Warmte. Dit zijn marktrijpe technieken die ook potentie hebben om grootschalig toe te passen. In deze opties is geen variant warmtenet met zonthermie. Wel is deze optie onderzocht voor de lokale toepassing. De zon kan ontzettend veel energie generen voor warmte en elektriciteit. Gangbaar is om zonthermie direct te benutten in de zomer, vooral voor de warmtevoorziening voor warm tapwater. Zo is geen seizoensopslag van warmte nodig. Zonthermie werkt daarbij aanvullend op de andere warmtetechnieken zoals een warmtenet of warmtepomp. In juni 2023 is door Royal Haskoning DHV een verkenning afgerond van mogelijke duurzame warmtebronnen in Zuid-Limburg. De toepassing van zonthermie was hier ook onderdeel van. Voor de verkenning is de benodigde oppervlakte voor een zonthermisch systeem met een vermogen van 10 MWth onderzocht. De totale warmteproductie komt daarmee op ca. 22 TJ

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr.

Inhoud Opslag van warmte en zonthermie zijn marktrijp, concept TVW2.0 is niet compleet zonder een haalbaarheidsstudie! Zie ook synergiemogelijkheden met onze buurtgemeenten Schinveld, Hoensbroek en Landgraaf waardoor kosten per aansluiting zullen dalen. Deze oplossing is volledig CO2 neutraal en voldoet daarmee aan de 2050 doelstelling. Thermische opslag is relatief betaalbaar en voor eigen opgewekte groene energie hoeft geen energie belasting betaald te worden waardoor deze aanpak nagenoeg kostenneutraal uitgerold kan worden. Impact van deze oplossing is hoog, Brunssum moet voor het warmtenet en zonnecollectorparken in het buitengebied volledig op de schop. Maar eenmaal aangelegd ben je energie onafhankelijk en betaal je alleen nog maar voor het onderhoud en de financieringskosten van het systeem. Energie kosten zijn daarmee niet meer afhankelijk van schommelingen op de markt. Uitgeprobeerd zou dit concept in Brunssum Noord kunnen worden. Beginnend met een flat om een duur warmtenet te voorkomen. Warmte opwek en opslag is mogelijk naast de N300, dit was volgens Palet 2.0 Brunssum ook een van de daarvoor aangewezen gebieden. Kleinschaliger zou het dak van de Fatima kerk (groot oppervlak zuid) kunnen dienen als energie bron om daarmee de kerk en de Basisschool de Caleidoscoop te verduurzamen.

Pagina 11 van 45

Beantwoording/ reactie gemeente per jaar. De benodigde oppervlakte is ca. 1,5 hectare voor een volledig zonthermisch systeem en ca. 1,7 hectare voor een PVT-systeem (ca. 2 tot 2,5 voetbalvelden). Daarmee kan ongeveer 0,4% van de verwachte warmtevraag in regio Parkstad in 2030 worden ingevuld. Uit de verkenning blijkt dat zonthermie in vergelijking tot andere duurzame warmtebronnen dan ook twee belangrijke nadelen heeft: • Zonthermie vraagt relatief veel ruimte. Dit is een schaars goed in ZuidLimburg, met name in en rondom het stedelijk gebied. Daarbij zijn er veel concurrerende ruimteclaims, waarbij een zorgvuldige afweging dient te worden gemaakt welke invulling de hoogste sociaaleconomische meerwaarde heeft. • Het aantal vollasturen van zonthermie is beperkt, waarbij de warmteproductie plaatsvindt op momenten met een lage warmtevraag. Daarmee is seizoensopslag nodig. Zonthermie wordt dan ook meestal toegepast in die situaties waarbij juist in de zomer de warmtevraag groot is, dit in de vorm van warm tapwater. Denk daarbij openluchtzwembaden, camping, bedrijven met hoog warm water verbruik en grote huishoudens. Conclusie: Samenvattend wordt zonthermie op korte en langere termijn als weinig kansrijk geacht om op grote schaal een rol te spelen in de warmtevoorziening.

Mogelijk kan deze techniek wel als aanvullende bron dienen voor specifieke situaties, bijvoorbeeld door directe inzet in de zomer daar waar warm tapwatervraag groot is, of door inzet in de winter mits warmteopslag in WKO mogelijk is. De toepassing van zonneboilers als gebouwgebonden maatregel kan zeker interessant zijn. Uit de enquête onder inwoners geven zij ook aan hier interesse in te hebben. Deze techniek is dan ook nergens uitgesloten en kan verder worden uitgewerkt in het opstellen van het uitvoeringsplan als individuele oplossing aanvullend op bijv. een warmtepomp.

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr. 2.10

Inhoud In concept TVW2.0 staat geen kostenraming van de gebouw gebonden kosten, alleen de collectieve kosten per maatregel zijn onderzocht. Wat zijn de eenmalige kosten die de inwoners moeten maken om hun A t/m G woning van het gas af te halen met de in concept TVW2.0 voorgestelde aanpak? En met het van het gas afhalen, betekent dit dan ook CO2 neutraal, of moet na 2030 opnieuw geïnvesteerd worden om 2050 doelstelling te halen? Volgens de Webinar van de woonwijzerwinkel (verduurzamen VVE) kost het verduurzamen van een flat appartement (85% energiekostenreductie) 62k. De vraag moet gesteld moeten worden of je dan nog kunt spreken over een terugverdientijd of het kostenneutraal zijn van maandlasten.

