Raadsvoorstel 39 (bijlage) (versie 2) Nota Groenstructuren 2024
Tekst van het document
34
Bijlage 1 Begrippenlijst • • •
•
•
• • •
• •
• • • • • • •
•
35
Biodiversiteit: verzamelnaam voor de hoeveelheid (soorten) planten, dieren en leefgebieden die in een gebied voorkomen (natuurwaarde). Doorwortelbare ruimte: De hoeveelheid bruikbare grond die een boom tot zijn beschikking heeft. Droogte: Afname verkoelende werking gazon door verdorren, afname van schaduw van bomen door bladverlies, effect op esthetische waarde openbare ruimte, afname biodiversiteit door verdorren van groen, toename beheerkosten door uitdrogen groen. Ecosysteem: is een natuurlijk systeem dat bestaat uit alle organismen die in een bepaald gebied voorkomen. Samen met hun niet-levende (abiotische) omgeving, en de wisselwerkingen tussen beide. Ecosysteemdienst: Een dienst die een natuurlijk systeem van alle planten en dieren in een bepaald gebied aan de mens levert, zoals productie van voedsel, drinkwater, zuivere lucht, maar ook natuurbeleving Gebiedseigen: van nature voorkomend in het gebied Groenstructuur: Het geheel van parken, plantsoenen, wegbeplantingen en eventueel natuurgebieden in een regio of gemeente Hittestress: Toenemende temperaturen zorgen met name in stenige gebieden voor warmteoverlast. Steen en andere donkere materialen slaan warmte op uit zonlicht en geven die warmte over een periode van meerdere uren af.
Daardoor blijft een stedelijke omgeving langer warm dan een natuurlijke omgeving en ligt de temperatuur in sterk verstedelijkt gebied tot 10 graden hoger dan in het omliggende platteland. Voor dorpen ligt dit verschil een aantal graden lager. Klimaatadaptatie: Het aanpassen van onze omgeving met als doel de negatieve gevolgen van klimaatverandering beter aan te kunnen. Klimaatverandering: Het klimaat verandert doordat er steeds meer broeikasgassen in de lucht komen. Daardoor stijgt de temperatuur en warmt de aarde op. De temperatuur stijgt de laatste decennia steeds sneller. Klimaatverandering is daardoor meer en meer voelbaar, onder andere door extremere weersomstandigheden (bv meer hittegolven, langere droge perioden of extreme regenbuien) Leefomgeving: Alles wat je om je heen ziet Natura-2000: Europees netwerk van beschermde gebieden Participatie: Actieve deelname aan besluitvorming Soortenrijkdom: De hoeveelheid aan verschillende planten en dieren binnen een bepaald gebied (ook biodiversiteit) Voedselbos: Een door mensen ontworpen bos, gericht op duurzame voedselproductie. Natuurlijke bos-ecosystemen dienen als voorbeeld voor voedselbossen Wadi: Een ondiepe greppel waarin het regenwater wordt opgevangen bij heftige regenbuien, waarna het langzaam in de bodem kan zakken Wateroverlast: Planten gaan dood door te veel water.
Dit zorgt voor extra kosten en schade aan de openbare ruimte. Wateroverlast kan worden veroorzaakt door regen, maar ook door een stijgende zeespiegel. Verzilting van bodem en drinkwater, kwel, waterdruk vanuit rivieren en het moeilijker afvoeren van regenwater zijn voorbeelden van zeewateroverlast. Wateroverlast kan voor een groot deel worden verminderd als regen ter plekke de grond in kan. Wortel(op)druk: Het opdrukken van bestrating door wortels. Wortelopdruk wordt vaak veroorzaakt doordat de boomwortels op zoek gaan naar voedsel en zuurstof wanneer de groeiplaats dat onvoldoende doet.
Bijlage 2 Verslagen participatieproces Bomenfietstocht Voor het verkrijgen van input uit verschillende invalshoeken hebben we op 20 oktober 2022 een bomenfietstocht georganiseerd. Op deze dag waren meerdere personen aanwezig vanuit verschillende burgerinitiatieven (Brunssum samen aan zet, Buurtnetwerk Brunssum), andere afdelingen binnen de gemeente, en uit de lokale politiek. Tijdens de tocht hebben we meerdere locaties in Brunssum bezocht. Op deze plekken keken we samen naar de kansen en uitdagingen op het gebied van inrichting en beheer van groen.