Beantwoording/ reactie gemeente Dat klopt, de kosten kunnen niet voor alle woningen in Brunssum specifiek berekend worden op dit moment. Dat is voor de TVW ook niet nodig. Daarin is de inzage in de oplossing met de laagste maatschappelijke kosten op gebiedsniveau voldoende. Daarom is er nog de verplichting om als gemeente voor de buurt een uitvoeringsplan op te stellen waarin de haalbaarheid en betaalbaarheid op basis van de feitelijke situatie kan worden bepaald. Daarin wordt dan ook pas definitief vastgelegd wat het alternatief voor aardgas wordt en wat er aan andere investeringen gedaan moeten worden. De stappen en inhoudelijke vereisten voor dit uitvoeringplan zijn vastgelegd in bijlage 2.

2.11

In de brede bewoners enquête/ draagvlakmeting waar concept TVW2.0 meermaals naar verwijst, geven inwoners juist aan bezorg te zijn over de betaalbaarheid. Waarom is er dan in concept TVW2.0 gekozen is voor een oplossing met de hoogste collectieve en gebouw gebonden kosten? En welke waarde heeft een enquête als inwoners geen serieuze voorlichting krijgen en op voorhand oplossingen uitgesloten worden?

De gemeente erkent dit en daarom zal er ook veel aandacht zijn voor de haalbaarheid en betaalbaarheid. Dit is ook apart beschreven in de TVW en zal in het uitvoeringsplan verder worden uitgewerkt. Daarnaast zal de gemeente waar nodig en mogelijk ook zorgen voor de benodigde ondersteuning.

Pagina 12 van 45

De opties in de TVW gaan uit van de laagste maatschappelijke kosten. Dit zijn dus de kosten voor het gebouw, de woningen het netwerk. Als er alleen gekeken zou worden naar de kosten voor het aanpassen van gebouwen, kan dit leiden tot een veel te duur energiesysteem. Dit energiesysteem wordt ook betaald door de samenleving. Het is dus in ieders belang dat ook die kosten niet onnodig hoog worden. Door de laagste maatschappelijke kosten voor ogen te houden, wordt er gewerkt aan het betaalbaar houden van wonen en energie. Daarom is het dus belangrijk om beide kosten mee te nemen in de afweging voor het alternatief voor aardgas.

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0 Nr.

Inhoud

Beantwoording/ reactie gemeente Allen opties die technisch niet mogelijk zijn en/of financieel niet realistisch zijn, zijn buiten beschouwing gelaten in de TVW. In de buurtgerichte aanpak is aandacht voor informatie en zal samen met de buurt bepaald worden welke alternatieven onderzocht worden. In hoofdstuk 3.4 staat dat collectieve opties mogelijk zijn. In paragraaf 2.1.2 in bijlage 2 is ook het investeren in voorlichting en dus de benodigde kennis voor bewoners voorzien.

2.12

Verder heeft de realiteit ons ingehaald, met de val van Rutte IV is het maar de vraag of ingezet beleid met daaraan gekoppelde ondersteunende subsidieregelingen doorgezet worden

Het Rijk stelt voor veel doelgroepen subsidies beschikbaar voor de verduurzaming. Het Rijk heeft een programma’s vastgesteld waarin doelen en ondersteuning van doelgroepen is vastgelegd voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Ook is het klimaatakkoord is verankerd in de klimaatwet. Daarnaast spelen ook de Europese afspraken en doelen waar Nederland aan moet voldoen. Voor de uitvoering van het klimaatakkoord zijn ook afspraken gemaakt tussen het Rijk en gemeenten over het uitvoeren daarvan. Het is niet de verwachting dat een nieuwe coalitie stopt met het uitvoeren van het klimaatakkoord of de gemaakte afspraken met gemeenten schendt.

2.13

Kort, in concept TVW2.0 ontbreekt nogal wat essentiële informatie om daarmee het beleid voor de komende 5 jaar vast te stellen.

Pagina 13 van 45

De TVW heeft tot doel richting te geven aan deze opgave en met dat uitgangspunt is deze TVW tot stand gekomen. In de TVW staat alle informatie die het moet bevatten. De gemeente Brunssum heeft ervoor gekozen om aanvullend ook bijlage 1 en 2 te schrijven om daarin het vervolgtraject ook in beeld te brengen. Daarmee is er beter zicht de rol van inwoners en andere partners en in welke stappen er samen wordt gewerkt aan een uitvoeringsplan waarin ook de haalbaarheid en betaalbaarheid wordt vastgelegd. Uiteindelijk worden definitieve keuzes dus pas gemaakt per buurt op basis van een uitgewerkt uitvoeringsplan.

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

6.

Conclusie ingekomen zienswijzen

In de voorgaande paragraaf zijn alle ingediende zienswijzen inhoudelijk behandeld. De zienswijzen van reclamant 1 en 2 leiden niet tot een aanpassing van de Transitievisie Warmte.

Pagina 14 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

7. Schriftelijke vragenronde gemeenteraad In de onderstaande tabel zijn de schriftelijke reacties van de gemeenteraad geciteerd verwerkt. Sommige reacties waren dermate uitgebreid dat deze zijn opgedeeld voor de leesbaarheid en beantwoording op onderdelen.

Nr. 1 1.1

Politieke partij Vraag schriftelijke vragenronde Beantwoording/ reactie gemeente Heeft u na het lezen van de concept TVW 2.0 een duidelijk beeld op welke wijze er stapsgewijs gewerkt zal worden naar een energiezuinig en aardgasvrij Brunssum? Lijst Stappen zijn duidelijk, maar het is niet duidelijk welke Het klimaatakkoord als geheel heeft tot doel de CO2 uitstoot te reduceren Brunssum doelstelling we daarmee nastreven. naar 55% als de Europese Unie daarover een akkoord bereikt. Om tot die Lokaal Nationale doel gaat uit van een CO2 uitstoot reductie in 55% te komen is voor de opgave aardgasvrij vastgesteld dat in 2030 1.5 2030 van 55% en ambitie 60%. miljoen woningen en andere gebouwen geïsoleerd en aardgasvrij zijn om Vertaald is dit naar een ambitie om in 2030 op gemeente daarmee 20% reductie in het aardgasgebruik te behalen. De verschillende niveau 20% aardgas te besparen. doelen per sector van het klimaatakkoord staan in deze routekaart naar 2050. Is de voorgestelde aanpak een tussenoplossing en zo ja welke stappen moeten genomen worden om na 2030 Deze TVW gaat uit van 20% reductie aardgas in 2030 en aardgasvrij in woningen volledig CO2 neutraal te maken? 2050. De TVW 2.0 is dan ook geen tussenoplossing maar een koers richting Wat is de visie van de gemeente hierop? het doel 2050.

De doelstelling in de TVW is conform de gestelde landelijke doelstelling in het klimaatakkoord. In hoofdstuk 2.2 staat aangegeven dat de gemeente in de buurtaanpak inzet op een toekomstbestendige buurt. Daarmee kunnen er stappen worden gezet voor CO2 neutrale woningen maar ook een klimaatbestendige woonomgeving. Echter zal een deel van de CO2-reductie in de woonomgeving ook afhankelijk zijn van andere ontwikkelingen denk bijv. aan mobiliteit, circulaire economie en grootschalige opwek van elektriciteit. Deze opgaven vallen buiten de scope van de TVW 2.0. Wel is er aandacht voor alle klimaatopgaven in de buurtgerichte aanpak, zie hoofdstuk 2.2 De rol van de gemeente.

Pagina 15 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr. 1.2

Politieke partij PvdA

Vraag schriftelijke vragenronde Ja, voor ons is het duidelijk, maar voor PvdA Brunssum is het belangrijker of het ook voor de inwoner duidelijk is.

Beantwoording/ reactie gemeente In de fase opstellen TVW, is er een webinar gehouden. Daarnaast is onder bewoners een enquête houden. Ieder huishouden heeft voor deelname aan deze enquête een uitnodiging gehad via de post ontvangen. Ook is deze enquête onder de aandacht gebracht middels posters in de gemeente en online berichtgeving op de gemeentelijke website en sociale media. Rondom de promotie van deze enquête is ook een eigen beeldmerk ontwikkeld en de gemeentelijke website uitgebreid met informatie over energiezuinig en aardgasvrij wonen. Dit beeldmerk zal ingezet blijven rondom dit onderwerp en waar nodig verder doorontwikkeld worden in de buurtgerichte- of gemeentebrede aanpak. Op de energiedag 2022 is er een speciale energie nieuwsbrief uitgebracht met alle actualiteiten. Voor inwoners is, in opdracht van de regionale gemeenten, een reeks webinars georganiseerd door de WoonWijzerWinkel in Q1 en Q2 2023. Ten aanzien van het besluit van B&W over de concept TVW zijn stappen gezet met als doel de inwoners en andere belanghebbende zo goed als mogelijk te informeren. Er is rondom de vaststelling van de concept TVW 2.0 gecommuniceerd middels: • Berichten op de sociale media van de gemeente • Nieuwbericht gemeentepagina • De algemene nieuwsbrief van de gemeente • Een persbericht Daarnaast hebben bij het invullen van de enquête ruim 1.200 inwoners hun emailadres achtergelaten.

Zij hebben allemaal een email ontvangen waarin stond dat de TVW 2.0 in concept is vastgesteld en waar zij dit document kunnen vinden. Daarnaast zijn zij in dit bericht gewezen op het webinar en het informatiemoment waarbij inwoners of andere belanghebbende in staat zijn gesteld vragen te stellen. Een bericht van dezelfde strekking is verstuurd aan de buurtnetwerken en de partners die hebben meepraat in het opstellen van de TVW 2.0.