Na de locatiebezoeken kwam vanuit de deelnemers duidelijk naar voren dat de inrichtingskeuzes van tientallen jaren geleden niet meer passen bij de huidige tijd. Zij ervaarden de plekken als saai en onlogisch. Zo is twintig jaar geleden de wijk Rozengaard gerenoveerd. Toentertijd is gekozen om platanen aan te planten in de wijk, maar deze bomen zijn toch na twintig jaar vervangen door tulpenbomen. De reden hiervoor was de worteldruk die de platanen veroorzaakten en hierdoor de infrastructuur en huizen beschadigden. De tulpenbomen groeien minder hard in de breedte waardoor ze zorgen voor veel minder schade. Tegenwoordig hanteren we het principe juiste boom op juist plek, om fouten van het verleden nu zo veel mogelijk te voorkomen.
36
Een andere wijk met veel discussies was bij Op gen Hoes. In deze wijk ligt veel asfalt waardoor het water hier slecht de grond inzakt. Daarnaast hebben de bomen die hier zijn geplant weinig ruimte om te groeien. Het gevolg hiervan is dat de bomen veel dunner zijn dan normaal en ze niet hun volledige waarde benutten. Langs de Merkelbeekerstraat en Heufkestraat wordt het straatbeeld gedomineerd door iepen. In beide straten zorgen deze bomen voor een worteldruk waardoor stoeptegels omhoogkomen en tuinmuurtjes scheuren Verder viel de aanwezigen op dat op meerdere plekken in Brunssum hetzelfde soort groen vaak terugkomt in de in de vorm van een blokhaag of een grasveld. Dit is relatief makkelijk te onderhouden groen, maar dit groen geeft kwalitatief gezien weinig waarde voor bijvoorbeeld biodiversiteit. Alle deze punten laten zien dat er met het oog op de toekomst beter kan worden nagedacht over de inrichting en beheer van ons groen. Tegenwoordig hebben we ook meer oog voor biodivers groen.
Naast de genoemde punten waar er nog uitdagingen zijn op het gebied van inrichting zijn er ook voorbeelden waar het al goed gaat. Aan de Schildstraat ligt een biodivers plantsoen dat in samenwerking met burgers is aangeplant. Het plantsoen bestaat uit verschillende soorten, meerstammige bomen en kruidenmatten. Kruidenmatten zijn gekweekte matten die problemen met zaaien voorkomen. Deze matten zijn ook ingezet Op de Trichter, langs het Trichterbos. In het najaar maaien we deze locaties niet, waardoor deze locaties wat ruiger ogen. Tot slot het Treebeekplein. Het park hier is relatief jong en bestaat uit een grote verscheidenheid aan vaste planten en struiken. Bomen krijgen hier de ruimte om te groeien en er is aandacht voor biodiversiteit. Dit ‘nieuwe groen’ is een vorm van groen dat vaker zal terugkomen in de straten van Brunssum.
37
Uitkomsten vragenlijst Via een vragenlijst hebben onze inwoners hun mening kunnen geven over het groen binnen de gemeentelijke grenzen. De enquête is ingevuld door 319 mensen. Opvallend is dat weinig jongeren de enquête hebben ingevuld. De groepen 13 t/m 24 jaar en 25 t/m 36 jaar vertegenwoordigen nog geen 10% van het deelnemersveld. De groep 61 t/m 72 jaar vertegenwoordigd de grootste groep, namelijk 31%. Uit de algemene beleving valt op dat bewoners de aanwezigheid van groen in de gemeente belangrijk vinden. Hiervan vindt 86% de aanwezigheid van groen belangrijk, 54% vindt het zelfs zeer belangrijk. Over de hoeveelheid en kwaliteit van het groen zijn bewoners wisselend tevreden. 40% is tevreden met de huidige aanwezigheid van het groen in de buurt. Maar 53% van de deelnemers is niet tevreden met de staat van het groen en noemt het onderhoud ‘slecht’. Uit het thema identiteit blijkt dat meer dan 80% van de respondenten een sterke identiteit belangrijk vindt. Opvallend is dat maar 43% trots is op de gemeente Brunssum. Uit de thema’s klimaat en biodiversiteit komen dezelfde patronen naar voren: de gemeente kan zich beter inzetten op het gebied van groen en natuureducatie. 87% geeft hierin aan niet tevreden te zijn met de handelswijze van de gemeente om problemen als droogte, hittestress en wateroverlast aan te pakken.