Pagina 16 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr.

Politieke partij

1.3

VVD

2

Zijn er nog wensen of bedenkingen rondom de planning en selectie van de startbuurten?

2.1

Lijst Selectie proces is duidelijk en begrijpelijk. Brunssum Eerste wijken zullen met subsidies en aantrekkelijke Lokaal financieringen verduurzaamd worden. De vraag is welke middelen beschikbaar zijn voor wijken die in een later stadium aan de beurt zijn. En welke middelen gaan naar inwoners uit buurten met een lagere prioriteit die zelf aan de slag gaan?

Vraag schriftelijke vragenronde

Beantwoording/ reactie gemeente Het projectteam van de gemeente dat aan de slag gaat met de uitvoering van de TVW gaat in de contacten met de bewoners de benodigde vervolgstappen zetten om iedereen goed mee te nemen. Zie hiervoor bijlage 2 het uitvoeringsplan.

Na het lezen van dit concept zien wij dat er vele wegen zijn met routes die bewandeld kunnen worden om te werken aan een energiezuinig en aardgasvrij Brunssum. We zien ook dat het plan nog niet in beton gegoten is en dat de energie armoede wel de prioriteit heeft.

Klopt, de gemeente kan niet overal tegelijk een proces opstarten met de buurt. De focus de komende jaren ligt daarom in de buurten waar de inzet van de gemeente het meest nodig is. Inwoners die niet in een startbuurt wonen, maar wel stappen willen zetten kunnen middels het isolatie- en verduurzamingsprogramma al stappen zetten of zelf een partij benaderen voor maatregelen.

De subsidies en leningen waar de startbuurten gebruik van kunnen maken, zijn regelingen die door de Rijksoverheid beschikbaar zijn gesteld. Denk aan subsidies voor isolatie of financiering via het nationaal Warmtefonds. De gemeente voorziet in procesmiddelen om zorgvuldig in de buurt aan de slag te kunnen gaan met het maken van een uitvoeringsplan. Er kan op dit moment niet worden aangeven welke regelingen er tot 2050 beschikbaar zijn. Wel heeft het Rijk tot 2030 middelen gereserveerd voor het uitvoeren van het klimaatakkoord. Bewoners die niet in een startbuurt wonen, mogen ook nu al stappen zetten. Daardoor kunnen zij ook gebruik maken van de subsidies en leningen die op dit moment beschikbaar zijn. Ook kunnen zij gebruik gaan maken van het isolatie- en verduurzamingsprogramma door bijv. gebruik te maken van de inkoopacties die beschikbaar gaan komen. Indien de gemeente aanspraak kan maken op middelen van andere overheden die bijdragen aan de doelen, wordt daarvoor een plan gemaakt

Pagina 17 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr.

Politieke partij

2.2

2.3

Vraag schriftelijke vragenronde

Beantwoording/ reactie gemeente en uitgewerkt. Denk hierbij aan bijv. de provinciale middelen voor de versnelling verduurzaming koopwoningen en de middelen uit het Nationaal Isolatieprogramma die onderdeel zijn van het Isolatie- en verduurzamingsprogramma.

PvdA

Nee, geen bedenkingen en/of wensen behalve dat we nogmaals de nadruk willen leggen op communicatie en dat er wordt nagedacht wat de gevolgen zijn van een en ander achter de voordeur bij het uitvoeren van de plannen. Ook zijn we benieuwd naar de rechten en plichten van inwoners in de startbuurten.

Mee eens, daarom is er een projectteam van 5 fte beschikbaar per 1-102023 voor de uitvoering van de TVW. In dit team is er 1 fte voor de communicatie en informatievoorziening voor bewoners. Dit projectteam zal ervoor gaan zorgen dat waar nodig ook geschakeld wordt met andere collega’s en/of andere organisaties om met aandacht voor problematieken achter de voordeur in de buurt aan de slag te gaan. Separaat aan de uitvoering van de TVW speelt ook de organisatieontwikkeling waarbij stappen worden gezet naar integraal gebiedsgericht werken. Er zal naar verwachting dan ook de nodige interactie gaan ontstaan tussen dit projectteam en het programmateam dat zich zal richten op deze nieuwe werkwijze.

VVD

56% van de ruim 2300 bewoners die meegedaan hebben met het onderzoek geeft aan wel te willen verduurzamen. 17 % geeft aan al een duurzamere woning te hebben. We kunnen wel stellen dat bewoners die niet meedoen aan dit onderzoek wellicht horen bij diegenen die geen interesse hebben om te verduurzamen of dit financieel gezien gewoon helemaal niet kan, wat wellicht net de doelgroep is waar jullie mee willen beginnen. 27% is een verontrustende en zware taak. Het is ons nog niet echt duidelijk hoe het plan van aanpak in deze zal zijn. Hoe gaan deze huizen aangepakt worden? Aangezien er toch ook veel koopwoningen tussen staan. Als de mensen zelf niet willen meewerken?