Er is vraag naar meer informatie vanuit de gemeente hoe burgers hun eigen tuin beter klimaat adaptief kunnen maken en daarbij willen burgers zelf hun steentje bijdragen aan het verhogen van de biodiversiteit in de gemeente. Uit de gestelde vragen onder het thema gezondheid blijkt dat een groot deel van de mensen vindt dat er genoeg groene wandel en fietsroutes binnen de gemeente aanwezig zijn. Er liggen nog wel kansen bij het toepassen van groene sport- en speelmogelijkheden. Minder dan de helft, 46%, is tevreden over de huidige situatie. Daarnaast is er ontevredenheid op het gebied van samenwerking tussen de gemeente en de burgers. Zo willen burgers meer betrokken zijn bij de inrichting van het openbaar groen en willen ze te horen krijgen wanneer er aan het groen gewerkt gaat worden zodat zij hier rekening mee kunnen houden. Over het zelf inrichten en onderhouden van gemeentelijk groen wordt echter terughoudender gedacht. De meningen hierover zijn verdeeld. Uit de open vragen ontstaat eenzelfde beeld als de gesloten vragen. Veel inwoners wensen dat er meer wordt ingezet op vergroening of dat het huidige groen wordt vervangen met nieuw groen. Het verbeteren van de biodiversiteit op bijvoorbeeld grasvelden, in de wijk en parkeerplaatsen wordt daarbij genoemd als belangrijke reden.
Interessant punt dat wordt genoemd is dat de gemeente zou moeten samenwerken met natuurorganisaties voor het beter inzetten van de juiste middelen. Ook wordt er gepleit voor de aanplant van een voedselbos, fruitbomen en plukweides en het aanpakken van hittestress en versteende wijken ter bevordering van waterinfiltratie. Het onderhoud van het huidige groen wordt meerdere malen aangeduid als onvoldoende. Het Vijverpark wordt genoemd als aandachtspunt. Tot slot is een betere burgerparticipatie een wens. Mensen zijn niet tevreden met hun rol en hopen meer betrokken te worden in de besluitvorming over het groen binnen hun wijk.
38
Bijlage 3 Analyse ambities groenstructuren 2003 - nu Toen: Doel in 1993
Wat is er veranderd in 2003
Actuele stand van zaken
Ontwikkeling van een primaire en secundaire groenstructuur en zoeken naar een aansluiting en verbinding van de primaire (hoofd)structuren op de structuren in de wijken
•
•
•
•
Openbaar groen bestaat uit 4 functies: • Ecologische functie • Visueel-ruimtelijke functie • Recreatieve functie • Economische functie
Actualisering van de ontwikkelingen en uitbreidingen van de groenstructuur. Met nadrukkelijke aandacht voor de beheertypes (aangepast traditioneel beheer, alternatief beheer en ecologisch beheer) en de streefbeelden Brunssum is opgedeeld in 5 wijken (Noord, Oost, Zuid, West en Centrum)
We spreken nu van beheercategorieën en niet meer van functies. Deze categorieën zijn: • Ecologisch groen • Representatief groen • Centrumgroen • Woonomgevingsgroen
Uitbreiding van verschillende hoofdstructuren in het openbaar groen zijn inmiddels gerealiseerd. • Grote veranderingen binnen de groenstructuren in Brunssum die nog niet waren beschreven in 2003 zijn er ook geweest. • Groenstructuurkaart maakt inzichtelijk waar de hoofdstructuren, nevenstructuren maar ook de ambitiestructuren te vinden zijn. Alles in één overzichtelijke kaart. Het beheer van het groen heeft nu een streefbeeld en dat is beeldkwaliteit B volgens de CROW. Hiermee vervallen de gecategoriseerde streefbeelden.