Uit de enquête blijkt dat een grote groep ook gezamenlijk aan de slag wil om te komen tot een plan. Anderen kiezen er liever voor om dit op eigen initiatief te doen. Uiteindelijk zal het proces in de buurt moeten leiden tot een uitvoeringsplan waarin een aantal zaken ook zijn vastgelegd. Het uitvoeren daarvan, dat kunnen mensen zelfstandig als zij dat willen en waar bewoners dit gezamenlijk met ondersteuning van de gemeente willen organiseren kan dat ook.

Pagina 18 van 45

Ook moet de rol van het isolatie- en verduurzamingsprogramma in de uitvoeringsfase van de buurtaanpak concreter worden zodra dit programma loopt. De lokale en regionale aanpak worden daarom ook zo veel als mogelijk met elkaar in verbinding gebracht om efficiënt te werken aan deze opgave.

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr. 3 3.1

Politieke partij Vraag schriftelijke vragenronde Beantwoording/ reactie gemeente Is voor u duidelijk hoe de samenwerking met de buurt wordt vormgegeven na de vaststelling van de TVW 2.0? Lijst neen dat is nog vaag, wie zijn de partners, gaan we deur Brunssum aan deur of wordt het weer inloop etc Lokaal

De gemeente zal conform de beschreven stappen in overleg met de buurt bepalen hoe deze samenwerking eruit komt te zien. In hoofdstuk 4.4 wordt dit globaal toegelicht en uitgebreider in bijlage 2. In de teksten zijn ook meerdere hyperlinks aangebracht waar de detailinformatie over bepaalde onderwerpen te vinden waaronder verdiepende informatie over bewonersparticipatie. Voor de gemeente betekent dit het accepteren dat niet alles vooraf in plannen wordt vastgelegd maar dat in overleg met de buurt wordt bepaald hoe het proces wordt ingericht. De verkenningsfase in de buurt is hierbij erg belangrijk. Daar worden de eerste contacten gelegd en behoeften en wensen opgehaald. Wie de partners zijn, is afhankelijk van wie de eigenaren zijn van de verschillende gebouwen en ook of bewoners bepaalde partijen willen betrekken in dit proces.

3.2

PvdA

Ja, maar we zouden graag regelmatig horen hoe een ander verloopt in deze samenwerking.

Dat is kan altijd. Afhankelijk van uw behoefte kan dat via de actieve informatieplicht, raadsinformatiebrieven, de reguliere P&C-cylcus of raadsinformatieavonden.

3.3

VVD

Veel goede participatie ideeën. Ook het natuurlijke proces zijn gang laten gaan wanneer mensen verhuizen is een goed plan, als dit wel ook daadwerkelijk in de gaten gehouden wordt. Maar ook hier, de precieze vorm is nog niet in beton gegoten.

De komende jaren zal het projectteam ervaring opdoen zodat de gemeente dit proces steeds beter kan organiseren, rekening houdend met ontwikkelingen in de persoonlijke levenssfeer en toch stappen kunnen blijven zetten in de buurt.

Pagina 19 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr. 4 4.1

Politieke partij Vraag schriftelijke vragenronde Beantwoording/ reactie gemeente Is voor u de rol van de gemeente en de rol van de bewoners in dit proces voldoende duidelijk? Lijst neen een duidelijke afbakening is gewenst zodat rol en Brunssum verwachting ook volledig voorspelbaar zijn Lokaal

De gemeente heeft de regierol in deze opgave. Indien er in een buurt meerdere opgaven spelen, zal de gemeente genoodzaakt zijn om dit proces meer integraal te organiseren in samenhang met andere opgaven. In buurten waar geen andere opgaven zijn, is een dergelijke rol niet nodig en kan de gemeente daarom als procesregisseur verder organiseren. Wat deze verschillende rollen inhouden, is hier te vinden. Deze zijn ook aan bod geweest op de raadsinformatieavond van 20 september 2022. Een gemeente kan uiteraard andere rollen of een combinatie van rollen kiezen. Bij de vier varianten gaat het uitdrukkelijk om rolopvattingen en niet om ambitieniveaus. De rol van sturende regisseur en afwachtende regisseur zijn afgevallen omdat deze niet past bij de Brunssumse visie op de samenwerking met de bewoners en onvoldoende zicht bieden op het behalen van de doelstellingen.

4.2

PvdA

Ook dat is duidelijk.

4.3

VVD

De rol van de gemeente is om het proces te leiden en bepalen, een kleine keuze komt vanzelf bij de bewoner terecht op het moment dat deze buurt ingepland staat. We hebben allemaal een belang en rol om actie te ondernemen. En of de rol daadwerkelijk ook opgepakt gaat worden door de bewoners is nog de vraag…… Het zullen spannende momenten en lastige discussies en vraagstukken gaan opleveren.

Pagina 20 van 45

Om deze rol in te vullen wordt er ook geïnvesteerd in een projectteam die aan de slag gaat met deze opgave. Er kunnen alleen stappen worden gezet door te investeren in het proces met bewoners, het werken aan vertrouwen en iedereen een luisterend oor te bieden. Daarom is er in de TVW ook geen panklaar plan maar wordt er op basis van behoeften en andere zaken die leven onder bewoners aan de slag. Deze opgave wordt daarmee geen doel op zichzelf maar wordt als aanjager gebruikt om de buurt beter te maken. Meer informatie over de rol van de bewoners in hoofdstuk 4 en bijlage 2.

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr. 5 5.1

Politieke partij Vraag schriftelijke vragenronde Beantwoording/ reactie gemeente Zijn er onderwerpen in de TVW 2.0 die extra toelichting of aanvullende informatie behoeven? Lijst In bijlage doorkijk 2050 staan de maatschappelijke Brunssum kosten vermeld. Lokaal Onduidelijk is wat de afkortingen S1a, S3d,… betekenen, ook ontbreekt de bron vermelding naar hoe de maatschappelijke kosten uitgedrukt in (euro/ton CO2 reductie) berekend zijn. Een huis dat nu 1400m3 aardgas verbruikt (2,492 ton CO2 uitstoot) zal bij een CO2 besparende maatregel van 600 euro/ton maatschappelijke kosten van 600X2,492= 1495 euro veroorzaken, is deze conclusie correct? Graag uitleg over hoeveel van deze kosten vertaald zullen worden in maandlasten of belasting verhogingen. In hoeverre zijn voorgestelde maatregelen kostenneutraal, graag uitleg wat de verwachte jaarlijkse “energie” kosten zijn. Verder geeft Enexis in bijlage 3 “Verslagen van de Sessies” (pag. 136) aan dat bij individuele elektrische oplossingen de impact voor Brunssum vrij groot zal zijn. In Bijlage IV “Impact warmtetransitie op elektriciteitsnet” (pag. 121) staat “in Brunssum valt de benodigde netverzwaring relatief mee”. Van welke energievraag/ verduurzaming oplossing is Enexis bij hun berekeningen uitgegaan? Graag opheldering over deze uitspraken.

Pagina 21 van 45

De verschillende afkortingen zijn eerder beknopt aangehaald in hoofdstuk 3.2, Strategieën om van het aardgas af te gaan. Onder te tabel is een verwijzing te vinden naar alle strategieën en factsheets waarin ook alle sub technieken zijn omschreven. De gebruikte bronnen staan in een bronnenlijst. De maatschappelijke kosten zijn gebaseerd op de startanalyse van het Planbureau van de Leefomgeving. Deze kijkt naar de totale kosten voor de maatschappij per oplossing. Dus kosten voor eigenaar maar ook de gesocialiseerde kosten. De gemeente heeft namelijk de taak om te sturen op de laagste maatschappelijke kosten. Er kan geen uitspraak gedaan worden over de vertaling van deze maatschappelijke kosten naar belastingen. De maatschappelijke kosten zijn slechts op totalen bekend en voor deze fase ook voldoende. De laagste maatschappelijke kosten zijn namelijk leidend en de gemeente kan daarvan alleen gemotiveerd afwijken. Dat kan pas op basis van een uitgewerkt uitvoeringsplan. In de uitwerking van het uitvoeringsplan komt het aspect haalbaar en betaalbaar als inhoudelijke vereiste naar voren. Daarin wordt dan ook bekeken wat kosten en baten zijn van het verduurzamen, conform de beschreven uitgangspunten in bijlage 2. Het Rijk faciliteert gemeenten in een handreiking betaalbaarheid waarin verdere toelichting staat hoe deze berekend wordt.

Deze is onlangs gepubliceerd en zal ook worden toegepast. Ook is er een rekenmodel om de betaalbaarheid te kunnen berekenen in de buurtaanpak. Dit model wordt op korte termijn nog geüpdatet naar de actuele cijfers. De handreiking en het rekenmodel (Dashboard Eindgebruikerskosten) hangen

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr.

Politieke partij

Vraag schriftelijke vragenronde

Beantwoording/ reactie gemeente met elkaar samen en zijn geen statische documenten. Deze worden verder doorontwikkeld. Binnen het projectteam dat dat de TVW gaat uitvoeren, is 1 fte beschikbaar die wordt ingezet rondom de techniek, haalbaarheid en betaalbaarheid. Ook participeert Brunssum nog altijd in het landelijk kennis- en leerprogramma om daarmee de kennis te ontwikkelen en bij het Rijk tijdig knelpunten te signaleren. Er kan geen uitspraak worden gedaan over belastingverhogingen, maandof energielasten. De TVW is een visiedocument en dus per definitie een document op hoofdlijnen die geen uitspraken kan doen over individuele situaties. De betaalbaarheid van belastingen ligt deels bij het Rijk maar ook bij de gemeente door in de keuzes van buurten de laagste maatschappelijke kosten voor ogen te houden. Zie hiervoor ook hoofdstuk 3.5.2 van de TVW en in de beantwoording van zienswijze nr. 2.

5.2

PvdA

We missen de implicaties voor het ambtelijk apparaat en de daarmee gepaard gaande kosten en/of de mogelijke compensatie die daar tegenover staat.