Aan deze categorieën koppelen we een streefbeeld en een onderhoudsmaatregel (Standaard RAW). Hierbij hanteren we: • Intensief onderhoud • Normaal onderhoud • Extensief onderhoud De aanleg van de buitenring heeft een grote impact op Brunssum. Er zijn wegen met behorende groenstructuur die zijn afgesloten of waarbij de verkeersintensiteit verminderd is. Dit zijn met name de Rimburgerweg, Karel Doormanstraat en de Prins Hendriklaan. Van deze wegen zal er de komende jaren een herinrichting komen waarbij er meer ruimte is voor groen. De aanleg van de Kattekoelenvijvers is er mede gekomen door de aanleg van de buitenring. Hierdoor is er een aansluiting op de Schinveldse bossen gekomen en een recreatieve functie erbij gekomen. Door de buitenring is er een groenstructuur gekomen vanaf het Trichterbos naar Noord via de Kling en de Kattekoelen naar het Schutterspark. De ontkluizing van de Rode Beek is mede tot stand gekomen door de aanleg van de Buitenring. De overdracht van de N276 zorgt er voor dat we er een grote structuur bij hebben gekregen die we kunnen opwaarderen en herinrichten.
Wijk Noord
Ambities 2003
Gerealiseerd
•
Een stevige ontwikkeling van een stedelijke ecologische verbinding langs de N276. Een groene verbindingsroute tussen Treebeek en Brunssum.
•
Deze is gerealiseerd maar is nog steeds in ontwikkeling.
•
Een herinrichting van de wijk de Rozengaard met oog voor kleinschalig groen.
•
Deze is er gekomen door het Trichterbos/Trichterweg en de overgang Emmapark/Mijnspoorpark. Dit is gerealiseerd evenals de verbinding tussen de wijk en het industrieterrein Haefland.
•
Oost
39
•
•
Zuid
•
Aandacht voor de twee mijnkolonieën in de wijk.
• •
West
Centrum
40
•
De grote particuliere tuinen.
•
•
Versterking van eenheid, structuur en duurzame beplanting.
•
•
Ambitie: Ruimtelijke uitbreiding van de hoofdstructuur bij het gehele bouwplan Emmapark en het Amstenraderveld.
•
•
Centraal staat het Vijverpark
•
•
In het centrum zijn er veel pleinzones.
•
•
De begraafplaats als groenstructuur binnen de stedelijke omgeving
•
Nog niet benoemd maar wel gerealiseerd is de ontkluizing van de Rode beek nabij het Schutterspark, de ontwikkeling van de Hangvennen en de ecologische ontwikkeling van het Terca-terrein richting de Koffiepoel. Deze hebben nieuwe aanplant en bomenstructuur gekregen. Nog niet benoemd maar wel gerealisserd. De nieuwe laan in de Langeberglaan en het nieuwe groen in de Rembrandstraat. Dit groen is aangeplant als toekomstbestendig en klimaatadaptief. Dit zijn inmiddels nieuwe thema’s waarbij nog geen sprake van was in het plan. Gerealiseerd met het Amstenraderveld. Realisatie door het Emmapark en de renovatie van het Treebeekplein. Wederom voor het Treebeekplein is dat dit toekomstbestendig en klimaatadaptief is. Ecologische waarden zijn gerealiseerd zoals de vlindertuin in het Emmapark en de kruidenbermen/ vlakken in Amstenraderveld. Ook is het Limburgiaterrein gerealiseerd en het bedrijventerrein Rode Beek. Dit heeft een lichte renovatie gehad in de jaren 2000 waarbij er nieuw groen is gekomen. Centraal is er de opwaardering van het openluchttheater. Dit is geheel gerenoveerd met aandacht voor de groene beleving. Herinrichting is in voorbereiding. Hierin zijn er renovaties geweest. Denk dan aan pastoor Moonenhof, Lindeplein, Alsdorfplein.
Niet beschreven is dat de begraafplaats in de loop der decennia een andere functie zal krijgen, die van park, daar er minder mensen worden begraven. Op de geruimde plekken staan er nu al bomen van speciale cultivars die kunnen bijdragen aan en parkachtige omgeving.
Bijlage 4 Opdruk verharding Brunssum
41