Omdat het uitvoeren van deze opgave fors is, heeft het college van B&W bij de vaststelling van de concept TVW 2.0 ingestemd met 5 fte nieuwe formatie specifiek voor deze opgave. De dekking voor deze 5 fte komt uit de CDOKE-middelen die de gemeente van het Rijk ontvangt voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Dit projectteam van 5 fte zal de komende jaren aan de slag gaan. In dit team zijn de onderstaande functies voorzien: • Projectmanager • Projectondersteuner • Communicatieadviseur • Projectadviseur Duurzaamheid • Omgevingsmanager

Pagina 22 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr.

Politieke partij

Vraag schriftelijke vragenronde

Beantwoording/ reactie gemeente Op basis van de kennis en ervaring de wordt ontwikkeld de komende jaren zal ook blijken of er aanvullende formatie nodig is. Dit hangt ook nauw samen met de organisatieontwikkeling en het programmatisch gebiedsgericht werken. Daarnaast is voorzien dat de bijdrage van het Rijk de komende jaren ook zal gaan toenemen. In 2024 vindt er een herijking van de ROB studie plaats. Deze ROB studie heeft de uitvoeringslasten voor gemeenten geraamd. Ten aanzien van deze studie, heeft het rijk 50% van de benodigde dekking voor formatie aan gemeenten beschikbaar gesteld. De gemeente Brunssum heeft daarom t.o.v. de opgaven klimaatakkoord lokaal geprioriteerd op de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Deze opgave heeft de grootste maatschappelijke impact die ook een structurele aanpak heeft op de betaalbaarheid van de energierekening en samenhang met de uitvoering van de RES- en PALET doelstellingen die primair op regionale schaal worden opgepakt.

5.3

VVD

Pagina 23 van 45

Wij zouden wel wat meer informatie en toelichting wensen te krijgen over de onderzoeken van de alternatieven bronnen die er gedaan zijn. We zien wel een kolom met biogas en waterstof voorbij komen, maar zijn er ook onderzoeken geweest naar eventuele andere bronnen en mogelijkheden? De werkgroep rsw heeft 3 studies gedaan. Inventarisatie van de tws gemeente Zuid-Limburg. analyse restwarmte Chemelot en de doorberekening van de impact van elektrificatie (in de warmtetransitie) op het elektriciteitsnet voor de scenario’s. Graag zouden wij hiervan de studies ontvangen.

Er zijn voor de TVW specifieke onderzoeken uitgevoerd, deze zijn in bijlage 4 toegevoegd. Voor andere zaken is onderzoek in deze fase te vroeg. De meeste onderzoeken vinden pas plaats in de volgende fase, het opstellen van het uitvoeringsplan. De 5 strategieën die zijn onderzocht in de TVW zijn als kader door het Rijk meegegeven waarbij ook is aangegeven dat waterstof voor 2030 zeker geen optie is. Daarom is er in de TVW gefocust op de andere 4 strategieën. Naast elektriciteit en algemene warmtenetten zijn er momenteel geen andere bronnen mogelijk. Zoals omschreven is er in Brunssum veel potentie voor kleinschalige lokale warmtenetten. Deze kunnen verder worden uitgewerkt in overleg met de buurt, pas als daar er voldoende

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr.

Politieke partij

Vraag schriftelijke vragenronde

Beantwoording/ reactie gemeente draagvlak is, dan deze optie worden onderzocht en afgewogen tegen een ander alternatief. Voor de kleine lokale warmtenetten is bijv. het gebruik van bodemwarmte erg interessant al dan niet aangevuld met zonthermie of andere technieken om vraag en aanbod in balans te brengen. De buurten waarbij in bijlage 3, een S3 strategie staat benoemd, hebben veel potentie om met een lokaal warmtenet tot de laagste kosten te komen. Binnen deze strategie zijn nog verschillende mogelijkheden beschikbaar die nader kunnen worden uitgewerkt. Er worden wel onderzoeken gedaan maar deze worden uitgevoerd onder regie van de RES Zuid-Limburg. Onderdeel van de RES is namelijk de Regionale Structuur Warmte (RSW). Deels vinden de onderzoeken plaatst vanuit de werkroep die bezig is met de ontwikkeling van Warmtenet ZuidLimburg. De onderzoeken die in kader onder RSW worden gedaan, kunnen dan ook niet zomaar gedeeld worden. Wel worden de lokale bestuurders met enige regelmaat bijgepraat over de ontwikkelingen en resultaten. De onderzoeken gerelateerd aan de ontwikkeling van Warmtenet Zuid Limburg of de ontwikkeling van bijv. groen gas in Zuid-Limburg worden wel ambtelijk beschikbaar. Op basis van resultaten uit die onderzoeken wordt de relevantie van een techniek of bron voor Brunssum beoordeeld. Op basis daarvan kan er een lokaal verdiepend onderzoek worden gedaan.

Daarom is er in bijlage 4 al een verdiepend onderzoek toegevoegd naar een warmtenet met Aquathermie. Het onderzoek vanuit de RSW liet hiervoor potentie zien die ook financieel interessant zou zijn. Na een verdieping specifiek op de situatie van Brunssum bleek dit toch anders te zijn. Door vooral mee te liften op deze regionale onderzoeken wordt er efficiënt gewerkt en blijven ook de kosten voor Brunssum beperkt daar dergelijke onderzoeken ook zeer kostbaar en tijdrovend zijn.

Pagina 24 van 45

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr. 6 6.1

Politieke partij Vraag schriftelijke vragenronde Zijn er onderwerpen die u mist in de concept TVW 2.0? Lijst Brunssum Lokaal

In Potentieanalyse Transitievisie Warmte staat dat de energie vraag 977 TJ/jaar bedraagt. Brunssum blijkt over geen geschikte collectieve warmtebronnen te beschikken. Echter in Palet 2.0 Brunssum staat dat er met zonne-energie 1203 TJ energie opwek kan worden. Alleen al deze bron voldoet ruimschoots aan de jaarlijkse energie behoefte. Waarom is de optie van zonnewarmte (zonthermie) niet onderzocht? In Position Paper “Kansen voor zonnewarmte in het hart van de energietransitie” uitgevoerd door Berenschot 16 november 2018, is dit onderzocht. In elke situatie waarbij een zonneboiler gecombineerd wordt met andere gebouw gebonden verduurzaming maatregelen daalt de CO2 uitstoot. En dit tegen een kostprijs van 3 cent per kWh. Zonnewarmte in combinatie met seizoen opslag kan zelfs gebruikt worden als hoog/midden temperatuur bron voor warmtenetten. Aquathermie is als collectieve warmtebron onderzocht voor zonthermie zou ook een soortelijk onderzoek uitgevoerd moeten worden.

Pagina 25 van 45

Beantwoording/ reactie gemeente In Brunssum zijn wel collectieve systemen beschikbaar maar niet op basis van restwarmte of geothermie (strategie 2/ S2). De potentie in Brunssum voor collectieve systemen zijn kleinschalige netten met veelal een lagere temperatuur warmtebron (strategie 3/ S3). In bijlage 1 is al aangegeven welke gebouwen potentie hebben voor een kleine collectieve oplossing. Dit sluit aan op hoofdstuk 3.4.1. De zon kan ontzettend veel energie generen voor warmte en elektriciteit. Gangbaar is om zonthermie direct te benutten in de zomer, vooral voor de warmtevoorziening voor warm tapwater. Zo is geen seizoensopslag van warmte nodig. Zonthermie werkt daarbij aanvullend op de andere warmtetechnieken zoals een warmtenet of warmtepomp. In juni 2023 is door Royal Haskoning DHV een verkenning afgerond van mogelijke duurzame warmtebronnen in Zuid-Limburg. De toepassing van zonthermie was hier ook onderdeel van. Voor de verkenning is de benodigde oppervlakte voor een zonthermisch systeem met een vermogen van 10 MWth onderzocht. De totale warmteproductie komt daarmee op ca. 22 TJ per jaar. De benodigde oppervlakte is ca. 1,5 hectare voor een volledig zonthermisch systeem en ca. 1,7 hectare voor een PVT-systeem (ca. 2 tot 2,5 voetbalvelden). Daarmee kan ongeveer 0,4% van de verwachte warmtevraag in regio Parkstad in 2030 worden ingevuld.

Uit de verkenning blijkt dat zonthermie in vergelijking tot andere duurzame warmtebronnen dan ook twee belangrijke nadelen heeft: • Zonthermie vraagt relatief veel ruimte. Dit is een schaars goed in ZuidLimburg, met name in en rondom het stedelijk gebied. Daarbij zijn er veel concurrerende ruimteclaims, waarbij een zorgvuldige afweging dient te worden gemaakt welke invulling de hoogste sociaaleconomische meerwaarde heeft.

Zienswijzennota, concept Transitievisie Warmte 2.0

Nr.

Politieke partij

Vraag schriftelijke vragenronde

Beantwoording/ reactie gemeente • Het aantal vollasturen van zonthermie is beperkt, waarbij de warmteproductie plaatsvindt op momenten met een lage warmtevraag. Daarmee is seizoensopslag nodig. Zonthermie wordt dan ook meestal toegepast in die situaties waarbij juist in de zomer de warmtevraag groot is, dit in de vorm van warm tapwater. Denk daarbij openluchtzwembaden, camping, bedrijven met hoog warm water verbruik en grote huishoudens. Conclusie: Samenvattend wordt zonthermie op korte en langere termijn als weinig kansrijk geacht om op grote schaal een rol te spelen in de warmtevoorziening. Mogelijk kan deze techniek wel als aanvullende bron dienen voor specifieke situaties, bijvoorbeeld door directe inzet in de zomer daar waar warm tapwatervraag groot is, of door inzet in de winter mits warmteopslag in WKO mogelijk is. De toepassing van zonneboilers als gebouwgebonden maatregel kan zeker interessant zijn. Uit de enquête onder inwoners geven zij ook aan hier interesse in te hebben. Deze techniek is dan ook nergens uitgesloten en kan verder worden uitgewerkt in het opstellen van het uitvoeringsplan als individuele oplossing aanvullend op bijv. een warmtepomp.